ഹോമിയോപ്പതി ഒരു ശാസ്ത്രീയമായി ന്യായീകരിക്കാവുന്ന ചികിത്സാ രീതി ആണോ? ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെയും മോളിക്യൂലർ ഇംപ്രിൻ്റ് ആശയത്തിന്റെയും കാഴ്ചപ്പാട്

ഹോമിയോപ്പതി ശാസ്ത്രീയമാണോ എന്ന ചോദ്യത്തെ പൊതുവെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത് തന്നെ ഒരു ആശയപരമായ പരിമിതിയോടെയാണ്. സാധാരണയായി ഈ സംവാദം രണ്ട് പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ അറ്റങ്ങളിൽ നിശ്ചലമാകുന്നു. ഒരുവശത്ത്, ഹോമിയോപ്പതിയെ യാതൊരു വിമർശനാത്മക പരിശോധനക്കും വിധേയമാക്കാതെ, ശുദ്ധ വിശ്വാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അംഗീകരിക്കുന്ന സമീപനം നിലകൊള്ളുന്നു. മറുവശത്ത്, “ഉയർന്ന ഡൈല്യൂഷനിൽ ഔഷധ തന്മാത്രകൾ കണ്ടെത്താനാവില്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയും അസാധുവാണ്” എന്ന ലീനിയർ, യാന്ത്രിക ചിന്തയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ നിഷേധവും ശക്തമായി ഉയർന്നു വരുന്നു. ഈ രണ്ടും ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിന്റെ ആത്മാവിനോട് നീതി പുലർത്തുന്നില്ലെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ യാഥാർത്ഥ്യം(reality) എന്നത് സ്ഥിരവസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല; അത് സംയോഗ–വിയോഗ (cohesive–decohesive) ബലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന ഡൈനാമിക് സമതുലിതാവസ്ഥകളുടെ സമുച്ചയമാണ്. പദാർത്ഥം എന്നത് ഒരൊറ്റ, മാറ്റമില്ലാത്ത രൂപമല്ല; വ്യത്യസ്ത ക്വാണ്ടം ലെയറുകളിൽ— അപാണു, അറ്റോമിക്, മോളിക്യൂലർ, സൂപ്രാമോളിക്യുലർ, ഫീൽഡ്-ലെവൽ തുടങ്ങിയവയിൽ—വ്യത്യസ്ത ഗുണങ്ങളോടെ അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, ഒരു ചികിത്സാ സംവിധാനത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയത വിലയിരുത്തുമ്പോൾ “പദാർത്ഥത്തിന്റെ അളവ്” അല്ലെങ്കിൽ “മോളിക്യൂളുകൾ ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ” എന്ന ഒറ്റ മാനദണ്ഡത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നത് ശാസ്ത്രീയ ലഘൂകരണമായിത്തീരുന്നു (scientific reductionism)

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഹോമിയോപ്പതിയെ വിലയിരുത്തേണ്ടത് മോളിക്യൂളുകളുടെ സാന്നിധ്യമോ അഭാവമോ എന്ന ചോദ്യത്തിൽ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിച്ചല്ല, മറിച്ച് serial dilusion, succussion എന്നിവ വഴി supramolecular ലേയറിൽ solvent system കൈവരിക്കുന്ന ഘടനാത്മകവും വിവരാത്മകവുമായ രൂപപരിവർത്തനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി കൊണ്ടായിരിക്കണം. അങ്ങിനെ നോക്കുമ്പോൾ, ഹോമിയോപ്പതി ശാസ്ത്രീയമാണോ എന്ന ചോദ്യം “ഉണ്ട്–ഇല്ല” എന്ന ദ്വന്ദ്വത്തിൽ നിന്ന് മാറി, പദാർത്ഥത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ലെയറുകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ അന്വേഷിക്കുന്ന കൂടുതൽ സമഗ്രമായ ശാസ്ത്രീയ പ്രശ്നമായി മാറുന്നു.

ഈ ഘട്ടത്തിലാണ് മോളിക്യൂലർ ഇംപ്രിൻ്റുകൾ എന്ന ആശയം ഹോമിയോപ്പതിയെ ശാസ്ത്രീയമായി പുനർവായിക്കാൻ നിർണായകമായി മാറുന്നത്. ആധുനിക രസതന്ത്രത്തിലും ബയോടെക്നോളജിയിലും വ്യാപകമായി പഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള molecular imprinting എന്ന സിദ്ധാന്തം പ്രകാരം, ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട മോളിക്യൂളിൻ്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്ന ഒരു മാധ്യമത്തിന്, ആ മോളിക്യൂളിന്റെ ആകൃതിയോടും ഇലക്ട്രോണിക് വിന്യാസത്തോടും അനുരൂപമായ ഘടനാത്മക ഇടങ്ങൾ—binding cavities—വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. മോളിക്യൂൾ പിന്നീട് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടാലും, അത് സൃഷ്ടിച്ച ഘടനാപരമായ ക്രമീകരണം മാധ്യമത്തിൽ ഒരു വിധത്തിലുള്ള “ഘടനാപരമായ ഓർമ്മ”യായി നിലനിൽക്കും. ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് മോളിക്യൂളിന്റെ ഭൗതിക സാന്നിധ്യമല്ല, മറിച്ച് അത് അവശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരാത്മക(informational) രൂപമാണ്.

ഹോമിയോപ്പതിയുടെ സാഹചര്യത്തിൽ, തുടർച്ചയായ serial dilution and succussion പ്രക്രിയക്ക് വിധേയമാക്കുന്ന വെള്ളം–ആൽക്കഹോൾ സിസ്റ്റം ഒരു നിഷ്ക്രിയ സൊൽവന്റ് മാത്രമല്ല, മറിച്ച് സജീവമായി സ്വയംസംഘടിതമാകുന്ന ഒരു സൂപ്രാമോളിക്യുലർ മാട്രിക്സാണ്. തുടക്കത്തിലുള്ള മരുന്ന് മോളിക്യൂളുകളുമായി ആവർത്തിച്ചുള്ള ഇടപെടലുകൾ വഴി, ഈ സിസ്റ്റം അവയുടെ ഘടനാത്മക സ്വഭാവങ്ങളോട് അനുരൂപമായ സൂക്ഷ്മ ക്രമീകരണങ്ങൾ കൈവരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് മോളിക്യൂലർ ഇംപ്രിൻ്റ് ആശയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതായത്, ഉയർന്ന ഡൈല്യൂഷനുകളിൽ പോലും, മോളിക്യൂളുകളുടെ “അഭാവം” ശൂന്യതയല്ല; അത് ഘടനാപരമായി ക്രമീകരിച്ച ഒരു വിവരാവസ്ഥയായി (informational system) മാറുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ, ഇവിടെ നടക്കുന്നത് മോളിക്യൂളുകളുടെ ലളിതമായ അപ്രത്യക്ഷമാകൽ അല്ല, മറിച്ച് ഒരു ക്വാണ്ടം ലെയറിൽ നിന്നുള്ള—മോളിക്യുലർ ലെയർ—പ്രവർത്തനം മറ്റൊരു ലെയറിലേക്കുള്ള—സൂപ്രാമോളിക്യുലർ അല്ലെങ്കിൽ ഫീൽഡ്-ലെവൽ—ഡയലക്ടിക്കൽ പരിവർത്തനമാണ്. ഈ പരിവർത്തനത്തിൽ succussion നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ശക്തമായ കുലുക്കൽ എന്നത് വെറും യാന്ത്രിക നടപടിയല്ല; അത് സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് വിയോഗബലത്തിന്റെ (decohesive force) നിയന്ത്രിതമായ പ്രവേശനമാണ്. ഈ വിയോഗബലം നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ തകർക്കുകയും, അതേസമയം ഉയർന്ന ക്രമത്തിലുള്ള പുതിയ സ്വയംസംഘടിത ഘടനകൾക്ക് അവസരം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇതിന്റെ ഫലമായി, വെള്ളം–ആൽക്കഹോൾ മാട്രിക്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളതെങ്കിലും സൂക്ഷ്മമായ ഇംപ്രിൻ്റ് ഘടനകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇവ ഔഷധ തന്മാത്രകളുടെ അളവിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതല്ല; മറിച്ച് അവയുടെ ഘടനാപരവും വിവരാത്മകവുമായ സാരത്തെ വഹിക്കുന്ന ക്രമീകരണങ്ങളാണ്. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, ഹോമിയോപ്പതിയിലെ ശക്തമായ ഡൈല്യൂഷനുകൾ “ശൂന്യതയിലേക്കുള്ള യാത്ര”യല്ല, മറിച്ച് പദാർത്ഥം ഒരു ലെയറിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ലെയറിലേക്കു മാറുന്ന ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പരിവർത്തനപ്രക്രിയയായിത്തീരുന്നു.

ജീവവ്യവസ്ഥകൾ അടിസ്ഥാനപരമായി ലീനിയർ കാരണ–ഫലം ബന്ധങ്ങളിൽ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന യാന്ത്രിക ഘടനകളല്ല; അവ ബഹുസ്ഥരങ്ങളിലായി സ്വയംസംഘടിതമായ, അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണവും സംവേദനക്ഷമവുമായ സിസ്റ്റങ്ങളാണ്. ഇത്തരം സിസ്റ്റങ്ങൾക്ക് വെറും രാസ അളവുകളോടല്ല, മറിച്ച് വിവരാത്മകവും ഘടനാപരവുമായ സിഗ്നലുകളോടും പ്രതികരിക്കാൻ ശേഷിയുണ്ട്. ആധുനിക സിസ്റ്റം ബയോളജി, സെൽ സിഗ്നലിംഗ് പഠനങ്ങൾ, റെഗുലേറ്ററി നെറ്റ്‌വർക്കുകളുടെ വിശകലനം എന്നിവ എല്ലാം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ജൈവപ്രതികരണങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത് സജീവ മോളിക്യൂളുകളുടെ അളവിനാൽ മാത്രം അല്ല, മറിച്ച് അവ ഉളവാക്കുന്ന ഘടനാപരമായ ബന്ധങ്ങളാലും വിവര പ്രവാഹങ്ങളാലുമാണെന്നാണ്.

Receptor-ligand ഇടപെടലുകളെക്കുറിച്ചുള്ള സമകാലിക പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്, ഒരു റെസപ്റ്റർ സജീവമാകാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉയർന്ന സാന്ദ്രതയിലുള്ള രാസ ലിഗൻഡുകൾ ആവശ്യമാണ് എന്ന ധാരണ പരിമിതമാണെന്നാണ്. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, കുറഞ്ഞ ഊർജ്ജത്തിലുള്ളെങ്കിലും ഘടനാപരമായി കൃത്യമായ സിഗ്നലുകൾ ജൈവ നെറ്റ്‌വർക്കുകളിൽ വലിയ റെഗുലേറ്ററി മാറ്റങ്ങൾ ഉളവാക്കാൻ കഴിയും. ഇതിന് കാരണം ജീവവ്യവസ്ഥകൾ nonlinear amplification, feedback loops, threshold effects എന്നിവയിലൂടെ ചെറിയ ഇടപെടലുകളെ വലിയ പ്രവർത്തനപരമായ മാറ്റങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്ന ശേഷി പുലർത്തുന്നതാണ്.

ഈ ശാസ്ത്രീയ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഹോമിയോപ്പതിയിലെ മോളിക്യൂലർ ഇംപ്രിൻ്റുകൾ എന്ന ആശയം പ്രാധാന്യം കൈവരിക്കുന്നത്. ഇവ ശരീരത്തിലേക്ക് ഒരു ശക്തമായ രാസ ഇടപെടൽ നിർബന്ധിതമായി ഏർപ്പെടുത്തുന്ന ഘടകങ്ങളായി അല്ല, മറിച്ച് രോഗാവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വികൃതമായ ജൈവപ്രക്രിയകളോടോ രോഗകാരക മോളിക്യൂളുകളോടോ ഘടനാപരമായ “സാമ്യം” പുലർത്തുന്ന സൂക്ഷ്മ വിവര ഘടനകളായി കണക്കാക്കാവുന്നതാണ്. അത്തരം സാമ്യം, ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ സ്വാഭാവിക റെഗുലേറ്ററി സംവിധാനങ്ങളെ ഉത്തേജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, തെറ്റിച്ചേർന്ന സമതുലിതാവസ്ഥ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു സിഗ്നൽപങ്ക് വഹിക്കാമെന്നതാണ് ഇവിടെ തുറന്നുവരുന്ന സിദ്ധാന്തപരമായ സാധ്യത.

അതുകൊണ്ട്, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെയും മോളിക്യൂലർ ഇംപ്രിൻ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെയും സംയുക്ത കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഹോമിയോപ്പതി ഒരു തയ്യാറായ ഉത്തരമായി അല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിന് അർഹമായ ഒരു തുറന്ന പ്രശ്നമായിയാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. അതിനെ പൂർണ്ണമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തമായി ഇന്ന് തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കാൻ സാധ്യമല്ലെന്നത് ബൗദ്ധിക സത്യസന്ധതയുടെ ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ അതേ സമയം, നിലവിലുള്ള ശാസ്ത്രീയ ഫ്രെയിമുകൾക്ക് പൂർണ്ണമായി ഒതുങ്ങുന്നില്ല എന്ന കാരണത്താൽ ഹോമിയോപ്പതിയെ അശാസ്ത്രീയമെന്ന ലേബലിൽ ഒതുക്കുന്നത് തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ശാസ്ത്രീയമല്ലാത്ത സമീപനം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദർശനം ശാസ്ത്രത്തെ ഒരു അടച്ച സിദ്ധാന്തസമുച്ചയമായി കാണുന്നില്ല; മറിച്ച് പദാർത്ഥത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ക്വാണ്ടം ലെയറുകളിൽ—മോളിക്യുലർ, സൂപ്രാമോളിക്യുലർ, ഫീൽഡ്-ലെവൽ—ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പുതിയ ഗുണങ്ങളും പ്രവർത്തനരൂപങ്ങളും നിരന്തരമായി അന്വേഷിക്കുന്ന ഒരു ഡൈനാമിക് പ്രക്രിയയായാണ് കാണുന്നത്. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഹോമിയോപ്പതി ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രത്തിനകത്തുള്ളതുതന്നെയാണ്: കുറഞ്ഞ അളവിലുള്ളെങ്കിലും ഘടനാപരമായി ക്രമീകരിച്ച വിവരങ്ങൾ ജീവവ്യവസ്ഥകളിൽ എങ്ങിനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു? സൊൽവന്റ് സിസ്റ്റങ്ങൾ എത്രമാത്രം സ്വയംസംഘടിത ഘടനകൾ കൈവരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്? ജൈവ സമതുലിതാവസ്ഥകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ വിവരാത്മക സിഗ്നലുകൾക്ക് എന്ത് പങ്കുണ്ട്?

ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ തുറന്നു നിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ഹോമിയോപ്പതി ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പുറത്തല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിരുകളിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്—പഴയ ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന, പുതിയ പരീക്ഷണരീതികളും ആശയരൂപങ്ങളും ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു അതിർത്തി മേഖലയായി. പദാർത്ഥത്തിന്റെ അളവിനെ മാത്രം മുൻനിർത്തുന്ന ലീനിയർ ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയിൽ നിന്ന് മാറി, ഘടന, വിവരം, സ്വയംസംഘടനം, ഡൈനാമിക് സമതുലിതാവസ്ഥ എന്നിവയെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു കൂടുതൽ സമഗ്ര ശാസ്ത്രീയ സമീപനം വികസിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഹോമിയോപ്പതി അത്തരം പുതിയ ശാസ്ത്രീയ സംവാദത്തിന്റെ ഭാഗമാകാൻ യുക്തിപൂർവ്വമായ സാധ്യത നിലനിർത്തുന്നു.