ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ജ്ഞാന സിദ്ധാന്തം (Epistemology)

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് എന്നത് പ്രകൃതിയെയും സമൂഹത്തെയും മനുഷ്യബോധത്തെയും ഒരൊറ്റ സമഗ്ര ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ശ്രമമാണ്. ഇത് കേവലം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സിദ്ധാന്തമോ, മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഒരു പുനർവ്യാഖ്യാനമോ അല്ല. മറിച്ച്, ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ, സങ്കീർണ്ണതാ സിദ്ധാന്തം (Complexity Theory), ആവിർഭാവ സിദ്ധാന്തം (Emergence Theory), നിർമ്മാണവാദം (Constructivism), മാർക്സിയൻ ഭൗതികവാദം എന്നിവയെ സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് യാഥാർഥ്യത്തെയും അറിവിനെയും ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തെയും പുനർനിർവചിക്കാനുള്ള ഒരു ദാർശനിക സംരംഭമാണ്.

ഒരു സമ്പൂർണ്ണ ദാർശനിക വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് നാല് അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. അവയാണ് അസ്തിത്വസിദ്ധാന്തം (Ontology), ജ്ഞാനസിദ്ധാന്തം (Epistemology), സത്യസിദ്ധാന്തം (Theory of Truth), ശാസ്ത്രദർശനവും ഗവേഷണരീതിയും (Philosophy of Science and Methodology). ഈ നാല് മേഖലകളും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. ഒന്നിനെ മനസ്സിലാക്കാതെ മറ്റൊന്നിനെ പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രത്യേകത ഈ നാലിനെയും ഒരു ഏകീകൃത ചിന്താസംവിധാനത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ്.

അസ്തിത്വസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നിലപാട് വ്യക്തമാണ്. മനുഷ്യബോധത്തിന് സ്വതന്ത്രമായി ഒരു വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം നിലനിൽക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ജനിക്കുന്നതിന് കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പേ പ്രപഞ്ചവും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗാലക്സികളും ഭൂമിയും ജീവനും നിലനിന്നിരുന്നു. മനുഷ്യൻ അവയെ കണ്ടെത്തുന്നു; സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഭൗതികവാദ യാഥാർഥ്യവാദത്തിന്റെ (Material Realism) അടിസ്ഥാനത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നു.

എന്നാൽ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര അസ്തിത്വം അംഗീകരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അറിവിന്റെ സ്വഭാവം വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. മനുഷ്യൻ യാഥാർഥ്യത്തെ എങ്ങനെ അറിയുന്നു എന്ന ചോദ്യത്തിനാണ് ജ്ഞാനസിദ്ധാന്തം മറുപടി നൽകേണ്ടത്. പരമ്പരാഗത ഭൗതികവാദം പലപ്പോഴും അറിവിനെ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായി വിശദീകരിച്ചു. അതേസമയം, കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിന്റെ ചില രൂപങ്ങൾ അറിവിനെ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ നിർമ്മിതിയായി അവതരിപ്പിച്ചു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ രണ്ട് ഏകപക്ഷീയ സമീപനങ്ങളെയും അതിലംഘിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അറിവ് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെയും മനുഷ്യബോധത്തിന്റെയും സഹനിർമിതിയാണ്. യാഥാർഥ്യം അറിവിന്റെ ഉള്ളടക്കവും പരിധികളും നിർണ്ണയിക്കുന്നു; മനുഷ്യബോധം അതിനെ ഗ്രഹിക്കുകയും ആശയവൽക്കരിക്കുകയും പരീക്ഷിക്കുകയും പുനർനിർമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ അറിവ് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ നിർജീവ പ്രതിബിംബമല്ല; അതേസമയം മനുഷ്യന്റെ ഭാവനയുടെ മാത്രം സൃഷ്ടിയുമല്ല. യാഥാർഥ്യവും ബോധവും തമ്മിലുള്ള സജീവവും നിരന്തരവുമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഫലമാണ് അറിവ്.

വസ്തുനിഷ്ഠ പ്രപഞ്ചവും മനുഷ്യബോധവും തമ്മിലുള്ള സജീവവും വൈരുദ്ധ്യാത്മകവുമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ഉൽപാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സഹനിർമ്മിതിയാണ് അറിവ്. ഇവിടെ സഹനിർമ്മിതി എന്നത് യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്ന അർഥത്തിലല്ല. യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുനിഷ്ഠ അസ്തിത്വമാണ്. എന്നാൽ ആ യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് മനുഷ്യബോധവും വസ്തുനിഷ്ഠ പ്രപഞ്ചവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സംവേദനം, അനുഭവം, സാമൂഹിക പ്രയോഗം, ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ രൂപപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയാണ്. അതിനാൽ സഹനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് യാഥാർഥ്യമല്ല; യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവാണ്. ഈ അർഥത്തിൽ അറിവ് വസ്തുനിഷ്ഠ പ്രപഞ്ചവും മനുഷ്യബോധവും ചേർന്ന് ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന സഹനിർമ്മിതിയാണ്.

യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുനിഷ്ഠമായ അസ്തിത്വമാണ്. മനുഷ്യൻ യാഥാർഥ്യത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിനെ കണ്ടെത്തുകയും മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അറിവ് ഒരു നിഷ്ക്രിയ പ്രതിഫലനമല്ല. യാഥാർഥ്യവും മനുഷ്യബോധവും തമ്മിലുള്ള സജീവവും നിരന്തരവുമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് അറിവ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. നിരീക്ഷണം, അനുഭവം, സാമൂഹിക പ്രയോഗം, ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണം, ചരിത്രപരമായ വികാസം എന്നിവയിലൂടെ ഈ അറിവ് തുടർച്ചയായി വികസിക്കുകയും തിരുത്തപ്പെടുകയും കൂടുതൽ സമഗ്രമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് യാഥാർഥ്യമല്ല, യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അറിവാണ്. ഈ നിലപാട് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അസ്തിത്വം അംഗീകരിക്കുന്നതിനാൽ ഇത് ഭൗതികവാദത്തിന്റെ വിജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായ നിലപാടാണ്; ആശയവാദത്തിന്റേതല്ല. ആശയവാദം ബോധത്തിനോ ആശയങ്ങൾക്കോ പ്രാഥമികത നൽകുമ്പോൾ, ഭൗതികവാദം വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിനാണ് പ്രാഥമികത നൽകുന്നത്. മനുഷ്യബോധം ആ യാഥാർഥ്യവുമായി സംവദിക്കുകയും അതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചരിത്രപരവും സാമൂഹികവുമായ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് അറിവ് രൂപപ്പെടുന്നത്.

യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുനിഷ്ഠമായ അസ്തിത്വമാണ്. അത് മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നതല്ല. എന്നാൽ യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് മനുഷ്യബോധവും വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള സജീവമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് യാഥാർഥ്യമല്ല, യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അറിവാണ്. ഈ അറിവ് സാമൂഹിക പ്രയോഗം, ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണം, ചരിത്രാനുഭവം എന്നിവയിലൂടെ നിരന്തരം തിരുത്തപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ നിലപാട് ആശയവാദമല്ല; മറിച്ച് വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ ആധുനികമായ വിജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായ അവതരണമാണ്.

ഈ നിലപാട് കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസത്തിൽ നിന്ന് ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ കാര്യത്തിൽ വ്യത്യസ്തമാണ്. നിരവധി കൺസ്ട്രക്റ്റിവിസ്റ്റ് സമീപനങ്ങൾ യാഥാർഥ്യം തന്നെ സാമൂഹികമായോ ഭാഷാപരമായോ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതാണെന്ന നിഗമനത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെ അത്തരമൊരു നിലപാട് സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുനിഷ്ഠമായ അസ്തിത്വമാണ്. മനുഷ്യൻ യാഥാർഥ്യത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതുമായി നിരന്തരം സംവദിക്കുകയും അതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് യാഥാർഥ്യമല്ല, യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അറിവാണ്.

ഈ അറിവ് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ മാത്രം രൂപപ്പെടുന്ന മാനസിക നിർമാണമല്ല. സാമൂഹിക പ്രയോഗം, ഭാഷ, ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണം, ഉൽപ്പാദനപ്രവർത്തനം, സാങ്കേതിക വികാസം, ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംയോജിതവും സജീവവുമായ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് അറിവ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അറിവ് എല്ലായ്പ്പോഴും ചരിത്രപരവും സാമൂഹികവുമായ സ്വഭാവമുള്ളതാണ്. അത് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ വികാസത്തോടൊപ്പം വികസിക്കുകയും തിരുത്തപ്പെടുകയും കൂടുതൽ സമഗ്രമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

അറിവിന്റെ സത്യത നിർണയിക്കുന്നത് വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസമോ അനുഭവമോ അല്ല; സാമൂഹിക പ്രയോഗമാണ്. യാഥാർഥ്യത്തിൽ ഇടപെട്ട് അതിനെ മാറ്റുകയും പ്രവചിക്കുകയും വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യപ്രവർത്തനത്തിന്റെ വിജയമാണ് ഒരു അറിവിന്റെ സത്യതയെ പരിശോധിക്കുന്ന അന്തിമ മാനദണ്ഡം. അതിനാൽ സത്യം ഒരു ആത്മനിഷ്ഠമായ വിശ്വാസമല്ല; വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന അറിവിന്റെ പ്രായോഗിക സ്ഥിരീകരണമാണ്.

ഈ നിലപാടിൽ യാഥാർഥ്യം വസ്തുനിഷ്ഠമാണ്; അറിവ് ആവിർഭൂതമാണ്. വസ്തുനിഷ്ഠ പ്രപഞ്ചവും മനുഷ്യബോധവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മകവും സജീവവുമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് അറിവ് സഹനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. സാമൂഹിക പ്രയോഗത്തിലൂടെ അത് നിരന്തരം പരിശോധിക്കപ്പെടുകയും വിമർശിക്കപ്പെടുകയും പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ അറിവ് ചരിത്രപരവും ചലനാത്മകവും വികാസാത്മകവുമാണ്. എന്നാൽ അത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കാനും വിശദീകരിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുനിഷ്ഠ അസ്തിത്വമാണ്. ഈ അർഥത്തിൽ അറിവ് മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള സജീവ സംവാദത്തിന്റെ ആവിർഭൂതഫലമാണ്; എന്നാൽ ആ സംവാദത്തിന്റെ അടിത്തറ എപ്പോഴും മനുഷ്യബോധത്തിന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യമാണ്.

ഈ ജ്ഞാനസിദ്ധാന്തത്തിൽ പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനത്തിന് (Praxis) കേന്ദ്രസ്ഥാനമുണ്ട്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ വെറുതെ നിരീക്ഷിക്കുന്നില്ല; അതുമായി ഇടപെടുന്നു, അതിനെ മാറ്റുന്നു, അതിലൂടെ സ്വയം മാറുന്നു. കൃഷി, വ്യവസായം, ചികിത്സ, പരീക്ഷണം, സാങ്കേതികവിദ്യ, സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനം എന്നിവയെല്ലാം മനുഷ്യനും യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള സജീവ സംവാദങ്ങളാണ്. ഈ സംവാദത്തിലൂടെയാണ് അറിവ് രൂപപ്പെടുകയും തിരുത്തപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. അതുകൊണ്ട് പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനം അറിവിന്റെ പ്രയോഗമാത്രമല്ല; അറിവിന്റെ ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗം കൂടിയാണ്.

ഇവിടെ നിന്നാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ സത്യസിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുന്നത്. സത്യം ഒരു നിശ്ചലവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ അന്തിമാവസ്ഥയല്ല. അതേസമയം, ഓരോ അഭിപ്രായവും തുല്യമായി സത്യമാണെന്ന ആപേക്ഷികവാദവും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. സത്യം എന്നത് മനുഷ്യന്റെ അറിവും വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള വർധിച്ചുവരുന്ന പൊരുത്തത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയാണ്.

ന്യൂട്ടന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണ സിദ്ധാന്തം തെറ്റായിരുന്നില്ല; അത് ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ വളരെ ഉയർന്ന കൃത്യതയുള്ള അറിവായിരുന്നു. എന്നാൽ ഐൻസ്റ്റീന്റെ ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തം അതിനെ കൂടുതൽ വിശാലമായ സാഹചര്യത്തിൽ വികസിപ്പിച്ചു. അതുപോലെ, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം പഴയ അറിവിനെ പൂർണ്ണമായി നിഷേധിക്കുന്നതല്ല; അതിനെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലും വിശാലതയിലും പുനർനിർവചിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. അതിനാൽ സത്യം ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമല്ല; വികസനത്തിന്റെ ദിശയാണ്.

ഈ സമീപനം ശാസ്ത്രദർശനത്തെയും പുനർനിർവചിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രം യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അന്തിമ വിവരണം നൽകുന്നില്ല. യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വിശ്വസനീയവും പരീക്ഷണങ്ങളാൽ പിന്തുണയ്ക്കപ്പെടുന്നതുമായ വിശദീകരണ മാതൃകകളാണ് ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ. പുതിയ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ അവ തിരുത്തപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ശാസ്ത്രം സ്വയം തിരുത്താനുള്ള കഴിവുള്ള ഒരു തുറന്ന വിജ്ഞാനസംവിധാനമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതി നേരായ രേഖയിലൂടെയല്ല നടക്കുന്നത്. വിവിധ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ, പുതിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ, സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റങ്ങൾ, അപ്രതീക്ഷിത കണ്ടെത്തലുകൾ, വിരുദ്ധ തെളിവുകൾ എന്നിവയുടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സംവാദത്തിലൂടെയാണ് ശാസ്ത്രം വികസിക്കുന്നത്. ശാസ്ത്രീയ വിപ്ലവങ്ങൾ ശൂന്യതയിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നില്ല; നിലവിലുള്ള അറിവിന്റെ ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ് അവ ആവിർഭവിക്കുന്നത്.

ഇതിൽ നിന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഗവേഷണരീതിയും രൂപംകൊള്ളുന്നു. ഒരു പ്രതിഭാസത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമായി കാണാതെ, അതിന്റെ ബന്ധങ്ങൾ, ചരിത്രം, പരിവർത്തനങ്ങൾ, ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ, ആവിർഭൂത ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയെ സംയോജിതമായി പഠിക്കുകയാണ് ഈ രീതിയുടെ ലക്ഷ്യം. ഒരു ജീവകോശത്തെ അതിന്റെ രാസഘടകങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ഒരു സമൂഹത്തെയും അതിലെ വ്യക്തികളുടെ ആകെത്തുകയായി മാത്രം വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നത് ബന്ധങ്ങളുടെ സംഘടനയിൽ നിന്നാണ്. ഈ ആവിർഭാവം (Emergence) ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ഗവേഷണത്തിൽ ഒരു കാരണത്തെ മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്ന രേഖീയ സമീപനത്തിനുപകരം, പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന കാരണങ്ങളുടെ ശൃംഖലയെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പരിശോധിക്കുന്നത്. പ്രകൃതിയിലും സമൂഹത്തിലും മനസ്സിലും ഒരേ സമയം നിരവധി പ്രവണതകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് പുതിയ അവസ്ഥകളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഗവേഷണം ബഹുതല, ബഹുകാരണ, ചലനാത്മക സമീപനമായിരിക്കണം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സൈദ്ധാന്തിക സംഭാവന അസ്തിത്വസിദ്ധാന്തവും ജ്ഞാനസിദ്ധാന്തവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ വ്യക്തമായി വേർതിരിക്കുകയും അതേ സമയം അവയെ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്. യാഥാർഥ്യം സഹനിർമിതിയല്ല; അറിവാണ് സഹനിർമിതി. വസ്തുനിഷ്ഠ ലോകം മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് മനുഷ്യബോധവും യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.

ഈ വ്യത്യാസം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിനെ രണ്ട് അതിരുകളിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഒരുവശത്ത് യാഥാർഥ്യത്തെ നിഷേധിക്കുന്ന ആശയവാദത്തിലേക്കും മറുവശത്ത് മനുഷ്യബോധത്തെ നിഷ്ക്രിയ പ്രതിഫലനമാക്കി ചുരുക്കുന്ന യാന്ത്രിക ഭൗതികവാദത്തിലേക്കും അത് വീഴുന്നില്ല. യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ അത് ഭൗതികവാദ യാഥാർഥ്യവാദമാണ്; അറിവിന്റെ കാര്യത്തിൽ അത് സഹനിർമാണവാദമാണ്.

അവസാനമായി, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഒരു രേഖീയ ദാർശനിക മാതൃകയല്ല, മറിച്ച് ഒരു ചാക്രിക ദാർശനിക മാതൃകയാണ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്. അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണ അറിവിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അറിവ് പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനത്തെ നയിക്കുന്നു. പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനം പുതിയ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണയെ വീണ്ടും വികസിപ്പിക്കുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചക്രമാണ് മനുഷ്യ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചലനശക്തി.

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഒരു പുതിയ ഭൗതികവാദം മാത്രമല്ല, ഒരു പുതിയ ജ്ഞാനസിദ്ധാന്തവും സത്യസിദ്ധാന്തവും ശാസ്ത്രദർശനവും ഗവേഷണരീതിയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സമഗ്ര ദാർശനിക വ്യവസ്ഥയാണ്. അതിന്റെ കേന്ദ്ര പ്രമാണം ലളിതമാണ്: വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ ആ യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യവും മനുഷ്യബോധവും പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനവും സാമൂഹികചരിത്രവും ചേർന്ന് നിരന്തരം നിർമ്മിക്കുകയും പുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സഹനിർമിതിയാണ്. ഈ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രകൃതിയെയും സമൂഹത്തെയും മനുഷ്യനെയും ശാസ്ത്രത്തെയും ഒരൊറ്റ ഏകീകൃത ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള സാധ്യതയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.