പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖലയുടെ (Platform Co-operatives) ആവിർഭാവവും പ്രസക്തിയും- ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ

ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഊബർ, ആമസോൺ, സ്വിഗ്ഗി, ഫേസ്ബുക്ക് തുടങ്ങി എണ്ണമറ്റ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ ഉദയവും ആഗോള വ്യാപനവും സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ ഘടനയെ അടിസ്ഥാനപരമായി മാറ്റിമറിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ വെറും ഇടനിലക്കാരായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച്, അൽഗോരിതങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന കമാൻഡ് കേന്ദ്രങ്ങളായി പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട് തൊഴിലിനെയും ഡാറ്റയെയും വിപണികളെയും ഏകീകൃത ചൂഷണ-നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങളായി കൂട്ടിയിണക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. “പങ്കിടൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ”യും “ഗിഗ് തൊഴിൽ അവസരങ്ങളും” എന്ന ആകർഷകമായ മുദ്രാവാക്യങ്ങളുടെ മറവിൽ ഇവ സൗകര്യവും വഴക്കവുമുള്ള സേവനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ തൊഴിലാളികളുടെയും ഉപയോക്താക്കളുടെയും മേൽ അപകടസാധ്യതകൾ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുകയും, തൊഴിലിനെ അസ്ഥിരവും ഒറ്റപ്പെട്ടതുമായ ചെറിയ ഘടകങ്ങളായി വിഭജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതോടൊപ്പം വ്യക്തിപരവും കൂട്ടായതുമായ വൻതോതിലുള്ള ഡാറ്റ ശേഖരിച്ച് ലക്ഷ്യബദ്ധമായ പരസ്യങ്ങൾക്കും പെരുമാറ്റ പ്രവചനങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ മാതൃകയിൽ തൊഴിലാളികളുടെ അധ്വാനത്തിൽ നിന്നുള്ള മിച്ചമൂല്യം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യരുടെ ശ്രദ്ധയും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളും ദൈനംദിന പെരുമാറ്റങ്ങളും വരെ ചരക്കുകളാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെയും മൂലധന സമാഹരണത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ യുക്തി കൂടുതൽ തീവ്രമാകുന്നു.

എന്നാൽ സ്വകാര്യ ചൂഷണത്തിന്റെ കീഴിൽ സമ്പൂർണ്ണ ഡിജിറ്റൽ ജീവിതത്തെയും കൊണ്ടുവരാനുള്ള ഈ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ ശ്രമം തന്നെ അവയ്ക്കുള്ളിൽ ആഴത്തിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അവയുടെ തന്നെ നിഷേധത്തിന്റെയും രൂപാന്തരണത്തിന്റെയും വിത്തുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. തൊഴിലാളികളും ഉപയോക്താക്കളും ഈ സംവിധാനങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരിക്കുമ്പോഴും, അവർ കൂട്ടായി സൃഷ്ടിക്കുന്ന മൂല്യത്തിന്റെയും നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും അവകാശത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെടുന്നു. അൽഗോരിതമിക മാനേജ്മെന്റ് കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുമ്പോഴും സ്വയംഭരണത്തെയും മനുഷ്യാന്തസ്സിനെയും ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പ്രതിരോധത്തിന്റെയും കൂട്ടായ ബോധത്തിന്റെയും പുതിയ സാമൂഹിക സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെയും വളർച്ചയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. അതിലൂടെ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖലയുടെ (Platform Co-operatives) ആവിർഭാവം സാധ്യമാകുന്നു. വെഞ്ചർ മൂലധനത്തിന്റെയും അദൃശ്യമായ കോർപ്പറേറ്റ് ഡയറക്ടർ ബോർഡുകളുടെയും ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾക്ക് പകരം, തൊഴിലാളികളും ഉപയോക്താക്കളും തന്നെ സഹകരണ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉടമസ്ഥത വഹിക്കുകയും ജനാധിപത്യപരമായി നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളാണ് ഇതിലൂടെ രൂപംകൊള്ളുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിലെ ഒരു ധാർമ്മികമോ നൈതികമോ ആയ ഒരു ബദൽ മാത്രമല്ല. ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ജൈവികമായി ആവിർഭവിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സാമ്പത്തിക രൂപമാണ് അത്. അതിവേഗ ഏകോപനം, ഡാറ്റ സംസ്കരണം, അൽഗോരിതമിക ഒപ്റ്റിമൈസേഷൻ തുടങ്ങിയ സാങ്കേതിക ശേഷികളെയും, അവയുടെ മേലുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ ഉടമസ്ഥതയെയും കൂട്ടായ നിയന്ത്രണത്തെയും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംശ്ലേഷണമാണ് ഇത്. പ്ലാറ്റ്ഫോം സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ കാര്യക്ഷമതയും തത്സമയ ഏകോപന ശേഷിയും സാമൂഹ്യനീതിയുമായും പങ്കാളിത്ത ഭരണവുമായും കൂട്ടായ ക്ഷേമവുമായും സംയോജിപ്പിച്ച്, അന്യവൽക്കരണത്തിന്റെ ശക്തികളെ സജീവമായ ജനപങ്കാളിത്തത്തിന്റെ ഇടങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം ചെയ്യുന്നത്.

മുതലാളിത്തം ഡാറ്റയെയും തൊഴിലിനെയും മനുഷ്യരുടെ പരസ്പര ഇടപെടലുകളെയും സ്വകാര്യ ലാഭത്തിന്റെ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ അടച്ചുപൂട്ടിക്കൊണ്ട് ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലേക്കും തന്റെ യുക്തി വ്യാപിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിയോജക മേഖലയ്ക്കുള്ളിൽ ഒരു ക്വാണ്ടം സംയോജകത (Quantum Coherence) സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കൂട്ടായ മനുഷ്യ ഇടപെടലുകളുടെയും ഡാറ്റയുടെയും മൂല്യം അവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളിലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചെത്തിക്കുന്ന ഒരു ഡിജിറ്റൽ പൊതുസ്വത്ത് (Digital Commons) എന്ന നിലയിൽ ഡിജിറ്റൽ സ്പേസിനെ അത് വീണ്ടെടുക്കുന്നു. അങ്ങനെ, ദൂരെയുള്ള ഓഹരിയുടമകളിലേക്കും വെഞ്ചർ മൂലധന നിക്ഷേപകരിലേക്കും സമ്പത്ത് ഒഴുകിപ്പോകുന്നത് തടയുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയിൽ ചൂഷണം പങ്കിട്ട സമൃദ്ധിയായി രൂപാന്തരപ്പെടുകയും, അന്യവൽക്കരണം അർത്ഥപൂർണ്ണമായ ജനപങ്കാളിത്തമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുവഴി സാങ്കേതിക പുരോഗതിയുടെ നേട്ടങ്ങൾ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

സാരാംശത്തിൽ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഒരു പിന്തിരിച്ചുപോക്കോ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയോടുള്ള വിരോധമോ അല്ല. മറിച്ച്, അതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഉയർച്ചയാണ് അത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വങ്ങളോട് യോജിച്ചുകൊണ്ട് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സംയോജകതയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും, സാങ്കേതിക പുരോഗതിയെ മനുഷ്യാന്തസ്സിനോടും പരിസ്ഥിതി സുസ്ഥിരതയോടും കൂട്ടായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടും ചേർത്തിണക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സാമ്പത്തിക മാതൃകയിലേക്കുള്ള മുന്നേറ്റമാണിത്. ഈ സംശ്ലേഷണത്തിൽ സാങ്കേതിക ഘടനകൾ ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളായി മാറുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ചൂഷണത്തിന്റെ യന്ത്രങ്ങളല്ലാതെ സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വാഹനങ്ങളായി രൂപാന്തരപ്പെടുകയും, ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ മുതലാളിത്താനന്തര സാമ്പത്തിക പുനഃസംഘടനയുടെ പരീക്ഷണശാലകളായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക വികാസത്തിലെ പ്രബന്ധം (Thesis) ആണ്. അൽഗോരിതങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളിലൂടെ തൊഴിലിന്റെയും ഡാറ്റയുടെയും വിപണി ഇടപാടുകളുടെയും ആഗോള സംഘടനയെ ആധിപത്യം ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞ സമകാലിക മുതലാളിത്ത യുക്തിയുടെ സാന്ദ്രീകൃത രൂപമാണിത്. സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഡിജിറ്റൽ ഘടനകൾക്കുള്ളിൽ തൊഴിലാളികളെയും ഉപയോക്താക്കളെയും വിപുലമായ ശൃംഖലകളായി ഏകോപിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ഘടനകൾ സുതാര്യമായ ജനാധിപത്യ പ്രക്രിയകളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നില്ല; പകരം, ചൂഷണവും നിയന്ത്രണവും ലാഭപരമാവധിയാക്കലും ലക്ഷ്യമാക്കി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത അദൃശ്യമായ അൽഗോരിതങ്ങളാണ് ഇവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.

പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന നിരവധി സംവിധാനങ്ങളിലൂടെയാണ് ഈ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ മൂല്യം വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നത്. അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ലക്ഷ്യബദ്ധമായ പരസ്യങ്ങൾക്കും പെരുമാറ്റ നിയന്ത്രണത്തിനുമായി ഡാറ്റ ശേഖരിക്കലാണ്. ഓരോ ക്ലിക്കും, തിരച്ചിലും, യാത്രയും, ഭക്ഷണ വിതരണ അഭ്യർത്ഥനയും, സാമൂഹിക ഇടപെടലും വരെ അത്യാധുനിക ഡാറ്റാ വിശകലനത്തിനുള്ള അസംസ്കൃത വസ്തുവായി മാറുന്നു. ഇങ്ങനെ ശേഖരിക്കുന്ന ഡാറ്റ പ്രവചനാത്മക അൽഗോരിതങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അവ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് പരസ്യങ്ങൾ കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; മറിച്ച് അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളെയും ഉപഭോഗ രീതികളെയും സൂക്ഷ്മമായി രൂപപ്പെടുത്തുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിലൂടെ പ്ലാറ്റ്ഫോം ഉടമകൾക്ക് അതിവിപുലമായ വരുമാന സ്രോതസ്സുകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

മറ്റൊരു പ്രധാന സംവിധാനമാണ് അസ്ഥിരവും ആവശ്യകതയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള തൊഴിൽ മാതൃകകളിലൂടെ ഗിഗ് തൊഴിലാളികളിൽ നിന്ന് മിച്ചമൂല്യം വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നത്. ഊബർ, സ്വിഗ്ഗി തുടങ്ങിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ തൊഴിലിനെ സ്ഥിരമായ തൊഴിൽബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി, ആവശ്യമുള്ള സമയത്ത് മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന സേവനമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികളെ “പങ്കാളികൾ” അല്ലെങ്കിൽ “സ്വതന്ത്ര കരാറുകാർ” എന്ന പേരിൽ വിശേഷിപ്പിക്കുമ്പോഴും, വിപണിയിലെ അനിശ്ചിതത്വങ്ങളുടെ മുഴുവൻ അപകടസാധ്യതയും അവരുടെ മേൽ ചുമത്തപ്പെടുന്നു. സാമൂഹിക സുരക്ഷിതത്വം അവർക്കില്ല. ജോലിയുടെ വേഗത, ലഭ്യത, വരുമാനം എന്നിവയെല്ലാം അദൃശ്യമായ അൽഗോരിതമിക നിയന്ത്രണത്തിനാണ് വിധേയമാകുന്നത്. തൊഴിലാളികൾക്ക് യാതൊരു ചർച്ചയുടെയും സുതാര്യതയുടെയും അവസരമില്ലാതെ ഈ നിയന്ത്രണം ഏകപക്ഷീയമായി നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള അസ്ഥിര തൊഴിൽരീതി തൊഴിലാളികളിൽ നിന്നുള്ള മിച്ചമൂല്യ ചൂഷണം കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതെല്ലാം “സ്വാതന്ത്ര്യം”, “വഴക്കം” എന്നീ മനോഹരമായ ഭാഷകളുടെ പിന്നിൽ മറച്ചുവെക്കപ്പെടുന്നു.

നെറ്റ്‌വർക്ക് പ്രതിഭാസങ്ങളിലൂടെ (Network Effects) മത്സരത്തെ ഇല്ലാതാക്കി ഏകാധിപത്യത്തിന് സമാനമായ ആധിപത്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതും പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു സവിശേഷതയാണ്. ഉപയോക്താക്കളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുന്നതനുസരിച്ച് പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ മൂല്യവും വർധിക്കുന്നു. ഇതുവഴി പുതിയ ബദൽ സംവിധാനങ്ങൾ വിപണിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത് കൂടുതൽ ദുഷ്കരമാകുന്നു. ക്രമേണ പ്ലാറ്റ്ഫോം വിപണിയിലും ഡാറ്റാ പ്രവാഹങ്ങളിലും തൊഴിൽ ശൃംഖലകളിലും ഏകാധിപത്യപരമായ നിയന്ത്രണം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ ഘടനാപരമായ കേന്ദ്രീകരണം പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾക്ക് വ്യവസ്ഥകൾ ഏകപക്ഷീയമായി നിർണ്ണയിക്കാനും കൂടുതൽ മൂല്യം വേർതിരിച്ചെടുക്കാനും പ്രാദേശികവും സഹകരണപരവുമായ ബദലുകളെ ദുർബലപ്പെടുത്താനും സഹായിക്കുന്നു.

ഈ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ വേഗമേറിയ വിതരണവും, സുഗമമായ ആശയവിനിമയവും, സൗകര്യപ്രദമായ ഗതാഗതവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാങ്കേതിക കാര്യക്ഷമതയും യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക പ്രയോജനങ്ങളും നൽകുന്നുവെന്നത് നിഷേധിക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം തന്നെ അവ ആഴത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക അധികാരം ഏതാനും കോർപ്പറേഷനുകളുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾക്കും തൊഴിലാളികൾക്കും ഉപയോക്താക്കൾക്കും ഇടയിലെ വിവര അസമത്വം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകുന്നു. സമൂഹത്തിലുടനീളം അന്യവൽക്കരണവും അസ്ഥിരതയും അസമത്വവും ശക്തിപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ നോക്കുമ്പോൾ പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പാളിയിലെ അത്യന്തം വിയോജകമായ (Decoherent) ഒരു മേഖലയാണ്. ഇവിടെ വിയോജകത എന്നത് തൊഴിലിനെ പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത, അൽഗോരിതങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ചെറിയ ഘടകങ്ങളായി വിഭജിക്കുന്ന പ്രക്രിയയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യരുടെ സ്വയംഭരണത്തെയും സുതാര്യതയെയും ഇല്ലാതാക്കുന്ന അദൃശ്യ അൽഗോരിതമിക ഘടനകളുടെ വ്യാപനത്തെയും അത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ജീവിതത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിൽ ജനാധിപത്യപരമായ പങ്കാളിത്തത്തിനുള്ള സാധ്യതകളെ വിച്ഛേദിക്കുന്ന ചൂഷണാത്മക അധികാരശ്രേണികളുടെ സ്ഥാപനത്തെയും അത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. സാങ്കേതിക കൃത്യതയോടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിച്ചാലും, മനുഷ്യസൗഹൃദവും നീതിയുക്തവുമായ ഒരു സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ആവശ്യമായ സാമൂഹിക സംയോജക ബന്ധങ്ങളെ പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം ക്രമേണ ക്ഷയിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സ് വ്യക്തമാക്കുന്നതുപോലെ, ഈ വിയോജകാവസ്ഥയുടെ ഉള്ളിൽ തന്നെ അതിന്റെ രൂപാന്തരണത്തിനാവശ്യമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. സാങ്കേതിക സാധ്യതയും ചൂഷണാത്മക ഉടമസ്ഥതയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, അൽഗോരിതമിക കാര്യക്ഷമതയും മനുഷ്യാന്തസ്സും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം, പരസ്പര ബന്ധിതത്വവും ചൂഷണവും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ എന്നിവ നിഷേധത്തിനും പ്രതിരോധത്തിനും പുതിയ രൂപങ്ങളുടെ ആവിർഭാവത്തിനും വഴിയൊരുക്കുന്നു. അതിലൂടെ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം എന്ന ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംശ്ലേഷണത്തിലേക്കുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക മുന്നേറ്റം ആരംഭിക്കുന്നു. ഈ സംശ്ലേഷണത്തിന് ഡിജിറ്റൽ സാമ്പത്തിക മേഖലയെ സംയോജകതയുടെയും ജനപങ്കാളിത്തത്തിന്റെയും പങ്കിട്ട അഭിവൃദ്ധിയുടെയും മേഖലയാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശേഷിയുണ്ട്.

ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രക്രിയയിലെ പ്രതിവാദം (Antithesis) പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ജൈവികമായി ഉയർന്നുവരുന്നു. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം സാങ്കേതിക കാര്യക്ഷമതയുടെയും തടസ്സങ്ങളില്ലാത്ത സേവന വിതരണത്തിന്റെയും മനോഹരമായ ചിത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിലും, ഈ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന തൊഴിലാളികൾക്കും ഉപയോക്താക്കൾക്കും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ അത് ആഴത്തിലുള്ള അന്യവൽക്കരണവും ശക്തിഹീനതയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾക്ക് പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത് വഴക്കമുള്ള ജോലിസമയവും സംരംഭക സ്വാതന്ത്ര്യവുമാണ്. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അവർക്ക് സ്ഥിരമായ വരുമാനമോ സാമൂഹിക സുരക്ഷയോ കൂട്ടായ വിലപേശൽ ശക്തിയോ ഇല്ല. അവരുടെ ജീവിതോപാധി ഏത് നിമിഷവും അദൃശ്യമായ അൽഗോരിതമിക ആവശ്യകതാ ചക്രങ്ങളുടെ ദയയിലാണ്. എന്തുകൊണ്ടാണ് വരുമാനം കുറഞ്ഞത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് ജോലി ലഭിക്കാത്തത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് വിശദീകരണമോ അപ്പീലിനുള്ള അവസരമോ പലപ്പോഴും ലഭിക്കാറില്ല. അൽഗോരിതം നിശ്ശബ്ദനായ ഒരു മേലധികാരിയായി മാറി ജോലിയുടെ വേഗതയും യാത്രാമാർഗങ്ങളും പ്രതിഫലവും നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലിനെ അത്യന്തം വ്യക്തികേന്ദ്രിതവും അസ്ഥിരവുമായ ചെറിയ ഘടകങ്ങളായി വിഭജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തൊഴിലാളികൾ പരസ്പരം ഒറ്റപ്പെടുന്നു; വേതനത്തിനും തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾക്കും വേണ്ടി കൂട്ടായി ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള ശേഷി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യപരിരക്ഷ, ഇൻഷുറൻസ്, ശമ്പളത്തോടുകൂടിയ അവധി തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത തൊഴിൽ അവകാശങ്ങളിൽ നിന്നു പോലും അവർ പലപ്പോഴും പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു.

ഉപയോക്താക്കൾക്ക് പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം സൗകര്യപ്രദവും വ്യക്തിഗത ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള സേവനങ്ങളും നൽകുന്നു. എന്നാൽ അതിനുള്ള വില സ്വകാര്യതയുടെയും സ്വയംഭരണത്തിന്റെയും നഷ്ടമാണ്. ഓരോ ഇടപാടും, ഓരോ ക്ലിക്കും, ഓരോ ആശയവിനിമയവും ഡാറ്റയായി ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്യബദ്ധമായ പരസ്യങ്ങൾക്കും പെരുമാറ്റ പ്രവചനങ്ങൾക്കും അൽഗോരിതമിക നിയന്ത്രണത്തിനുമായി അവ ചരക്കുകളാക്കി മാറ്റപ്പെടുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഉപയോക്താവ് ഒരേസമയം ഉപഭോക്താവും ഉൽപ്പന്നവുമായി മാറുന്നു. അവരുടെ ഡിജിറ്റൽ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് മൂല്യം വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന അദൃശ്യ ഘടനകൾ, സ്വന്തം ഡാറ്റ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടണം, എങ്ങനെ സാമ്പത്തികവൽക്കരിക്കപ്പെടണം എന്ന കാര്യങ്ങളിൽ അർത്ഥപൂർണ്ണമായ നിയന്ത്രണം ഉപയോക്താക്കൾക്ക് നിഷേധിക്കുന്നു.

പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആധിപത്യം സാമ്പത്തിക പരമാധികാരത്തിന്റെ നഷ്ടത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന ലാഭം ദൂരെയുള്ള ഓഹരിയുടമകളുടെയും വെഞ്ചർ മൂലധന നിക്ഷേപകരുടെയും കൈകളിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു. ഇതിലൂടെ പ്രാദേശികമായി വേരൂന്നിയ സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങളുടെ വളർച്ച ദുർബലമാകുന്നു. പ്രാദേശിക തൊഴിൽ വിപണികളെയും ചെറുകിട വ്യാപാര പരിസ്ഥിതികളെയും നഗരങ്ങളുടെ സാമൂഹിക ഘടനയെയും വരെ പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം പുനഃക്രമീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ പുനഃക്രമീകരണം സമൂഹത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തെയോ പരിസ്ഥിതി സുസ്ഥിരതയെയോ ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തത്തെയോ മുൻഗണന നൽകുന്നില്ല; പകരം പരമാവധി ചൂഷണ കാര്യക്ഷമതയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്.

ഇത്തരം അന്യവൽക്കരണത്തിന്റെ വിവിധ പാളികൾ ഒടുവിൽ പ്രതിരോധത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നു. ഈ പ്രതിരോധങ്ങൾ സംവിധാനത്തിന്റെ ആന്തരിക വിള്ളലുകളെ വെളിവാക്കുന്നു. ന്യായമായ വേതനത്തിനും മാന്യമായ തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ഭക്ഷണ വിതരണ തൊഴിലാളികൾ നടത്തുന്ന സമരങ്ങൾ നമ്മൾ കാണുന്നു. പ്രതികാര നടപടികളെയും അൽഗോരിതമിക കരിമ്പട്ടികപ്പെടുത്തലിനെയും നേരിട്ടുകൊണ്ടാണ് പലപ്പോഴും ഈ പോരാട്ടങ്ങൾ നടക്കുന്നത്. തൊഴിലിനെയും വേതനത്തെയും സുതാര്യതയോ ഉത്തരവാദിത്തമോ ഇല്ലാതെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന അദൃശ്യ അൽഗോരിതമിക സംവിധാനങ്ങൾക്കെതിരെ നിയമപരമായ വെല്ലുവിളികളും ഉയരുന്നു. അതോടൊപ്പം സമൂഹങ്ങളും സഹകരണസംഘങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളിൽ ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഡാറ്റയുടെ പരമാധികാരം, ന്യായമായ നികുതി സംവിധാനം, ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെ ജനങ്ങൾ തന്നെ ഭരിക്കാനുള്ള അവകാശം എന്നിവയ്ക്കായി അവർ ശബ്ദമുയർത്തുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ ഈ പ്രതിരോധങ്ങൾ വെറും പുറംശല്യങ്ങളല്ല. അവ പ്ലാറ്റ്ഫോം സംവിധാനത്തിലെ നിർണായകമായ വിയോജക ബിന്ദുക്കൾ (Decoherence Points) ആണ്. ഇവിടെ വിയോജകത എന്നത് തടസ്സങ്ങളില്ലാത്തതും അനിവാര്യവുമായ ഒരു സംവിധാനമാണെന്ന പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മിഥ്യാധാരണ തകർന്നുവീഴുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശക്തിഹീനരാക്കപ്പെട്ട തൊഴിലാളികളെയും ഉപയോക്താക്കളെയും ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നതെന്ന് അത് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. സാങ്കേതിക സാധ്യതയും ചൂഷണാത്മക ഉടമസ്ഥതയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം, അൽഗോരിതമിക ഏകോപനവും സാമൂഹ്യനീതിയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം എന്നിവ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി ഉപരിതലത്തിലേക്ക് വരുന്നു. അങ്ങനെ പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ അസ്ഥിരതയും നിലനിൽക്കാനാവാത്ത സ്വഭാവവും വെളിവാകുന്നു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിരോധം വൈരുദ്ധ്യാത്മക മണ്ഡലത്തിലെ ഒരു സാധ്യതാ ഊർജ്ജം (Potential Energy) ആയി മാറുന്നു. സമൂഹത്തെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യത അതിനുള്ളിൽ തന്നെ നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികൾ സംഘടിക്കുമ്പോഴും, ഉപയോക്താക്കൾ തങ്ങളുടെ ഡാറ്റയുടെ മേൽ അവകാശം ഉന്നയിക്കുമ്പോഴും, സമൂഹങ്ങൾ സാമ്പത്തിക സ്വയംഭരണം വീണ്ടെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും, ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിലവിലുള്ള അധികാര ഘടനകളുടെ നിഷേധത്തെയും പുതിയ സാധ്യതകളുടെ സ്ഥിരീകരണത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവ പരിവർത്തനാത്മകമായ പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനത്തിന്റെ വിത്തുകളായി മാറുന്നു. അതുവഴി പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം എന്ന ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംശ്ലേഷണത്തിന്റെ ഉദയത്തിന് അടിത്തറ പാകപ്പെടുന്നു. ഈ സംശ്ലേഷണത്തിലൂടെ സാങ്കേതിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ ചൂഷണത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെയും കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെയും വാഹനങ്ങളായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു.

പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വികസിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രക്രിയയിലെ സംശ്ലേഷണം (Synthesis) ആണ്. സാങ്കേതികവിദ്യയെയോ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെയോ നിരാകരിക്കുന്നതിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് അവയുടെ ഉടമസ്ഥതാ ഘടനകളെയും ഭരണയുക്തികളെയും മൂല്യവിതരണ രീതികളെയും കൂട്ടായ ക്ഷേമത്തിനും ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തത്തിനും അനുസൃതമായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയാണ് ഈ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള പരിഹാരം കൈവരുന്നത്. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം ചൂഷണത്തിനായി പിടിച്ചടക്കിയ സാങ്കേതിക ശേഷികളെ തൊഴിലാളികളുടെയും ഉപയോക്താക്കളുടെയും സമൂഹങ്ങളുടെയും അഭിവൃദ്ധിക്കായി വീണ്ടെടുക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഈ സംശ്ലേഷണത്തിന്റെ സാരാംശം.

പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖലയുടെ (Platform Co-operatives) കേന്ദ്ര ആശയം ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ തൊഴിലാളി-ഉപയോക്തൃ ഉടമസ്ഥതയാണ്. ദൂരെയിരുന്ന് ലാഭം മാത്രം ലക്ഷ്യമിടുന്ന ഓഹരിയുടമകളെയും വെഞ്ചർ മൂലധന നിക്ഷേപകരെയും മാറ്റിനിർത്തി, പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ നേരിട്ട് പങ്കാളികളാകുകയും അതിനെ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നവരാണ് അതിന്റെ ഉടമകളാകുന്നത്. ഇതിലൂടെ ഉടമസ്ഥത ഒരു ഊഹക്കച്ചവട സ്വത്തല്ലാതെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ഒരു സംവിധാനമായി മാറുന്നു. അതുവഴി പ്ലാറ്റ്ഫോമിലെ പങ്കാളികളുടെ യഥാർത്ഥ ആവശ്യങ്ങളുമായി ഉടമസ്ഥതയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളും പ്രചോദനങ്ങളും യോജിച്ചുവരുന്നു.

ഇതിനോടൊപ്പം, തൊഴിലാളികൾക്കും ഉപയോക്താക്കൾക്കും പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ നയങ്ങളും അൽഗോരിതങ്ങളും പ്രവർത്തന രീതികളും സുതാര്യവും പങ്കാളിത്തപരവുമായ വേദികളിൽ സംയുക്തമായി തീരുമാനിക്കാൻ കഴിയുന്ന ജനാധിപത്യ ഭരണഘടനകളും രൂപപ്പെടുന്നു. മുതലാളിത്ത പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ അൽഗോരിതങ്ങൾ അദൃശ്യമായ നിയന്ത്രണ ഉപകരണങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, സഹകരണ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ അവ കൂട്ടായ ചർച്ചയ്ക്കും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിനും പുനർരൂപകൽപ്പനയ്ക്കും വിധേയമാകുന്നു. അൽഗോരിതങ്ങൾ ഇനി സ്വകാര്യ ലാഭത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളല്ല; മറിച്ച് പങ്കുവെക്കുന്ന സാമൂഹിക മൂല്യങ്ങളെയും മുൻഗണനകളെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ സംവിധാനങ്ങളായി മാറുന്നു.

ഇവിടെ മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ നീതിയുക്തമായ വിതരണം എന്നതും അടിസ്ഥാന തത്വമാണ്. ഇന്നത്തെ പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിൽ ദൂരെയുള്ള മൂലധനം കൈവശപ്പെടുത്തുന്ന മിച്ചമൂല്യം ന്യായമായ വേതനങ്ങൾക്കും സമൂഹത്തിലെ പുനർനിക്ഷേപങ്ങൾക്കും പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ ദീർഘകാല സുസ്ഥിരതയ്ക്കും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ലാഭം ഇനി ഏക ലക്ഷ്യമല്ല. മനുഷ്യരുടെ ആവശ്യങ്ങളും പരിസ്ഥിതിയുടെ പരിമിതികളും സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങളായി മാറുന്നു. സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം നീതിയുടെയും പരസ്പര സഹകരണത്തിന്റെയും തത്വങ്ങളോട് യോജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ധാർമ്മികമായ ഡാറ്റാ പരിപാലനവും പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖലയുടെ (Platform Co-operatives) മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷതയാണ്. ഉപയോക്താക്കൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഡാറ്റയുടെ നിയന്ത്രണവും പരിപാലനവും അതിൽ നിന്നുള്ള പ്രയോജനവും കൂട്ടായ്മയുടെ കൈകളിലായിരിക്കും. നിരീക്ഷണാധിഷ്ഠിത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അസംസ്കൃത വസ്തുവായി ഡാറ്റ മാറാതെ, സുതാര്യതയോടെയും അറിവോടെയുള്ള സമ്മതത്തോടെയും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെയും നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പൊതുസ്വത്തായി അത് മാറുന്നു. ഇതിലൂടെ വ്യക്തികളുടെ സ്വകാര്യത സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും അതോടൊപ്പം സമൂഹത്തിനാകെ പ്രയോജനകരമായ ഡാറ്റാ ഉപയോഗം സാധ്യമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

സാങ്കേതികമായി നോക്കുമ്പോൾ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ കാര്യക്ഷമതയെയോ ഏകോപന ശേഷിയെയോ നിഷേധിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് അവയെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി പുനർവിനിയോഗിക്കുന്നു. തത്സമയ പൊരുത്തപ്പെടുത്തൽ, ലോജിസ്റ്റിക്‌സ് മെച്ചപ്പെടുത്തൽ, വലിയ തോതിലുള്ള സേവന വിതരണം എന്നിവ സാധ്യമാക്കുന്ന സാങ്കേതിക ഘടനകൾ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ചൂഷണാത്മകമല്ലെന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു. അവയെ ചൂഷണത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളാക്കിയത് പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതാ മാതൃകയാണ്. സഹകരണ ഉടമസ്ഥതയിലേക്ക് മാറുമ്പോൾ അതേ സാങ്കേതിക ശേഷികൾ ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളായും, നീതിക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്ന കാര്യക്ഷമതയുടെ രൂപങ്ങളായും, ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ വാഹനങ്ങളായും മാറുന്നു.

ഈ സംശ്ലേഷണം ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വവുമായി പൂർണ്ണമായും യോജിച്ചുനിൽക്കുന്നു. അതായത്, വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജകതയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുക എന്ന തത്വം. സാങ്കേതിക സാധ്യതയും ചൂഷണാത്മക ഉടമസ്ഥതയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം സാങ്കേതികവിദ്യയെ തകർക്കുന്നതിലൂടെയല്ല പരിഹരിക്കുന്നത്. മറിച്ച് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയുടെയും ജനാധിപത്യ ഭരണത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവയുടെ ഏകോപന ശേഷി നിലനിർത്തുകയും, അവ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപരമായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ഇങ്ങനെ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെ മാറ്റമില്ലാത്ത മുതലാളിത്ത ആധിപത്യത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളായി കാണാതെ, പരിവർത്തനത്തിനുള്ള സാധ്യതകളുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക മണ്ഡലങ്ങളായി പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) പുനർനിർവചിക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അൽഗോരിതങ്ങൾ, ശൃംഖലകൾ, ഡാറ്റാ പ്രവാഹങ്ങൾ എന്നിവയെ കൂട്ടായ ക്ഷേമത്തിനായി വീണ്ടും കൈവശപ്പെടുത്താനും പുതിയ ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്ക് തിരിക്കാനും കഴിയുമെന്ന് ഇത് തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇത് ഒരു സാങ്കൽപ്പിക യൂട്ടോപ്യൻ സ്വപ്നമല്ല; മറിച്ച് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ബോധപൂർവം മധ്യസ്ഥം ചെയ്യുമ്പോൾ സംയോജകതയും ജനപങ്കാളിത്തവും നീതിയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പുതിയ ആവിർഭൂത ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കാനാകുമെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന ഒരു പ്രായോഗിക വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംശ്ലേഷണമാണ്.

ഈ നിലയിൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഒരു സാമ്പത്തിക ബദൽ മാത്രമല്ല; മറിച്ച് ഒരു സമ്പ്രദായപരമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ മാതൃക കൂടിയാണ്. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിൽ അന്തർലീനമായ അന്യവൽക്കരണത്തെയും ചൂഷണത്തെയും ജനപങ്കാളിത്തമായും പങ്കിട്ട സമൃദ്ധിയായും പുനഃക്രമീകരിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ഇത് കാണിച്ചുതരുന്നു. സാങ്കേതിക പുരോഗതിയെ മനുഷ്യാന്തസ്സുമായി യോജിപ്പിക്കാനും കാര്യക്ഷമതയെ ധാർമ്മികവും ജനാധിപത്യപരവുമായ ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കാനും കഴിയുമെന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു. സാങ്കേതികമായി പുരോഗമിച്ചതും അതേസമയം സാമൂഹിക വിമോചനത്തെ ലക്ഷ്യമിടുന്നതുമായ പുതിയ സാമ്പത്തിക രൂപങ്ങളിലേക്കുള്ള ഒരു ക്വാണ്ടം കുതിച്ചുചാട്ടം തന്നെയാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives). അതിനാൽ തന്നെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ ജീവിക്കുന്ന രൂപാവിഷ്കാരമായി ഇതിനെ കാണാൻ കഴിയും.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകൾ നിശ്ചലവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ഘടനകളല്ല. അവ പല പാളികളാൽ രൂപംകൊണ്ട, നിരന്തരം ചലനാത്മകമായി വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, ഘടനാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെയും അവയിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിക്കുന്ന പരിഹാരങ്ങളുടെയും മണ്ഡലങ്ങളാണ്. ഓരോ സാമ്പത്തിക പാളിയിലും തൊഴിലാളിയും മൂലധനവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, ഉപയോക്താവും ഡാറ്റ ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന വിരോധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിലവിലുള്ള വ്യവസ്ഥയെ അസ്ഥിരമാക്കുന്നതിനോടൊപ്പം അതിന്റെ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള സാധ്യതകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ബോധപൂർവമായ സാമൂഹിക ഇടപെടലിലൂടെ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മധ്യസ്ഥം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പാളിയിൽ നിന്ന് അടുത്ത പാളിയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുകയും, മുൻകാല വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംയോജകതയിൽ പരിഹരിക്കുന്ന പുതിയ ഘടനകൾ ആവിർഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ നോക്കുമ്പോൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) സമകാലിക സമൂഹത്തിന്റെ സാങ്കേതിക–സാമ്പത്തിക മേഖലയിലെ അത്തരമൊരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക പാളിമാറ്റത്തെ (Layer Transition) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. വിഭജിക്കപ്പെട്ടതും ചൂഷണാത്മകവും അദൃശ്യവുമായ ഘടനകളിൽ നിന്ന് ഏകോപിതവും ജനാധിപത്യപരവും സുതാര്യവുമായ കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെ സംവിധാനങ്ങളിലേക്കുള്ള ചരിത്രപരമായ മുന്നേറ്റമാണിത്.

ഈ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ആദ്യ രൂപം വിഘടിക്കപ്പെട്ട ഗിഗ് തൊഴിലിൽ നിന്ന് ശൃംഖലാപരമായ സഹകരണത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിൽ തൊഴിൽ പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത, അസ്ഥിരവും ഒറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഗിഗ് ജോലികളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. കൂട്ടായ വിലപേശൽ ശക്തിയും തൊഴിലാളി ഐക്യദാർഢ്യവും ഘടനാപരമായ സ്ഥിരതയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നാൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഈ വിഘടിച്ച മേഖലയെ സഹകരണ ശൃംഖലകളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികൾ പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ ഉടമസ്ഥത പങ്കിടുകയും തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾ കൂട്ടായി തീരുമാനിക്കുകയും പരസ്പര മത്സരത്തിന് പകരം ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ അന്യവൽക്കരണം സ്വയംശക്തീകരണമായി മാറുന്നു; മത്സരം സഹകരണമായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു; അസ്ഥിരത സ്ഥിരതയ്ക്ക് വഴിമാറുന്നു.

രണ്ടാമത്തെ പരിവർത്തനം സ്വകാര്യ ഡാറ്റാ കുത്തകയിൽ നിന്ന് ഡാറ്റാ പൊതുസ്വത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിൽ ഡാറ്റ സ്വകാര്യ സ്വത്തായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരീക്ഷണത്തിനും പെരുമാറ്റ നിയന്ത്രണത്തിനും ലാഭ ചൂഷണത്തിനുമായി അത് ശേഖരിക്കുകയും സംഭരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ സഹകരണ മാതൃകയിൽ ഡാറ്റ ഒരു പൊതുസ്വത്തായി മാറുന്നു. അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നവരാണ് അതിനെ സുതാര്യമായും ധാർമ്മികമായും നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഉപയോക്താക്കൾക്ക് സ്വന്തം ഡിജിറ്റൽ സാന്നിധ്യത്തിന്മേൽ നിയന്ത്രണം ലഭിക്കുന്നു. ഡാറ്റ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കണമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ കൂട്ടായി എടുക്കപ്പെടുന്നു. ഡാറ്റയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അറിവിന്റെയും മൂല്യത്തിന്റെയും പ്രയോജനങ്ങൾ സ്വകാര്യ സമ്പാദ്യത്തിനല്ല, പൊതുനന്മയ്ക്കായാണ് വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്.

മൂന്നാമത്തെ പരിവർത്തനം അൽഗോരിതമിക അദൃശ്യതയിൽ നിന്ന് അൽഗോരിതമിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. മുതലാളിത്ത പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലെ അൽഗോരിതങ്ങൾ ഒരു കറുത്ത പെട്ടിയെപ്പോലെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തൊഴിൽ വിതരണം, വേതനം, ഉള്ളടക്ക ക്രമീകരണം എന്നിവയെല്ലാം അവയാണ് നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അവയുടെ പ്രവർത്തനരീതികളെക്കുറിച്ച് തൊഴിലാളികൾക്കും ഉപയോക്താക്കൾക്കും അറിവോ നിയന്ത്രണമോ ഇല്ല. പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഈ അൽഗോരിതങ്ങളെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. അവയെ കൂട്ടായ പരിശോധനയ്ക്കും ധാർമ്മിക വിലയിരുത്തലിനും ജനാധിപത്യപരമായ ഭരണത്തിനും തുറന്നുകൊടുക്കുന്നു. അൽഗോരിതങ്ങൾ കൂട്ടായ മുൻഗണനകളെയും നീതിയുക്തമായ പ്രവർത്തനരീതികളെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിൽ പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ സാങ്കേതിക കാര്യക്ഷമത സാമൂഹ്യനീതിയുമായി യോജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയ ക്വാണ്ടം വ്യവസ്ഥകളിൽ സ്ഥിരതയുള്ള ആറ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നതിനോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്. അവിടെ കണങ്ങൾ നിശ്ചലമായിരുന്നതുകൊണ്ടല്ല സ്ഥിരത കൈവരിക്കുന്നത്; മറിച്ച് സംയോജക ബലങ്ങളും വിയോജക ബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലൂടെയാണ് അവ സ്ഥിരത നേടുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) സാങ്കേതിക ഘടനകളെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയുമായും ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണവുമായും സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെയും അദൃശ്യ അൽഗോരിതങ്ങളുടെയും ചൂഷണാത്മക ഡാറ്റാ രീതികളുടെയും വിയോജകാവസ്ഥയെ മാറ്റി, കൂട്ടായ പങ്കാളിത്തത്തിലും നീതിയിലും പങ്കിട്ട സമൃദ്ധിയിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സംയോജക സാമ്പത്തിക മണ്ഡലം അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചട്ടക്കൂടിൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഒരു ഘടനാപരമായ പരിഷ്കാരം മാത്രമല്ല; സാമ്പത്തിക പാളിയുടെ അസ്തിത്വപരമായ (Ontological) പുനഃസംഘടന കൂടിയാണ്. സാങ്കേതിക പുരോഗതിയും മുതലാളിത്ത ചൂഷണവും എന്ന പരസ്പരവിരുദ്ധ ദിശകളെ കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെ പുതിയ ആവിർഭൂത ഗുണങ്ങളായി അത് രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നു. ബോധപൂർവമായ സാമൂഹിക ഇടപെടലിലൂടെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജക വ്യവസ്ഥകളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ് ഇത്.

അങ്ങനെ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകളുടെ വികാസത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സ് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഉജ്ജ്വല മാതൃകയാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives). ഒരു പാളിയിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അടുത്ത പാളിയുടെ സൃഷ്ടിപരമായ ശക്തിയായി മാറുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് വീണ്ടും സമൂഹത്തിന്റെ കൈകളിലേക്ക് തിരിച്ചുപിടിക്കപ്പെടുന്നു. ഉടമസ്ഥത ഇല്ലാതാക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുന്നു. കാര്യക്ഷമത നിരസിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് ധാർമ്മികവും പങ്കാളിത്തപരവും സുസ്ഥിരവുമായ ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്ക് പുനർനിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പാളികളിലൂടെയുള്ള ആവർത്തനപരമായ പരിണാമ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകൾ ഉയർന്ന നീതിയുടെയും സംയോജകതയുടെയും മനുഷ്യാന്തസ്സിന്റെയും തലങ്ങളിലേക്ക് പരിണമിക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകൾ നിശ്ചലവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ഘടനകളല്ല. അവ പല പാളികളാൽ രൂപംകൊണ്ട, നിരന്തരം ചലനാത്മകമായി വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, ഘടനാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെയും അവയിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിക്കുന്ന പരിഹാരങ്ങളുടെയും മണ്ഡലങ്ങളാണ്. ഓരോ സാമ്പത്തിക പാളിയിലും തൊഴിലാളിയും മൂലധനവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, ഉപയോക്താവും ഡാറ്റ ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന വിരോധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിലവിലുള്ള വ്യവസ്ഥയെ അസ്ഥിരമാക്കുന്നതിനോടൊപ്പം അതിന്റെ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള സാധ്യതകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ബോധപൂർവമായ സാമൂഹിക ഇടപെടലിലൂടെ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മധ്യസ്ഥം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പാളിയിൽ നിന്ന് അടുത്ത പാളിയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുകയും, മുൻകാല വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംയോജകതയിൽ പരിഹരിക്കുന്ന പുതിയ ഘടനകൾ ആവിർഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ നോക്കുമ്പോൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) സമകാലിക സമൂഹത്തിന്റെ സാങ്കേതിക–സാമ്പത്തിക മേഖലയിലെ അത്തരമൊരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക പാളിമാറ്റത്തെ (Layer Transition) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. വിഭജിക്കപ്പെട്ടതും ചൂഷണാത്മകവും അദൃശ്യവുമായ ഘടനകളിൽ നിന്ന് ഏകോപിതവും ജനാധിപത്യപരവും സുതാര്യവുമായ കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെ സംവിധാനങ്ങളിലേക്കുള്ള ചരിത്രപരമായ മുന്നേറ്റമാണിത്.

ഈ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ആദ്യ രൂപം വിഘടിക്കപ്പെട്ട ഗിഗ് തൊഴിലിൽ നിന്ന് ശൃംഖലാപരമായ സഹകരണത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിൽ തൊഴിൽ പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത, അസ്ഥിരവും ഒറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഗിഗ് ജോലികളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. കൂട്ടായ വിലപേശൽ ശക്തിയും തൊഴിലാളി ഐക്യദാർഢ്യവും ഘടനാപരമായ സ്ഥിരതയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നാൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം ഈ വിഘടിച്ച മേഖലയെ സഹകരണ ശൃംഖലകളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികൾ പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ ഉടമസ്ഥത പങ്കിടുകയും തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾ കൂട്ടായി തീരുമാനിക്കുകയും പരസ്പര മത്സരത്തിന് പകരം ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ അന്യവൽക്കരണം സ്വയംശക്തീകരണമായി മാറുന്നു; മത്സരം സഹകരണമായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു; അസ്ഥിരത സ്ഥിരതയ്ക്ക് വഴിമാറുന്നു.

രണ്ടാമത്തെ പരിവർത്തനം സ്വകാര്യ ഡാറ്റാ കുത്തകയിൽ നിന്ന് ഡാറ്റാ പൊതുസ്വത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിൽ ഡാറ്റ സ്വകാര്യ സ്വത്തായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരീക്ഷണത്തിനും പെരുമാറ്റ നിയന്ത്രണത്തിനും ലാഭ ചൂഷണത്തിനുമായി അത് ശേഖരിക്കുകയും സംഭരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ സഹകരണ മാതൃകയിൽ ഡാറ്റ ഒരു പൊതുസ്വത്തായി മാറുന്നു. അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നവരാണ് അതിനെ സുതാര്യമായും ധാർമ്മികമായും നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഉപയോക്താക്കൾക്ക് സ്വന്തം ഡിജിറ്റൽ സാന്നിധ്യത്തിന്മേൽ നിയന്ത്രണം ലഭിക്കുന്നു. ഡാറ്റ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കണമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ കൂട്ടായി എടുക്കപ്പെടുന്നു. ഡാറ്റയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അറിവിന്റെയും മൂല്യത്തിന്റെയും പ്രയോജനങ്ങൾ സ്വകാര്യ സമ്പാദ്യത്തിനല്ല, പൊതുനന്മയ്ക്കായാണ് വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്.

മൂന്നാമത്തെ പരിവർത്തനം അൽഗോരിതമിക അദൃശ്യതയിൽ നിന്ന് അൽഗോരിതമിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. മുതലാളിത്ത പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലെ അൽഗോരിതങ്ങൾ ഒരു കറുത്ത പെട്ടിയെപ്പോലെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തൊഴിൽ വിതരണം, വേതനം, ഉള്ളടക്ക ക്രമീകരണം എന്നിവയെല്ലാം അവയാണ് നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അവയുടെ പ്രവർത്തനരീതികളെക്കുറിച്ച് തൊഴിലാളികൾക്കും ഉപയോക്താക്കൾക്കും അറിവോ നിയന്ത്രണമോ ഇല്ല. പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം ഈ അൽഗോരിതങ്ങളെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. അവയെ കൂട്ടായ പരിശോധനയ്ക്കും ധാർമ്മിക വിലയിരുത്തലിനും ജനാധിപത്യപരമായ ഭരണത്തിനും തുറന്നുകൊടുക്കുന്നു. അൽഗോരിതങ്ങൾ കൂട്ടായ മുൻഗണനകളെയും നീതിയുക്തമായ പ്രവർത്തനരീതികളെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിൽ പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ സാങ്കേതിക കാര്യക്ഷമത സാമൂഹ്യനീതിയുമായി യോജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയ ക്വാണ്ടം വ്യവസ്ഥകളിൽ സ്ഥിരതയുള്ള ആറ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നതിനോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്. അവിടെ കണങ്ങൾ നിശ്ചലമായിരുന്നതുകൊണ്ടല്ല സ്ഥിരത കൈവരിക്കുന്നത്; മറിച്ച് സംയോജക ബലങ്ങളും വിയോജക ബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലൂടെയാണ് അവ സ്ഥിരത നേടുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) സാങ്കേതിക ഘടനകളെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയുമായും ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണവുമായും സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെയും അദൃശ്യ അൽഗോരിതങ്ങളുടെയും ചൂഷണാത്മക ഡാറ്റാ രീതികളുടെയും വിയോജകാവസ്ഥയെ മാറ്റി, കൂട്ടായ പങ്കാളിത്തത്തിലും നീതിയിലും പങ്കിട്ട സമൃദ്ധിയിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സംയോജക സാമ്പത്തിക മണ്ഡലം അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചട്ടക്കൂടിൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഒരു ഘടനാപരമായ പരിഷ്കാരം മാത്രമല്ല; സാമ്പത്തിക പാളിയുടെ അസ്തിത്വപരമായ (Ontological) പുനഃസംഘടന കൂടിയാണ്. സാങ്കേതിക പുരോഗതിയും മുതലാളിത്ത ചൂഷണവും എന്ന പരസ്പരവിരുദ്ധ ദിശകളെ കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെ പുതിയ ആവിർഭൂത ഗുണങ്ങളായി അത് രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നു. ബോധപൂർവമായ സാമൂഹിക ഇടപെടലിലൂടെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജക വ്യവസ്ഥകളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ് ഇത്.

അങ്ങനെ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകളുടെ വികാസത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സ് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഉജ്ജ്വല മാതൃകയാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives). ഒരു പാളിയിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അടുത്ത പാളിയുടെ സൃഷ്ടിപരമായ ശക്തിയായി മാറുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് വീണ്ടും സമൂഹത്തിന്റെ കൈകളിലേക്ക് തിരിച്ചുപിടിക്കപ്പെടുന്നു. ഉടമസ്ഥത ഇല്ലാതാക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുന്നു. കാര്യക്ഷമത നിരസിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് ധാർമ്മികവും പങ്കാളിത്തപരവും സുസ്ഥിരവുമായ ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്ക് പുനർനിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പാളികളിലൂടെയുള്ള ആവർത്തനപരമായ പരിണാമ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകൾ ഉയർന്ന നീതിയുടെയും സംയോജകതയുടെയും മനുഷ്യാന്തസ്സിന്റെയും തലങ്ങളിലേക്ക് പരിണമിക്കുന്നത്.

പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഒരു ബദൽ സാമ്പത്തിക മാതൃക മാത്രമല്ല; അത് ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തിലെ ജീവന്തമായ ഒരു പൗരധാർമ്മിക പ്രയോഗം കൂടിയാണ്. സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്തത്തെ സജീവ പൗരത്വത്തിന്റെയും ധാർമ്മിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെയും മേഖലയാക്കി മാറ്റുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക ക്രമമാണിത്. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം വ്യക്തികളെ അൽഗോരിതങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വിപണികളിൽ ഒറ്റപ്പെട്ട ഇടപാട് ഏജന്റുമാരായി പ്രവർത്തിക്കാൻ പരിശീലിപ്പിക്കുമ്പോൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം അവരെ ബന്ധങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതും ബോധപൂർവവുമായതും പങ്കാളിത്തപരവുമായ പ്രവർത്തനരീതികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഡിജിറ്റൽ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ തന്നെ അടിസ്ഥാന ഘടനയിൽ പൊതുബോധം (Civic Sense) നെയ്തുചേർക്കപ്പെടുന്നു.

പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സവിശേഷതയായ അദൃശ്യ അധികാരശ്രേണികളെ തകർത്തുകൊണ്ട് തൊഴിലാളികളെയും ഉപയോക്താക്കളെയും തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയകളിൽ നേരിട്ട് പങ്കാളികളാക്കുന്നതിലൂടെയാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഡിജിറ്റൽ പരിസ്ഥിതിയിൽ പൊതുബോധം വളർത്തുന്നത്. തൊഴിലാളികളും ഉപയോക്താക്കളും ഇനി വെറും ഡാറ്റാ പോയിന്റുകളോ തൊഴിൽശക്തിയോ മാത്രമല്ല; പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ നയങ്ങളും അൽഗോരിതമിക മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങളും സാമ്പത്തിക വിതരണ രീതികളും രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഭരണപ്രക്രിയയിലെ സജീവ പങ്കാളികളാണ്. ഈ ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തം ഉടമസ്ഥതയുടെയും ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും ബോധം വളർത്തുന്നു. വ്യക്തിപരമായ പ്രവർത്തനശേഷി സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുനന്മയുമായി യോജിക്കുകയും, സ്വന്തം ജീവിതത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളുടെ സഹസ്രഷ്ടാക്കളായി വ്യക്തികൾ സ്വയം അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇതിനോടൊപ്പം, ഡിജിറ്റൽ അവകാശങ്ങളെയും സഹകരണ ഭരണത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിദ്യാഭ്യാസവും പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. തങ്ങൾ ജീവിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാനും അവയെ രൂപപ്പെടുത്താനും ആവശ്യമായ അറിവ് ഇതിലൂടെ പങ്കാളികൾക്ക് ലഭിക്കുന്നു. ഡാറ്റയുടെ പരമാധികാരം, സ്വകാര്യത, അൽഗോരിതമിക ഉത്തരവാദിത്തം, സഹകരണ മാനേജ്മെന്റിന്റെ തത്വങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് വിമർശനാത്മകമായ ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷരത വളർത്തുന്നു. ഉപയോക്താക്കളെയും തൊഴിലാളികളെയും നിഷ്ക്രിയ ഉപഭോക്താക്കളിൽ നിന്ന് ഡിജിറ്റൽ പൊതുസ്വത്തിന്റെ സജീവവും അറിവുള്ളതുമായ പൗരന്മാരാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ ഈ വിദ്യാഭ്യാസ ഘടകം നിർണായകമാണ്.

പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം വ്യക്തിഗത താൽപര്യങ്ങളെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്ന ഐക്യദാർഢ്യ ശൃംഖലകളും നിർമ്മിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പരിസ്ഥിതിക്കുള്ളിലെ പരസ്പര ബന്ധവും പൊതുതാൽപര്യവും തിരിച്ചറിയാൻ ഇത് പങ്കാളികളെ സഹായിക്കുന്നു. പരസ്പര സഹായം, കൂട്ടായ വിലപേശൽ, സമൂഹത്തിലെ പുനർനിക്ഷേപം എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ഘടനകളിലൂടെ ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഒറ്റപ്പെടലിനെയും അസ്ഥിരതയെയും ഇത് ചെറുക്കുന്നു. ഈ ശൃംഖലകളിലൂടെ വ്യക്തിഗത പോരാട്ടങ്ങൾ കൂട്ടായ പ്രസ്ഥാനങ്ങളായി മാറുന്നു. അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കാനും തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാവിയെ സ്വാധീനിക്കാനും അവയ്ക്ക് കഴിയുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ഒരു പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണസംഘത്തിലെ ഓരോ പങ്കാളിത്ത പ്രവർത്തനവും സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഒരു “ക്വാണ്ടം” ആയി മാറുന്നു. അത് ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; വിശാലമായ സാമ്പത്തിക മണ്ഡലത്തിലെ സംയോജകതയുടെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ഘടകമാണ്. ക്വാണ്ടം മണ്ഡലത്തിലെ കണങ്ങൾ പരസ്പരം ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ട് പുതിയ ആവിർഭൂത ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ, ഓരോ സഹകരണ പങ്കാളിത്തവും ചേർന്ന് ഡിജിറ്റൽ മേഖലയിലെ സ്ഥിരതയുള്ളതും നീതിയുക്തവും പങ്കാളിത്തപരവുമായ ഒരു സാമ്പത്തിക ക്രമത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാര്യക്ഷമതയും സമത്വവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം, സാങ്കേതിക സാധ്യതയും സാമൂഹ്യനീതിയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും കൂട്ടായ നന്മയും തമ്മിലുള്ള വിരോധം എന്നിവ ഇവിടെ അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്നില്ല; മറിച്ച് ബോധപൂർവം മധ്യസ്ഥം ചെയ്യപ്പെടുകയും ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജകതയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ, ഭൗതിക ലോകത്തിലെ പൊതുബോധത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തോട് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) സമാനമാണ്. ഭൗതിക ലോകത്ത് പൊതുബോധം പൊതുസ്ഥലങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും പരസ്പര ബഹുമാനത്തിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിലും സമൂഹത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി സംഭാവന ചെയ്യുന്നതിലുമാണ് പ്രകടമാകുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് പൊതുബോധം ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ സംരക്ഷണത്തിലും ഡാറ്റയുടെ ധാർമ്മികമായ പരിപാലനത്തിലും അൽഗോരിതമിക സംവിധാനങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യ ഭരണത്തിലും പ്രകടമാകുന്നു.

ഇത്തരം ജീവിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ ഡിജിറ്റൽ പരിസ്ഥിതികളിൽ, സ്വാതന്ത്ര്യം ഒറ്റപ്പെട്ട ഉപഭോക്താവിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യമല്ല. മറിച്ച് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പങ്കാളിയുടെ ബന്ധാധിഷ്ഠിത സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്. ഇവിടെ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുനന്മയോടും പങ്കിട്ട ഡിജിറ്റൽ പരിസ്ഥിതിയുടെ സുസ്ഥിരതയോടും യോജിച്ചാണ് പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്. പങ്കാളിത്തം ബോധപൂർവമായ ഒരു സാമൂഹിക പ്രവർത്തനമായി മാറുന്നു. വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യങ്ങളെ സഹകരണസംഘത്തിന്റെ കൂട്ടായ ജീവിതതാളവുമായി സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഒരേസമയം കാര്യക്ഷമവും ജനാധിപത്യപരവും നീതിയുക്തവുമായ ഘടനകൾ ഇത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഈ വീക്ഷണത്തിലൂടെ നോക്കുമ്പോൾ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഡിജിറ്റൽ ചലനത്തിലുള്ള മനുഷ്യസഭ്യത തന്നെയാണ്. സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ പാളിയിൽ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംയോജകതയിലേക്കും നീതിയിലേക്കും സുസ്ഥിരതയിലേക്കും പരിണമിക്കുന്ന ഒരു സിവിലൈസേഷന്റെ ജീവിക്കുന്ന രൂപമാണിത്. സാമ്പത്തിക–സാങ്കേതിക മേഖലയിലെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ പ്രായോഗിക രൂപാവിഷ്കാരമാണിത്. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ എങ്ങനെ ആവിർഭൂതമായ കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെ ഘടനകളാക്കി മാറ്റാം എന്നും, ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ ചൂഷണത്തിന്റെയും ആധിപത്യത്തിന്റെയും ഇടമല്ലാതെ ധാർമ്മികവും പങ്കാളിത്തപരവും വിമോചനാത്മകവുമായ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ വേദിയാക്കി എങ്ങനെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാം എന്നും ഇത് തെളിയിക്കുന്നു.

പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഒരു ബദൽ സാമ്പത്തിക മാതൃക മാത്രമല്ല; അത് ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തിലെ ജീവന്തമായ ഒരു പൗരധാർമ്മിക പ്രയോഗം കൂടിയാണ്. സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്തത്തെ സജീവ പൗരത്വത്തിന്റെയും ധാർമ്മിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെയും മേഖലയാക്കി മാറ്റുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക ക്രമമാണിത്. പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തം വ്യക്തികളെ അൽഗോരിതങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വിപണികളിൽ ഒറ്റപ്പെട്ട ഇടപാട് ഏജന്റുമാരായി പ്രവർത്തിക്കാൻ പരിശീലിപ്പിക്കുമ്പോൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) അവരെ ബന്ധങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതും ബോധപൂർവവുമായതും പങ്കാളിത്തപരവുമായ പ്രവർത്തനരീതികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഡിജിറ്റൽ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ തന്നെ അടിസ്ഥാന ഘടനയിൽ പൊതുബോധം (Civic Sense) നെയ്തുചേർക്കപ്പെടുന്നു.

പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സവിശേഷതയായ അദൃശ്യ അധികാരശ്രേണികളെ തകർത്തുകൊണ്ട് തൊഴിലാളികളെയും ഉപയോക്താക്കളെയും തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയകളിൽ നേരിട്ട് പങ്കാളികളാക്കുന്നതിലൂടെയാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഡിജിറ്റൽ പരിസ്ഥിതിയിൽ പൊതുബോധം വളർത്തുന്നത്. തൊഴിലാളികളും ഉപയോക്താക്കളും ഇനി വെറും ഡാറ്റാ പോയിന്റുകളോ തൊഴിൽശക്തിയോ മാത്രമല്ല; പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ നയങ്ങളും അൽഗോരിതമിക മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങളും സാമ്പത്തിക വിതരണ രീതികളും രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഭരണപ്രക്രിയയിലെ സജീവ പങ്കാളികളാണ്. ഈ ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തം ഉടമസ്ഥതയുടെയും ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും ബോധം വളർത്തുന്നു. വ്യക്തിപരമായ പ്രവർത്തനശേഷി സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുനന്മയുമായി യോജിക്കുകയും, സ്വന്തം ജീവിതത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളുടെ സഹസ്രഷ്ടാക്കളായി വ്യക്തികൾ സ്വയം അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇതിനോടൊപ്പം, ഡിജിറ്റൽ അവകാശങ്ങളെയും സഹകരണ ഭരണത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിദ്യാഭ്യാസവും പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. തങ്ങൾ ജീവിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാനും അവയെ രൂപപ്പെടുത്താനും ആവശ്യമായ അറിവ് ഇതിലൂടെ പങ്കാളികൾക്ക് ലഭിക്കുന്നു. ഡാറ്റയുടെ പരമാധികാരം, സ്വകാര്യത, അൽഗോരിതമിക ഉത്തരവാദിത്തം, സഹകരണ മാനേജ്മെന്റിന്റെ തത്വങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് വിമർശനാത്മകമായ ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷരത വളർത്തുന്നു. ഉപയോക്താക്കളെയും തൊഴിലാളികളെയും നിഷ്ക്രിയ ഉപഭോക്താക്കളിൽ നിന്ന് ഡിജിറ്റൽ പൊതുസ്വത്തിന്റെ സജീവവും അറിവുള്ളതുമായ പൗരന്മാരാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ ഈ വിദ്യാഭ്യാസ ഘടകം നിർണായകമാണ്.

പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) വ്യക്തിഗത താൽപര്യങ്ങളെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്ന ഐക്യദാർഢ്യ ശൃംഖലകളും നിർമ്മിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പരിസ്ഥിതിക്കുള്ളിലെ പരസ്പര ബന്ധവും പൊതുതാൽപര്യവും തിരിച്ചറിയാൻ ഇത് പങ്കാളികളെ സഹായിക്കുന്നു. പരസ്പര സഹായം, കൂട്ടായ വിലപേശൽ, സമൂഹത്തിലെ പുനർനിക്ഷേപം എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ഘടനകളിലൂടെ ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഒറ്റപ്പെടലിനെയും അസ്ഥിരതയെയും ഇത് ചെറുക്കുന്നു. ഈ ശൃംഖലകളിലൂടെ വ്യക്തിഗത പോരാട്ടങ്ങൾ കൂട്ടായ പ്രസ്ഥാനങ്ങളായി മാറുന്നു. അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കാനും തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാവിയെ സ്വാധീനിക്കാനും അവയ്ക്ക് കഴിയുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ഒരു പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണസംഘത്തിലെ ഓരോ പങ്കാളിത്ത പ്രവർത്തനവും സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഒരു “ക്വാണ്ടം” ആയി മാറുന്നു. അത് ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; വിശാലമായ സാമ്പത്തിക മണ്ഡലത്തിലെ സംയോജകതയുടെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ഘടകമാണ്. ക്വാണ്ടം മണ്ഡലത്തിലെ കണങ്ങൾ പരസ്പരം ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ട് പുതിയ ആവിർഭൂത ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ, ഓരോ സഹകരണ പങ്കാളിത്തവും ചേർന്ന് ഡിജിറ്റൽ മേഖലയിലെ സ്ഥിരതയുള്ളതും നീതിയുക്തവും പങ്കാളിത്തപരവുമായ ഒരു സാമ്പത്തിക ക്രമത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാര്യക്ഷമതയും സമത്വവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം, സാങ്കേതിക സാധ്യതയും സാമൂഹ്യനീതിയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും കൂട്ടായ നന്മയും തമ്മിലുള്ള വിരോധം എന്നിവ ഇവിടെ അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്നില്ല; മറിച്ച് ബോധപൂർവം മധ്യസ്ഥം ചെയ്യപ്പെടുകയും ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജകതയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ, ഭൗതിക ലോകത്തിലെ പൊതുബോധത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തോട് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) സമാനമാണ്. ഭൗതിക ലോകത്ത് പൊതുബോധം പൊതുസ്ഥലങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും പരസ്പര ബഹുമാനത്തിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിലും സമൂഹത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി സംഭാവന ചെയ്യുന്നതിലുമാണ് പ്രകടമാകുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് പൊതുബോധം ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ സംരക്ഷണത്തിലും ഡാറ്റയുടെ ധാർമ്മികമായ പരിപാലനത്തിലും അൽഗോരിതമിക സംവിധാനങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യ ഭരണത്തിലും പ്രകടമാകുന്നു.

ഇത്തരം ജീവിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ ഡിജിറ്റൽ പരിസ്ഥിതികളിൽ, സ്വാതന്ത്ര്യം ഒറ്റപ്പെട്ട ഉപഭോക്താവിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യമല്ല. മറിച്ച് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പങ്കാളിയുടെ ബന്ധാധിഷ്ഠിത സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്. ഇവിടെ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുനന്മയോടും പങ്കിട്ട ഡിജിറ്റൽ പരിസ്ഥിതിയുടെ സുസ്ഥിരതയോടും യോജിച്ചാണ് പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്. പങ്കാളിത്തം ബോധപൂർവമായ ഒരു സാമൂഹിക പ്രവർത്തനമായി മാറുന്നു. വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യങ്ങളെ സഹകരണസംഘത്തിന്റെ കൂട്ടായ ജീവിതതാളവുമായി സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഒരേസമയം കാര്യക്ഷമവും ജനാധിപത്യപരവും നീതിയുക്തവുമായ ഘടനകൾ ഇത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഈ വീക്ഷണത്തിലൂടെ നോക്കുമ്പോൾ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ഡിജിറ്റൽ ചലനത്തിലുള്ള മനുഷ്യസഭ്യത തന്നെയാണ്. സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ പാളിയിൽ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംയോജകതയിലേക്കും നീതിയിലേക്കും സുസ്ഥിരതയിലേക്കും പരിണമിക്കുന്ന ഒരു സിവിലൈസേഷന്റെ ജീവിക്കുന്ന രൂപമാണിത്. സാമ്പത്തിക–സാങ്കേതിക മേഖലയിലെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ പ്രായോഗിക രൂപാവിഷ്കാരമാണിത്. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ എങ്ങനെ ആവിർഭൂതമായ കൂട്ടായ അഭിവൃദ്ധിയുടെ ഘടനകളാക്കി മാറ്റാം എന്നും, ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ ചൂഷണത്തിന്റെയും ആധിപത്യത്തിന്റെയും ഇടമല്ലാതെ ധാർമ്മികവും പങ്കാളിത്തപരവും വിമോചനാത്മകവുമായ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ വേദിയാക്കി എങ്ങനെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാം എന്നും ഇത് തെളിയിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) അനിശ്ചിതമായ ഭാവിയിലേക്ക് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒരു യൂട്ടോപ്യൻ സങ്കൽപ്പം മാത്രമല്ല. ഇന്നത്തെ സാമൂഹിക ഘടനയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് തന്നെ സ്വാഭാവികമായി ഉയർന്നുവരുന്ന, പ്രായോഗികമായി സാക്ഷാത്കരിക്കാവുന്ന ഒരു സാധ്യതയാണ് അത്. തൊഴിലിലെ അന്യവൽക്കരണം, ജീവിതോപാധികളിലെ അസ്ഥിരത, വ്യക്തിഗത ഡാറ്റയുടെ ചൂഷണവും ചരക്കുവൽക്കരണവും, പരിസ്ഥിതി തകർച്ച എന്നിവ നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രതിസന്ധികളാണ്. എന്നാൽ ഇവ ഒരു ജീർണ്ണിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ മാത്രമല്ല; സ്വന്തം അതിർവരമ്പുകൾ അതിജീവിക്കാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സജീവമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുമാണ്. ഈ സംഘർഷങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ബോധപൂർവമായ സംഘടനയിലൂടെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സാമൂഹിക പുനർകൈവശപ്പെടുത്തലിലൂടെയും സാമ്പത്തിക ഘടനകളുടെ കൂട്ടായ പുനർസങ്കൽപ്പനത്തിലൂടെയും സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിനുള്ള സാധ്യത നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നു.

പ്ലാറ്റ്ഫോം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ കീഴിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അന്യവൽക്കരണത്തെയും അസ്ഥിരതയെയും ഡാറ്റാ ചൂഷണത്തെയും എങ്ങനെ കൂട്ടായ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ ദിശകളാക്കി മാറ്റാനാകുമെന്ന് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണവാദം തെളിയിക്കുന്നു. ഇന്ന് നിരീക്ഷണത്തിനും ചൂഷണത്തിനുമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന സാങ്കേതിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ ജനാധിപത്യ ഉടമസ്ഥതയ്ക്കും പങ്കാളിത്ത ഭരണത്തിനുമായി എങ്ങനെ പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്യാമെന്ന് ഇത് കാണിച്ചുതരുന്നു. ഇന്ന് തൊഴിലിനെ വിഘടിപ്പിക്കുന്ന അതേ ശൃംഖലകൾ നാളെയുടെ ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെയും പരസ്പര സഹായത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനമാകാം. ഇന്ന് ചൂഷണത്തെ ത്വരിതപ്പെടുത്തുന്ന അതേ അൽഗോരിതങ്ങൾ നാളെയുടെ മനുഷ്യ ക്ഷേമത്തിനും പരിസ്ഥിതി സന്തുലനത്തിനുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന തരത്തിൽ പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്യാൻ കഴിയും.

ഈ സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാൻ, സഹകരണ ഉടമസ്ഥതയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന സാങ്കേതിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. സ്വതന്ത്ര സോഴ്‌സ് (Open Source) പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, ഫെഡറേറ്റഡ് സംവിധാനങ്ങൾ, തൊഴിലാളികൾക്കും ഉപയോക്താക്കൾക്കും ജനാധിപത്യപരമായി നിയന്ത്രിക്കാനാകുന്ന സുതാര്യമായ അൽഗോരിതങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ സാങ്കേതിക രൂപകൽപ്പന തന്നെ ഒരു സാമൂഹിക പോരാട്ടമേഖലയായി മാറുന്നു. മൂലധനത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമതാ യുക്തിയിൽ നിന്ന് അത് പങ്കാളിത്തപരമായ ശാക്തീകരണത്തിന്റെയും കൂട്ടായ ക്ഷേമത്തിന്റെയും ദിശയിലേക്ക് പുനർനിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

അതോടൊപ്പം സഹകരണ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂടുകളും രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. കോർപ്പറേറ്റ് ഉടമസ്ഥതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രൂപപ്പെട്ട നിലവിലെ നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സഹകരണസംഘങ്ങളുടെ പ്രത്യേക ഉടമസ്ഥതാ-ഭരണ സവിശേഷതകൾക്ക് നിയമപരമായ അംഗീകാരം ലഭിക്കണം. സഹകരണ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾക്ക് അനുകൂലമായ നികുതി നയങ്ങൾ, തൊഴിൽ നിയമങ്ങളിൽ അവയ്ക്ക് പ്രത്യേക അംഗീകാരം, സഹകരണ സാങ്കേതിക സംരംഭങ്ങൾക്ക് പൊതുമേഖലാ ധനസഹായം തുടങ്ങിയ നയപരമായ ഇടപെടലുകൾ അവയുടെ ജനാധിപത്യ സ്വഭാവം നഷ്ടപ്പെടാതെ വികസിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കും.

ഇതിനൊപ്പം തന്നെ, ചൂഷണത്തേക്കാൾ സഹകരണത്തെ വിലമതിക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക പരിവർത്തനവും അനിവാര്യമാണ്. സഹകരണ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലെ പങ്കാളിത്തത്തെ ഡിജിറ്റൽ പൗരത്വത്തിന്റെയും സാമ്പത്തിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും രൂപമായി കാണുന്ന ഒരു പൊതുബോധം സമൂഹത്തിൽ വളർത്തിയെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസം, പുതിയ സാമൂഹിക ആഖ്യാനങ്ങളുടെ രൂപീകരണം, സമൂഹസംഘടന എന്നിവ ഈ പ്രക്രിയയുടെ നിർണായക ഘടകങ്ങളാണ്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ജഡത്വത്തെ മറികടന്ന് സഹകരണ ബദലുകളെ നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമായ കൂട്ടായ സാമൂഹിക ആത്മബോധം വളർത്തിയെടുക്കാൻ ഇവ സഹായിക്കുന്നു.

ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചക്രവാളത്തിൽ ഓരോ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണസംഘവും ആഗോള മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിശാലമായ വിയോജക മണ്ഡലത്തിനുള്ളിലെ ഒരു സംയോജക കേന്ദ്രമായി മാറുന്നു. മുതലാളിത്ത ഘടനകൾ സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെയും പരിസ്ഥിതി വ്യവസ്ഥകളെയും വിഘടിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഓരോ സഹകരണ സംരംഭവും ബോധപൂർവമായ ഒരു പുനഃസംയോജന പ്രവർത്തനമായി മാറുന്നു. നീതിയുടെയും ജനപങ്കാളിത്തത്തിന്റെയും സുസ്ഥിരതയുടെയും പ്രാദേശിക മണ്ഡലങ്ങൾ അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇവ ഒറ്റപ്പെട്ട പരീക്ഷണങ്ങൾ മാത്രമല്ല; സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ നടക്കുന്ന വിശാലമായ ഒരു ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിന്റെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട പ്രക്രിയകളാണ്. പുതിയ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയിലേക്കുള്ള പാതകൾ ഇവ സജീവമായി നിർമ്മിക്കുന്നു.

അതിനാൽ, മനുഷ്യരുടെ അന്തസ്സിനോടും ഭൂമിയുടെ നിലനിൽപ്പിനോടും ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തത്തോടും യോജിച്ചുനിൽക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ഘടനകളിലേക്കുള്ള ഒരു നിർണായക ചുവടുവെപ്പാണ് പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives). സാങ്കേതിക പുരോഗതിയും സാമൂഹ്യനീതിയും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളാകേണ്ടതില്ലെന്നും, ഉടമസ്ഥതയുടെയും ഭരണത്തിന്റെയും ബോധപൂർവമായ കൂട്ടായ പുനഃസംഘടനയിലൂടെ അവയെ പരസ്പരം യോജിപ്പിക്കാനാകുമെന്നും ഇത് തെളിയിക്കുന്നു. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ സംയോജകതയായി, അന്യവൽക്കരണത്തെ പ്രവർത്തനശേഷിയായി, ചൂഷണത്തെ ഐക്യദാർഢ്യമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രായോഗിക വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രവർത്തനരീതി (Praxis) യാണ് ഇത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്‌റ്റിക്സിന്റെ നിലപാടിൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ ചരിത്രപരമായ മുന്നേറ്റത്തിന് പുറത്ത് നിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല. മറിച്ച്, ഉയർന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക രൂപത്തിലേക്ക് പരിണമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ തന്നെ ചലനാത്മക രൂപമാണ് അത്. മുതലാളിത്ത വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ നീതിയുടെയും സംയോജകതയുടെയും പരിസ്ഥിതി ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും പുതിയ ആവിർഭൂത ഘടനകളാക്കി ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്ന മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ അന്തർലീനമായ സാധ്യതകളുടെ ഭൗതിക വികാസമാണിത്. സാങ്കേതിക വികാസം തുറന്നുവിട്ട ശക്തികളെ സമഗ്രമായ മനുഷ്യ–പരിസ്ഥിതി ക്ഷേമത്തിനായി പുനർനിർദ്ദേശിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു. അങ്ങനെ നമ്മുടെ സാമ്പത്തിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ പാളി ആധിപത്യത്തിന്റെ വേദിയല്ലാതെ വിമോചനത്തിന്റെ വേദിയായി മാറുന്നു.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ചലനാത്മകമായ മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ ഒരു മൂർത്തമായ പ്രകടനമാണ്. വർത്തമാനകാലത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന സാധ്യതയുടെ വ്യക്തമായ ആവിഷ്കാരമാണിത്. സംഘടിതവും ബോധപൂർവവും കൂട്ടായതുമായ മനുഷ്യ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാൻ കാത്തിരിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രസാധ്യത. ഭാവി മുതലാളിത്ത യുക്തിയുടെ അനിവാര്യമായ തുടർച്ചയല്ലെന്നും, മറിച്ച് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളാൽ ഘടിതമായിരുന്നാലും വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രയോഗത്തിലൂടെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന ഒരു തുറന്ന സാധ്യതാ മണ്ഡലമാണെന്നും ഇത് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പ്ലാറ്റ്ഫോം സഹകരണ മേഖല (Platform Co-operatives) ആ സാധ്യതയുടെ ജീവിക്കുന്ന രൂപമാണ്.