കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസവും (Constructivism) ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സും- അറിവ്, യാഥാർത്ഥ്യം, ബോധം, പ്രാക്സിസ് എന്നിവയുടെ ആവിർഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സമഗ്ര പഠനം

മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണവും ദീർഘകാലം ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടതുമായ തത്ത്വചിന്താപരമായ ചോദ്യങ്ങളിലൊന്നാണ്: അറിവ് എങ്ങനെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്? മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ എങ്ങനെയാണ് അറിയുന്നത്? അറിവ് ബാഹ്യലോകത്തിന്റെ ഒരു പ്രതിഫലനമാണോ, അതോ മനുഷ്യൻ തന്നെയാണ് അത് നിർമ്മിക്കുന്നത്? യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹികവും ഭാഷാപരവുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നാണോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളാണ് ലോകത്തിലെ വിവിധ അറിവുശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും തത്ത്വചിന്തകളുടെയും വിദ്യാഭ്യാസസിദ്ധാന്തങ്ങളുടെയും അടിത്തറ.

പാശ്ചാത്യ തത്ത്വചിന്തയുടെ ചരിത്രത്തിൽ അറിവിനെക്കുറിച്ച് പ്രധാനമായും രണ്ട് വിരുദ്ധധാരകളാണ് വളർന്നുവന്നത്. ഒരു ധാരയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു; മനുഷ്യന്റെ ബോധം അതിന്റെ പ്രതിഫലനം മാത്രമാണ്. മറ്റൊരു ധാരയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അറിവ് ഒരിക്കലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പകർപ്പല്ല; മനുഷ്യന്റെ അനുഭവങ്ങളും ഭാഷയും സംസ്കാരവും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളും ചേർന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു മാനസിക-സാമൂഹിക സൃഷ്ടിയാണ്.

ഈ രണ്ടാമത്തെ സമീപനത്തിന്റെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള രൂപമാണ് കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം. മനുഷ്യൻ അറിവിനെ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് നിർമ്മിക്കുന്നു എന്ന ആശയം വിദ്യാഭ്യാസം മുതൽ മനഃശാസ്ത്രം, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയശാസ്ത്രം, നിർമ്മിതബുദ്ധി, ശാസ്ത്രതത്ത്വചിന്ത തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലുടനീളം വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. ജീൻ പിയാജെ, ലെവ് വിഗോട്സ്കി, ജെറോം ബ്രൂണർ, എർൻസ്റ്റ് വോൻ ഗ്ലാസേഴ്സ്ഫെൽഡ് തുടങ്ങിയ ചിന്തകർ ഈ സമീപനത്തെ വിവിധ ദിശകളിൽ വികസിപ്പിച്ചു.

എന്നാൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഒരു നിർണായക ചോദ്യത്തിന് പൂർണ്ണമായ ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല. അറിവ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്നത് ശരിയാണ്; എന്നാൽ ആ നിർമ്മാണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സർവസാധാരണ ചലനനിയമങ്ങൾ എന്താണ്? മനുഷ്യന്റെ അറിവുനിർമ്മാണം മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ മാത്രം പ്രത്യേകതയാണോ, അതോ പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ പൊതുവായ പരിണാമപ്രക്രിയയുടെ ഒരു പ്രത്യേക പ്രകടനമാണോ?

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പ്രകാരം പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു വ്യവസ്ഥയും നിശ്ചലമല്ല. അപാണുകണങ്ങൾ മുതൽ ആകാശഗംഗകൾ വരെ, ജീവകോശങ്ങൾ മുതൽ മനുഷ്യസമൂഹങ്ങൾ വരെ, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ മുതൽ സംസ്കാരം വരെ എല്ലാം നിരന്തരമായ ചലനത്തിലും പരിവർത്തനത്തിലുമാണ്. ഈ ചലനം യാദൃച്ഛികമല്ല; സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിന്റെ ഫലമാണ്.

അറിവ് ഒരിക്കലും നിശ്ചലമല്ല. ഓരോ പുതിയ അനുഭവവും നിലവിലുള്ള അറിവിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഓരോ പുതിയ കണ്ടെത്തലും പഴയ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ സാമൂഹിക സാഹചര്യവും മനുഷ്യന്റെ മൂല്യബോധത്തെയും ലോകവീക്ഷണത്തെയും മാറ്റിമറിക്കുന്നു. അതിനാൽ അറിവ് ഒരു അന്തിമാവസ്ഥയല്ല; നിരന്തരം ആവിർഭവിക്കുകയും പുനർസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സംവിധാനമാണ്.

കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം അറിവിനെ മനുഷ്യന്റെ മാനസിക നിർമ്മിതിയായി കാണുമ്പോൾ, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അറിവിനെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ബഹുതല സ്വയംസംഘടനാപ്രക്രിയയുടെ ബോധപൂർവമായ ഒരു ഘടകമായി കാണുന്നു. മനുഷ്യൻ അറിവ് നിർമ്മിക്കുന്നു എന്നത് ശരിയാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ ഒരു ആവിർഭാവമാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ അറിവുനിർമ്മാണം പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനയുടെ തുടർച്ചയാണ്. ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തെക്കാൾ ഒരു പടി മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്.

മനുഷ്യൻ അറിവ് നിർമ്മിക്കുന്നു എന്ന ആശയം ആധുനികകാലത്ത് രൂപപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും അതിന്റെ വിത്തുകൾ പുരാതന തത്ത്വചിന്തകളിൽ തന്നെ കാണാം. ഗ്രീക്ക് തത്ത്വചിന്തകനായ പ്രോട്ടഗോറസ് “മനുഷ്യനാണ് എല്ലാ കാര്യങ്ങളുടെയും അളവുകോൽ” എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, മനുഷ്യന്റെ അനുഭവത്തിന്റെയും വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെയും പങ്കാണ് അദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടിയത്. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനം അറിവിന്റെ സാമൂഹികവും പ്രകൃതിപരവുമായ അടിസ്ഥാനങ്ങളെ വിശദീകരിച്ചിരുന്നില്ല.

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇമ്മാനുവൽ കാന്റ് അറിവുശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു വലിയ വഴിത്തിരിവ് സൃഷ്ടിച്ചു. മനുഷ്യൻ ലോകത്തെ അതേപടി അറിയുന്നില്ലെന്നും, മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ മുൻകൂട്ടിയുള്ള ഘടനകളിലൂടെയാണ് അനുഭവങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഈ ആശയം പിന്നീട് കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ വികാസത്തിന് പ്രധാന പ്രചോദനമായി.

എന്നാൽ കാന്റിന്റെ സമീപനം പ്രധാനമായും വ്യക്തിയുടെ ബോധത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു. സാമൂഹികജീവിതം, ഭാഷ, ചരിത്രം, ഉൽപ്പാദനം, തൊഴിൽ എന്നിവ അറിവിനെ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്നില്ല.

പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഡാർവിന്റെ ജീവപരിണാമസിദ്ധാന്തം മനുഷ്യനെ പ്രകൃതിയുടെ തുടർച്ചയായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള വഴി തുറന്നു. തുടർന്ന് മാർക്സും എംഗൽസും മനുഷ്യബോധം സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുമായും ചരിത്രവികാസവുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് വിശദീകരിച്ചു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പിയാജെയും വിഗോട്സ്കിയും ഈ പാരമ്പര്യത്തെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും വികസന മനഃശാസ്ത്രത്തിന്റെയും രംഗത്ത് പുതിയ രീതിയിൽ വികസിപ്പിച്ചു.

എന്നിരുന്നാലും ഈ എല്ലാ സമീപനങ്ങളും ഓരോ പ്രത്യേക തലങ്ങളിലാണ് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. ചിലർ വ്യക്തിഗത ബൗദ്ധികവികാസത്തെ വിശദീകരിച്ചു. ചിലർ സാമൂഹിക ഇടപെടലിനെ വിശദീകരിച്ചു. ചിലർ ഭാഷയുടെ പങ്ക് വിശകലനം ചെയ്തു. മറ്റുചിലർ ചരിത്രപരമായ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളെ മുൻനിർത്തി.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളായി കാണുന്നില്ല. മറിച്ച്, ഒരേ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്ന ഭാഗിക മാതൃകകളായാണ് കാണുന്നത്. അതിനാൽ ഇവയെല്ലാം ഒരു ബഹുതല ചലനാത്മക ചട്ടക്കൂടിൽ സംയോജിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

അറിവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക ചർച്ചകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിവാദം ഇതാണ്: അറിവ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണോ, അതോ നിർമ്മാണമാണോ?

പരമ്പരാഗത യാഥാർത്ഥ്യവാദം പറയുന്നത് മനുഷ്യബോധം ബാഹ്യലോകത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണെന്നാണ്. കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം പറയുന്നത് മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അതേപടി സ്വീകരിക്കുന്നില്ല; അനുഭവങ്ങളിലൂടെ അതിന്റെ മാനസിക മാതൃകകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു എന്നതാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ രണ്ട് നിലപാടുകളെയും ഭാഗികസത്യങ്ങളായി കാണുന്നു. മനുഷ്യന്റെ അറിവ് പൂർണ്ണമായും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ കണ്ണാടിയല്ല. അതുപോലെ അത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി സ്വതന്ത്രമായ ഒരു മാനസിക സൃഷ്ടിയുമല്ല. അറിവ് എന്നത് മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള സജീവമായ പ്രാക്സിസിന്റെ ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്.

ഒരു കർഷകൻ വിത്ത് വിതയ്ക്കുന്നു. മഴ, മണ്ണ്, സൂര്യപ്രകാശം, ജൈവപ്രവർത്തനങ്ങൾ, മനുഷ്യപ്രയത്നം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയുടെ സംയുക്തപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് വിളവ് ഉണ്ടാകുന്നത്. വിളവ് കർഷകന്റെ മാത്രം സൃഷ്ടിയല്ല; പ്രകൃതിയുടെ മാത്രം ഉൽപ്പന്നവുമല്ല. അതൊരു സംയുക്ത ആവിർഭാവമാണ്.

അറിവും ഇതുപോലെയാണ്. പ്രകൃതി വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവയെ സ്വീകരിക്കുന്നു. നാഡീവ്യവസ്ഥ അവയെ സംസ്കരിക്കുന്നു. ഭാഷ അവയ്ക്ക് സാമൂഹിക അർത്ഥം നൽകുന്നു. ചരിത്രാനുഭവങ്ങൾ അവയെ ക്രമീകരിക്കുന്നു. പ്രാക്സിസ് അവയെ പരീക്ഷിക്കുന്നു. ഈ സമഗ്ര പ്രക്രിയയിൽ നിന്നാണ് അറിവ് ആവിർഭവിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ അറിവിനെ പ്രതിഫലനമെന്നോ നിർമ്മാണമെന്നോ മാത്രം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അറിവ് ഒരു ആവിർഭൂത ചലനാത്മക സഹ-നിർമ്മാണ (Emergent Dynamic Co-construction) പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ പുതിയ സമീപനത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ നാം ആദ്യം പരിശോധിക്കേണ്ടത് ജീൻ പിയാജെയുടെ ബൗദ്ധിക കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം മനുഷ്യന്റെ അറിവുനിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ച് എന്താണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്? അതിന്റെ ശക്തിയും പരിമിതിയും എന്താണ്? ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അതിനെ എങ്ങനെ വിപുലീകരിക്കുന്നു? അടുത്ത ഭാഗത്തിൽ ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് വിശദമായി പരിശോധിക്കുന്നത്.

ആധുനിക വികസന മനഃശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ജീൻ പിയാജെയുടെ സ്ഥാനം അതുല്യമാണ്. കുട്ടികൾ എങ്ങനെയാണ് ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യത്തിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ മറുപടി വിദ്യാഭ്യാസശാസ്ത്രത്തിലും മനഃശാസ്ത്രത്തിലും അറിവുശാസ്ത്രത്തിലും വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് മുമ്പ് കുട്ടിയെ അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്ന ഒരു നിഷ്ക്രിയ പാത്രമായിട്ടായിരുന്നു പലരും കണ്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ പിയാജെ കുട്ടിയെ സജീവമായ ഒരു അന്വേഷണകാരനായും സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു സൃഷ്ടിപരമായ ജീവിയായും അവതരിപ്പിച്ചു.

പിയാജെയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന അറിവ് ഒരു സംഭരണമല്ല, മറിച്ച് ഒരു നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണെന്ന് തെളിയിച്ചതാണ്. മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ഫോട്ടോഗ്രാഫിക് രീതിയിൽ പകർത്തുന്നില്ല; പകരം, യാഥാർത്ഥ്യവുമായി നിരന്തരം ഇടപഴകിക്കൊണ്ട് അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള മാനസിക മാതൃകകൾ നിർമ്മിക്കുകയും തിരുത്തുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ ആശയം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനസങ്കൽപ്പവുമായി വളരെ അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതാണ്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പിയാജെയുടെ സിദ്ധാന്തത്തെ ഒരു മനഃശാസ്ത്രസിദ്ധാന്തമായി മാത്രം കാണുന്നില്ല. അത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പൊതുവായ ചലനനിയമങ്ങളുടെ മനുഷ്യബോധത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക പ്രകടനമായാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്.

പിയാജെയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ മനുഷ്യൻ ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് “സ്കീമ” (Schema) എന്നറിയപ്പെടുന്ന മാനസിക ഘടനകളിലൂടെയാണ്. ഓരോ അനുഭവവും നിലവിലുള്ള സ്കീമകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ പഴയ സ്കീമകളിൽ ഉൾക്കൊള്ളാനാകുന്നുവെങ്കിൽ അവ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ സ്കീമകൾ തന്നെ മാറുന്നു.

ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ചെറിയ കുട്ടി എല്ലാ നാല് കാലുകളുള്ള ജീവികളെയും “നായ” എന്നു വിളിക്കാം. പിന്നീട് ഒരു പശുവിനെ കാണുമ്പോഴും അവൻ അതിനെ നായയെന്ന് വിളിക്കും. എന്നാൽ ക്രമേണ നായയും പശുവും വ്യത്യസ്ത ജീവികളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അവന്റെ മാനസിക ഘടന മാറുന്നു. ഈ മാറ്റം യാന്ത്രികമല്ല; അനുഭവം, നിരീക്ഷണം, സാമൂഹിക ഇടപെടൽ, ഭാഷ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയാണ് അത് സംഭവിക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഒരു സ്കീമ എന്നത് നിശ്ചലമായ ഒരു ഘടനയല്ല. അത് ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലനാവസ്ഥയാണ്. ഓരോ പുതിയ അനുഭവവും ആ സന്തുലനത്തെ പരീക്ഷിക്കുന്നു. ചില അനുഭവങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സന്തുലനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു; ചിലത് അതിനെ തകർക്കുന്നു; ചിലത് പുതിയ സന്തുലനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അതായത്, സ്കീമകൾ മനസ്സിലെ സംഭരണശാലകളല്ല; നിരന്തരം സ്വയംസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന അറിവിന്റെ ജീവിക്കുന്ന ഘടനകളാണ്.

പിയാജെ അവതരിപ്പിച്ച ആദ്യത്തെ പ്രധാന പ്രക്രിയയാണ് Assimilation (സ്വാംശീകരണം). പുതിയ അനുഭവങ്ങളെ നിലവിലുള്ള മാനസിക ഘടനകളിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ Assimilation സംയോജകബലങ്ങളുടെ പ്രകടനമാണ്. സംയോജകബലങ്ങളുടെ സ്വഭാവം പുതിയ ഘടകങ്ങളെ നിലവിലുള്ള സംവിധാനവുമായി ഏകീകരിക്കുകയാണ്. ജീവകോശങ്ങളിൽ ഇത് ജൈവവളർച്ചയായി പ്രകടമാകുന്നു. സമൂഹത്തിൽ അത് സാമൂഹിക ഏകീകരണമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ശാസ്ത്രത്തിൽ പുതിയ കണ്ടെത്തലുകളെ നിലവിലുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ പരിധിക്കുള്ളിൽ വിശദീകരിക്കാനുള്ള ശ്രമമായി ഇത് കാണാം.

മനുഷ്യബോധത്തിലും ഇതേ പ്രക്രിയയാണ് നടക്കുന്നത്. പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ നിലവിലുള്ള അറിവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ അവ വലിയ മാറ്റമില്ലാതെ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ രീതിയിൽ അറിവ് തുടർച്ച നിലനിർത്തുന്നു.

എന്നാൽ സംയോജനം മാത്രം ഉണ്ടായാൽ വികസനം നിലയ്ക്കും. ഒരു സംവിധാനവും വെറും സ്ഥിരതയിലൂടെ മുന്നോട്ടുപോകുന്നില്ല. അതിന് വിരുദ്ധപ്രവണതകളും ആവശ്യമാണ്.

പിയാജെയുടെ രണ്ടാമത്തെ പ്രധാന ആശയമാണ് Accommodation (പുനഃസംഘടനം). പുതിയ അനുഭവങ്ങളെ പഴയ ഘടനയിൽ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്തപ്പോൾ ആ ഘടന തന്നെ മാറേണ്ടിവരുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഇത് വിയോജകബലങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനമാണ്. വിയോജകബലങ്ങൾ നാശശക്തികൾ മാത്രമല്ല. അവ പുതിയ സാധ്യതകളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പരിവർത്തനശക്തികളാണ്. പഴയ ഘടനകളുടെ പരിമിതികളെ തുറന്നുകാട്ടുകയും പുതിയ ഘടനകൾ രൂപപ്പെടാൻ സാഹചര്യം ഒരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇവയാണ്.

ജീവപരിണാമത്തിൽ ജനിതകമാറ്റങ്ങൾ ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമായിരുന്നില്ല. ശാസ്ത്രത്തിൽ പഴയ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന പരീക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ജനിക്കുമായിരുന്നില്ല. സമൂഹത്തിൽ വിമർശനവും സംഘർഷവും ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ സാമൂഹികപരിഷ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല.

അറിവിലും ഇതേ നിയമം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നിലവിലുള്ള ആശയങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായ അനുഭവങ്ങൾ മനുഷ്യനെ തന്റെ ചിന്ത പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ നിർബന്ധിതനാക്കുന്നു. അതിനാൽ തെറ്റുകൾ അറിവിന്റെ ശത്രുക്കളല്ല; പുതിയ അറിവിന്റെ ജന്മസ്ഥലമാണ്.

പിയാജെയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ Assimilation-ഉം Accommodation-ഉം തമ്മിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥയാണ് Equilibration. ഈ സന്തുലനമാണ് അറിവിന്റെ വികാസത്തിന് അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്. എന്നാൽ പിയാജെയുടെ സന്തുലനധാരണ പ്രധാനമായും മനഃശാസ്ത്രപരമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ആശയത്തെ കൂടുതൽ വിപുലീകരിക്കുന്നു.

സന്തുലനം എന്നത് നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ല. അത് നിരന്തരമായ ചലനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ക്രമമാണ്. ഒരു ജീവകോശം, ഒരു പരിസ്ഥിതി, ഒരു സമൂഹം, ഒരു സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥ, ഒരു ഭാഷ, ഒരു ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തം—ഇവയെല്ലാം ചലനാത്മക സന്തുലനങ്ങളാണ്. അറിവും അതുതന്നെയാണ്.

ഓരോ പുതിയ അനുഭവവും സന്തുലനത്തെ അലോസരപ്പെടുത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഒരു പുതിയ സന്തുലനം രൂപപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ആ പുതിയ സന്തുലനവും ശാശ്വതമല്ല. വീണ്ടും പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ വരുന്നു. വീണ്ടും പുനഃസംഘടന നടക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് അവസാനമില്ല.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പിയാജെയെ അതിജീവിക്കുന്നത്. അറിവിന്റെ സന്തുലനം മനുഷ്യമനസ്സിലെ ഒരു മാനസികപ്രക്രിയ മാത്രമല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സർവസാധാരണ ചലനനിയമത്തിന്റെ മനുഷ്യബോധത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക പ്രകടനമാണ്.

പിയാജെ മനുഷ്യബൗദ്ധികവികാസത്തെ നാല് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളായി തിരിച്ചു: സെൻസറി-മോട്ടോർ ഘട്ടം, പ്രീ-ഓപ്പറേഷണൽ ഘട്ടം, കോൺക്രീറ്റ് ഓപ്പറേഷണൽ ഘട്ടം, ഫോർമൽ ഓപ്പറേഷണൽ ഘട്ടം. വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് ഈ വർഗ്ഗീകരണം വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി.

എന്നാൽ പിന്നീട് നടന്ന ഗവേഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത് ബൗദ്ധികവികാസം എല്ലാ വ്യക്തികളിലും ഒരേ ഘട്ടക്രമത്തിൽ നടക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്. സംസ്കാരം, ഭാഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹികപരിസരം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ എന്നിവ വികാസത്തെ ഗണ്യമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ കണ്ടെത്തലുകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. വികാസം മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ഒരു രേഖീയപാതയിലൂടെ നടക്കുന്നില്ല. അത് ബഹുതലങ്ങളിലുള്ള അനേകം പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലമായി നിരന്തരം ആവിർഭവിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധികവികാസത്തെ നിശ്ചിത ഘട്ടങ്ങളുടെ പരമ്പരയായി മാത്രം കാണാതെ, പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ, പുതിയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, പുതിയ ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ഇടപഴകിക്കൊണ്ട് നിരന്തരം പുനർസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തുറന്ന സംവിധാനമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്.

പിയാജെ മനുഷ്യനെ അറിവിന്റെ സജീവ നിർമ്മാതാവായി അവതരിപ്പിച്ചു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവനയാണ്. കുട്ടി അറിവിന്റെ ഉപഭോക്താവല്ല; നിർമ്മാതാവാണ് എന്ന ആശയം വിദ്യാഭ്യാസത്തെ ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കാൻ സഹായിച്ചു.

എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം പ്രധാനമായും വ്യക്തിഗത ബൗദ്ധികവികാസത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നു. ഭാഷ, സംസ്കാരം, വർഗ്ഗബന്ധങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയ, സാമൂഹിക അധികാരഘടനകൾ, ചരിത്രപരമായ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പങ്ക് താരതമ്യേന കുറച്ചാണ് അദ്ദേഹം വിശകലനം ചെയ്തത്.

ഈ പരിമിതിയാണ് ലെവ് വിഗോട്സ്കി തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. അറിവിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ സമൂഹത്തിന്റെയും ഭാഷയുടെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും നിർണായക പങ്ക് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചു. അതോടെ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ നിന്ന് സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിലേക്കുള്ള ഒരു വലിയ ചുവടുവെപ്പ് നടത്തി.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, പിയാജെ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ ആന്തരിക ചലനത്തെ മനസ്സിലാക്കി; എന്നാൽ ആ ചലനത്തെ പ്രകൃതിയുടെ സർവസാധാരണ സ്വയംസംഘടനാപ്രക്രിയയുമായി പൂർണ്ണമായി ബന്ധിപ്പിച്ചില്ല. അതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രധാന പരിമിതി. അതേസമയം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ അറിവുശാസ്ത്രത്തിന്റെ നിർണായക ഘടകമായി തുടരുന്നു, കാരണം അവ മനുഷ്യന്റെ അറിവ് നിരന്തരം സ്വയംസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സജീവപ്രക്രിയയാണെന്ന് വ്യക്തമായി കാണിച്ചുതരുന്നു.

ഈ തിരിച്ചറിവാണ് അടുത്തതായി വിഗോട്സ്കിയുടെ സാമൂഹിക കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിലേക്ക് നമ്മെ നയിക്കുന്നത്. അവിടെ അറിവ് വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിന്റെ ഉൽപ്പന്നം മാത്രമല്ല, ചരിത്രത്തിന്റെയും ഭാഷയുടെയും സാമൂഹിക പ്രാക്സിസിന്റെയും ആവിർഭൂത ഗുണമായി മാറുന്നു.

പിയാജെ മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധികവികാസത്തെ പ്രധാനമായും വ്യക്തിയുടെ അനുഭവങ്ങളുടെയും മാനസിക ഘടനകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിശദീകരിച്ചപ്പോൾ, ലെവ് വിഗോട്സ്കി ഒരു അടിസ്ഥാനചോദ്യം ഉയർത്തി. മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു ജീവിയായിട്ടാണോ പഠിക്കുന്നത്? മനുഷ്യബോധം സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുമോ?

വിഗോട്സ്കിയുടെ ഉത്തരം വ്യക്തമായിരുന്നു. മനുഷ്യൻ ആദ്യം സാമൂഹികജീവിയാണ്; പിന്നീട് വ്യക്തിയാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യബോധവും അറിവും സാമൂഹികജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ചിന്താശേഷി, ഭാഷ, മൂല്യബോധം, യുക്തിശേഷി, പ്രശ്നപരിഹാരശേഷി എന്നിവയെല്ലാം സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങളുടെ ഫലമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വിഗോട്സ്കിയുടെ ഈ നിരീക്ഷണം അതീവ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നതാണ്. കാരണം, മനുഷ്യനെ പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗമായി കാണുന്നതുപോലെ തന്നെ സമൂഹത്തെയും പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമായി കാണാൻ കഴിയില്ല. സമൂഹവും പ്രകൃതിയുടെ പരിണാമത്തിന്റെ ഒരു ഉയർന്ന ആവിർഭാവതലമാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യബോധം, സമൂഹം, പ്രകൃതി എന്നിവയെ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ലോകങ്ങളായി കാണാതെ, ഒരേ പരിണാമപ്രക്രിയയുടെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട ഘട്ടങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

വിഗോട്സ്കിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വാദം, മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ ഉയർന്ന മാനസിക പ്രവർത്തനങ്ങളും ആദ്യം സാമൂഹികതലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും പിന്നീട് വ്യക്തിയുടെ ആന്തരിക ബോധത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ്. കുട്ടി ആദ്യം മറ്റുള്ളവരുമായി ആശയവിനിമയം നടത്താൻ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പിന്നീട് അതേ ഭാഷ ആന്തരികചിന്തയുടെ ഉപകരണമായി മാറുന്നു. ഈ ആശയം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സുമായി ആഴത്തിൽ യോജിക്കുന്നു. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അതിനെ കൂടുതൽ വിശാലമായ പരിണാമചട്ടക്കൂടിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കുന്നു.

ഭാഷ സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു. സമൂഹം തൊഴിൽപ്രക്രിയയിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുന്നു. തൊഴിൽ ജീവപരിണാമത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്. ജീവപരിണാമം ഭൗതികപ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വികാസത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഭാഷയും ബോധവും സമൂഹവും ഒടുവിൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സ്വയംസംഘടനാപ്രക്രിയയുടെ ആവിർഭൂത രൂപങ്ങളാണ്.

ഇവിടെ ഓരോ ഘട്ടവും അടുത്ത ഘട്ടത്തിന്റെ കാരണം മാത്രമല്ല; ഓരോ പുതിയ ഘട്ടവും മുൻഘട്ടങ്ങളെ പുനർസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യൻ ഭാഷ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ ഭാഷയും മനുഷ്യബോധത്തെ പുനർരൂപപ്പെടുത്തി. മനുഷ്യൻ സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിപ്പിച്ചതുപോലെ സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യചിന്തയുടെ ഘടനയെ മാറ്റിമറിച്ചു.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ കാരണം-ഫലം എന്ന ബന്ധം ഏകദിശയിലുള്ളതല്ല; പരസ്പരരൂപീകരണത്തിന്റെ (mutual co-formation) നിരന്തരപ്രക്രിയയാണ്. വിഗോട്സ്കി ഭാഷയെ ചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാനോപകരണമായി കണ്ടു. ഭാഷയിലൂടെയാണ് കുട്ടി സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങളെ സ്വന്തം ബോധത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറ്റുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ആശയത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഭാഷയുടെ പങ്ക് അതിലും വിപുലമാണെന്ന് വാദിക്കുന്നു.

ഭാഷ ആശയവിനിമയത്തിന്റെ ഉപകരണം മാത്രമല്ല; അത് സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സജീവശക്തിയാണ്. ഓരോ സമൂഹവും ലോകത്തെ വിഭജിക്കുകയും വർഗ്ഗീകരിക്കുകയും അർത്ഥവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അതിന്റെ ഭാഷയിലൂടെയാണ്. ഭാഷ പുതിയ ആശയങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ആശയങ്ങൾ പുതിയ സാമൂഹികപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു; പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വീണ്ടും ഭാഷയെ മാറ്റുന്നു.

ഉദാഹരണത്തിന്, “ജനാധിപത്യം”, “മനുഷ്യാവകാശം”, “വർഗ്ഗസമരം”, “ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ”, “കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം” തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ വെറും പദങ്ങളല്ല. അവ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തെ നയിക്കുന്ന സജീവമായ ആശയഘടനകളാണ്. ഈ ആശയങ്ങൾ സമൂഹത്തിന്റെ പ്രാക്സിസിനെ മാറ്റുന്നു; മാറിയ പ്രാക്സിസ് വീണ്ടും ഭാഷയെ സമ്പന്നമാക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ഭാഷ ഒരു നിഷ്ക്രിയ പ്രതിഫലനമാധ്യമമല്ല; സാമൂഹികപരിണാമത്തിന്റെ സജീവ ഘടകമാണ്.

വിഗോട്സ്കിയുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ആശയമാണ് Zone of Proximal Development (ZPD). ഒരു വ്യക്തിക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത കാര്യങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരുടെ സഹകരണത്തോടെ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന മേഖലയാണ് ഇത്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ഈ ആശയം വലിയ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചു. പഠനം വ്യക്തിയുടെ ഒറ്റപ്പെട്ട പ്രവർത്തനമല്ല; സഹകരണത്തിലൂടെയാണ് പുതിയ കഴിവുകൾ ആവിർഭവിക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ZPD വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ ഒരു സാങ്കേതിക ആശയം മാത്രമല്ല; ആവിർഭാവത്തിന്റെ പൊതുവായ നിയമത്തിന്റെ സാമൂഹികരൂപമാണ്.

പ്രകൃതിയിലും ഇതേ നിയമം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു അണുവിന് ജീവൻ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല; അനേകം അണുക്കളുടെ പ്രത്യേക ക്രമീകരണത്തിലൂടെയാണ് ജീവൻ ആവിർഭവിക്കുന്നത്. ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു ന്യൂറോണിന് ബോധമില്ല; കോടിക്കണക്കിന് ന്യൂറോണുകളുടെ സംഘടിതപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് ബോധം രൂപപ്പെടുന്നത്. ഒറ്റപ്പെട്ട വ്യക്തിക്ക് നാഗരികത സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല; സഹകരണത്തിലൂടെയാണ് സംസ്കാരവും ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും വികസിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ ZPD വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയല്ല; പ്രകൃതിയിലെ സ്വയംസംഘടനയുടെ സാമൂഹികപ്രകടനമാണ്. വിഗോട്സ്കിയുടെ സിദ്ധാന്തത്തിൽ സമൂഹം അറിവിന്റെ ഉറവിടമാണ്. എന്നാൽ സമൂഹം എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു എന്ന ചോദ്യത്തിന് അദ്ദേഹം വിശദമായ ഒരു ഓണ്ടോളജിക്കൽ മാതൃക അവതരിപ്പിച്ചിട്ടില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവിടെ ഒരു പുതിയ വീക്ഷണം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. സമൂഹം മുൻകൂട്ടി നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു ഘടനയല്ല. പ്രകൃതി, ജീവപരിണാമം, തൊഴിൽ, സഹകരണം, ഭാഷ, ഉൽപ്പാദനം, സംഘർഷം, സാങ്കേതികവിദ്യ, പരിസ്ഥിതി എന്നിവയുടെ ദീർഘകാല പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച ഒരു ചലനാത്മക സംവിധാനമാണ് സമൂഹം.

അതുകൊണ്ട് സമൂഹം തന്നെ ഒരു നിർമ്മിതിയാണ്. എന്നാൽ അത് വ്യക്തികളുടെ ഇഷ്ടാനുസൃത സൃഷ്ടിയല്ല; പ്രകൃതിയുടെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സ്വയംസംഘടിതമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ്.

ഇത് കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെയും യാഥാർത്ഥ്യവാദത്തിന്റെയും ഇടയിലുള്ള ഒരു പുതിയ സംയോജനം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സമൂഹം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ അത് ഭാവനയുടെ സൃഷ്ടിയല്ല. അത് പ്രകൃതിയുടെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും ചലനാത്മക പരിണാമത്തിന്റെ ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്.

വിഗോട്സ്കിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന, അറിവിന്റെ നിർമ്മാണത്തെ വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിലേക്ക് മാറ്റിയതാണ്. ഭാഷ, സംസ്കാരം, സഹകരണം, ചരിത്രം എന്നിവയെ അറിവിന്റെ കേന്ദ്രഘടകങ്ങളായി അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തെ സാമൂഹികപ്രക്രിയയായി കാണുന്നതിനുള്ള ശക്തമായ അടിത്തറയും അദ്ദേഹം ഒരുക്കി.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ചില പരിമിതികളും നിലനിൽക്കുന്നു. വിഗോട്സ്കി സമൂഹത്തിന്റെ പങ്ക് വിശദീകരിച്ചെങ്കിലും, സമൂഹത്തെ തന്നെ പ്രകൃതിയുടെ ബഹുതലപരിണാമത്തിന്റെ ഭാഗമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന സമഗ്രമായ ഒരു ഓണ്ടോളജിക്കൽ ചട്ടക്കൂട് അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചില്ല. സാമൂഹിക ഇടപെടലിന്റെ പിന്നിലുള്ള ഭൗതികം, ജീവശാസ്ത്രം, വിവരസംഘടന, സ്വയംസംഘടന, ആവിർഭാവം എന്നിവയുടെ സർവസാധാരണ നിയമങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശകലനത്തിന്റെ കേന്ദ്രവിഷയമായിരുന്നില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വിടവ് നികത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. വ്യക്തി, സമൂഹം, ഭാഷ, ചരിത്രം, പ്രകൃതി എന്നിവയെ വേർതിരിച്ച മേഖലകളായി കാണാതെ, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ബഹുതല ചലനാത്മക സ്വയംസംഘടനാപ്രക്രിയയുടെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട ആവിർഭാവങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കുന്നു.

ഈ നിലപാടിൽ, അറിവ് വ്യക്തിയുടെ നിർമ്മിതിയല്ല; സമൂഹത്തിന്റെ നിർമ്മിതിയുമല്ല; മറിച്ച് പ്രകൃതി, ജീവൻ, സമൂഹം, ഭാഷ, പ്രാക്സിസ് എന്നിവയുടെ നിരന്തരമായ സഹ-പരിണാമത്തിന്റെ ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്.

എന്നാൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ വികാസം ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല. വിഗോട്സ്കിക്ക് ശേഷം എർൻസ്റ്റ് വോൻ ഗ്ലാസേഴ്സ്ഫെൽഡ് അറിവിനെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ സമൂലമായ ഒരു നിലപാട് അവതരിപ്പിച്ചു. മനുഷ്യന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അറിയാനാകുമോ എന്ന അടിസ്ഥാനചോദ്യത്തെ വീണ്ടും ഉയർത്തിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ റാഡിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ പുതിയ തത്ത്വചിന്താപരമായ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതുറക്കുന്നു.

കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ വികാസത്തിൽ ഏറ്റവും ധീരവും വിവാദപരവുമായ വഴിത്തിരിവ് സൃഷ്ടിച്ച ചിന്തകനാണ് എർൻസ്റ്റ് വോൻ ഗ്ലാസേഴ്സ്ഫെൽഡ്. പിയാജെയുടെ ബൗദ്ധിക കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തെയും വിഗോട്സ്കിയുടെ സാമൂഹിക കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയെങ്കിലും, അദ്ദേഹം അവയെക്കാൾ കൂടുതൽ സമൂലമായ ഒരു അറിവുശാസ്ത്രപരമായ നിലപാട് അവതരിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, മനുഷ്യന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അതേപടി അറിയാൻ കഴിയില്ല. മനുഷ്യൻ നിർമ്മിക്കുന്ന അറിവ് ബാഹ്യലോകത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമല്ല; മറിച്ച് അനുഭവങ്ങളെ വിജയകരമായി ക്രമീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു പ്രവർത്തനക്ഷമമായ (viable) നിർമ്മിതിയാണ്. ഈ സമീപനമാണ് റാഡിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം (Radical Constructivism) എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

ഇത് ആധുനിക അറിവുശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. കാരണം, ഇത് അറിവിനെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ കണ്ണാടിയായി കാണുന്ന പരമ്പരാഗത യാഥാർത്ഥ്യവാദത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു. അതേസമയം, ശാസ്ത്രീയ അറിവ് ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ അറിവുകളും ചരിത്രപരവും സാഹചര്യനിർണിതവുമാണെന്ന തിരിച്ചറിവിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ റാഡിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഒരു നിർണായക സത്യം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അത് മറ്റൊരു അതിരുകടന്ന നിലപാടിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.

ഗ്ലാസേഴ്സ്ഫെൽഡിന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന വാദം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പൂർണ്ണമായും അംഗീകരിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ അറിവ് ഒരിക്കലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പകർപ്പല്ല. മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പരിമിതമാണ്. മസ്തിഷ്കം ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ക്രമീകരിക്കുകയും വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നാം അനുഭവിക്കുന്ന ലോകം എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ട ലോകമാണ്.

ഉദാഹരണത്തിന്, മനുഷ്യന് വൈദ്യുതകാന്തിക സ്പെക്ട്രത്തിലെ വളരെ ചെറിയ ഭാഗം മാത്രമേ കാണാൻ കഴിയൂ. അൾട്രാവയലറ്റ് കിരണങ്ങളോ ഇൻഫ്രാറെഡ് കിരണങ്ങളോ നമുക്ക് നേരിട്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല. എന്നിട്ടും അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ അനുഭവം തന്നെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണരൂപമല്ല.

ഇത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സും അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതിൽ നിന്ന് “യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന അറിവ് അസാധ്യമാണെന്ന്” നിഗമനം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.

ഗ്ലാസേഴ്സ്ഫെൽഡിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഒരു അറിവ് ശരിയാണോ തെറ്റാണോ എന്നതല്ല പ്രധാനചോദ്യം. അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പ്രധാനം. അതായത്, ഒരു ആശയം മനുഷ്യന്റെ അനുഭവങ്ങളെ വിജയകരമായി ക്രമീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് “പ്രവർത്തനക്ഷമമാണ്”. ഈ ആശയം ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രവുമായി ഭാഗികമായി യോജിക്കുന്നു.

ന്യൂട്ടന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണസിദ്ധാന്തം ഇന്നും അനേകം സാഹചര്യങ്ങളിൽ വിജയകരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഐൻസ്റ്റീന്റെ ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തം കൂടുതൽ വിശാലമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൂടുതൽ കൃത്യതയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ ന്യൂട്ടന്റെ സിദ്ധാന്തം പൂർണ്ണമായും തെറ്റല്ല; അതിന്റെ പ്രയോഗപരിധി പരിമിതമാണ്.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന തിരുത്തൽ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഒരു സിദ്ധാന്തം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്നത് മാത്രം അതിന്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നില്ല. എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്? എവിടെയാണ് അത് പരാജയപ്പെടുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നത്? എന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്കും മറുപടി ആവശ്യമാണ്.

ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാൻ “പ്രവർത്തനക്ഷമത” എന്ന ആശയം മാത്രം മതിയാകില്ല. യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഘടനയുമായി സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് ഉള്ള ബന്ധവും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അറിയാനാകുമോ? റാഡിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ ഏറ്റവും വിവാദപരമായ വാദം, യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അതേപടി അറിയാൻ മനുഷ്യന് കഴിയില്ല എന്നതാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വാദത്തെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായി വേർതിരിച്ച് വിലയിരുത്തുന്നു. ആദ്യഭാഗം: യാഥാർത്ഥ്യത്തെ പൂർണ്ണമായും അന്തിമമായി അറിയാൻ മനുഷ്യന് കഴിയില്ല. ഇത് ശരിയാണ്.പ്രപഞ്ചം നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. പുതിയ പ്രതിഭാസങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നു. പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ അറിവ് ഒരിക്കലും സമ്പൂർണ്ണമാകുന്നില്ല.

രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം: അതിനാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന കൃത്യതയുള്ള അറിവ് സാധ്യമല്ല. ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് യോജിക്കാത്തത്. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ മുഴുവൻ ചരിത്രവും മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയ ഒരിക്കലും അവസാനിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ അത് യാഥാർത്ഥ്യവുമായി വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പൊരുത്തം (increasing correspondence) കൈവരിക്കുന്നു. ഈ പൊരുത്തം നിശ്ചലമല്ല. അത് ചലനാത്മകമാണ്. അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ സത്യം എന്നത് അന്തിമനിഗമനമല്ല; യാഥാർത്ഥ്യവുമായി വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ചലനാത്മക പൊരുത്തത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയാണ്.

സത്യം: സ്ഥിരാവസ്ഥയല്ല, ആവിർഭാവമാണ് . പരമ്പരാഗത തത്ത്വചിന്തകൾ സത്യത്തെ പലപ്പോഴും നിശ്ചലമായ ഒരു അവസ്ഥയായി കണ്ടു. ചിലർ പറഞ്ഞു, സത്യം ബാഹ്യലോകവുമായി പൂർണ്ണമായ പൊരുത്തമാണ്. മറ്റുചിലർ പറഞ്ഞു, സത്യം മനസ്സിന്റെ ആന്തരിക യുക്തിസംഘടനയാണ്. റാഡിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം പറഞ്ഞു, സത്യം എന്ന ആശയം തന്നെ അനാവശ്യമാണ്; പ്രവർത്തനക്ഷമതയാണ് പ്രധാനം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ മൂന്ന് നിലപാടുകളെയും പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്നു.

സത്യം ഒരു വസ്തുവല്ല. സത്യം ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. ഓരോ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലും നിലവിലുള്ള സത്യത്തെ പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യയും പ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ അറിവ് നൽകുന്നു. ഓരോ പുതിയ സാമൂഹികാനുഭവവും മനുഷ്യന്റെ ചരിത്രബോധത്തെ മാറ്റുന്നു.

അതുകൊണ്ട് സത്യം എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവിന്റെ നിരന്തരമായ ആവിർഭാവപ്രക്രിയയാണ്. ഇത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന നിലപാടാണ്.റാഡിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിൽ അനുഭവത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അനുഭവത്തെക്കാൾ വിശാലമായ ആശയമായ പ്രാക്സിസിന് കേന്ദ്രസ്ഥാനം നൽകുന്നു.

അനുഭവം വ്യക്തിപരമായിരിക്കാം. പ്രാക്സിസ് സാമൂഹികമാണ്. അനുഭവം ചിലപ്പോൾ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാം. പ്രാക്സിസ് ആവർത്തിക്കാവുന്നതും തിരുത്താവുന്നതും ചരിത്രപരമായി പരിശോധിക്കാവുന്നതുമാണ്.

ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനപ്രവർത്തനം, സാങ്കേതിക വികസനം, സാമൂഹികപരിഷ്കാരങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയസമരങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം പ്രാക്സിസിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളാണ്. പ്രാക്സിസിലൂടെയാണ് മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മാറ്റുന്നത്. അതേസമയം യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യന്റെ അറിവിനെയും മാറ്റുന്നു. ഈ പരസ്പരരൂപീകരണമാണ് അറിവിന്റെ യഥാർത്ഥ ചലനശക്തി.

റാഡിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന, അറിവിന്റെ ചരിത്രപരവും നിർമ്മിതസ്വഭാവവും ശക്തമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടിയതാണ്. മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ അറിവുകളും സാഹചര്യനിർണിതവും തിരുത്തപ്പെടാവുന്നതുമാണെന്ന് അത് ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അതിന്റെ പ്രധാന പരിമിതി, അറിവിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സജീവപങ്ക് താരതമ്യേന ദുർബലമാക്കുന്നതാണ്. യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നില്ലെന്ന് റാഡിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം പറയുന്നില്ലെങ്കിലും, അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവിന്റെ സാധ്യതയെ വളരെ സംശയാത്മകമായി കാണുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ സംശയാത്മകതയെ അതിജീവിക്കുന്നു. യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു. എന്നാൽ മനുഷ്യൻ അതിനെ അറിയുന്നത് പ്രാക്സിസ്, ഭാഷ, ശാസ്ത്രം, ചരിത്രം, സാമൂഹികപ്രവർത്തനം എന്നിവയുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലിലൂടെയാണ്. അതുകൊണ്ട് അറിവ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പകർപ്പല്ല; അതുപോലെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ മാനസികസൃഷ്ടിയുമല്ല.

അത് യാഥാർത്ഥ്യവും മനുഷ്യപ്രാക്സിസും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനാത്മക സഹ-പരിണാമത്തിന്റെ ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്. ഈ നിഗമനം നമ്മെ മറ്റൊരു വലിയ ചർച്ചയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിനും മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമെന്താണ്? അറിവ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതാണോ, അതോ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണോ? Jഈ രണ്ട് പാരമ്പര്യങ്ങളെയും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് എങ്ങനെ സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു?

കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസവും മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സും ആധുനിക ചിന്തയുടെ രണ്ട് ശക്തമായ പാരമ്പര്യങ്ങളാണ്. ആദ്യനോട്ടത്തിൽ ഇവ പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളാണെന്ന് തോന്നാം. കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം അറിവ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതാണെന്ന് ഊന്നിപ്പറയുമ്പോൾ, മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സ് വസ്തുനിഷ്ഠമായ ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിനാണ് പ്രാഥമിക സ്ഥാനം നൽകുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പല പഠനങ്ങളിലും ഈ രണ്ട് സമീപനങ്ങളെയും വ്യത്യസ്ത ചിന്താധാരകളായി അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ വിരോധം പൂർണ്ണമായും യഥാർത്ഥമല്ല. മറിച്ച്, ഇവ രണ്ടും ഒരേ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്ന ഭാഗിക സിദ്ധാന്തങ്ങളാണ്. അവയുടെ പരസ്പരപൂരകമായ ഘടകങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കുമ്പോൾ അറിവ്, സമൂഹം, ചരിത്രം, പ്രാക്സിസ് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ സമഗ്രമായ ഒരു മാതൃക രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.

മാർക്സിന്റെയും എംഗൽസിന്റെയും ചിന്തയിൽ ഒരു അടിസ്ഥാനസിദ്ധാന്തം ആവർത്തിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു: മനുഷ്യരുടെ സാമൂഹിക അസ്തിത്വമാണ് അവരുടെ ബോധത്തെ നിർണയിക്കുന്നത്. അതായത് മനുഷ്യരുടെ ആശയങ്ങളും മൂല്യങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും ലോകവീക്ഷണവും ശൂന്യതയിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുന്നതല്ല; അവർ ജീവിക്കുന്ന ഉൽപ്പാദനരീതിയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും സാമ്പത്തികഘടനയും ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളും ചേർന്നാണ് അവ രൂപപ്പെടുന്നത്.

ഈ ആശയം ആധുനിക സാമൂഹ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ വികാസത്തിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. ബോധത്തെ സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് വിശദീകരിക്കാനുള്ള പ്രവണതയെ അത് ചോദ്യം ചെയ്തു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ സമീപനത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായി അംഗീകരിക്കുന്നു. മനുഷ്യബോധം പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച ഒന്നല്ല. അത് ജീവപരിണാമത്തിന്റെയും സാമൂഹികവികാസത്തിന്റെയും ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ആശയത്തെ കൂടുതൽ വിപുലീകരിക്കുന്നു. സാമൂഹിക അസ്തിത്വം തന്നെ പ്രകൃതിയുടെ ദീർഘകാല പരിണാമത്തിന്റെ ഫലമാണ്. അതിനാൽ ഭൗതികപ്രപഞ്ചം, ജീവൻ, തൊഴിൽ, സമൂഹം, ബോധം, ശാസ്ത്രം എന്നിവയെ വേർതിരിച്ച മേഖലകളായി കാണാൻ കഴിയില്ല. അവയെല്ലാം ഒരേ പരിണാമപ്രക്രിയയുടെ വിവിധ ആവിർഭാവതലങ്ങളാണ്.

മാർക്സിയൻ പാരമ്പര്യത്തിലെ പല ചിന്തകരും ബോധത്തെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായി വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് ലെനിന്റെ രചനകളിൽ ഈ ആശയം വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഈ സമീപനമനുസരിച്ച് മനുഷ്യബോധം വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. പ്രാക്സിസിലൂടെയും ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിലൂടെയും ഈ പ്രതിഫലനം കൂടുതൽ കൃത്യമാകുന്നു.

ഈ ആശയത്തിന് ശക്തമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യവാദ അടിത്തറയുണ്ട്. എന്നാൽ ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ഇതിനെ യാന്ത്രികമായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ബോധം ഒരു കണ്ണാടിപോലെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ പകർത്തുന്നു എന്ന രീതിയിലുള്ള വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ മാർക്സിയൻ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ കാണാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ യാന്ത്രികവ്യാഖ്യാനത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ബോധം കണ്ണാടിയല്ല. ബോധം ഒരു സജീവസംഘടനാ സംവിധാനമാണ്. മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നു. മസ്തിഷ്കം അവയെ ക്രമീകരിക്കുന്നു. ഭാഷ അവയ്ക്ക് സാമൂഹികരൂപം നൽകുന്നു. ചരിത്രം അവയ്ക്ക് പശ്ചാത്തലം നൽകുന്നു. പ്രാക്സിസ് അവയെ നിരന്തരം പരിശോധിക്കുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട് ബോധം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രണ്ട് പ്രക്രിയകളും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല. അവ ഒരേ ചലനത്തിന്റെ രണ്ട് വശങ്ങളാണ്. നിർമ്മാണവും പ്രതിഫലനവും: ഒരു പുതിയ സമന്വയം

കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം അറിവ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. പരമ്പരാഗത പ്രതിഫലനസിദ്ധാന്തം അറിവ് പ്രതിഫലിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നത്, അറിവ് ഒരേസമയം നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും പ്രതിഫലിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ്.

ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഒരു പുതിയ സിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം വെറും ഭാവന സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. പ്രകൃതിയുടെ വസ്തുനിഷ്ഠനിയമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് അദ്ദേഹം നടത്തുന്നത്. അതേസമയം, ആ മനസ്സിലാക്കൽ മനുഷ്യന്റെ ഭാഷയിലൂടെയും ഗണിതമാതൃകകളിലൂടെയും പരീക്ഷണരീതികളിലൂടെയും സാങ്കേതികവിദ്യയിലൂടെയും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ അറിവ് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സജീവമായ പുനർസംഘടനയാണ്.

ഇത് “പ്രതിഫലനം” എന്ന പദത്തിന്റെ യാന്ത്രിക അർത്ഥത്തെയും “നിർമ്മാണം” എന്ന പദത്തിന്റെ വ്യക്തിനിഷ്ഠമായ അർത്ഥത്തെയും അതിജീവിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സമീപനമാണ്.

മാർക്സിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു നിരീക്ഷണമുണ്ട്: “തത്ത്വചിന്തകർ ലോകത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുകയേ ചെയ്തിട്ടുള്ളൂ; പ്രധാന കാര്യം അതിനെ മാറ്റുകയാണ്.” ഈ വാക്യത്തിൽ പ്രാക്സിസിന്റെ കേന്ദ്രപ്രാധാന്യം വ്യക്തമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സും പ്രാക്സിസിനെ അറിവിന്റെ കേന്ദ്രചലകശക്തിയായി കാണുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെ പ്രാക്സിസ് മനുഷ്യസമൂഹത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല.

പ്രകൃതിയിലെ എല്ലാ സംവിധാനങ്ങളും നിരന്തരം സ്വയംപരിഷ്കരണപ്രക്രിയയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ജീവികൾ പരിസ്ഥിതിയുമായി ഇടപഴകിക്കൊണ്ട് പരിണമിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതിയും ജീവികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ മാറുന്നു. സമൂഹം സാങ്കേതികവിദ്യയെ വികസിപ്പിക്കുന്നു; സാങ്കേതികവിദ്യ സമൂഹത്തെയും പുനർരൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ പ്രാക്സിസിന്റെ സർവസാധാരണ രൂപം. മനുഷ്യന്റെ പ്രാക്സിസ് അതിന്റെ ബോധപൂർവമായ ഉയർന്നതലമാണ്.

മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ചരിത്രത്തിന്റെ ചലനശക്തിയാണ്. ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം സാമൂഹികപരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ആശയത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമാക്കുന്നു. വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലും രസതന്ത്രത്തിലും ജീവശാസ്ത്രത്തിലും പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രത്തിലും വിവരസംവിധാനങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും പരസ്പരവിരുദ്ധപ്രവണതകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവയെ കേവലം സംഘർഷമായി മാത്രം കാണുന്നത് മതിയാകില്ല. സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും പരസ്പരം നശിപ്പിക്കുന്നില്ല. പരസ്പരം നിയന്ത്രിക്കുകയും രൂപപ്പെടുത്തുകയും പുതിയ ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സൃഷ്ടിപരമായ സംഘർഷമാണ് ആവിർഭാവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനനിയമം. അതുകൊണ്ട് വൈരുദ്ധ്യം നാശത്തിന്റെ മാത്രം ഉറവിടമല്ല. അത് സൃഷ്ടിയുടെ ഉറവിടവുമാണ്.

മാർക്സിയൻ പാരമ്പര്യത്തിലെ ചില വ്യാഖ്യാനങ്ങളിൽ ചരിത്രം ഒരു നിർണായക ദിശയിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന പ്രക്രിയയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം അനിവാര്യമായി പുതിയ സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കും എന്ന ധാരണ പലപ്പോഴും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കപ്പെട്ടു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ സമീപനത്തെ ഭാഗികമായി അംഗീകരിക്കുന്നു. ചരിത്രം നിയമരഹിതമല്ല. എന്നാൽ ചരിത്രം മുൻകൂട്ടി എഴുതപ്പെട്ട തിരക്കഥയുമല്ല. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അനേകം സാധ്യതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഏത് സാധ്യതയാണ് യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നത് എന്നത് പ്രകൃതിസാഹചര്യങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, മനുഷ്യപ്രാക്സിസ്, സാമൂഹികസംഘർഷങ്ങൾ, സാംസ്കാരികപ്രക്രിയകൾ, യാദൃച്ഛികസംഭവങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സങ്കീർണ്ണമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ചരിത്രം നിർണിതവുമല്ല; യാദൃച്ഛികവുമല്ല. അത് സാധ്യതകളുടെ ചലനാത്മക ആവിർഭാവപ്രക്രിയയാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെയും മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിന്റെയും പ്രധാന ഉൾക്കാഴ്ചകളെ പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളായി കാണാതെ, അവയെ ഉയർന്ന തലത്തിൽ സമന്വയിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ വിജ്ഞാനസിദ്ധാന്തപരമായ സമീപനമാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം അറിവ് എങ്ങനെ വ്യക്തിയുടെ അനുഭവങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് വിശദീകരിച്ചപ്പോൾ, മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സ് അറിവിന്റെ രൂപീകരണത്തിൽ സമൂഹം, ചരിത്രം, തൊഴിൽ, പ്രാക്സിസ് എന്നിവ വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് വെളിപ്പെടുത്തി. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ രണ്ടു സമീപനങ്ങളുടെയും ശക്തികളെ ഏകോപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അറിവിനെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ സമഗ്രവും ചലനാത്മകവുമായ ഒരു ദർശനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു.

ഈ വീക്ഷണത്തിൽ അറിവ് വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ മാത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു മാനസിക സൃഷ്ടിയല്ല. അതുപോലെ, അത് ബാഹ്യ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ യാന്ത്രികവും നിഷ്ക്രിയവുമായ ഒരു പ്രതിഫലനവുമല്ല. മറിച്ച്, പ്രകൃതി, സമൂഹം, ചരിത്രം, ഭാഷ, തൊഴിൽ, സാങ്കേതികവിദ്യ, ബോധം, പ്രാക്സിസ് എന്നിവ തമ്മിൽ നിരന്തരം നടക്കുന്ന പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെയും സഹ-പരിണാമത്തിന്റെയും ഫലമായി ആവിർഭവിക്കുന്ന ഒരു ആവിർഭൂത ഗുണമാണ് അറിവ്. അതിനാൽ അറിവ് ഒരു സ്ഥിരവസ്തുവോ അന്തിമസത്യവോ അല്ല; മറിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യവുമായി മനുഷ്യൻ തുടർച്ചയായി നടത്തുന്ന സജീവവും ചരിത്രപരവുമായ ഇടപെടലുകളുടെ ഫലമായി നിരന്തരം വികസിക്കുകയും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ സമീപനത്തിൽ മനുഷ്യനെ പ്രകൃതിക്ക് പുറത്തുനിന്ന് അതിനെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന ഒരു നിഷ്പക്ഷ സാക്ഷിയായി കാണുന്നില്ല. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു സത്തയല്ല; പ്രകൃതിയുടെ ദീർഘകാല പരിണാമചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച ഒരു ചരിത്രപരമായ രൂപമാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യബോധം പ്രകൃതിക്ക് വിരുദ്ധമായ ഒന്നല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതി സ്വയം തന്നെ തിരിച്ചറിയുകയും മനസ്സിലാക്കുകയും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയുടെ ചരിത്രപരമായ ആവിർഭാവമാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ വെറും നിരീക്ഷകൻ മാത്രമല്ല; പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംബോധത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ആവിർഭാവമാണ്.

ഈ നിലപാടിൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസവും മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല; മറിച്ച് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വിശാലമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ സംയോജിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പരസ്പരപൂരക സമീപനങ്ങളാണ്.

ഈ സമന്വയം മനസ്സിലാക്കിയശേഷം അടുത്തതായി പരിശോധിക്കേണ്ടത് സിസ്റ്റംസ് തിയറിയും കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസും ആണ്. കാരണം, സ്വയംസംഘടന, ആവിർഭാവം, നോൺലീനിയാരിറ്റി, ഫീഡ്ബാക്ക് എന്നീ ആശയങ്ങൾ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ ശാസ്ത്രലോകത്ത് ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ ആശയപരിവർത്തനം സംഭവിച്ചു. അതുവരെ ശാസ്ത്രം സങ്കീർണ്ണമായ പ്രതിഭാസങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ അവയെ ചെറിയ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് പഠിക്കുന്ന റിഡക്ഷനിസ്റ്റ് (Reductionist) സമീപനത്തെയാണ് പ്രധാനമായും ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. ഈ സമീപനം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലും രസതന്ത്രത്തിലും നിരവധി നിർണായക കണ്ടെത്തലുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയെങ്കിലും, ജീവൻ, ബോധം, സമൂഹം, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, പരിസ്ഥിതി, കാലാവസ്ഥ തുടങ്ങിയ സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ അതിന്റെ പരിമിതികൾ ക്രമേണ വ്യക്തമായി.

ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് സിസ്റ്റംസ് തിയറി (Systems Theory), സൈബർനെറ്റിക്സ് (Cybernetics), കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസ് (Complexity Science), സ്വയംസംഘടനാ സിദ്ധാന്തം (Self-Organization Theory), നെറ്റ്‌വർക്ക് സയൻസ് (Network Science) എന്നീ പുതിയ പഠനശാഖകൾ വികസിച്ചത്. ഈ ശാഖകൾ ഒരു പൊതുസത്യത്തിലേക്കാണ് വിരൽചൂണ്ടിയത്: പ്രകൃതിയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രതിഭാസങ്ങളെ ഒറ്റപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളെ പഠിച്ചുകൊണ്ട് മാത്രം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല; അവയെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളുടെ ചലനാത്മക സംവിധാനങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കണം.

ഈ കണ്ടെത്തൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനകാഴ്ചപ്പാടുമായി ആഴത്തിൽ യോജിക്കുന്നു. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവയെ വെറും ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളായി മാത്രമല്ല കാണുന്നത്; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സർവസാധാരണ പരിണാമനിയമങ്ങളുടെ വ്യത്യസ്ത ശാസ്ത്രീയ പ്രകടനങ്ങളായാണ് കാണുന്നത്.

ജനറൽ സിസ്റ്റംസ് തിയറിയുടെ മുഖ്യപ്രവർത്തകനായ ലുഡ്‌വിഗ് വോൺ ബെർട്ടലൻഫി മുന്നോട്ടുവച്ച പ്രധാന ആശയം ഇതായിരുന്നു: ഒരു സംവിധാനത്തെ അതിന്റെ ഘടകങ്ങളെ മാത്രം പഠിച്ചുകൊണ്ട് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളും സംഘടനാരീതിയും അത്രത്തോളം പ്രധാനമാണ്.

ഉദാഹരണത്തിന്, മനുഷ്യശരീരം കാർബൺ, ഹൈഡ്രജൻ, ഓക്സിജൻ, നൈട്രജൻ തുടങ്ങിയ രാസമൂലകങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മ മാത്രമല്ല. ആ മൂലകങ്ങൾ ഒരു പ്രത്യേക ഘടനയിലും ചലനക്രമത്തിലും പരസ്പരം ക്രമീകരിക്കപ്പെടുകയും സംഘടിതമാകുകയും ചെയ്യുന്നതിനാലാണ് ജീവൻ എന്ന പുതിയ ഗുണം ആവിർഭവിക്കുന്നത്. അതായത്, ജീവൻ എന്നത് ഓരോ മൂലകത്തിന്റെയും സ്വതന്ത്രഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ ആകെത്തുകയല്ല; മറിച്ച് അവയുടെ സംഘടിതമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന ഒരു ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, ഒരു സമൂഹവും വ്യക്തികളുടെ വെറും ആകെത്തുകയല്ല. വ്യക്തികൾ തമ്മിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സാമ്പത്തിക, രാഷ്ട്രീയ, സാംസ്കാരിക, ഭാഷാപര, സാങ്കേതിക ബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണവും ചലനാത്മകവുമായ സംഘടനയാണ് സമൂഹം. അതിനാൽ സമൂഹത്തിന്റെ സ്വഭാവവും അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലിലൂടെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല; മറിച്ച് അവയുടെ ബന്ധങ്ങളുടെ ഗുണപരമായ സംഘടനയിലൂടെയാണ് അത് രൂപംകൊള്ളുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ അടിസ്ഥാന ആശയത്തെ പൂർണമായി അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം ഒരു കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം കൂടി ഉയർത്തുന്നു: ഈ സംഘടന എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു? സിസ്റ്റംസ് തിയറി ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഘടനയും പരസ്പരബന്ധങ്ങളും ഫലപ്രദമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ആ ഘടനയ്ക്ക് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചലനനിയമങ്ങളെ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും ഒരേ ആഴത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വിടവ് നികത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അതിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഓരോ സംവിധാനവും സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് രൂപപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. ഈ വിരുദ്ധബലങ്ങളുടെ ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ് സംഘടനയുടെ അടിസ്ഥാനകാരണം. അതിനാൽ സംഘടന എന്നത് സ്ഥിരതയുടെ അവസ്ഥയല്ല; മറിച്ച് നിരന്തരമായ പരിവർത്തനത്തിനിടയിലും സ്വയം നിലനിർത്തുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ക്രമമാണ്.

ഈ ആശയം തുറന്ന സംവിധാനങ്ങളുടെ (Open Systems) സിദ്ധാന്തവുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. ബെർട്ടലൻഫിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്നാണ് ജീവികളെ പരിസ്ഥിതിയുമായി നിരന്തരം ദ്രവ്യവും ഊർജ്ജവും വിവരവും കൈമാറുന്ന തുറന്ന സംവിധാനങ്ങളായി കാണുക എന്നത്. ഒരു ജീവകോശം അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയുമായി തുടർച്ചയായി ദ്രവ്യവും ഊർജ്ജവും വിവരവും കൈമാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ കൈമാറ്റം നിലച്ചാൽ ജീവന്റെ പ്രവർത്തനവും അവസാനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവൻ എന്നത് അടഞ്ഞതും ഒറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഒരു അവസ്ഥയല്ല; പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള നിരന്തരമായ വിനിമയത്തിലൂടെയാണ് അത് നിലനിൽക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ തുറന്ന സ്വഭാവം ജീവജാലങ്ങൾക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെട്ടതല്ല. ആറ്റങ്ങൾ മുതൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ, ജീവജാലങ്ങൾ, സമൂഹങ്ങൾ, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ, നാഗരികതകൾ വരെ എല്ലാ സംവിധാനങ്ങളും ഏതെങ്കിലും രൂപത്തിൽ തുറന്നവയാണ്. അവ ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ പരിസ്ഥിതിയുമായി നിരന്തരം ഇടപഴകുകയും സ്വാധീനിക്കുകയും സ്വാധീനിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പരസ്പര ഇടപെടലുകളാണ് പരിണാമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉറവിടം. അതിനാൽ സന്തുലനം എന്നത് ചലനമില്ലാത്ത ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ല; മറിച്ച് നിരന്തരമായ കൈമാറ്റങ്ങളുടെയും ക്രമീകരണങ്ങളുടെയും സ്വയംപരിഷ്കരണങ്ങളുടെയും ഫലമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ക്രമമാണ്.

ഈ ചലനാത്മക ക്രമത്തെ നിലനിർത്തുന്നതിൽ ഫീഡ്ബാക്ക് (Feedback) എന്ന ആശയം നിർണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നു. സൈബർനെറ്റിക്സിന്റെ വികാസത്തോടെയാണ് ഫീഡ്ബാക്ക് എന്ന ആശയത്തിന് ശാസ്ത്രത്തിൽ വലിയ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ വീണ്ടും അതേ സംവിധാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങിച്ചെന്ന് അതിന്റെ ഭാവി പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന പ്രക്രിയയെയാണ് ഫീഡ്ബാക്ക് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഈ സ്വയംപരിഷ്കരണ സംവിധാനം വഴിയാണ് ജീവജാലങ്ങളും സമൂഹങ്ങളും മറ്റ് സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനങ്ങളും മാറുന്ന സാഹചര്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുകയും തങ്ങളുടെ സംഘടന നിലനിർത്തുകയും പുതിയ ആവിർഭൂത ഗുണങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഫീഡ്ബാക്ക് ഒരു സാങ്കേതിക ആശയം മാത്രമല്ല; സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുകയും സന്തുലിതമാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സർവവ്യാപകമായ ചലനനിയമത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്.

ഒരു സംവിധാനം സ്വന്തം പ്രവർത്തനഫലങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സ്വയം തിരുത്തുകയും ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയെയാണ് ഫീഡ്ബാക്ക് (Feedback) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. മനുഷ്യശരീരത്തിലെ താപനില നിയന്ത്രണം, ഹോർമോണുകളുടെ സന്തുലനം, പരിസ്ഥിതിയിലെ ജീവികളുടെ ജനസംഖ്യാ നിയന്ത്രണം, സാമ്പത്തിക വിപണിയിലെ വിലമാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഫീഡ്ബാക്ക് സംവിധാനങ്ങളുടെ സുപരിചിതമായ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഈ പ്രക്രിയകളിൽ ഓരോ സംവിധാനവും തന്റെ നിലവിലെ അവസ്ഥയെ നിരന്തരം വിലയിരുത്തുകയും അതനുസരിച്ച് സ്വന്തം പ്രവർത്തനത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഫീഡ്ബാക്ക് എന്നത് ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ സ്വയംപരിഷ്കരണ ശേഷിയെയും സ്വയം നിലനിൽപ്പിനെയും സാധ്യമാക്കുന്ന അടിസ്ഥാന സംവിധാനമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഫീഡ്ബാക്ക് ഒരു സാങ്കേതികമോ എഞ്ചിനീയറിങ് ആശയമോ മാത്രമല്ല. മറിച്ച്, അത് സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനരൂപമാണ്. ഒരു സംവിധാനം അമിതമായ സ്ഥിരതയിലേക്കും ജഡതയിലേക്കും വഴുതുമ്പോൾ വിയോജക പ്രവണതകൾ ശക്തിപ്പെടുകയും മാറ്റത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതേസമയം അസ്ഥിരതയും വിഘടനവും വർധിക്കുമ്പോൾ സംയോജക പ്രവണതകൾ ശക്തമായി പ്രവർത്തിച്ച് പുതിയ ക്രമവും സന്തുലനവും സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ സ്വയംപരിഷ്കരണ പ്രക്രിയയാണ് പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ചാലകശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസ് (Complexity Science) ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ആവേശകരമായ വികാസങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഇതിന്റെ പ്രധാന കണ്ടെത്തലുകളിൽ ഒന്ന്, അനേകം ലളിതമായ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രാദേശികവും തുടർച്ചയായും നടക്കുന്ന പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് ആരും നേരിട്ട് രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാത്ത അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകളും പ്രവർത്തനരീതികളും സ്വാഭാവികമായി രൂപപ്പെടുന്നു എന്നതാണ്. ചീവീടുകളുടെ കോളനികൾ, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടപ്പറക്കൽ, തലച്ചോറിലെ ന്യൂറൽ നെറ്റ്‌വർക്കുകൾ, ഓഹരിവിപണിയുടെ പെരുമാറ്റം, ഭാഷയുടെ പരിണാമം, ഇന്റർനെറ്റിന്റെ ഘടന, മനുഷ്യനഗരങ്ങളുടെ വികസനം എന്നിവയെല്ലാം ഇത്തരം സ്വയംസംഘടിത സംവിധാനങ്ങളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവയിൽ ഒരു കേന്ദ്രനിയന്ത്രകനോ സമഗ്ര രൂപകൽപ്പനക്കാരനോ ഇല്ലെങ്കിലും, അത്ഭുതകരമായ ക്രമവും ഏകോപനവും രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ പ്രതിഭാസത്തെയാണ് കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസ് സ്വയംസംഘടന (Self-Organization) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ആശയത്തെ വലിയ പ്രാധാന്യത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ സ്വയംസംഘടനയെ യാന്ത്രികമായി സ്വയം സംഭവിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയായി മാത്രം കാണുന്നില്ല. ഓരോ സ്വയംസംഘടനയുടെയും പിന്നിൽ സംയോജകവും വിയോജകവുമായ പ്രവണതകൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അതിനാൽ ക്രമം എന്നത് പുറത്തുനിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നതല്ല; അതുപോലെ യാദൃച്ഛികമായും രൂപപ്പെടുന്നതല്ല. വിരുദ്ധപ്രവണതകൾ തമ്മിലുള്ള സൃഷ്ടിപരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നാണ് പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നത്.

ഈ സമീപനത്തിന് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറ നൽകുന്ന ആശയമാണ് ഇലിയ പ്രിഗോജിൻ വികസിപ്പിച്ച ഡിസിപ്പേറ്റീവ് സ്ട്രക്ചറുകൾ (Dissipative Structures) എന്ന സിദ്ധാന്തം. ഈ സിദ്ധാന്തം ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റം കൊണ്ടുവന്നു. പരമ്പരാഗതമായി അസ്ഥിരതയെ ക്രമത്തിന്റെ ശത്രുവായി കണ്ടിരുന്നുവെങ്കിലും, പ്രിഗോജിൻ കാണിച്ചുതന്നത് ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ പുതിയ ക്രമം ജനിക്കുന്നത് അസ്ഥിരതയിൽ നിന്നാണെന്നാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന് ഈ ആശയം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. കാരണം സംയോജകബലങ്ങൾ മാത്രം പ്രവർത്തിച്ചാൽ പുതിയ ഘടനകൾ രൂപപ്പെടുകയില്ല; നിലവിലുള്ള ഘടനകൾ വെറും നിലനിൽപ്പ് മാത്രമേ കൈവരിക്കൂ. മറുവശത്ത്, വിയോജകപ്രവണതകൾ പഴയ ഘടനകളെ അസ്ഥിരമാക്കുകയും അവയുടെ പരിമിതികൾ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ അസ്ഥിരതയാണ് ഒടുവിൽ പുതിയതും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണവുമായ സന്തുലനങ്ങളുടെ ആവിർഭാവത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നത്. അതിനാൽ അസ്ഥിരതയെ നാശത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കാണേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് പരിണാമത്തിന്റെ സാധ്യതയായി മനസ്സിലാക്കണം.

ഈ ചിന്താഗതിയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് ആവിർഭാവം (Emergence) എന്ന ആശയമാണ്. കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്നായ ഈ ആശയം, ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളിൽ ഇല്ലാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ അവയുടെ പ്രത്യേക സംഘടനയിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, വെള്ളത്തിന്റെ ഈർപ്പം ഹൈഡ്രജന്റെയോ ഓക്സിജന്റെയോ സ്വതന്ത്രഗുണമല്ല; ജീവൻ കാർബണിന്റെ മാത്രം ഗുണവുമല്ല; ബോധം ഒരു ഒറ്റ ന്യൂറോണിന്റെ ഗുണമല്ല; അതുപോലെ സമൂഹം ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഗുണവുമല്ല. ഈ നിരീക്ഷണങ്ങളെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പൂർണമായി അംഗീകരിക്കുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ, ആവിർഭാവം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കേന്ദ്രസങ്കൽപ്പങ്ങളിലൊന്നാണ്.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവിടെ ഒരു അധികവ്യാഖ്യാനവും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. ആവിർഭാവം ഒരു അത്ഭുതമോ വിശദീകരിക്കാനാകാത്ത പ്രതിഭാസമോ അല്ല. സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന ഒരു പുതിയ സംഘടനാതലമാണ് ആവിർഭാവം. ഓരോ പുതിയ തലവും രൂപംകൊള്ളുമ്പോൾ അതിന് സ്വന്തമായ പ്രവർത്തനനിയമങ്ങളും ബന്ധങ്ങളും ഗുണങ്ങളും വികസിക്കുന്നു. അതേസമയം, അത് തനിക്കു താഴെയുള്ള തലങ്ങളുമായി ബന്ധം പൂർണമായി വിച്ഛേദിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തന്നെ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ബഹുതല ആവിർഭാവം (Multi-layered Emergence) എന്ന നിലയിലാണ് മനസ്സിലാക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ക്വാണ്ടങ്ങൾ മുതൽ അപാണുക്കൾ, ആറ്റങ്ങൾ, തന്മാത്രകൾ, ജീവൻ, ബോധം, സമൂഹം, സംസ്കാരം എന്നിങ്ങനെ ഓരോ തലവും അതിനു മുൻപുള്ള തലത്തിന്റെ മേൽ അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കുമ്പോഴും, അതിൽ നിന്ന് ഗുണപരമായി വ്യത്യസ്തമായ പുതിയ നിയമങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നു.

കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന സത്യം, പ്രകൃതിയിലെയും സമൂഹത്തിലെയും എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും രേഖീയമായ (Linear) രീതിയിൽ സംഭവിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്. ചിലപ്പോൾ വളരെ ചെറിയ കാരണങ്ങൾ അസാധാരണമായ വലിയ ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; മറ്റുചിലപ്പോൾ വലിയ ഇടപെടലുകൾ പോലും വളരെ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ മാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ. ചരിത്രത്തിന്റെ വികാസവും ഇതേ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു പുതിയ ആശയം, ഒരു ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തൽ, ഒരു സാങ്കേതിക നവീകരണം, ഒരു സാമൂഹിക പ്രക്ഷോഭം, ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി—ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് ചരിത്രത്തിന്റെ ദിശ തന്നെ മാറ്റിമറിക്കാൻ കഴിയും. അതിനാൽ ചരിത്രം ഒരു നേരായ രേഖയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയല്ല; മറിച്ച് പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട അനേകം സാധ്യതകളുടെയും വഴിത്തിരിവുകളുടെയും ചലനാത്മക ശൃംഖലയാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഈ നോൺലീനിയർ സമീപനം നിർണായക സ്ഥാനമാണ് വഹിക്കുന്നത്. പരിണാമം മുൻകൂട്ടി എഴുതിവെച്ച ഒരു തിരക്കഥയല്ല; അതുപോലെ പൂർണമായും യാദൃച്ഛികവുമല്ല. സാധ്യതകളും നിയന്ത്രണങ്ങളും, സംയോജകവും വിയോജകവുമായ പ്രവണതകളും, സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനത്തിൽ നിന്നാണ് പുതിയ ചരിത്രഘട്ടങ്ങളും സംഘടനാതലങ്ങളും ആവിർഭവിക്കുന്നത്. ഈ സമീപനം നിർണയവാദത്തിന്റെയും (Determinism) യാദൃച്ഛികവാദത്തിന്റെയും (Randomism) പരിമിതികളെ അതിജീവിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക കാഴ്ചപ്പാട് അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

സിസ്റ്റംസ് തിയറിയും കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസും പ്രകൃതിയിലെയും സമൂഹത്തിലെയും സങ്കീർണ്ണത മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ അമൂല്യമായ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അവ പലപ്പോഴും “എങ്ങനെ?” എന്ന ചോദ്യത്തിനാണ് കൂടുതൽ ഉത്തരം നൽകുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അതോടൊപ്പം “എന്തുകൊണ്ട്?” എന്ന കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യവും ഉയർത്തുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് പുതിയ ഘടനകൾ രൂപപ്പെടുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് നിലവിലുള്ള സന്തുലനം തകരുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് പുതിയ സന്തുലനം വീണ്ടും രൂപംകൊള്ളുന്നത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന മറുപടി, സംയോജക-വിയോജക ബലങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് എല്ലാ സ്വയംസംഘടനയുടെയും, ആവിർഭാവത്തിന്റെയും, പരിണാമത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനചാലകശക്തി എന്നതാണ്. ഈ നിർദ്ദേശം സ്ഥാപിതമായ സിസ്റ്റംസ് തിയറിയുടെയോ കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസിന്റെയോ ഭാഗമല്ല; മറിച്ച് അവയുടെ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകളുമായി സംവദിച്ചുകൊണ്ട് അവയ്ക്ക് ഒരു വിശാലമായ തത്ത്വചിന്താപരമായ ചട്ടക്കൂട് നൽകാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക സമീപനമാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം എന്ന ആശയം രൂപംകൊള്ളുന്നത്. അറിവ്, യാഥാർത്ഥ്യം, ബോധം, പ്രാക്സിസ് എന്നിവയെ പരസ്പരം വേർതിരിച്ച വിഷയങ്ങളായി കാണാതെ, പ്രകൃതി, സമൂഹം, ചരിത്രം, ഭാഷ, സാങ്കേതികവിദ്യ, മനുഷ്യപ്രവർത്തനം എന്നിവയുടെ നിരന്തരമായ സഹ-പരിണാമത്തിലൂടെ ആവിർഭവിക്കുന്ന ബഹുതല യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള സമഗ്രമായ ഒരു സിദ്ധാന്തപരമായ ചട്ടക്കൂടാണ് അത്.

കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളെയും മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിനെയും സിസ്റ്റംസ് തിയറിയെയും കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസിനെയും നമ്മൾ പ്രത്യേകം പരിശോധിച്ചുകഴിഞ്ഞു. ഓരോ സമീപനവും അറിവിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചും യാഥാർത്ഥ്യവുമായുള്ള അതിന്റെ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചും സുപ്രധാനമായ ഉൾക്കാഴ്ചകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അവയിൽ ഓരോന്നും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക വശത്തെയാണ് പ്രധാനമായും വിശദീകരിക്കുന്നത്. അവയെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സമഗ്രമായ ഒരു ഓണ്ടോളജിക്കൽ (Ontology), എപ്പിസ്റ്റമോളജിക്കൽ (Epistemology), പ്രാക്സിയോളജിക്കൽ (Praxiology) ചട്ടക്കൂട് ഇപ്പോഴും ആവശ്യമുണ്ട്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം (Quantum Dialectical Constructivism) എന്ന ആശയം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. ഇത് കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ മറ്റൊരു പതിപ്പ് മാത്രമല്ല; അറിവിന്റെ ഉത്ഭവം, വികാസം, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം, ചരിത്രപരമായ പരിണാമം എന്നിവയെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പൊതുവായ ചലനനിയമങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക നിർദ്ദേശമാണ്.

ഇവിടെ “ക്വാണ്ടം” എന്ന പദം ഉപാണു ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നതല്ല. യാഥാർത്ഥ്യം ബഹുതലങ്ങളിലായി (layered), ആവിർഭാവപരമായി (emergent), പരസ്പരബന്ധിതമായി (interconnected), നിരന്തരമായ ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലൂടെ വികസിക്കുന്നു എന്ന വിശാലമായ ദാർശനിക അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ അടിസ്ഥാനസിദ്ധാന്തം, യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയല്ല എന്നതാണ്. മനുഷ്യൻ ജനിക്കുന്നതിന് വളരെ മുമ്പുതന്നെ പ്രപഞ്ചം നിലനിന്നിരുന്നു. ഭൂമിയും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗാലക്സികളും ജീവപരിണാമവും മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിന്നിരുന്നു. അതിനാൽ വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ നിഷേധിക്കുന്ന ആത്മനിഷ്ഠ (subjectivist) കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തെ ഈ സമീപനം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. അതേസമയം, മനുഷ്യൻ അനുഭവിക്കുകയും മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന യാഥാർത്ഥ്യം എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രാക്സിസ്, ഭാഷ, സംസ്കാരം, ശാസ്ത്രീയ ഉപകരണങ്ങൾ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ മധ്യസ്ഥീകരിക്കപ്പെട്ടതാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ അറിവ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ യാന്ത്രികമായ പകർപ്പല്ല. ഈ സമീപനം രണ്ട് വിരുദ്ധധ്രുവങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു പുതിയ സമന്വയം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു: യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ അറിവ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതാണ്. ഈ നിർമ്മാണം യാഥാർത്ഥ്യവുമായി മനുഷ്യൻ നടത്തുന്ന നിരന്തരമായ ഇടപെടലിന്റെ ചരിത്രപരവും സാമൂഹികവുമായ ഫലമാണ്.

ഈ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം അറിവിനെ സഹ-നിർമ്മാണത്തിന്റെ (Co-construction) പ്രക്രിയയായി മനസ്സിലാക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം അറിവ് വ്യക്തിയോ സമൂഹമോ നിർമ്മിക്കുന്നതാണെന്ന് വാദിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഈ ആശയത്തെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ മാത്രം അറിവ് നിർമ്മിക്കുന്നില്ല; പ്രകൃതിയും അറിവിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ സജീവ പങ്കാളിയാണ്. ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞൻ പ്രകൃതിയെ പഠിക്കുമ്പോൾ പ്രകൃതി നിശ്ശബ്ദമായ ഒരു വസ്തുവായി നിലകൊള്ളുന്നില്ല. പരീക്ഷണങ്ങളുടെ വിജയവും പരാജയവും, നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ ഫലങ്ങളും, അപ്രതീക്ഷിതമായ കണ്ടെത്തലുകളും, പ്രകൃതി ഉയർത്തുന്ന പരിമിതികളും പ്രതിരോധങ്ങളും മനുഷ്യന്റെ ചിന്തയെ നിരന്തരം തിരുത്തുകയും പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങളും ആശയങ്ങളും രൂപപ്പെടുത്താൻ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ അറിവ് ഏകപക്ഷീയമായ മനുഷ്യനിർമ്മാണമല്ല; പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സഹ-നിർമ്മാണത്തിന്റെ ഫലമാണ്. ഈ പ്രക്രിയയിൽ പ്രകൃതി നിഷ്ക്രിയമല്ല; മനുഷ്യനും സർവശക്തനല്ല. ഇരുവരുടെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് അറിവിന്റെ നിരന്തരമായ വികാസത്തിന് അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കേന്ദ്രസങ്കൽപ്പങ്ങളായ സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും അറിവിന്റെ പരിണാമത്തിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ ആശയവും ആദ്യം നിലവിലുള്ള അറിവിന്റെ ഘടനയുമായി സംയോജിക്കാനും അതിനുള്ളിൽ സ്ഥാനം കണ്ടെത്താനും ശ്രമിക്കുന്നു. ഇത് സംയോജക പ്രവണതയാണ്. എന്നാൽ ചില പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾ നിലവിലുള്ള മാതൃകകളുടെയും സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെയും പരിമിതികളെ വെളിപ്പെടുത്തുകയും അവയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിയോജക പ്രവണതയാണ്. ഈ രണ്ട് പ്രവണതകൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിലൂടെയാണ് പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക ഘടനകളും പുതിയ അറിവും രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം ഈ പ്രക്രിയയുടെ അനവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ നൽകുന്നു. ന്യൂട്ടന്റെ ഭൗതികശാസ്ത്രം, ഡാർവിന്റെ പരിണാമസിദ്ധാന്തം, ഐൻസ്റ്റീന്റെ ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തം, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സ്, ഡി.എൻ.എയുടെ ഘടനയുടെ കണ്ടെത്തൽ എന്നിവയിൽ ഒന്നും പഴയ അറിവിനെ പൂർണമായും നശിപ്പിച്ചിട്ടില്ല; അതുപോലെ അവയെ മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്തിട്ടില്ല. അവ പഴയ അറിവിനെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും അതിന്റെ പരിധികൾ വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രക്രിയയെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ആവിർഭാവപരമായ അറിവ് (Emergent Knowledge) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

ഈ സമീപനത്തിൽ ബോധത്തെയും ഒരു വ്യക്തിയുടെ തലച്ചോറിനുള്ളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്ന പ്രതിഭാസമായി കാണുന്നില്ല. തലച്ചോർ ബോധത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ ജൈവാടിത്തറയാണ് എന്നത് അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും, അതുമാത്രം ബോധത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല. ഭാഷയില്ലാതെ മനുഷ്യബോധം ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ വികസിക്കുമായിരുന്നില്ല; സാമൂഹികബന്ധങ്ങളില്ലാതെ ഭാഷ വികസിക്കുമായിരുന്നില്ല; തൊഴിലില്ലാതെ സമൂഹം രൂപപ്പെടുമായിരുന്നില്ല; പ്രകൃതിയില്ലാതെ തൊഴിലും സാധ്യമാകുമായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ ബോധം ഒരു ജൈവപ്രതിഭാസം മാത്രമല്ല; പ്രകൃതി → ജീവൻ → തൊഴിൽ → സമൂഹം → ഭാഷ → പ്രതീകാത്മക ചിന്ത → ചരിത്രം → സംസ്കാരം എന്നിങ്ങനെ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ബഹുതലപരിണാമങ്ങളുടെ ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്. ഈ സമീപനം ബോധത്തെ ജൈവശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ സമൂഹത്തിൽ നിന്നും ചരിത്രത്തിൽ നിന്നും സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നും വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നില്ല. മറിച്ച് അവയുടെ സംയുക്തപരിണാമത്തിന്റെ ഫലമായാണ് ബോധത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിൽ സത്യവും ഒരു അന്തിമ നിഗമനമോ മാറ്റമില്ലാത്ത അവസ്ഥയോ അല്ല. ഓരോ ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തവും യാഥാർത്ഥ്യവുമായി മനുഷ്യന് കൈവരിക്കുന്ന വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ചലനാത്മക പൊരുത്തത്തിന്റെ ഒരു ചരിത്രഘട്ടമാണ്. ഈ പൊരുത്തം ഒരിക്കലും പൂർണമാകുന്നില്ല. കാരണം യാഥാർത്ഥ്യം തന്നെ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; മനുഷ്യന്റെ അന്വേഷണരീതികളും മാറുന്നു; പുതിയ ഉപകരണങ്ങൾ വികസിക്കുന്നു; പുതിയ നിരീക്ഷണങ്ങളും വിവരങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു. അതിനാൽ സത്യം എന്നത് ഒരു അന്തിമ ലക്ഷ്യസ്ഥാനമല്ല; മറിച്ച് നിരന്തരമായ തിരുത്തലുകളുടെയും വികസനത്തിന്റെയും പുനർസംഘടനയുടെയും ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ സമഗ്രസിദ്ധാന്തത്തിൽ പ്രാക്സിസിന് കേന്ദ്രസ്ഥാനമാണുള്ളത്. പ്രാക്സിസ് എന്നത് വെറും ശാരീരികപ്രവർത്തനമല്ല; ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുകയും അതിനെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന എല്ലാ ബോധപൂർവമായ സാമൂഹികപ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും ആകെരൂപമാണ്. ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം, ഉൽപ്പാദനം, സാങ്കേതിക വികസനം, വിദ്യാഭ്യാസം, കല, രാഷ്ട്രീയസമരം, സാമൂഹികപരിഷ്കാരം എന്നിവയെല്ലാം പ്രാക്സിസിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളാണ്. ഈ പ്രാക്സിസിലൂടെയാണ് മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മാറ്റുന്നത്; അതേസമയം, മാറിയ യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യന്റെ അറിവിനെയും പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. യാഥാർത്ഥ്യവും അറിവും തമ്മിലുള്ള ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന് ഒരിക്കലും അവസാനമില്ല. അതിനാൽ പ്രാക്സിസ് അറിവിന്റെ പ്രയോഗമോ പരിശോധനയോ മാത്രമല്ല; അറിവിന്റെയും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെയും സഹ-പരിണാമത്തെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ചാലകശക്തിയാണ്.

ഈ വിശകലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ പ്രധാന സൈദ്ധാന്തിക തത്വങ്ങൾ ഇങ്ങനെ സംഗ്രഹിക്കാം. ഒന്നാമതായി, യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യന് അത് അറിയാൻ കഴിയുന്നത് സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ പ്രാക്സിസിലൂടെയാണ്. രണ്ടാമതായി, അറിവ് പ്രതിഫലനം മാത്രമല്ല, നിർമ്മാണം മാത്രവുമല്ല; യാഥാർത്ഥ്യവും മനുഷ്യപ്രാക്സിസും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സഹ-നിർമ്മാണത്തിന്റെ ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്. മൂന്നാമതായി, അറിവിന്റെ വികാസം സംയോജകബലങ്ങളുടെയും വിയോജകബലങ്ങളുടെയും ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലൂടെയാണ് മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. നാലാമതായി, ബോധം വ്യക്തിയുടെ ജൈവസ്വഭാവത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല; പ്രകൃതി, ജീവൻ, സമൂഹം, ഭാഷ, ചരിത്രം എന്നിവയുടെ ബഹുതലപരിണാമത്തിന്റെ ഫലമാണ്. അഞ്ചാമതായി, സത്യം അന്തിമനിഗമനമല്ല; യാഥാർത്ഥ്യവുമായി വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ചലനാത്മക പൊരുത്തത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയാണ്. ആറാമതായി, പ്രാക്സിസ് അറിവിന്റെ പരിശോധന മാത്രമല്ല; അറിവിന്റെ നിർമ്മാണത്തെയും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പുനർസംഘടനയെയും ഒരേസമയം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്ന സൃഷ്ടിപരമായ പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ സമഗ്ര സമീപനം കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തെ നിരാകരിക്കുന്നില്ല; മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിനെയും നിരാകരിക്കുന്നില്ല; സിസ്റ്റംസ് തിയറിയെയും കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസിനെയും പകരംവയ്ക്കാനും ശ്രമിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് അവയിൽ ഓരോന്നിലുമുള്ള അടിസ്ഥാന ഉൾക്കാഴ്ചകളെ ഒരു വിശാലമായ ഓണ്ടോളജിക്കൽ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഒരു വിദ്യാഭ്യാസസിദ്ധാന്തം മാത്രമല്ല; അറിവ്, യാഥാർത്ഥ്യം, ശാസ്ത്രം, സമൂഹം, ബോധം, ചരിത്രം എന്നിവയെ സമഗ്രമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു പുതിയ ദാർശനിക മാതൃകയാണ്.

ഒരു തത്ത്വചിന്തയുടെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം അതിന്റെ ആന്തരിക യുക്തിസംഘടനയിൽ മാത്രം അളക്കപ്പെടുന്നില്ല. യാഥാർത്ഥ്യലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും അതിനെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നതിനും അത് എത്രത്തോളം സഹായിക്കുന്നു എന്നതും അത്രതന്നെ നിർണായകമാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഒരു സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക മാത്രമല്ല; മനുഷ്യന്റെ അറിവുനിർമ്മാണം, സാമൂഹികസംഘടന, ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാങ്കേതികവിദ്യ, രാഷ്ട്രീയം, നൈതികത എന്നിവയെ പുതിയ രീതിയിൽ പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പ്രാക്സിസ് അധിഷ്ഠിത ലോകവീക്ഷണമാണ്. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത, ഏതെങ്കിലും ഒരു വിജ്ഞാനമേഖലയിലേക്ക് മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ എല്ലാ മേഖലകളെയും ഒരു ബഹുതല ആവിർഭാവപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗങ്ങളായി കാണുന്നതിലാണ്. അതിനാൽ ഇതിന്റെ വിവിധ പ്രയോഗങ്ങൾ പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്ത വിധം ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്.

വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് ഈ സമീപനം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കേന്ദ്രധാരണ അധ്യാപകൻ അറിവിന്റെ ഉടമയും വിദ്യാർത്ഥി അതിന്റെ നിഷ്ക്രിയ സ്വീകർത്താവുമാണ് എന്നതായിരുന്നു. പിന്നീട് കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം വിദ്യാർത്ഥി സ്വന്തം അറിവ് സ്വയം നിർമ്മിക്കുന്ന സജീവ വ്യക്തിയാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് വലിയ മാറ്റത്തിന് വഴിയൊരുക്കി. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഈ ചിന്തയെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം അധ്യാപകനും വിദ്യാർത്ഥിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; വിദ്യാർത്ഥി, അധ്യാപകൻ, സഹപാഠികൾ, സമൂഹം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഭാഷ, പരിസ്ഥിതി, ചരിത്രം, ഗവേഷണം, സംസ്കാരം എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു തുറന്ന അറിവുസംവിധാനമാണ് വിദ്യാഭ്യാസം. ഇവിടെ അധ്യാപകൻ അറിവ് വിതരണം ചെയ്യുന്ന അധികാരകേന്ദ്രമല്ല; അറിവിന്റെ സഹ-നിർമ്മാണത്തിന് അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രാക്സിസിന്റെ സംഘാടകനാണ്. അതുപോലെ വിദ്യാർത്ഥിയും നിഷ്ക്രിയ സ്വീകർത്താവല്ല; ചോദ്യം ചെയ്യുന്നവനും പരീക്ഷിക്കുന്നവനും വിമർശിക്കുന്നവനും സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളെയും ലഭ്യമായ തെളിവുകളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി പുതിയ അറിവ് സൃഷ്ടിക്കുന്ന സജീവ പങ്കാളിയുമാണ്. ഈ സമീപനത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം വിവരശേഖരണമല്ല; മറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ, സംശയിക്കാൻ, തെളിവുകൾ വിലയിരുത്താൻ, സഹകരിക്കാൻ, പുതിയ പ്രശ്നങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ, പുതിയ പരിഹാരങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ള സൃഷ്ടിപരവും വിമർശനാത്മകവുമായ മനുഷ്യരെ വളർത്തിയെടുക്കുകയാണ്.

പരമ്പരാഗത ശാസ്ത്രദർശനത്തിൽ ഗവേഷണം പ്രകൃതിയിൽ മുൻകൂട്ടി നിലനിന്നിരുന്ന നിയമങ്ങളെ കണ്ടെത്തുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയായാണ് സാധാരണ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. അതിന് വിപരീതമായി, ചില ഉത്തരാധുനിക സമീപനങ്ങൾ ശാസ്ത്രത്തെ സാമൂഹിക നിർമ്മിതി മാത്രമായി ചുരുക്കിക്കാണിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഈ രണ്ട് അതിരുകളെയും അതിജീവിക്കുന്ന ഒരു സമീപനമാണ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം പ്രകൃതിയുടെയും മനുഷ്യപ്രാക്സിസിന്റെയും നിരന്തരമായ സംവാദമാണ്. ഒരു പരീക്ഷണം നടത്തുമ്പോൾ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ പ്രകൃതിയോട് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു; പ്രകൃതി അതിന് പരീക്ഷണഫലങ്ങളിലൂടെയും നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും മറുപടി നൽകുന്നു; ആ മറുപടികൾ വീണ്ടും പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരിക്കലും അവസാനിക്കാത്ത അന്വേഷണ-പ്രതികരണ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് ശാസ്ത്രീയ അറിവ് വികസിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ശാസ്ത്രം അന്തിമസത്യങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരമല്ല; മറിച്ച് സ്വയം നിരന്തരം തിരുത്തുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുറന്ന അറിവുസംവിധാനമാണ്. ഈ സമീപനത്തിൽ ഗവേഷണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം “അവസാന സത്യം” കണ്ടെത്തുകയല്ല; യാഥാർത്ഥ്യവുമായി കൂടുതൽ സമഗ്രവും കൂടുതൽ കൃത്യവുമായ ചലനാത്മക പൊരുത്തം കൈവരിക്കുകയാണ്.

നിർമ്മിത ബുദ്ധിയുടെ ഇന്നത്തെ അതിവേഗ വികാസവും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു. നിലവിലുള്ള ഭൂരിഭാഗം നിർമ്മിത ബുദ്ധി സംവിധാനങ്ങളും വൻതോതിലുള്ള വിവരങ്ങളിൽ നിന്ന് മാതൃകകൾ (patterns) തിരിച്ചറിയുകയും അവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവചനങ്ങളും തീരുമാനങ്ങളും നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ അവയുടെ “അറിവ്” പ്രധാനമായും സ്ഥിതിവിവരപരമായ സഹസംബന്ധങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് യഥാർത്ഥ ബുദ്ധി വിവരസംസ്‌കരണം മാത്രമല്ല എന്നതാണ്. യഥാർത്ഥ ബുദ്ധിക്ക് യാഥാർത്ഥ്യവുമായി നിരന്തരമായ പ്രാക്സിസിലേർപ്പെടാനുള്ള കഴിവും, സ്വന്തം ആശയരൂപങ്ങളെ സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷിയും, പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പുതിയ ആശയങ്ങൾ ആവിർഭവിപ്പിക്കുന്ന സൃഷ്ടിപരതയും, സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ സന്ദർഭങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള കഴിവും, സ്വന്തം പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള മെറ്റാ-അറിവും ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ നിർമ്മിത ബുദ്ധിയുടെ അടുത്തഘട്ട വികാസം കൂടുതൽ ഡാറ്റ ശേഖരിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രം സാധ്യമാകില്ല. പ്രാക്സിസ്, സ്വയംസംഘടന, സാമൂഹിക ഇടപെടൽ, തുടർച്ചയായ പഠനം എന്നിവയെ സമന്വയിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ മാതൃകകളിലൂടെയായിരിക്കും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ പുരോഗതി സാധ്യമാകുക.

സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടും ഇതേ ചിന്തയുടെ വിപുലീകരണമാണ്. ഒരു സമൂഹവും പൂർത്തിയായതോ നിശ്ചലമായതോ ആയ ഘടനയല്ല. ഓരോ സമൂഹവും നിരന്തരം പഠിക്കുകയും സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുറന്ന സംവിധാനമാണ്. സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥ മാറുന്നു, സാങ്കേതികവിദ്യ മാറുന്നു, പരിസ്ഥിതി മാറുന്നു, മനുഷ്യരുടെ മൂല്യബോധം മാറുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് സമൂഹത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളും നയങ്ങളും സംഘടനാരീതികളും നിരന്തരം പുനർസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടണം. പഠിക്കാൻ കഴിയാത്ത സമൂഹങ്ങൾ ക്രമേണ ജഡതയിലേക്കും പ്രതിസന്ധിയിലേക്കും നീങ്ങുന്നു. മറിച്ച് പഠിക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളാണ് നവീകരണത്തിന്റെയും സാമൂഹികനീതിയുടെയും സാംസ്കാരിക സമൃദ്ധിയുടെയും കേന്ദ്രങ്ങളായി വളരുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ സൈനികശക്തിയിലോ സാമ്പത്തിക സമ്പത്തിലോ മാത്രമല്ല; സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും മാറുന്ന സാഹചര്യങ്ങളുമായി സൃഷ്ടിപരമായി പൊരുത്തപ്പെടാനുമുള്ള കഴിവിലുമാണ്.

രാഷ്ട്രീയത്തെയും ഈ സമീപനം പുതിയ രീതിയിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയചിന്തകൾ രാഷ്ട്രീയം അധികാരത്തിന്റെ കൈമാറ്റമായോ ഭരണസംവിധാനങ്ങളുടെ മത്സരമായോ കാണാറുണ്ടായിരുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ രാഷ്ട്രീയം ഒരു സമൂഹം സ്വയം എങ്ങനെ പഠിക്കുന്നു എന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ, സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക മാറ്റങ്ങൾ, ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകൾ, സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം എന്നിവയെല്ലാം രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിൽ സജീവ പങ്കുവഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ രാഷ്ട്രീയം മുൻകൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയ ഉത്തരങ്ങൾ ജനങ്ങൾക്ക് നൽകുന്നതല്ല; മറിച്ച് ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പുതിയ പരിഹാരങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പഠനസംവിധാനമാണ്. ഈ സമീപനത്തിൽ ജനാധിപത്യം വെറും വോട്ടെടുപ്പോ ഭരണാധികാരികളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സംവിധാനമോ അല്ല; ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ പഠനശേഷിയെ സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കുന്ന ചരിത്രപരമായ പ്രാക്സിസാണ്.

നൈതികതയെക്കുറിച്ചുള്ള സമീപനവും ഇതുപോലെ തന്നെ ചലനാത്മകമാണ്. പരമ്പരാഗത നൈതികസിദ്ധാന്തങ്ങൾ പലപ്പോഴും ശാശ്വതമായ നിയമങ്ങളിലോ സാംസ്കാരിക ആചാരങ്ങളിലോ അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം നൈതികതയെ ഒരു ചലനാത്മക സാമൂഹിക പ്രാക്സിസായി മനസ്സിലാക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ഓരോ പ്രവർത്തനവും പ്രകൃതിയെയും സമൂഹത്തെയും ഭാവിതലമുറകളെയും ഏതെങ്കിലും രീതിയിൽ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ നൈതികത വ്യക്തിപരമായ സദ്ഗുണം മാത്രമല്ല; പരസ്പരബന്ധിതമായ ലോകത്തിൽ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ ജീവിക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. ഈ സമീപനത്തിൽ നൈതികതയുടെ കേന്ദ്രം ശിക്ഷാഭയമോ പ്രതിഫലപ്രതീക്ഷയോ അല്ല; മറിച്ച് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും സമൂഹങ്ങളുടെയും പരസ്പരാശ്രിതത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ബോധമാണ്. ഈ ബോധമാണ് വ്യക്തിപരമായ തീരുമാനങ്ങളെ വിശാലമായ സാമൂഹികവും പാരിസ്ഥിതികവുമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്.

ഗവേഷണരീതിയെക്കുറിച്ചും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ പുനർവിചിന്തനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ ശാസ്ത്രലോകത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വെല്ലുവിളി അതിരുകടന്ന വൈദഗ്ധ്യവൽക്കരണമാണ്. ഓരോ വിഷയവും സ്വന്തം ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുമ്പോൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സമഗ്രസ്വഭാവം പലപ്പോഴും നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഈ സമീപനം ശാഖാതീത (transdisciplinary) ഗവേഷണത്തെ ശക്തമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഭൗതികശാസ്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, മനഃശാസ്ത്രം, സമൂഹശാസ്ത്രം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, തത്ത്വചിന്ത, നിർമ്മിത ബുദ്ധി, പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ വിവിധ വിജ്ഞാനശാഖകൾ പരസ്പരം സംവദിക്കുകയും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ബഹുതല സ്വഭാവം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുക. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ ഗവേഷണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം വിഷയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള മതിലുകൾ ഉയർത്തുകയല്ല; അറിവിന്റെ പുതിയ പാലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയായിരിക്കണം.

ആത്യന്തികമായി ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു പുതിയ ദാർശനിക പദാവലി സൃഷ്ടിക്കുക മാത്രമല്ല. മനുഷ്യന്റെ അറിവിനെ കൂടുതൽ വിമർശനാത്മകവും കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയവും കൂടുതൽ സൃഷ്ടിപരവും കൂടുതൽ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതുമാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം. ഈ സമീപനം മനുഷ്യനെ പ്രകൃതിയുടെ അധിപനായി കാണുന്നില്ല; അതുപോലെ പ്രകൃതിയിൽ ലയിച്ചുപോകുന്ന നിഷ്ക്രിയ ജീവിയായും കാണുന്നില്ല. മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ ബഹുതല പരിണാമപ്രക്രിയയിൽ സ്വയംബോധവും സൃഷ്ടിപരമായ പ്രാക്സിസും വികസിപ്പിച്ച ഒരു ആവിർഭൂത ഘടകമായാണ് മനുഷ്യനെ മനസ്സിലാക്കുന്നത്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അറിവിന് ഒരിക്കലും അന്തിമ സമാപ്തിയില്ല. ഓരോ ഉത്തരവും പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. ഓരോ കണ്ടെത്തലും പുതിയ അന്വേഷണങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിടുന്നു. ഓരോ സന്തുലനവും പുതിയ ആവിർഭാവങ്ങൾക്ക് അടിത്തറയാകുന്നു. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഒരു സമാപ്ത സിദ്ധാന്തമല്ല; നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു തുറന്ന ഗവേഷണപരിപാടിയാണ്. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അന്തിമ ഉത്തരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിലല്ല, പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനും വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകൾ തമ്മിൽ പുതിയ സംവാദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും കഴിയുന്നതിലാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഇത് ഒരു തത്ത്വചിന്ത മാത്രമല്ല; ഭാവിയിലെ ശാസ്ത്രീയവും സാമൂഹികവും ബൗദ്ധികവുമായ പ്രാക്സിസിനെ നയിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ചലനാത്മക രീതിശാസ്ത്രവും ലോകവീക്ഷണവുമാണ്.

ഈ പഠനത്തിലുടനീളം കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ വികാസത്തെ അതിന്റെ പ്രധാന ചിന്തകരായ ജീൻ പിയാജെ, ലെവ് വിഗോട്സ്കി, എർൻസ്റ്റ് വോൻ ഗ്ലാസേഴ്സ്ഫെൽഡ് എന്നിവരുടെ സംഭാവനകളിലൂടെ വിശകലനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സ്, സിസ്റ്റംസ് തിയറി, കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസ് എന്നീ ആധുനിക ചിന്താപാരമ്പര്യങ്ങളുമായി അതിനെ താരതമ്യം ചെയ്യുകയും അവയുടെ ശക്തികളും പരിമിതികളും പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒടുവിൽ, ഈ വ്യത്യസ്ത സൈദ്ധാന്തിക പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന ഉൾക്കാഴ്ചകളെ ഒരു വിശാലമായ ഓണ്ടോളജിക്കൽ ചട്ടക്കൂടിൽ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം എന്ന പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക സമീപനം അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

ഈ പഠനത്തിന്റെ പ്രധാന നിഗമനം, അറിവിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിലവിലുള്ള പ്രധാന സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പരസ്പരം പൂർണമായും വിരുദ്ധങ്ങളല്ല എന്നതാണ്. അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളെയും വ്യത്യസ്ത മാനങ്ങളെയും വിശദീകരിക്കുന്ന ഭാഗിക മാതൃകകളാണ്. പിയാജെ മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധിക ഘടനകളുടെ സ്വയംസംഘടനയെ വിശദീകരിച്ചു. വിഗോട്സ്കി ഭാഷയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും നിർണായക പങ്ക് വെളിപ്പെടുത്തി. ഗ്ലാസേഴ്സ്ഫെൽഡ് അറിവിന്റെ നിർമ്മിതസ്വഭാവത്തെ ശക്തമായി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സ് പ്രാക്സിസിന്റെയും സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിന്റെയും ചരിത്രപരമായ ചലനത്തിന്റെയും പ്രാധാന്യം സ്ഥാപിച്ചു. സിസ്റ്റംസ് തിയറിയും കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസും സ്വയംസംഘടനയുടെയും ആവിർഭാവത്തിന്റെയും പൊതുനിയമങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ വ്യത്യസ്ത സമീപനങ്ങളിലെ ഉൾക്കാഴ്ചകളെ ഒരുമിച്ച് ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സമഗ്രമായ ഒരു ഓണ്ടോളജിക്കൽ ചട്ടക്കൂട് ഇതുവരെ വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഈ വിടവ് നികത്താനുള്ള ഒരു ശ്രമമായാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഇവിടെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഈ സമീപനത്തിൽ അറിവിന് ഒരു പുതിയ നിർവചനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത അറിവുശാസ്ത്രത്തിൽ അറിവിനെ ചിലപ്പോൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായും, ചിലപ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ മാനസിക നിർമ്മിതിയായും, മറ്റുചിലപ്പോൾ സാമൂഹിക ഉൽപ്പന്നമായും വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ഈ നിർവചനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അറിവ് പ്രകൃതി, ജീവൻ, സമൂഹം, ഭാഷ, ചരിത്രം, പ്രാക്സിസ്, ബോധം എന്നിവയുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സംഘടനാരൂപമാണ്. അതിനാൽ അറിവ് ഒരു നിശ്ചല വസ്തുവല്ല; ഒരു നിരന്തര പ്രക്രിയയാണ്. അത് സംഭരിക്കപ്പെട്ട വിവരങ്ങളുടെ ശേഖരമല്ല; മറിച്ച് നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ആവിർഭാവപ്രക്രിയയാണ്.

യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയിലും ഈ പഠനം ഒരു പുതിയ സമീപനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. യാഥാർത്ഥ്യത്തെ പൂർണമായും വസ്തുനിഷ്ഠവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ഒന്നായി കാണുന്ന സമീപനത്തിനും, യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ നിർമ്മിതി മാത്രമാണെന്ന് വാദിക്കുന്ന സമീപനത്തിനുമിടയിലുള്ള ദ്വന്ദചിന്തയെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അതിജീവിക്കുന്നു. ഈ സമീപനത്തിൽ യാഥാർത്ഥ്യം മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു. എന്നാൽ മനുഷ്യന് അതിനെ അറിയാൻ കഴിയുന്നത് സ്വന്തം പ്രാക്സിസിലൂടെയും സാമൂഹിക-ചരിത്രപരമായ ഇടപെടലുകളിലൂടെയുമാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ അറിവ് ഒരിക്കലും പൂർണമാകുന്നില്ല; അതേസമയം അത് നിരന്തരം വികസിക്കുകയും കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള പൊരുത്തത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു.

ബോധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടും ഇതുപോലെ തന്നെ ബഹുതലപരമാണ്. ബോധം തലച്ചോറിലെ ജൈവപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലം മാത്രമാണെന്ന് പറയുന്നതും അപര്യാപ്തമാണ്; അതുപോലെ അത് സമൂഹത്തിന്റെ മാത്രം ഉൽപ്പന്നമാണെന്നും പറയാനാവില്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം ബോധത്തെ ബഹുതല ആവിർഭാവത്തിന്റെ ഭാഗമായി മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഭൗതികപ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘപരിണാമത്തിൽ നിന്ന് ജീവൻ ആവിർഭവിച്ചു; ജീവൻ സാമൂഹിക സഹകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കി; സാമൂഹിക സഹകരണം ഭാഷയെ വികസിപ്പിച്ചു; ഭാഷ പ്രതീകാത്മക ചിന്തയെ സൃഷ്ടിച്ചു; പ്രതീകാത്മക ചിന്ത ശാസ്ത്രത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ചരിത്രബോധത്തെയും വികസിപ്പിച്ചു. ഈ ദീർഘപരിണാമത്തിന്റെ നിലവിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സംഘടിതരൂപമാണ് മനുഷ്യബോധം. അതിനാൽ ബോധത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ നാഡീശാസ്ത്രം മാത്രം മതിയാകില്ല; ജീവശാസ്ത്രം മാത്രം മതിയാകില്ല; സമൂഹശാസ്ത്രം മാത്രം മതിയാകില്ല. ഈ മേഖലകളെല്ലാം സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ബഹുതല സമീപനമാണ് അനിവാര്യമായത്.

ശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടും ഇതേ സമഗ്രത പിന്തുടരുന്നു. ശാസ്ത്രം അന്തിമസത്യങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരമല്ല; അതുപോലെ അഭിപ്രായങ്ങളുടെ ഒരു സമാഹാരവുമല്ല. ശാസ്ത്രം യാഥാർത്ഥ്യവുമായി മനുഷ്യപ്രാക്സിസ് നടത്തുന്ന നിരന്തര സംവാദമാണ്. ഓരോ സിദ്ധാന്തവും ഒരു ചരിത്രഘട്ടത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഓരോ കണ്ടെത്തലും പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിടുന്നു. ഓരോ പരീക്ഷണവും പ്രകൃതിയുമായി നടത്തുന്ന പുതിയ സംഭാഷണമാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ശാസ്ത്രം ഒരിക്കലും അവസാനിക്കുന്ന ഒരു പദ്ധതി അല്ല; നിരന്തരമായി സ്വയംപരിഷ്കരിക്കുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുറന്ന അന്വേഷണപ്രക്രിയയാണ്.

ഈ പഠനത്തിന്റെ കേന്ദ്രസങ്കൽപ്പം പ്രാക്സിസാണ്. പ്രാക്സിസ് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രയോഗം മാത്രമല്ല; സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലവുമാണ്. മനുഷ്യൻ ലോകത്തെ മാറ്റുന്നു; മാറിയ ലോകം വീണ്ടും മനുഷ്യന്റെ ചിന്തയെയും അറിവിനെയും മാറ്റുന്നു. ഈ പരസ്പരരൂപീകരണമാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ ചലനശക്തിയും അറിവിന്റെ വളർച്ചയുടെ ഉറവിടവും. അതിനാൽ പ്രാക്സിസ് പരീക്ഷണശാലയിലെ പ്രവർത്തനമോ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനമോ ഉൽപ്പാദനപ്രവർത്തനമോ മാത്രമല്ല; പ്രകൃതിയുമായും സമൂഹവുമായും മനുഷ്യൻ നടത്തുന്ന എല്ലാ ബോധപൂർവമായ ഇടപെടലുകളുടെയും സമഗ്രരൂപമാണ്.

ഈ സമീപനം ഒരു സമ്പൂർണ്ണവും അന്തിമവുമായ സിദ്ധാന്തമാണെന്ന് ഈ പഠനം അവകാശപ്പെടുന്നില്ല. മറിച്ച് ഇത് ഒരു തുറന്ന ഗവേഷണപരിപാടിയായാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഭാവിയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ പഠനത്തിന്റെ പുതിയ മാതൃകകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും, നിർമ്മിത ബുദ്ധിയിൽ സ്വയംസംഘടനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ പുതിയ പഠനസിസ്റ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിനും, ശാസ്ത്രദർശനത്തിൽ ആവിർഭാവത്തെയും പ്രാക്സിസിനെയും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ രീതിശാസ്ത്രം വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും, സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തെ കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി പഠിക്കുന്നതിനും, പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയശാസ്ത്രം എന്നിവയെ ഒരു ഏകീകൃത ബഹുതല ചട്ടക്കൂടിൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനും ഈ സമീപനം വികസിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.

ഓരോ ചരിത്രഘട്ടവും സ്വന്തം ലോകവീക്ഷണം വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ന്യൂട്ടന്റെ യുഗം യന്ത്രലോകത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായ സൃഷ്ടിച്ചു. ഡാർവിന്റെ യുഗം പരിണാമത്തിന്റെ ലോകം തുറന്നുകാട്ടി. മാർക്സിന്റെ യുഗം ചരിത്രത്തെയും സമൂഹത്തെയും പുതിയ വെളിച്ചത്തിൽ കാണിച്ചു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട് സിസ്റ്റംസ് തിയറിയുടെയും കോംപ്ലെക്സിറ്റി സയൻസിന്റെയും വികാസത്തിലൂടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളുടെ ലോകത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മനുഷ്യൻ നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികൾ—കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം, നിർമ്മിത ബുദ്ധി, ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ, ആഗോള അസമത്വം, വിവരയുദ്ധം, സാംസ്കാരിക ധ്രുവീകരണം, പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധി—ഇവയെ ഒന്നൊന്നായി വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. അവയെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സമഗ്ര ലോകവീക്ഷണം ഇന്ന് അനിവാര്യമാണ്. ആ ആവശ്യത്തിന് മറുപടിയായി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക നിർദ്ദേശമായാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇത് അന്തിമസിദ്ധാന്തമല്ല. അന്തിമ ഉത്തരവുമല്ല. മറിച്ച് ഒരു ക്ഷണമാണ്—പ്രകൃതിയെ പുതിയ കണ്ണുകളിലൂടെ കാണാൻ; അറിവിനെ ഒരു ജീവിക്കുന്ന പ്രക്രിയയായി മനസ്സിലാക്കാൻ; ശാസ്ത്രത്തെയും സമൂഹത്തെയും വേർതിരിക്കാതെ ചിന്തിക്കാൻ; മനുഷ്യപ്രാക്സിസിനെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘപരിണാമത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ തുടർച്ചയായി തിരിച്ചറിയാൻ; അറിവിനെ ഒരു നിശ്ചല സംഭരണശാലയായി അല്ല, മറിച്ച് നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ആവിർഭാവപ്രപഞ്ചമായി കാണാൻ. ഈ ദാർശനിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ അതിരിലാണ് പരമ്പരാഗത കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ പരിധികൾ അവസാനിക്കുകയും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ അറിവുശാസ്ത്രത്തിന്റെ പുതിയ യാത്ര ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്.