മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിന്റെ വികാസചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, അറിവിന്റെ വളർച്ച ഒരിക്കലും നേരായ രേഖയിലൂടെയല്ല നടന്നത്. അനുഭവവും പരീക്ഷണവും, പാരമ്പര്യവും നവീകരണവും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, വിശ്വാസവും പരിശോധനയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടലുകളിലൂടെയാണ് മനുഷ്യജ്ഞാനം വികസിച്ചത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പരമ്പരാഗത അറിവും (Traditional Knowledge) ആധുനിക ശാസ്ത്രവും (Modern Science) പരസ്പരവിരുദ്ധമായ രണ്ട് ജ്ഞാനവ്യവസ്ഥകളാണെന്ന ധാരണ ചരിത്രപരമായും ദാർശനികമായും തെറ്റിദ്ധാരണയാണ്. ഇവ രണ്ടും മനുഷ്യന്റെ യാഥാർത്ഥ്യാന്വേഷണത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ചരിത്രഘട്ടങ്ങളിൽ രൂപംകൊണ്ട രണ്ട് പൂരക വിജ്ഞാനരീതികളാണ്.
നൂറ്റാണ്ടുകളായി പരമ്പരാഗത അറിവിനെ അന്ധവിശ്വാസത്തിന്റെയും പ്രാകൃത സംസ്കാരത്തിന്റെയും അവശിഷ്ടമായി ചിത്രീകരിക്കുകയും, മറുവശത്ത് ശാസ്ത്രത്തെ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ശത്രുവായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കോളനിവൽക്കരണവും യൂറോകേന്ദ്രിതമായ വിജ്ഞാനരാഷ്ട്രീയവും ഈ കൃത്രിമ വൈരുദ്ധ്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. മറുവശത്ത്, ശാസ്ത്രീയ വിമർശനങ്ങളെ ഭയന്ന് ചിലർ പരമ്പരാഗത അറിവിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പാടില്ലാത്ത പവിത്രസത്യമായി ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ രണ്ട് അതിരൂക്ഷ നിലപാടുകളും ജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പരിണാമത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നവയാണ്.
യഥാർത്ഥത്തിൽ പരമ്പരാഗത അറിവ് എന്നത് അന്ധവിശ്വാസങ്ങളുടെ ശേഖരമല്ല. തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറപ്പെട്ട സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങളുടെ സംഗ്രഹമാണ് അത്. പ്രകൃതിയുമായുള്ള നിരന്തര സമ്പർക്കം, ആവർത്തിച്ചുള്ള പരീക്ഷണങ്ങളും പിശകുകളും, പരിസ്ഥിതിയോടുള്ള പൊരുത്തപ്പെടൽ, കൂട്ടായ സാമൂഹിക പഠനം എന്നിവയുടെ ഫലമായി രൂപംകൊണ്ട അനുഭവപരമായ വിജ്ഞാനമാണ് പരമ്പരാഗത അറിവ്. പ്രകൃതിയെ നിരീക്ഷിച്ചും ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളെ നേരിട്ടും മനുഷ്യർ കണ്ടെത്തിയ പ്രവർത്തനരീതികളിൽ ഫലപ്രദമായവ തലമുറകൾ ഓർമ്മിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും കൈമാറുകയും ചെയ്തതാണ് പാരമ്പര്യവിജ്ഞാനത്തിന്റെ അടിത്തറ.
ആധുനിക ശാസ്ത്രം ഈ അനുഭവജ്ഞാനത്തിന്റെ എതിരാളിയല്ല. മറിച്ച്, അനുഭവത്തിലൂടെ കണ്ടെത്തിയ സത്യങ്ങളെ കാരണ-ഫലബന്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിക്കുകയും, അവയുടെ പ്രവർത്തനരീതികൾ വിശദീകരിക്കുകയും, ആവർത്തിച്ച് സ്ഥിരീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സംഘടിതമായ അന്വേഷണരീതിയാണ് ശാസ്ത്രം. പരമ്പരാഗത അറിവ് “എന്താണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകുമ്പോൾ, ശാസ്ത്രം “എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?”, “ഏത് സാഹചര്യത്തിലാണ് അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?”, “അതിന്റെ പരിധികൾ എന്തൊക്കെയാണ്?”, “അതിനെ എങ്ങനെ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാക്കാം?” എന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുന്നു.
അതിനാൽ പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള യഥാർത്ഥ വ്യത്യാസം സത്യവും അസത്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസമല്ല; അവ ഉപയോഗിക്കുന്ന അന്വേഷണരീതികളിലെ വ്യത്യാസമാണ്. ഒന്ന് ദീർഘകാല അനുഭവങ്ങളിലൂടെ പാറ്റേണുകൾ തിരിച്ചറിയുന്നു; മറ്റൊന്ന് ആ പാറ്റേണുകളുടെ പിന്നിലുള്ള യഥാർത്ഥ യന്ത്രവത്കരണങ്ങളെയും (mechanisms) കാരണഘടനകളെയും അനാവരണം ചെയ്യുന്നു. ഒന്ന് സമഗ്രമായ അനുഭവലോകത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊന്ന് വിശകലനത്തിലൂടെയും നിയന്ത്രിത പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും അതേ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ഈ ബന്ധം ഏറ്റവും വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിലൂടെയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പ്രകാരം പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ വികാസങ്ങളും രണ്ടു പ്രാഥമിക പ്രവണതകളുടെ നിരന്തര ഇടപെടലിലൂടെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്—സംയോജകശക്തികൾ (cohesive forces), വിയോജകശക്തികൾ (decohesive forces). സംയോജകശക്തികൾ രൂപഘടനയും തുടർച്ചയും സ്ഥിരതയും സംരക്ഷിക്കുന്നു. വിയോജകശക്തികൾ നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ക്രമീകരണങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രണ്ട് ശക്തികളുടെ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് പ്രകൃതിയുടെ പരിണാമത്തിന്റെയും മനുഷ്യവിജ്ഞാനത്തിന്റെ വളർച്ചയുടെയും അടിസ്ഥാനനിയമം.
ജ്ഞാനത്തിന്റെ വികാസത്തിലും ഇതേ നിയമം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത അറിവ് സംയോജകശക്തിയുടെ സാമൂഹികരൂപമാണ്. തലമുറകളായി സമ്പാദിച്ച അനുഭവങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ സ്മൃതിയായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മറുവശത്ത് ശാസ്ത്രം വിയോജകശക്തിയുടെ പ്രധാന പ്രകടനമാണ്. അത് പാരമ്പര്യധാരണകളെ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുന്നു, തെറ്റുകൾ തിരുത്തുന്നു, പുതിയ വിശദീകരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നു, കൂടുതൽ കൃത്യതയുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ ശാസ്ത്രത്തിനും സംയോജകവശമുണ്ട്; ശാസ്ത്രീയമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട അറിവുകളെ അത് പുതിയ വിജ്ഞാനഘടനകളായി സംരക്ഷിക്കുകയും പുനർനിർമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
അതുകൊണ്ട് പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സംഘർഷത്തിന്റേതല്ല; വൈരുദ്ധ്യാത്മക പൂരകത്വത്തിന്റേതാണ്. പരമ്പരാഗത അറിവില്ലാത്ത ശാസ്ത്രം ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട, മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ദീർഘകാല പാരിസ്ഥിതികസ്മൃതിയെ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയ, അമൂർത്തമായ സാങ്കേതികവിദ്യയായി ചുരുങ്ങാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതേസമയം ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയില്ലാത്ത പരമ്പരാഗത അറിവ് കാലക്രമേണ നിശ്ചലമാവുകയും, കാലഹരണപ്പെട്ട ധാരണകളെയും തെറ്റായ ബന്ധങ്ങളെയും പോലും സംരക്ഷിക്കുന്ന ജഡമായ വിശ്വാസവ്യവസ്ഥയായി മാറുകയും ചെയ്യാം. മനുഷ്യജ്ഞാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പുരോഗതി ഈ രണ്ട് പ്രവണതകളുടെയും ചലനാത്മക സംയോജനത്തിലൂടെയാണ് സാധ്യമാകുന്നത്.
ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, അറിവിന്റെ ചരിത്രം യുദ്ധത്തിന്റെ ചരിത്രമല്ല; പരിണാമത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്. പഴയ അറിവ് പുതിയ അറിവിന്റെ ശത്രുവല്ല; പുതിയ അറിവിന്റെ വിത്താണ്. ഓരോ തലമുറയും മുൻതലമുറകളുടെ അനുഭവങ്ങളെ അനുകരിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; അവയെ പരിശോധിക്കുകയും തിരുത്തുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സുസംഘടിത വിജ്ഞാനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് വിവരിക്കുന്ന ഉദ്ഭവപരമായ (emergent) ജ്ഞാനപരിണാമം.
മനുഷ്യന്റെ വിജ്ഞാനപരിണാമം വസ്തുതകളുടെ നിഷ്ക്രിയ ശേഖരണമല്ല; ജീവിതത്തിൽ നേരിടുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ നിരന്തര പരിഹാരപ്രക്രിയയാണ്. ആദിമ മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ മുമ്പിൽ നിസ്സഹായനായിരുന്നു. രോഗങ്ങൾ, ക്ഷാമം, കാലാവസ്ഥാമാറ്റങ്ങൾ, വന്യമൃഗങ്ങൾ, വിഷസസ്യങ്ങൾ, വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ, വരൾച്ച, പ്രസവം, മരണം—ഇവയെല്ലാം അവന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ നിരന്തരം വെല്ലുവിളിച്ചു. ഈ വെല്ലുവിളികൾക്കിടയിൽ അതിജീവിക്കാൻ മനുഷ്യൻ നടത്തിയ നിരന്തരമായ പരീക്ഷണങ്ങളാണ് പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെ ജന്മസ്ഥലം. പ്രകൃതിയുമായി ദീർഘകാലം നേരിട്ട് ഇടപഴകിയതിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട ഈ വിജ്ഞാനം പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നല്ല, ജീവിതത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
ഒരു ഔഷധസസ്യം ഏത് രോഗാവസ്ഥയിൽ ഫലപ്രദമാണെന്ന് കണ്ടെത്താൻ പുരാതന സമൂഹങ്ങൾ ആധുനിക ലബോറട്ടറികൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ തലമുറകളായി നിരീക്ഷിക്കുകയും പരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട്, ഏതൊക്കെ സസ്യങ്ങൾ മുറിവുണക്കുന്നു, ഏതൊക്കെ പനി കുറയ്ക്കുന്നു, ഏതൊക്കെ വിഷാംശങ്ങളെ നിർവീര്യമാക്കുന്നു, ഏതൊക്കെ മാനസികശാന്തി നൽകുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അനുഭവപരമായ അറിവ് അവർ സമ്പാദിച്ചു. ഇതുപോലെ കൃഷിയിൽ ഏത് വിത്താണ് ഏത് മണ്ണിൽ വളരുന്നത്, ഏത് വിളകൾ ഒന്നിച്ചുവളർത്തുമ്പോൾ വിളവ് വർദ്ധിക്കുന്നു, മഴയുടെ സ്വഭാവം എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം, ജലസംരക്ഷണം എങ്ങനെ നടത്താം തുടങ്ങിയ അറിവുകളും ദീർഘകാല സാമൂഹികാനുഭവങ്ങളുടെ ഫലമായിരുന്നു. വാസ്തുവിദ്യ, മത്സ്യബന്ധനം, വനപരിപാലനം, കാലിത്തീറ്റ, ഭക്ഷ്യസംരക്ഷണം, പ്രസവപരിചരണം, ജലസംഭരണം തുടങ്ങി മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും ഇത്തരത്തിലുള്ള അനുഭവപരമായ അറിവുകൾ വികസിച്ചു.
ഈ അറിവിന്റെ വിശ്വാസ്യതയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനം സിദ്ധാന്തമല്ല; ആവർത്തിച്ചുള്ള പ്രായോഗിക വിജയമായിരുന്നു. ഫലപ്രദമല്ലാത്ത രീതികൾ ക്രമേണ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ഫലപ്രദമായ രീതികൾ മാത്രം സാമൂഹികസ്മൃതിയിൽ നിലനിന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പരമ്പരാഗത അറിവിനെ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ (cultural selection) നിലനിന്ന അനുഭവഡാറ്റാബേസ് എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാം. ജൈവപരിണാമത്തിൽ പ്രകൃതിനിർധാരണം (natural selection) എങ്ങനെ ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നുവോ, അതുപോലെ സാംസ്കാരിക നിർധാരണം പരമ്പരാഗത അറിവിനെ രൂപപ്പെടുത്തി. പ്രവർത്തിക്കാത്ത ആശയങ്ങൾ മറവിയിലായി; പ്രവർത്തിച്ച ആശയങ്ങൾ തലമുറകളെ അതിജീവിച്ചു.
ആധുനിക ശാസ്ത്രം മനുഷ്യവിജ്ഞാനത്തിന്റെ അടുത്ത പരിണാമഘട്ടമാണ്. അനുഭവത്തെ നിഷേധിക്കുകയല്ല, അനുഭവത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുകയാണ് ശാസ്ത്രം ചെയ്യുന്നത്. നിരീക്ഷണത്തെ സങ്കൽപ്പമാക്കി, സങ്കൽപ്പത്തെ പരീക്ഷണമാക്കി, പരീക്ഷണത്തെ സിദ്ധാന്തമാക്കി, സിദ്ധാന്തത്തെ പ്രവചനശേഷിയാക്കി മാറ്റുന്ന സംഘടിതമായ അന്വേഷണരീതിയാണ് ശാസ്ത്രം. ഇതിലൂടെ വിജ്ഞാനം ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തിന്റെ അനുഭവപരിധിയെ അതിജീവിച്ച് സർവസാധാരണമായ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാകുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശാസ്ത്രം പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെ എതിരാളിയല്ല; അതിന്റെ വിശകലനാത്മക പരിണാമമാണ്.
എന്നാൽ ചരിത്രത്തിൽ ഈ രണ്ട് വിജ്ഞാനരീതികളും പലപ്പോഴും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടു. കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ കാലത്ത് യൂറോപ്യൻ ബൗദ്ധികാധിപത്യം തദ്ദേശീയ വിജ്ഞാനവ്യവസ്ഥകളെ “അശാസ്ത്രീയം”, “ആദിമം”, “യുക്തിരഹിതം” എന്നിങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു. ഇതിലൂടെ ഒരു വിജ്ഞാനശ്രേണീകരണം (epistemic hierarchy) രൂപപ്പെട്ടു. പാശ്ചാത്യശാസ്ത്രം മാത്രം യഥാർത്ഥ വിജ്ഞാനമാണെന്നും മറ്റെല്ലാ അറിവുകളും താഴ്ന്ന നിലവാരത്തിലുള്ളവയാണെന്നും പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ പ്രത്യാഘാതമായി ചില സമൂഹങ്ങൾ സ്വന്തം പാരമ്പര്യത്തെ വിമർശനാത്മക പരിശോധനയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അങ്ങനെ പരമ്പരാഗത അറിവ് പരിഷ്കരിക്കപ്പെടേണ്ട അനുഭവജ്ഞാനമല്ല, മാറ്റാൻ പാടില്ലാത്ത വിശുദ്ധസത്യമാണ് എന്ന ധാരണയും ശക്തിപ്പെട്ടു.
വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തും ഈ കൃത്രിമ വിഭജനം കൂടുതൽ ശക്തമായി. “പാരമ്പര്യം” എന്നത് പഴഞ്ചൻ, “ശാസ്ത്രം” എന്നത് ആധുനികം എന്ന ലളിതവൽക്കരിച്ച സമീപനം വിദ്യാർത്ഥികളുടെ മനസ്സിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞു. ഇതിന്റെ ഫലമായി മനുഷ്യർക്ക് പരമ്പരാഗത അറിവിനെയും ശാസ്ത്രത്തെയും ഒരേസമയം ബഹുമാനിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയുണ്ടായി. ഒന്നിനെ സ്വീകരിക്കണമെങ്കിൽ മറ്റൊന്നിനെ തള്ളിക്കളയണമെന്ന തെറ്റായ ബോധം രൂപപ്പെട്ടു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ കൃത്രിമ ദ്വന്ദ്വത്തെ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ രണ്ട് പരസ്പരപൂരക പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രവും എന്ന് അത് കാണിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത അറിവ് പാറ്റേണുകളെ തിരിച്ചറിയുന്നു; ശാസ്ത്രം ആ പാറ്റേണുകളുടെ കാരണഘടന കണ്ടെത്തുന്നു. പരമ്പരാഗത അറിവ് അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രം വിശദീകരണത്തിലേക്ക് വികസിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത അറിവ് പ്രകൃതിയുമായുള്ള ദീർഘകാല സംഭാഷണമാണ്; ശാസ്ത്രം ആ സംഭാഷണത്തിന്റെ വ്യാകരണമാണ്.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സംയോജകശക്തിയുടെയും വിയോജകശക്തിയുടെയും പങ്ക് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാം. പരമ്പരാഗത അറിവ് സാമൂഹികസ്മൃതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന സംയോജകശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതില്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ ഓരോ തലമുറയും വീണ്ടും ആദ്യം മുതൽ പഠിക്കേണ്ടിവരുമായിരുന്നു. മനുഷ്യസഭ്യതയ്ക്ക് തുടർച്ചയുണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല. മറുവശത്ത് ശാസ്ത്രം വിയോജകശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അത് ഓരോ ആശയത്തെയും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുന്നു. സ്ഥാപിതമായ ധാരണകളെ പൊളിച്ചെഴുതുന്നു. പുതിയ വിശദീകരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നു. പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു. പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും അതിലൂടെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള പരിഹാരങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
എന്നാൽ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വിയോജകസ്വഭാവം നാശാത്മകമല്ല എന്നതാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ വിയോജനം (decohesion) എന്നത് നശിപ്പിക്കൽ അല്ല; പുതിയ സംഘടനകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്ന സൃഷ്ടിപരമായ പരിവർത്തനമാണ്. അതുപോലെ പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെ സംയോജകസ്വഭാവവും ജഡത്വമല്ല; അനുഭവത്തിന്റെ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്ന സാമൂഹികസ്ഥിരതയാണ്. അതിനാൽ ഈ രണ്ട് പ്രവണതകളും പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കുന്ന ശക്തികളല്ല; പരസ്പരം പൂർത്തിയാക്കുന്ന വികാസശക്തികളാണ്.
ജ്ഞാനപരിണാമത്തിന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഒരു പ്രധാനനിയമം വ്യക്തമാകുന്നു. സംയോജനം മാത്രം ആധിപത്യം പുലർത്തുമ്പോൾ അറിവ് ജഡമാകുന്നു. എല്ലാ പാരമ്പര്യങ്ങളും ചോദ്യം ചെയ്യാനാവാത്ത സത്യങ്ങളായി മാറുന്നു. വിമർശനം പാപമാകുന്നു. അന്വേഷണങ്ങൾ നിലയ്ക്കുന്നു. സമൂഹം ആചാരങ്ങളുടെ തടവുകാരനാകുന്നു. മറുവശത്ത് വിയോജനം മാത്രം ആധിപത്യം പുലർത്തുമ്പോൾ സാംസ്കാരികസ്മൃതി തകരുന്നു. തലമുറകളുടെ അനുഭവങ്ങൾ നിസ്സാരമാകുന്നു. മനുഷ്യൻ സ്വന്തം ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നു. അറിവ് വിഘടിക്കുകയും ജീവിതാനുഭവങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
യഥാർത്ഥ പുരോഗതി ഈ രണ്ട് ശക്തികളുടെയും ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയിലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. സംയോജനം മൂല്യവത്തായ അനുഭവങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; വിയോജനം അവയെ പരിശോധിച്ച് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള വിജ്ഞാനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. ഈ നിരന്തര വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനമാണ് മനുഷ്യവിജ്ഞാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരിണാമയന്ത്രം.
പരമ്പരാഗത അറിവിനെ പലപ്പോഴും ശാസ്ത്രത്തിനു മുമ്പുള്ള ഒരു പ്രാക്തന ചിന്താരീതിയായി ചിത്രീകരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഇത് യാഥാർത്ഥ്യത്തോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല. ശാസ്ത്രീയ ഭാഷയും ഗണിതമാതൃകകളും നിയന്ത്രിത പരീക്ഷണങ്ങളും ഇല്ലാതിരുന്നുവെന്നത് സത്യമാണ്. പക്ഷേ അതുകൊണ്ട് പരമ്പരാഗത അറിവ് യുക്തിരഹിതമാണെന്ന് അർത്ഥമില്ല. മറിച്ച്, അത് മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദീർഘകാല അനുഭവപരിശോധനാ പദ്ധതിയാണ്. ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി, വ്യത്യസ്ത ഭൂമിശാസ്ത്രപരവും പാരിസ്ഥിതികവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ നടത്തിയ അനന്തമായ ജീവിതപരീക്ഷണങ്ങളുടെ സംഗ്രഹമാണ് പരമ്പരാഗത വിജ്ഞാനം. ആ അർത്ഥത്തിൽ അത് മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ ആദ്യത്തെ “ജീവിക്കുന്ന ഗവേഷണശാല” (living laboratory) തന്നെയായിരുന്നു.
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ഘടകം നിരീക്ഷണമാണ്. നിരീക്ഷണമില്ലാതെ ഒരു ശാസ്ത്രവും ജനിക്കുകയില്ല. പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെ ഹൃദയത്തിലും നിരീക്ഷണമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പക്ഷേ അവിടെ നിരീക്ഷണം വ്യക്തിഗത ഗവേഷകന്റേതല്ല; തലമുറകളിലൂടെ വികസിച്ച സാമൂഹിക നിരീക്ഷണമായിരുന്നു. ഒരേ ഔഷധസസ്യം നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങളായി വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അതിന്റെ ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സാമൂഹികസ്മൃതി രൂപപ്പെട്ടു. ഒരു പ്രത്യേക കൃഷിരീതി തുടർച്ചയായി മികച്ച വിളവ് നൽകിയപ്പോൾ അത് സമൂഹത്തിന്റെ കൃഷിപാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി. മഴക്കാലത്തിന്റെ സൂചനകൾ, പക്ഷികളുടെ പെരുമാറ്റം, സസ്യങ്ങളുടെ പൂക്കാലം, മണ്ണിന്റെ ഗുണനിലവാരം, ജലത്തിന്റെ സ്വഭാവം, രോഗങ്ങളുടെ കാലാവസ്ഥാപരമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യസമൂഹം അതീവ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചു.
ഈ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട വിജ്ഞാനത്തെ ഇന്ന് നാം പ്രോട്ടോ-ശാസ്ത്രീയ ഡാറ്റാസെറ്റുകൾ (proto-scientific datasets) എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാം. ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ ഭാഷയിൽ അവ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെങ്കിലും, അവയിൽ അടങ്ങിയിരുന്ന പാറ്റേണുകൾ യഥാർത്ഥ ലോകത്തിൽ ആവർത്തിച്ച് സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടവയായിരുന്നു. അതിനാൽ പരമ്പരാഗത അറിവിനെ ശാസ്ത്രത്തിന് വിരുദ്ധമായ വിജ്ഞാനമായി കാണാതെ, ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിനുള്ള പ്രാഥമിക ഡാറ്റാബേസായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.
ആയുർവേദവും സിദ്ധവൈദ്യവും ഇതിന് ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് ഔഷധസസ്യങ്ങൾ അവയിൽ വർഗ്ഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ വർഗ്ഗീകരണം കേവലം പുരാണങ്ങളുടെയോ മതവിശ്വാസങ്ങളുടെയോ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ല രൂപപ്പെട്ടത്. ദീർഘകാല രോഗിനിരീക്ഷണങ്ങൾ, ചികിത്സാഫലങ്ങൾ, ശരീരപ്രതികരണങ്ങൾ, കാലാവസ്ഥാപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ, ഭക്ഷണശീലങ്ങൾ, ജീവിതരീതികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള സാമൂഹികാനുഭവങ്ങളാണ് അതിന്റെ അടിത്തറ. ഇന്ന് ആധുനിക ഫാർമക്കോളജിയും ഫൈറ്റോകെമിസ്ട്രിയും ഈ സസ്യങ്ങളിലെ ജൈവസജീവ ഘടകങ്ങളെ (bioactive molecules) കണ്ടെത്തുകയും അവയുടെ പ്രവർത്തനരീതികൾ വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതായത് പരമ്പരാഗത അറിവ് കണ്ടെത്തിയ പാറ്റേണുകളെ ശാസ്ത്രം കാരണബന്ധങ്ങളിലൂടെ വികസിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ഇന്ത്യയിലെ ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെ വനപരിപാലനരീതികളും ഇതേ സത്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അവർക്ക് “മൈക്രോബയോം”, “ജൈവവൈവിധ്യം”, “പരിസ്ഥിതി സേവനങ്ങൾ”, “കാർബൺ സീക്വസ്ട്രേഷൻ” തുടങ്ങിയ ആധുനിക ശാസ്ത്രീയ പദങ്ങൾ അറിയില്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ വനവും മനുഷ്യനും പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചുള്ള ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥയാണെന്ന് അവർ അനുഭവത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. ഏത് മരങ്ങൾ മുറിക്കണം, ഏത് മരങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കണം, വന്യമൃഗങ്ങളുടെ പ്രജനനകാലം, തേൻശേഖരണത്തിന്റെ പരിധികൾ, ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ സംരക്ഷണം, മണ്ണൊലിപ്പ് തടയൽ തുടങ്ങിയ അനേകം പരിസ്ഥിതിനിയമങ്ങൾ അവർ തലമുറകളായി പാലിച്ചു. ഇന്ന് പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം ഇവയുടെ ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറ വിശദീകരിക്കുന്നു.
വാസ്തുവിദ്യയിലും ഇതേ മാതൃക കാണാം. കേരളത്തിലെ പഴയ നാലുകെട്ടുകൾ, കട്ടിയുള്ള ലാറ്ററൈറ്റ് മതിലുകൾ, ചരിഞ്ഞ മേൽക്കൂരകൾ, നടുമുറ്റങ്ങൾ, കാറ്റിന്റെ ദിശ അനുസരിച്ചുള്ള ജനൽക്രമീകരണം എന്നിവ കേവലം സൗന്ദര്യബോധത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നില്ല. ചൂട്, ഈർപ്പം, മഴ, പ്രകാശം, വായുസഞ്ചാരം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തലമുറകളുടെ അനുഭവപരമായ നിരീക്ഷണങ്ങളാണ് അവയ്ക്ക് പിന്നിൽ. ഇന്ന് ബയോക്ലൈമാറ്റിക് എഞ്ചിനീയറിംഗും സുസ്ഥിര വാസ്തുവിദ്യയും (sustainable architecture) അതേ തത്വങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയ മാതൃകകളിലൂടെ വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
ഈ ഉദാഹരണങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പരമ്പരാഗത അറിവ് കേവലം പഴയ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടമല്ല; ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിന് അമൂല്യമായ പ്രാഥമിക വസ്തുതാസമാഹാരമാണെന്നതാണ്. മനുഷ്യചരിത്രത്തിന്റെ ദീർഘകാല ഫീൽഡ് സ്റ്റഡിയായി അതിനെ കാണാം. ലബോറട്ടറിയിൽ ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ശേഖരിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര വൈവിധ്യമാർന്ന അനുഭവങ്ങൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അതേസമയം പരമ്പരാഗത അറിവിലെ എല്ലാ അവകാശവാദങ്ങളും ശരിയാണെന്ന് കരുതാനും കഴിയില്ല. കാരണം അനുഭവപരമായ നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും യഥാർത്ഥ കാരണബന്ധങ്ങളും യാദൃച്ഛികമായ സഹബന്ധങ്ങളും (correlations) പരസ്പരം കലർന്നിരിക്കും. ഒരു ഔഷധം രോഗശമനം നൽകിയതായി തോന്നിയേക്കാം, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ രോഗം സ്വാഭാവികമായി മാറിയതായിരിക്കാം. ചില ആചാരങ്ങൾ പ്രത്യേക സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാത്രം ഫലപ്രദമായിരിക്കാം. ചിലത് ചരിത്രപരമായി പ്രസക്തമായിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് പ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കാം. അതിനാൽ പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെ മൂല്യം അംഗീകരിക്കുന്നത് അതിനെ വിമർശനരഹിതമായി സ്വീകരിക്കണമെന്നല്ല.
ഇവിടെയാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പങ്ക് ആരംഭിക്കുന്നത്. ശാസ്ത്രം പരമ്പരാഗത അറിവിനെ നശിപ്പിക്കാനല്ല വരുന്നത്; അതിനെ പരിശോധിക്കാനാണ്. ഒരു പാരമ്പര്യരീതിക്ക് പിന്നിൽ യഥാർത്ഥ ജൈവമോ ഭൗതികമോ പാരിസ്ഥിതികമോ മനഃശാസ്ത്രപരമോ ആയ പ്രവർത്തനരീതിയുണ്ടോ എന്ന് അന്വേഷിക്കുന്നു. പ്രവർത്തനരീതി കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നിടത്ത് അത് സിദ്ധാന്തമായി വികസിക്കുന്നു. തെറ്റായ നിഗമനങ്ങൾ തിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഭാഗികസത്യങ്ങൾ കൂടുതൽ സമഗ്രമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ ഭാഗമാകുന്നു. ഇതുവഴി പരമ്പരാഗത അറിവ് ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; മറിച്ച് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ശാസ്ത്രീയ വിജ്ഞാനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ ഇത് നിഷേധത്തിലൂടെയുള്ള ഉന്നമനം (sublation) ആണ്. ഇവിടെ നിഷേധം എന്നത് ഇല്ലാതാക്കലല്ല; രൂപാന്തരമാണ്. വിത്ത് നിഷേധിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് വൃക്ഷം ഉണ്ടാകുന്നത്; എന്നാൽ വൃക്ഷത്തിൽ വിത്ത് ഇല്ലാതാകുന്നില്ല, ഉയർന്ന രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. അതുപോലെ പരമ്പരാഗത അറിവ് ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ അതിന്റെ സത്ത നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല; മറിച്ച് കൂടുതൽ കൃത്യവും വിശദവുമായ, പ്രവചനശേഷിയുള്ള വിജ്ഞാനമായി വികസിക്കുന്നു.
അതിനാൽ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പാരമ്പര്യത്തെ തകർക്കലല്ല; അതിന്റെ അനുഭവസമ്പത്തിനെ സിദ്ധാന്തപരമായി പുനർസംഘടിപ്പിക്കലാണ്. അതുപോലെ പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെ ലക്ഷ്യവും ശാസ്ത്രത്തെ നിരാകരിക്കലല്ല; മനുഷ്യന്റെ ദീർഘകാല അനുഭവങ്ങളെ പുതിയ അന്വേഷണങ്ങൾക്ക് പ്രചോദനമാക്കലാണ്. ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സഹപരിണാമമാണ് മനുഷ്യവിജ്ഞാനത്തെ കൂടുതൽ ആഴമേറിയതും സമഗ്രവുമായതും യാഥാർത്ഥ്യത്തോട് കൂടുതൽ അടുക്കുന്നതുമായ ഒരു നിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്.
ശാസ്ത്രവും പരമ്പരാഗത അറിവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക സഹപരിണാമം ഏറ്റവും വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയുന്നത് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ വിവിധ പ്രായോഗിക മേഖലകളിലാണ്. വൈദ്യശാസ്ത്രം, കൃഷി, വാസ്തുവിദ്യ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം, മനഃശാസ്ത്രം, വിദ്യാഭ്യാസം, ജലവിഭവപരിപാലനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിന്നിരുന്ന പാരമ്പര്യാനുഭവങ്ങൾ ഇന്ന് ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുകയും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളായി രൂപാന്തരപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അറിവ് പഴയതിനെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സുസംഘടിത രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് വളരുന്നതെന്ന് ഈ ഉദാഹരണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു.
വൈദ്യശാസ്ത്രം ഇതിന് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഉദാഹരണമാണ്. മനുഷ്യചരിത്രത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഔഷധചികിത്സ സസ്യങ്ങളെയും ധാതുക്കളെയും ജന്തുജന്യവസ്തുക്കളെയും ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു. ഒരു ഔഷധസസ്യം ഏത് രോഗാവസ്ഥയിൽ ഫലപ്രദമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയത് ലബോറട്ടറി പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയല്ല; തലമുറകളായി രോഗികളിൽ കണ്ട അനുഭവങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരുന്നു. ഇന്ന് ഫാർമക്കോളജി, ഫൈറ്റോകെമിസ്ട്രി, മോളിക്യുലർ ബയോളജി, ബയോകെമിസ്ട്രി തുടങ്ങിയ ശാസ്ത്രശാഖകൾ ഈ ഔഷധസസ്യങ്ങളിലെ ജൈവസജീവ ഘടകങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയും അവ കോശങ്ങളുമായും റിസപ്റ്ററുകളുമായും എൻസൈമുകളുമായും എങ്ങനെ ഇടപെടുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരുകാലത്ത് അനുഭവപരമായ അറിവായിരുന്നത് ഇന്ന് മോളിക്യുലാർ തലത്തിലുള്ള വിശദീകരണങ്ങളോടെ ശാസ്ത്രീയ വിജ്ഞാനമായി മാറുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഈ പ്രക്രിയ ഒരു ഉദ്ഭവപരമായ (emergent) പരിവർത്തനമാണ്. ഔഷധസസ്യങ്ങൾ മാറിയിട്ടില്ല; മാറിയത് അവയെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ അറിവാണ്. അനുഭവത്തിൽ നിന്നുള്ള പാറ്റേണുകൾ ഇന്ന് കാരണബന്ധങ്ങളായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. ഈ പരിവർത്തനത്തിലൂടെ പഴയ അറിവ് നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല; കൂടുതൽ ആഴമേറിയ യാഥാർത്ഥ്യബോധമായി വികസിക്കുന്നു.
കൃഷിരംഗത്തും ഇതേ നിയമം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. രാസവളങ്ങളും കീടനാശിനികളും കണ്ടെത്തുന്നതിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ മുമ്പുതന്നെ ലോകത്തിലെ വിവിധ സംസ്കാരങ്ങൾ വിളപരിവർത്തനം, മിശ്രകൃഷി, ജൈവവളപ്രയോഗം, വിത്തുസംരക്ഷണം, ജലസംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ രീതികൾ വികസിപ്പിച്ചിരുന്നു. മണ്ണിലെ സൂക്ഷ്മജീവികളെക്കുറിച്ചോ നൈട്രജൻ ചക്രത്തെക്കുറിച്ചോ സസ്യ-സൂക്ഷ്മജീവി സഹജീവിതത്തെക്കുറിച്ചോ അവർക്ക് ശാസ്ത്രീയ അറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും അനുഭവത്തിലൂടെ അവർ കണ്ടെത്തിയ രീതികൾ മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠത നിലനിർത്തുകയും ജൈവവൈവിധ്യം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഇന്ന് ആധുനിക പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രവും മണ്ണിശാസ്ത്രവും മൈക്രോബയോം ഗവേഷണവും ഈ പാരമ്പര്യരീതികളുടെ ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറ വെളിപ്പെടുത്തുകയാണ്. ജൈവകൃഷി, പുനരുജ്ജീവന കൃഷി (regenerative agriculture), പ്രകൃതി കൃഷി എന്നിവയിൽ ഇന്ന് വ്യാപകമായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്ന പല ആശയങ്ങളും യഥാർത്ഥത്തിൽ പരമ്പരാഗത കൃഷിജ്ഞാനത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ വികസിതരൂപങ്ങളാണ്. ഇവിടെ ശാസ്ത്രം പാരമ്പര്യത്തെ മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചിട്ടില്ല; അതിനെ കൂടുതൽ കൃത്യവും കാര്യക്ഷമവുമായ സംവിധാനമാക്കി ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു.
വാസ്തുവിദ്യയും ഇതേ പരിണാമത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ വികസിച്ച വാസ്തുരീതികളും കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ഗൃഹനിർമാണശൈലിയും മധ്യപൂർവദേശങ്ങളിലെ കാറ്റുഗോപുരങ്ങളും ജപ്പാനിലെ ഭൂകമ്പപ്രതിരോധ നിർമ്മാണരീതികളും എല്ലാം ദീർഘകാല പരിസ്ഥിതി അനുഭവങ്ങളുടെ ഫലമായിരുന്നു. ചൂട്, തണുപ്പ്, മഴ, കാറ്റ്, സൂര്യപ്രകാശം, ഈർപ്പം, ഭൂകമ്പം തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിഘടകങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെട്ടാണ് അവ വികസിച്ചത്. ഇന്ന് ആധുനിക വാസ്തുവിദ്യ, കമ്പ്യൂട്ടർ സിമുലേഷനുകൾ, താപഗതികശാസ്ത്രം, ദ്രവഗതികശാസ്ത്രം, മെറ്റീരിയൽ സയൻസ് എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെ ഈ അനുഭവങ്ങളെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായ ഹരിതനിർമ്മാണ സാങ്കേതികവിദ്യകളാക്കി മാറ്റുന്നു.
ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം, ശാസ്ത്രം പഴയ കെട്ടിടങ്ങളുടെ രൂപം പകർത്തുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്. അവയ്ക്ക് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ഭൗതികനിയമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി പുതിയ സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിക്കുകയാണ്. ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് വിശദീകരിക്കുന്ന രൂപത്തിന്റെ അല്ല, തത്ത്വത്തിന്റെ സംരക്ഷണം. പുറംരൂപങ്ങൾ മാറുന്നു; എന്നാൽ അവയുടെ അടിസ്ഥാനപ്രവർത്തനതത്ത്വങ്ങൾ ഉയർന്നതലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
മനഃശാസ്ത്രത്തിലും ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനം വ്യക്തമാണ്. ധ്യാനം, പ്രാണായാമം, കൂട്ടായ ആചാരങ്ങൾ, സംഗീതം, നൃത്തം, കഥപറച്ചിൽ, ജപം, സാമൂഹിക ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങിയവ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി മനുഷ്യരുടെ മാനസികാരോഗ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഇവയുടെ ജൈവശാസ്ത്രീയ അടിത്തറയെക്കുറിച്ച് പുരാതന സമൂഹങ്ങൾക്ക് അറിവില്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ മാനസികസമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കുകയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും വികാരനിയന്ത്രണം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അവർ അനുഭവത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു.
ഇന്ന് ന്യൂറോസയൻസ്, സൈക്കോഫിസിയോളജി, ബിഹേവിയറൽ സയൻസ് എന്നിവ ധ്യാനം മസ്തിഷ്കത്തിലെ ന്യൂറൽ നെറ്റ്വർക്കുകളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളും, ശ്വസനനിയന്ത്രണം ഓട്ടോണമിക് നാഡീവ്യവസ്ഥയെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നുവെന്നും, കൂട്ടായ സാമൂഹിക ആചാരങ്ങൾ ഓക്സിറ്റോസിൻ, ഡോപാമിൻ, സെറോട്ടോണിൻ തുടങ്ങിയ ന്യൂറോകെമിക്കൽ സംവിധാനങ്ങളെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നുവെന്നും വിശദീകരിക്കുന്നു. ഇവിടെ വീണ്ടും അനുഭവജ്ഞാനം ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയാണ്.
പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിലും ഇതേ സത്യം കാണാം. നദികളെ സംരക്ഷിക്കുക, വിശുദ്ധവനങ്ങൾ നിലനിർത്തുക, ജലസ്രോതസ്സുകൾ മലിനമാക്കാതിരിക്കുക, വന്യജീവികളുടെ പ്രജനനകാലത്ത് വേട്ടയാടാതിരിക്കുക തുടങ്ങിയ അനേകം പരമ്പരാഗത ആചാരങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ സമൂഹങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് മതപരമായോ സാംസ്കാരികമായോ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും അവയുടെ സാമൂഹികഫലം പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണമായിരുന്നു. ഇന്ന് ഇക്കോളജി, കാലാവസ്ഥാശാസ്ത്രം, കൺസർവേഷൻ ബയോളജി എന്നിവ ഈ ആചാരങ്ങളുടെ ശാസ്ത്രീയ പ്രസക്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഈ ഉദാഹരണങ്ങളെല്ലാം ചേർത്ത് നോക്കുമ്പോൾ ഒരു അടിസ്ഥാന സത്യം വ്യക്തമാകുന്നു. മനുഷ്യവിജ്ഞാനം രേഖീയമായി (linearly) വികസിക്കുന്നില്ല; ഉദ്ഭവപരമായി (emergently) വികസിക്കുന്നു. പുതിയ അറിവ് പഴയ അറിവിന്റെ ശത്രുവല്ല; അതിന്റെ വികസിതരൂപമാണ്. പരമ്പരാഗത അറിവ് അനുഭവത്തിന്റെ ഭാഷയിലാണ് സംസാരിക്കുന്നത്; ശാസ്ത്രം കാരണബന്ധങ്ങളുടെ ഭാഷയിലാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇരുവരും അന്വേഷിക്കുന്നത് ഒരേ യാഥാർത്ഥ്യത്തെയാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, പരമ്പരാഗത അറിവ് മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ സംയോജക സ്മൃതിക്ഷേത്രം (cohesive memory field) ആണെങ്കിൽ, ശാസ്ത്രം അതിന്റെ വിയോജക വിശകലനക്ഷേത്രം (decohesive analytical field) ആണ്. സ്മൃതിയില്ലാതെ വിശകലനം ശൂന്യമാകും; വിശകലനമില്ലാതെ സ്മൃതി ജഡമാകും. രണ്ടും പരസ്പരം പൂരകങ്ങളായപ്പോൾ മാത്രമാണ് മനുഷ്യജ്ഞാനം കൂടുതൽ സുസംഘടിതവും വിശദവുമായതും പ്രവചനശേഷിയുള്ളതുമായ രൂപത്തിലേക്ക് പരിണമിക്കുന്നത്.
പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അതിന്റെ അനുഭവസമ്പത്താണെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ദൗർബല്യം അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മടിക്കുന്ന പ്രവണതയാണ്. ഒരു വിജ്ഞാനവ്യവസ്ഥ നിരന്തരമായ പരിശോധനയ്ക്കും തിരുത്തലിനും സ്വയം തുറന്നുകൊടുക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, അത് ക്രമേണ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് വിശ്വാസത്തിലേക്കും വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് ജഡമായ ആചാരത്തിലേക്കും അധഃപതിക്കുന്നു. ആദിയിൽ അനുഭവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ഒരു പ്രവർത്തനരീതി, കാലക്രമേണ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങൾ മറക്കപ്പെടുമ്പോൾ, വെറും അനുകരണമായി മാറുന്നു. പിന്നീട് അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതുപോലും സാമൂഹികമായി നിരോധിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന അറിവ് ക്രമേണ മരവിച്ച പാരമ്പര്യമായി മാറുന്നത്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഇത് സംയോജകശക്തിയുടെ (cohesive force) അമിതാധിപത്യമാണ്. സംയോജനം യുക്തിസഹമായ പരിധിക്കുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അത് തുടർച്ചയും സ്ഥിരതയും ഉറപ്പാക്കുന്നു. എന്നാൽ സംയോജനം സ്വയം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ എല്ലാ മാറ്റങ്ങളെയും നിരാകരിക്കുമ്പോൾ അത് ജഡത്വമായി (inertia) മാറുന്നു. ഭൗതികലോകത്തിൽ അമിതസംയോജനം ഒരു വസ്തുവിനെ കഠിനവും പൊട്ടാൻ സാധ്യതയുള്ളതുമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുന്നതുപോലെ, വിജ്ഞാനലോകത്തും അമിതസംയോജനം ചിന്തയെ കഠിനമാക്കുകയും വിമർശനത്തെ തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. അപ്പോൾ അറിവിന്റെ വളർച്ച നിലയ്ക്കുന്നു.
മറുവശത്ത്, ശാസ്ത്രത്തിനും ഇതേ അപകടസാധ്യത മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ ഉണ്ട്. ശാസ്ത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ സംശയത്തിന്റെയും അന്വേഷണത്തിന്റെയും വിമർശനത്തിന്റെയും സംസ്കാരമാണ്. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ ശാസ്ത്രം തന്നെ ഒരു പുതിയ മതവിശ്വാസമായി മാറാറുണ്ട്. ലബോറട്ടറിയിൽ പരിശോധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത എല്ലാ അറിവുകളും അസംബന്ധമാണെന്നും, പരമ്പരാഗത അനുഭവങ്ങൾക്ക് യാതൊരു വിജ്ഞാനമൂല്യവുമില്ലെന്നും കരുതുന്ന സമീപനം യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവമല്ല. അത് ശാസ്ത്രീയത (science) അല്ല; ശാസ്ത്രവാദം (scientism) ആണ്.
ശാസ്ത്രവാദം ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ തന്നെ നിഷേധിക്കുന്നു. കാരണം ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനചോദ്യം “ഇത് ശരിയാണോ?” എന്നതല്ല; “ഇത് പരിശോധിക്കാമോ?” എന്നതാണ്. ഒരു പരമ്പരാഗത ചികിത്സാരീതി നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ ആദ്യപ്രതികരണം അത് പരിഹസിക്കലാകരുത്. മറിച്ച്, “ഇത് എന്തുകൊണ്ട് നിലനിന്നു?”, “ഇതിന്റെ പിന്നിൽ യഥാർത്ഥ ജൈവപ്രവർത്തനമുണ്ടോ?”, “ഇതിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്?”, “ഏത് സാഹചര്യത്തിലാണ് ഇത് ഫലപ്രദമാകുന്നത്?”, “ഇതിന്റെ പരിമിതികൾ എന്തൊക്കെയാണ്?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളായിരിക്കണം.
ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ സൃഷ്ടിപരമായ വിയോജനം (creative decohesion) എന്ന് വിളിക്കാവുന്ന സമീപനം. വിയോജനം ഇവിടെ നശിപ്പിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വിമർശനം പാരമ്പര്യത്തെ അപമാനിക്കുന്നതല്ല; അതിന്റെ അന്തർലീനമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ പുറത്തുകൊണ്ടുവരാനുള്ള അന്വേഷണമാണ്. അതുപോലെ പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമുള്ളത് പരിശോധനയിലൂടെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടും; തെറ്റുള്ളത് തിരുത്തപ്പെടും; ഭാഗികസത്യങ്ങൾ കൂടുതൽ സമഗ്രമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ ഭാഗമാകും.
ഡയലക്ടിക്കൽ നിഷേധം (dialectical negation) എന്ന ആശയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം ഇതാണ്. നിഷേധം ഇല്ലാതാക്കലല്ല; ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള രൂപാന്തരമാണ്. ഒരു വിത്ത് ഇല്ലാതാകുമ്പോഴല്ല വൃക്ഷം ഉണ്ടാകുന്നത്; വിത്ത് തന്റെ പഴയ രൂപത്തെ അതിജീവിച്ച് പുതിയ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുകയാണ്. അതുപോലെ പരമ്പരാഗത അറിവ് ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ അത് നശിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ശാസ്ത്രീയ വിജ്ഞാനമായി പരിണമിക്കുന്നു. ഹെഗലും മാർക്സും വിശദീകരിച്ച Aufhebung എന്ന ആശയത്തിന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നൽകുന്ന പുതിയ ശാസ്ത്രീയ വ്യാഖ്യാനം കൂടിയാണിത്—നിഷേധം, സംരക്ഷണം, ഉയർച്ച എന്നിവ ഒരേസമയം സംഭവിക്കുന്ന ഒരു ഉദ്ഭവപരമായ പരിവർത്തനം.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മനുഷ്യവിജ്ഞാനത്തിന്റെ വികാസത്തെ ഒരു ക്വാണ്ടം ഉദ്ഭവപ്രക്രിയ (quantum emergent process) എന്ന നിലയിൽ കാണാം. ഒരു വിജ്ഞാനവ്യവസ്ഥ മറ്റൊന്നിനെ പൂർണ്ണമായി മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നില്ല. ഓരോ പുതിയ വിജ്ഞാനതലവും മുൻതലങ്ങളിലെ പ്രയോജനകരമായ ഘടകങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അവയെ പുതിയ സംഘടനാതലത്തിൽ പുനർസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ക്ലാസിക്കൽ മെക്കാനിക്സ് പൂർണ്ണമായി തെറ്റായിരുന്നില്ല; അത് ഒരു പ്രത്യേക പരിധിക്കുള്ളിൽ ശരിയായിരുന്നു. ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സും ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തവും അതിനെ നിഷേധിക്കുകയും അതേസമയം ഉയർന്നതലത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. അതുപോലെ തന്നെ പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രീയ വിജ്ഞാനത്തിൽ ഉയർന്ന രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഈ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, പരമ്പരാഗത അറിവ് ഒരു സങ്കൽപ്പഭണ്ഡാരം (reservoir of hypotheses) ആണെന്ന് പറയാം. തലമുറകളുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന അനേകം നിരീക്ഷണങ്ങളും സഹബന്ധങ്ങളും അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രം ഈ സങ്കൽപ്പങ്ങളെ ഓരോന്നായി പരിശോധിക്കുന്നു. ചിലത് തെറ്റാണെന്ന് തെളിയുന്നു; ചിലത് ഭാഗികമായി ശരിയാണെന്ന് മനസ്സിലാകുന്നു; ചിലത് പൂർണ്ണമായും ശരിയാണെന്ന് സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ചിലത് പുതിയ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾക്ക് വഴിതെളിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരമ്പരാഗത അറിവ് അവസാനിച്ച വിജ്ഞാനമല്ല; ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിന്റെ ആരംഭബിന്ദുവാണ്.
ഈ സമീപനം പ്രത്യേകിച്ച് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ അതീവ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം ഔഷധങ്ങളും ആദ്യം കണ്ടെത്തിയത് അനുഭവത്തിലൂടെയാണ്. പിന്നീട് ശാസ്ത്രം അവയിലെ സജീവഘടകങ്ങളെ വേർതിരിച്ചെടുക്കുകയും പ്രവർത്തനരീതികൾ വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭാവിയിലും ഇതേ പ്രക്രിയ തുടരും. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യവിജ്ഞാനത്തിൽ ഇന്നും അനാവൃതമായ അനേകം ജൈവരഹസ്യങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. അവയെ അന്ധമായി സ്വീകരിക്കുന്നതും തെറ്റാണ്; അവയെ അന്ധമായി തള്ളിക്കളയുന്നതും അതുപോലെ തെറ്റാണ്. ഡയലക്ടിക്കൽ ശാസ്ത്രീയ സമീപനം മാത്രമാണ് ശരിയായ വഴി.
വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തും ഇതേ തത്വം ബാധകമാണ്. വിദ്യാർത്ഥികളെ “പാരമ്പര്യം തെറ്റാണ്, ശാസ്ത്രം ശരിയാണ്” അല്ലെങ്കിൽ “പാരമ്പര്യം പൂർണ്ണസത്യമാണ്, ശാസ്ത്രം അനാവശ്യമാണ്” എന്നിങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ സ്വാഭാവിക വികാസത്തെ തടയുന്നു. അതിനുപകരം, പരമ്പരാഗത അറിവിനെ അനുഭവപരമായ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ സമാഹാരമായും ശാസ്ത്രത്തെ ആ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ വിശകലനാത്മക വികസനമായും അവതരിപ്പിക്കണം. അങ്ങനെ വിദ്യാഭ്യാസം വിവരങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനപരിണാമത്തിന്റെ പ്രക്രിയയെ മനസ്സിലാക്കുന്ന തലത്തിലേക്ക് ഉയരും.
അവസാനം, പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള ആദർശബന്ധം മേൽക്കോയ്മയുടേതോ കീഴ്വഴക്കത്തിന്റേതോ അല്ല; പരസ്പര സഹപരിണാമത്തിന്റേതാണ് (co-evolution). പരമ്പരാഗത അറിവ് ശാസ്ത്രത്തിന് അനുഭവത്തിന്റെ സമ്പത്ത് നൽകുന്നു. ശാസ്ത്രം പരമ്പരാഗത അറിവിന് കാരണവിശദീകരണവും കൃത്യതയും പ്രവചനശേഷിയും നൽകുന്നു. ഒന്നില്ലാതെ മറ്റൊന്ന് അപൂർണ്ണമാണ്. ഈ രണ്ടിന്റെയും ഡയലക്ടിക്കൽ സംയോജനത്തിലൂടെയാണ് മനുഷ്യവിജ്ഞാനം കൂടുതൽ യാഥാർത്ഥ്യബോധമുള്ളതും, കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയവും, കൂടുതൽ പാരിസ്ഥിതികബോധമുള്ളതും, കൂടുതൽ മാനവികവുമായ ഒരു പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് പരിണമിക്കുന്നത്.
പരമ്പരാഗത അറിവും ആധുനിക ശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള ആദർശബന്ധം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ, അവയെ വെറും രണ്ട് വിജ്ഞാനശാഖകളായി കാണുന്നത് മതിയാകില്ല. അവ മനുഷ്യചൈതന്യത്തിന്റെ പരിണാമത്തിലെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങളാണ് (organizational levels). ഓരോ പുതിയ സംഘടനാതലവും മുൻതലത്തെ നിഷേധിക്കുകയും അതേസമയം അതിനെ ഉയർന്ന രൂപത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്ത്വം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശാസ്ത്രം പരമ്പരാഗത അറിവിനെ പകരംവയ്ക്കുന്നില്ല; അതിനെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ശത്രുവല്ല; അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ അടിത്തറയാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വിപുലമായ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിൽ നോക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യജ്ഞാനവും പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റെല്ലാ ഉദ്ഭവപ്രതിഭാസങ്ങളെയും പോലെ ക്വാണ്ടം പാളികളിലൂടെയാണ് (Quantum Layers) പരിണമിക്കുന്നത്. ഒരു പാളിയിൽ രൂപപ്പെട്ട അനുഭവങ്ങൾ അടുത്ത പാളിയിലെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് അസംസ്കൃതവസ്തുവാകുന്നു. വ്യക്തിഗത അനുഭവങ്ങൾ സാമൂഹികസ്മൃതിയായി മാറുന്നു; സാമൂഹികസ്മൃതി പരമ്പരാഗത അറിവായി വികസിക്കുന്നു; പരമ്പരാഗത അറിവ് ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നു; ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണങ്ങൾ സാങ്കേതികവിദ്യകളായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു; പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വീണ്ടും പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അങ്ങനെ അനുഭവം, പാരമ്പര്യം, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ പരസ്പരം പോഷിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സ്വയംസംഘടിത ജ്ഞാനപരിണാമചക്രം (self-organizing cycle of knowledge evolution) രൂപപ്പെടുന്നു.
ഈ പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചാൽ, മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ ചരിത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിവരങ്ങളുടെ പരിണാമചരിത്രമാണ് എന്ന് കാണാം. ആദ്യം വിവരങ്ങൾ വ്യക്തികളുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. പിന്നീട് അവ ഭാഷയിലൂടെയും ആചാരങ്ങളിലൂടെയും സംസ്കാരത്തിലൂടെയും സമൂഹത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അവ ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയിലൂടെ സാർവത്രിക വിജ്ഞാനമായി വികസിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അവ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളുടെയും രൂപത്തിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തെ പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയിലും പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രവും ഒരേ വിവരപരിണാമത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ബന്ധത്തെ സംയോജനവും വിയോജനവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ എന്ന നിലയിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത അറിവ് മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ സംയോജകസ്മൃതിയാണ്. അത് അനുഭവങ്ങളെ നഷ്ടപ്പെടാതെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രം മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ വിയോജകശക്തിയാണ്. അത് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട അനുഭവങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുകയും അവയിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുകയും പുതിയ വിശദീകരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രണ്ടിന്റെയും സൃഷ്ടിപരമായ സംഘർഷത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ (emergent properties) ജനിക്കുന്നത്. പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങളും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളും പുതിയ സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളും ഈ ഉദ്ഭവപരിണാമത്തിന്റെ ഫലങ്ങളാണ്.
ഈ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യം പരമ്പരാഗത അറിവിനെ തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കലല്ല. അതിന്റെ ലക്ഷ്യം പരമ്പരാഗത അറിവിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അനുഭവസത്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയും അവയുടെ പ്രവർത്തനയന്ത്രങ്ങളെ (mechanisms) വിശദീകരിക്കുകയും അവയെ കൂടുതൽ വിശാലമായ ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ ഭാഗമാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. അതുപോലെ പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെ ലക്ഷ്യവും ശാസ്ത്രത്തെ എതിർക്കലല്ല; മനുഷ്യരുടെ ദീർഘകാല ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ അടുത്ത തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുക എന്നതാണ്. ഈ രണ്ട് ലക്ഷ്യങ്ങളും ഒരേ ജ്ഞാനപരിണാമത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളാണ്.
ഈ ആശയം ഹോമിയോപ്പതി, ആയുർവേദം, സിദ്ധ, യുനാനി, ആദിവാസി ചികിത്സാപാരമ്പര്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും വളരെ പ്രസക്തമാണ്. ഒരു ചികിത്സാരീതി നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് മാത്രം അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സാധുത തെളിയിക്കുന്നില്ല. അതുപോലെ അത് പരമ്പരാഗതമാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം ശാസ്ത്രീയമായി അസാധുവാണെന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല. ഓരോ ചികിത്സാരീതിയുടെയും അനുഭവപരമായ അവകാശവാദങ്ങളെ ആധുനിക ബയോകെമിസ്ട്രി, മോളിക്യുലാർ ബയോളജി, ഇമ്മ്യൂണോളജി, ന്യൂറോസയൻസ്, സിസ്റ്റംസ് ബയോളജി തുടങ്ങിയ ശാസ്ത്രശാഖകളുടെ സഹായത്തോടെ പുനർപരിശോധിക്കണം. ഈ സമീപനമാണ് ശാസ്ത്രീയതയുടെയും പാരമ്പര്യബഹുമാനത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥ സംയോജനം.
ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മനുഷ്യസഭ്യത നേരിടുന്ന പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധി, കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, ജൈവവൈവിധ്യനാശം, ജീവിതശൈലീരോഗങ്ങൾ, മാനസികാരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, ജലക്ഷാമം തുടങ്ങിയ ആഗോള വെല്ലുവിളികൾ ഈ സംയോജിത സമീപനത്തിന്റെ ആവശ്യകത കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു. പ്രകൃതിയുമായുള്ള സന്തുലിതബന്ധം നിലനിർത്തുന്നതിൽ പരമ്പരാഗത സമൂഹങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ച അനേകം അറിവുകൾ ഇന്ന് വീണ്ടും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നത് യാദൃച്ഛികമല്ല. സുസ്ഥിരവികസനം (Sustainable Development), പരിസ്ഥിതി അധിഷ്ഠിത കൃഷി, സമഗ്രചികിത്സ (Integrative Medicine), പുനരുജ്ജീവന കൃഷി (Regenerative Agriculture), ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണം, പ്രാദേശിക വിജ്ഞാനസംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഇന്ന് ലഭിക്കുന്ന പ്രാധാന്യം ഈ ഡയലക്ടിക്കൽ പുനർമൂല്യനിർണ്ണയത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
എന്നാൽ ഈ പുനർമൂല്യനിർണ്ണയം ഒരു തിരിച്ചുപോക്കല്ല. മനുഷ്യസംസ്കാരം പഴയ കാലത്തേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകേണ്ടതില്ല. അതുപോലെ പാരമ്പര്യത്തെ മുഴുവൻ ഉപേക്ഷിച്ച് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ മാത്രം ലോകത്തേക്ക് മുന്നേറുകയും വേണ്ട. യഥാർത്ഥ പുരോഗതി പഴയ അറിവിനെ അതേപടി സംരക്ഷിക്കുന്നതിലോ അതിനെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കുന്നതിലോ അല്ല; അതിനെ ശാസ്ത്രീയമായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നതിലാണ്. ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന പരിണാമപരമായ സംരക്ഷണം (Evolutionary Preservation) എന്ന ആശയം. സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് രൂപങ്ങളെയല്ല; അവയുടെ അനുഭവസത്യങ്ങളെയാണ്. നിലനിർത്തേണ്ടത് ആചാരങ്ങളെയല്ല; അവയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തെയാണ്. അതിനെ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ ഭാഷയിലും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളിലും പുതിയ സാമൂഹികപ്രയോഗങ്ങളിലും പുനർജനിപ്പിക്കുകയാണ് യഥാർത്ഥ പുരോഗതി.
അവസാനമായി, പരമ്പരാഗത അറിവും ശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള ആദർശബന്ധം ഒരു ഒത്തുതീർപ്പോ സമവായമോ അല്ല; അത് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ഉദ്ഭവസംശ്ലേഷണമാണ് (Higher Emergent Synthesis). ഇവിടെ പരമ്പരാഗത അറിവ് ശാസ്ത്രത്തിൽ ലയിച്ച് ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; ശാസ്ത്രവും പാരമ്പര്യത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. രണ്ടും പരസ്പരം രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. പരമ്പരാഗത അറിവ് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമാകുന്നു; ശാസ്ത്രം കൂടുതൽ മാനവികവും പാരിസ്ഥിതികവും സാംസ്കാരികവുമായ ആഴം കൈവരിക്കുന്നു. ഈ സംശ്ലേഷണത്തിലൂടെയാണ് അനുഭവവും സിദ്ധാന്തവും, സ്മൃതിയും നവീകരണവും, സംസ്കാരവും യുക്തിയും, പാരമ്പര്യവും ഭാവിയും ഒരൊറ്റ പരിണാമപ്രവാഹത്തിൽ ലയിക്കുന്നത്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ, മനുഷ്യവിജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭാവി പാരമ്പര്യത്തെയും ശാസ്ത്രത്തെയും തമ്മിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലല്ല; അവയെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായി സംയോജിപ്പിച്ച് പുതിയ ഉദ്ഭവതലങ്ങളിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നതിലാണ്. നമ്മുടെ പൂർവികരുടെ അനുഭവസമ്പത്ത് ഭാവിയിലെ ശാസ്ത്രീയ നവോത്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഊർജ്ജമാകുകയും, നാളെയുടെ ശാസ്ത്രീയ നേട്ടങ്ങൾ മനുഷ്യസഭ്യതയുടെ ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങളിൽ വേരൂന്നിയിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ലോകമാണ് യഥാർത്ഥ പുരോഗതിയുടെ ലോകം. അത്തരം ഒരു ലോകത്തിൽ വിജ്ഞാനം കേവലം വിവരങ്ങളുടെ ശേഖരമല്ല; മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള കൂടുതൽ ആഴമേറിയ യോജിപ്പിലേക്കും, കൂടുതൽ സുസംഘടിതമായ സാമൂഹികവികാസത്തിലേക്കും, കൂടുതൽ സമഗ്രമായ മാനവമോചനത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന നിരന്തരമായ ഉദ്ഭവപ്രക്രിയയാണ്.
QUANTUM DIALECTICS- 
Leave a comment