കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിർബന്ധങ്ങളെയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദങ്ങളെയും പ്രതിരോധിക്കാൻ മാധ്യമപ്രവർത്തകരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ്

ഇന്നത്തെ ലോകത്ത് കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അതിരൂക്ഷമായ കേന്ദ്രീകരണവും ഭരണകൂടങ്ങളുടെ വർധിച്ചുവരുന്ന നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെ വ്യാപനവും മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തെ അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ പ്രതിസന്ധികളിലൊന്നിലേക്ക് നയിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരിക്കൽ സമൂഹത്തിന്റെ ജാഗ്രതയുള്ള മനഃസാക്ഷിയായും അധികാരത്തെ നിരീക്ഷിക്കുകയും ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന നാലാം തൂണായും കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തനം ഇന്ന് സത്യവും അധികാരവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ പ്രധാന വേദിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പൊതുബുദ്ധിയെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഭരണാധികാരികളെ ജനങ്ങളോട് ഉത്തരവാദികളാക്കുകയും ചെയ്യേണ്ട സ്ഥാപനമായിരുന്ന മാധ്യമലോകം ക്രമേണ ലാഭം, വിപണി, പരസ്യം, ഉടമസ്ഥത, രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം, പ്രേക്ഷക നിയന്ത്രണം എന്നിവയുടെ ഘടനകളിലേക്ക് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ യുക്തിയിൽ വാർത്ത ഒരു സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തമല്ല, വിൽക്കാവുന്ന ഒരു ചരക്കാണ്. വായനക്കാരനും പ്രേക്ഷകനും പൗരനെന്ന നിലയിൽ നിന്ന് ഉപഭോക്താവായി ചുരുങ്ങുന്നു. ഒരു വാർത്ത എത്രമാത്രം സത്യത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു എന്നതിനെക്കാൾ എത്ര പേർ അത് കാണുന്നു, വായിക്കുന്നു, പങ്കുവയ്ക്കുന്നു എന്നതാണ് പലപ്പോഴും അതിന്റെ മൂല്യം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ആഴത്തിലുള്ള അന്വേഷണത്തേക്കാൾ വികാരപ്രേരിതമായ വാർത്തകൾക്കും, വസ്തുതാപരമായ വിശകലനത്തേക്കാൾ ഞെട്ടിപ്പിക്കുന്ന തലക്കെട്ടുകൾക്കും, സാമൂഹിക കാരണങ്ങളെ അന്വേഷിക്കുന്നതിനെക്കാൾ വ്യക്തികളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾക്കും മുൻഗണന ലഭിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ ശ്രദ്ധയും വികാരങ്ങളും പോലും വിപണിയിൽ വിൽക്കാവുന്ന വസ്തുക്കളായി മാറുന്ന അവസ്ഥയാണിത്.

അതേസമയം, വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭരണകൂടങ്ങൾ ദേശീയ സുരക്ഷ, പൊതുക്രമം, സാമൂഹിക സ്ഥിരത, സാംസ്കാരിക സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ വിവരങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കുകയും നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നിയമങ്ങൾ, നിരീക്ഷണ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, ഔദ്യോഗിക പ്രചാരണം, രാഷ്ട്രീയ വിവരണങ്ങൾ, മാധ്യമനിയന്ത്രണം, ഭീഷണി, സമ്മർദ്ദം, സ്വയംനിയന്ത്രിത മൗനം എന്നിവയിലൂടെ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം ചുരുക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ നേരിട്ട് മിണ്ടാതാക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. എന്താണ് പറയാവുന്നത്, എന്താണ് പറയരുതാത്തത്, ഏത് വിഷയത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകണം, ഏത് വിഷയത്തെ അവഗണിക്കണം, ആരുടെ ശബ്ദമാണ് കേൾക്കേണ്ടത്, ആരുടെ ശബ്ദമാണ് കേൾക്കാതിരിക്കേണ്ടത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു അദൃശ്യമായ ചട്ടക്കൂട് സൃഷ്ടിച്ചാൽ മതി.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ഇന്നത്തെ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് മുന്നിലുള്ള പ്രശ്നം വെറും വാർത്ത ശരിയാണോ തെറ്റാണോ എന്നതല്ല. യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അധികാരത്തിന്റെയും മൂലധനത്തിന്റെയും മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിച്ച കണ്ണാടികളില്ലാതെ കാണാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം എത്രത്തോളം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ് അടിസ്ഥാനപ്രശ്നം. സത്യത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധി വെറും തെറ്റായ വിവരങ്ങളുടെ പ്രതിസന്ധിയല്ല; യാഥാർത്ഥ്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധിയാണ്. അതുകൊണ്ട് മാധ്യമപ്രവർത്തനം വസ്തുതകൾ ശേഖരിക്കുകയും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തൊഴിൽ മാത്രമല്ല. മനുഷ്യസമൂഹം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നു, മനസ്സിലാക്കുന്നു, വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു എന്നതിനെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു ജ്ഞാനപ്രക്രിയ കൂടിയാണ്.

ഈ ചരിത്രസന്ധിയിലാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് ഒരു വിമോചനാത്മക ചിന്താരീതിയായി പ്രസക്തമാകുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് സത്യത്തെ മാറ്റമില്ലാത്ത ഒരു അന്തിമ വസ്തുതയായി കാണുന്നില്ല. പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന ചലനാത്മകമായ ഏകസുസംഘടിതാവസ്ഥയായാണ് അത് സത്യത്തെ കാണുന്നത്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും സംയോജക ശക്തികളും വിയോജക ശക്തികളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലാണ് മാറ്റത്തിന്റെയും വികാസത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാന ചലനമെങ്കിൽ, മനുഷ്യചിന്തയും അതിൽനിന്ന് വേറിട്ട ഒന്നല്ല. ചിന്തയിൽ സ്ഥിരതയും തുടർച്ചയും സൃഷ്ടിക്കുന്ന സംയോജക ശക്തികളും നിലവിലുള്ള ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്ത് പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുന്ന വിയോജക ശക്തികളും തമ്മിലുള്ള ചലനത്തിലാണ് അറിവിന്റെ വികാസം സംഭവിക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനം ഒരു വിവരവിതരണ സംവിധാനം മാത്രമല്ല; സമൂഹത്തിന്റെ ബോധമണ്ഡലത്തിൽ നടക്കുന്ന ഒരു ജ്ഞാനാത്മക പോരാട്ടമാണ്. മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥത, പരസ്യവരുമാനം, എഡിറ്റോറിയൽ നിയന്ത്രണം, രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദം, സാമൂഹിക മുൻവിധികൾ, സ്ഥാപനപരമായ താൽപര്യങ്ങൾ എന്നിവ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ഒരു പ്രത്യേക രൂപത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചുനിർത്തുന്ന സംയോജക ശക്തികളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മറുവശത്ത് അന്വേഷണം, സംശയം, വിമർശനം, തെളിവ് പരിശോധന, ചോദ്യം ചെയ്യൽ, ധാർമ്മിക ഉത്തരവാദിത്തം, സ്വതന്ത്രചിന്ത എന്നിവ നിലവിലുള്ള ധാരണകളെ പുനഃപരിശോധിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന വിയോജക ശക്തികളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു ശക്തിയുടെ പൂർണ്ണവിജയത്തെ ലക്ഷ്യമിടുന്നില്ല. സംയോജനം മാത്രം ഉണ്ടായാൽ അത് കാഠിന്യത്തിലേക്കും അടച്ചുപൂട്ടലിലേക്കും നയിക്കും. വിയോജനം മാത്രം ഉണ്ടായാൽ അത് ചിതറലിലേക്കും അർത്ഥശൂന്യതയിലേക്കും നയിക്കാം. യഥാർത്ഥ വികാസം ഇവ രണ്ടും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അതുകൊണ്ട് മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യം നിയന്ത്രണമില്ലായ്മയല്ല. മാധ്യമ ഉത്തരവാദിത്തം അധികാരത്തോടുള്ള അനുസരണയുമല്ല. സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉത്തരവാദിത്തവും, വിമർശനവും സാമൂഹിക ഐക്യവും, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും പൊതുതാൽപര്യവും തമ്മിലുള്ള സജീവമായ സമതുലിതാവസ്ഥയിലാണ് യഥാർത്ഥ മാധ്യമധാർമ്മികത നിലനിൽക്കുന്നത്.

ഈ ദൃഷ്ടിയിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ നിഷ്‌ക്രിയനായ നിരീക്ഷകനല്ല. അവൻ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ശക്തികളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയുടെ ബന്ധങ്ങളെ വ്യക്തമാക്കുകയും അവയിൽനിന്ന് കൂടുതൽ സമഗ്രമായ യാഥാർത്ഥ്യബോധം രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സജീവമായ ഇടനിലക്കാരനാണ്. അയാളുടെ ജോലി മറച്ചുവെച്ചതിനെ പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നതിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല. ദൃശ്യവും അദൃശ്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കണ്ടെത്തുകയും, ഒരു സംഭവത്തിന്റെ പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവുമായ ശക്തികളെ തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുകയാണ് അതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ലക്ഷ്യം.

ഓരോ ചരിത്രഘട്ടവും അതിന്റേതായ അടിസ്ഥാനവിരുദ്ധതകളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിരുദ്ധതകളിലൊന്ന് വിവരത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും അതിന്റെ വാണിജ്യവൽക്കരണവും രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണവും തമ്മിലുള്ളതാണ്. മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ഇതുവരെ ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്തത്ര വലിയ അളവിൽ ഇന്ന് വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. എന്നാൽ വിവരങ്ങളുടെ വർധന അറിവിന്റെ വർധനയോ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തിന്റെ ആഴമോ ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, വിവരങ്ങളുടെ അമിതപ്രവാഹം ആശയക്കുഴപ്പവും ശ്രദ്ധാഭംഗവും വികാരപ്രേരിത പ്രതികരണവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാക്കുന്നു.

ആശയവിനിമയ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യജ്ഞാനത്തെ ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കുമെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. എന്നാൽ അതേ സാങ്കേതികവിദ്യ തന്നെ പുതിയ നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും ബോധനിയന്ത്രണത്തിന്റെയും ഉപകരണമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. വലിയ മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ വേദികളും മനുഷ്യരുടെ ശ്രദ്ധയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ഏത് വിവരമാണ് മുന്നിലെത്തേണ്ടതെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കമ്പ്യൂട്ടർ അൽഗോരിതങ്ങൾ ഉപയോക്താക്കളുടെ മുൻഗണനകളെ പഠിച്ച് അവർക്കിഷ്ടപ്പെടാൻ സാധ്യതയുള്ള ഉള്ളടക്കം വീണ്ടും വീണ്ടും മുന്നിലെത്തിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ മനുഷ്യൻ സ്വന്തം മുൻധാരണകളുടെ ചുറ്റും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഒരു വിവരലോകത്തിനുള്ളിൽ കുടുങ്ങിപ്പോകുന്നു.

ഇത് സമൂഹത്തിൽ വിഭജിത ഏകസുസംഘടിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സമൂഹം മുഴുവൻ അസ്ഥിരമാകുന്നില്ല; മറിച്ച് ഓരോ വിഭാഗവും സ്വന്തം ചെറിയ യാഥാർത്ഥ്യത്തിനുള്ളിൽ കൂടുതൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. ഓരോ രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടായ്മയ്ക്കും സ്വന്തം സത്യങ്ങൾ, സ്വന്തം നായകർ, സ്വന്തം ശത്രുക്കൾ, സ്വന്തം വികാരങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരേ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വ്യത്യസ്തമായ യാഥാർത്ഥ്യബോധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. വിവരവൈവിധ്യം വർധിച്ചിട്ടും പൊതുവായ യാഥാർത്ഥ്യബോധം ദുർബലമാകുന്ന വൈരുദ്ധ്യമാണ് ഇവിടെ കാണുന്നത്.

ഈ വിഭജനം യാദൃച്ഛികമായ ഒരു സാങ്കേതിക പിഴവല്ല. വിപണി, രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യങ്ങൾ, മാധ്യമ ഉടമസ്ഥത, ഡിജിറ്റൽ വേദികളുടെ രൂപകൽപ്പന, പരസ്യവ്യവസ്ഥ, മനുഷ്യരുടെ വികാരപ്രേരിത സ്വഭാവം എന്നിവ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഘടനാപരമായ പ്രക്രിയയാണിത്. വിഭജിക്കപ്പെട്ട ബോധത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഏകീകൃതവും വിമർശനാത്മകവുമായ ബോധത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനേക്കാൾ എളുപ്പമാണ്. സമൂഹം പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത വികാരഗണങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ് ദുർബലമാകുന്നു.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ പങ്ക് ആരംഭിക്കുന്നത്. അയാൾ വാർത്തയെ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമായി കാണുന്നില്ല. അതിന്റെ പിന്നിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെയാണ് അന്വേഷിക്കുന്നത്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംഭവത്തിന് പിന്നിൽ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. സാമ്പത്തിക തീരുമാനത്തിന് പിന്നിൽ വർഗബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. വർഗബന്ധങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ ചരിത്രപരമായ സ്ഥാപനഘടനകൾ ഉണ്ടാകാം. ഇവയ്ക്കൊപ്പം സാംസ്കാരികവും മാനസികവുമായ ഘടകങ്ങളും പ്രവർത്തിച്ചേക്കാം. അതുകൊണ്ട് ഒരു സംഭവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം അതിന്റെ പുറംരൂപത്തിൽ മാത്രം കാണാനാവില്ല. അതിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിലാണ് അതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥം കണ്ടെത്തേണ്ടത്.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ചോദിക്കുന്നത് “എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?” എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. “എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്?”, “ഇതിന് മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?”, “ആർക്കാണ് ഇതിൽനിന്ന് നേട്ടം?”, “ആർക്കാണ് നഷ്ടം?”, “ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുധാരണ ആരാണ് രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്?”, “ആരാണ് സംസാരിക്കുന്നത്?”, “ആരാണ് സംസാരിക്കാൻ കഴിയാത്തത്?”, “എന്താണ് ദൃശ്യമാക്കപ്പെട്ടത്?”, “എന്താണ് മറച്ചുവെക്കപ്പെട്ടത്?”, “ഈ സംഭവത്തിന് പിന്നിലെ സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ ബന്ധങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളും അയാൾ ഉന്നയിക്കുന്നു.

ഇങ്ങനെ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വസ്തുതകളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു സംഭവത്തെ മറ്റൊരു സംഭവവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. വർത്തമാനത്തെ ചരിത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. വ്യക്തിപരമായ അനുഭവത്തെ സാമൂഹിക ഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. പുറമേ കാണുന്ന സംഭവത്തെ അതിന് പിന്നിലുള്ള ശക്തികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ബന്ധസ്ഥാപനമാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തെ വെറും വാർത്താവിതരണത്തിൽ നിന്ന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ശാസ്ത്രീയ ശ്രമമായി ഉയർത്തുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ചിന്ത ഒരു നേരെ നീങ്ങുന്ന കാരണ-ഫല ശൃംഖലയല്ല. അത് സ്വയംസംഘടിതമാകുന്ന ഒരു സജീവ പ്രക്രിയയാണ്. പുറത്തുനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ അവ മുൻപരിചയങ്ങൾ, അറിവ്, വിശ്വാസങ്ങൾ, സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ, ഭാഷ, വികാരങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ഇടപെടുന്നു. ചില ആശയങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുന്നു; ചിലത് ദുർബലമാകുന്നു; ചിലത് തകരുന്നു; ചിലത് പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ പുനഃസംഘടനയിൽ നിന്നാണ് താൽക്കാലികമായ അറിവിന്റെ ഏകസുസംഘടിതാവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നത്.

അതിനാൽ സത്യാന്വേഷണം ഒരിക്കൽ പൂർത്തിയാകുന്ന പ്രവൃത്തിയല്ല. പുതിയ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ പഴയ ധാരണകൾ തിരുത്തപ്പെടണം. പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ കണ്ടെത്തുമ്പോൾ പഴയ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ പുനഃപരിശോധിക്കണം. തെറ്റായ നിഗമനങ്ങൾ തിരുത്താൻ തയ്യാറാകണം. ഈ നിരന്തരമായ സ്വയംതിരുത്തലാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ജീവൻ.

മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിലും ഇതേ തത്വം ബാധകമാണ്. ഓരോ അന്വേഷണവും ഓരോ റിപ്പോർട്ടും ഓരോ അഭിമുഖവും ഓരോ രേഖാപരിശോധനയും മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ബോധത്തിൽ ഒരു താൽക്കാലിക സമതുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കോർപ്പറേറ്റ് താൽപര്യങ്ങൾ, എഡിറ്റോറിയൽ നയങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ അതിരുകൾ, സ്ഥാപനപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, പ്രേക്ഷകരുടെ പ്രതീക്ഷകൾ എന്നിവ ഒരു ദിശയിലേക്ക് മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ വലിക്കുന്നു. മറുവശത്ത് തെളിവിനോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത, വിമർശനബുദ്ധി, ധാർമ്മികബോധം, പൊതുതാൽപര്യം, സ്വതന്ത്രചിന്ത എന്നിവ മറുവശത്തേക്ക് വലിക്കുന്നു. ഈ സംഘർഷം ഇല്ലാതാക്കുക അല്ല മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ദൗത്യം. അതിനെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സത്യബോധത്തിലേക്കുള്ള ചാലകശക്തിയാക്കി മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടത്.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ നിഷ്‌ക്രിയനായ വാർത്താരേഖപ്പെടുത്തുന്നവനല്ല. സ്ഥാപനാധികാരത്തിന്റെ വക്താവുമല്ല. വിവിധ വിരുദ്ധ കാഴ്ചപ്പാടുകളെയും തെളിവുകളെയും സംയോജിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ സമഗ്രമായ യാഥാർത്ഥ്യബോധം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന സജീവമായ ബോധപ്രവർത്തകനാണ്. സത്യം പലമുഖങ്ങളുള്ളതാണെന്ന് അയാൾ അംഗീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് സത്യം ഇഷ്ടാനുസൃതമാകുന്നില്ല. തെളിവും യുക്തിയും സന്ദർഭവും കാരണബന്ധങ്ങളും ചരിത്രപരമായ പരിശോധനയും ഉപയോഗിച്ച് കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമായ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തിലേക്ക് എത്താൻ കഴിയുമെന്ന് അയാൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു.

ഇവിടെയാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിലെ വസ്തുനിഷ്ഠതയ്ക്ക് പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്. വസ്തുനിഷ്ഠത എന്നത് വികാരമില്ലാത്ത അകന്നുനിൽപ്പ് മാത്രമല്ല. പല ദിശകളിൽ നിന്നുള്ള തെളിവുകളെയും കാഴ്ചപ്പാടുകളെയും സ്വയംപരിശോധനയിലൂടെ സംയോജിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ സമഗ്രമായ നിഗമനത്തിലെത്താനുള്ള കഴിവാണ് യഥാർത്ഥ വസ്തുനിഷ്ഠത. ഇത് നിശ്ചലമായ നിഷ്പക്ഷതയല്ല; നിരന്തരമായി സ്വയം തിരുത്തുന്ന ചലനാത്മക വസ്തുനിഷ്ഠതയാണ്.

ഇത്തരം മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ആദ്യത്തെ സവിശേഷത വിരുദ്ധതകളെ ഭയപ്പെടാതിരിക്കലാണ്. വൈരുദ്ധ്യം ആശയക്കുഴപ്പത്തിന്റെ അടയാളമല്ല; പലപ്പോഴും ആഴത്തിലുള്ള സത്യത്തിലേക്കുള്ള വാതിലാണ്. രണ്ടാമതായി, പ്രചാരണം, മുൻവിധി, കോർപ്പറേറ്റ് വാർത്താചട്ടക്കൂട് എന്നിവയെ വെറും വ്യക്തിഗത തെറ്റുകളായി കാണാതെ, ഒരു പ്രത്യേക വ്യാജ ഏകത സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഘടനാപരമായ ഉപാധികളായി തിരിച്ചറിയണം. മൂന്നാമതായി, നിരന്തരമായ ആത്മപരിശോധനയിലൂടെ ആന്തരിക സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കണം. ജനങ്ങളുടെ വേദനയും പ്രതീക്ഷകളും മനസ്സിലാക്കാനുള്ള സഹാനുഭൂതിയും അതോടൊപ്പം അവയ്ക്കു പിന്നിലുള്ള സാമൂഹിക ഘടനകളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള വിശകലനശേഷിയും വേണം.

നാലാമതായി, വസ്തുതകളെ ഒറ്റപ്പെട്ട കഷണങ്ങളായി കാണരുത്. ഓരോ വസ്തുതയ്ക്കും അതിന്റെ സന്ദർഭവും ബന്ധങ്ങളും ഉണ്ട്. ഒരു വസ്തുതയുടെ അർത്ഥം അത് എവിടെ സംഭവിച്ചു, എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു, അതിന് മുമ്പ് എന്തുണ്ടായിരുന്നു, അതിന് ശേഷം എന്തുണ്ടായി, മറ്റെന്തൊക്കെയുമായി അത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതനുസരിച്ച് മാറുന്നു. അതിനാൽ വസ്തുതയുടെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം അതിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട നിലയിൽ അല്ല; അതിനെ വിശാലമായ യാഥാർത്ഥ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലാണ്.

കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തം മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തെ ചരക്കാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ വാർത്തയുടെ മൂല്യം സത്യത്തെ വ്യക്തമാക്കാനുള്ള ശേഷിയാൽ അല്ല, വിപണിയിൽ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റാനുള്ള ശേഷിയാൽ അളക്കപ്പെടുന്നു. “എത്ര പേർ കണ്ടു?” എന്ന ചോദ്യം “എത്ര പേർ മനസ്സിലാക്കി?” എന്നതിനെ മറികടക്കുന്നു. “എത്ര പേർ പ്രതികരിച്ചു?” എന്നത് “എത്ര പേർ ആലോചിച്ചു?” എന്നതിനെക്കാൾ പ്രധാനമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ മാധ്യമം ഒരു ബോധവിപണിയായി മാറുന്നു. മനുഷ്യരുടെ ശ്രദ്ധ, ഭയം, കോപം, കൗതുകം, ആകാംക്ഷ എന്നിവ സാമ്പത്തിക മൂല്യമുള്ള വിഭവങ്ങളായി മാറുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയ സമൂഹബോധത്തെ ചെറിയ ചെറിയ കാഴ്ചകളായി വിഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു വാർത്ത അതിന്റെ ചരിത്രപശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി ഏതാനും വ്യക്തികളുടെ തെറ്റായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ ദുരിതം വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷം വ്യക്തികളുടെ സ്വഭാവപ്രശ്നമായി ചുരുക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യം അതിന്റെ ഘടനാപരമായ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വിഘടനത്തെ ചെറുക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗം നൽകുന്നു. വേർതിരിക്കപ്പെട്ട ഓരോ സംഭവത്തിന്റെയും പിന്നിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയാണ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യം. സാമ്പത്തിക ചൂഷണം എങ്ങനെ സാംസ്കാരിക പ്രചാരണമായി മാറുന്നു? രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണം എങ്ങനെ വിനോദത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു? വർഗതാൽപര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ “പൊതുതാൽപര്യം” എന്ന ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു? അധികാരം എങ്ങനെ “ദേശീയ സുരക്ഷ” എന്ന പേരിൽ സ്വയം ന്യായീകരിക്കുന്നു? സാമൂഹിക വിഭജനം എങ്ങനെ ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ ശക്തിപ്പെടുന്നു? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ പുറംകാഴ്ചയിൽ നിന്ന് ആന്തരിക ഘടനയിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ദൗത്യം മൂലധനം വിഘടിപ്പിച്ച യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ബന്ധങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുക എന്നതുമാണ്. ചിതറിക്കിടക്കുന്ന സത്യങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് അവയുടെ പരസ്പരബന്ധം വ്യക്തമാക്കണം. എന്നാൽ ഇത് പഴയകാല നിശ്ചലമായ വസ്തുനിഷ്ഠതയിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുപോക്കല്ല. മറിച്ച്, വിഘടനത്തിന്റെ ഘടനയെ തന്നെ വിശകലനം ചെയ്ത് അതിനുള്ളിലെ ബന്ധങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള വസ്തുനിഷ്ഠതയാണ്.

ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരത്തെയും ഇതേ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ കാണാം. പ്രത്യേകിച്ച് ഏകാധിപത്യപരമോ അതിരൂക്ഷമായി കേന്ദ്രീകൃതമോ ആയ ഭരണസംവിധാനങ്ങളിൽ സാമൂഹിക അധികാരത്തിന്റെ സംയോജകശക്തി അതിന്റെ അതിരുകടന്ന രൂപത്തിലെത്താം. നിയന്ത്രണം, നിരീക്ഷണം, നിയമപരമായ വിലക്കുകൾ, പ്രചാരണം, സെൻസർഷിപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ നിലവിലുള്ള ക്രമത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ സംയോജകശക്തിക്ക് അതിന്റെ അനിവാര്യമായ വിയോജക പ്രതിശക്തി നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ അത് യഥാർത്ഥ സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. അത് കാഠിന്യവും ഭയവും മൗനവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

വിരുദ്ധതകളെ അടിച്ചമർത്തി സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഏകത യഥാർത്ഥ ഏകതയല്ല. അത് വ്യാജ ഏകതയാണ്. യഥാർത്ഥ ഏകത വ്യത്യാസങ്ങളെയും വിമർശനങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള ശേഷിയുള്ളതാണ്. വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കിക്കൊണ്ട് സൃഷ്ടിക്കുന്ന മൗനം സാമൂഹിക ഐക്യമല്ല. സമൂഹത്തിന്റെ സ്വയംതിരുത്താനുള്ള കഴിവിനെ അത് ദുർബലപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാൻ കഴിയാത്തിടത്ത് തെറ്റുകൾ തിരുത്തപ്പെടുകയില്ല. വിമർശനത്തെ അടിച്ചമർത്തുന്നിടത്ത് അധികാരത്തിന്റെ തെറ്റുകൾ സമൂഹത്തിന്റെ തെറ്റുകളായി മാറും.

ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന് ആവശ്യമായത് ക്വാണ്ടം ധാർമ്മിക പ്രതിരോധശേഷിയാണ്. പുറത്തുനിന്നുള്ള സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്കിടയിലും സ്വന്തം ബോധത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സത്യാന്വേഷണത്തിന്റെ സമഗ്രതയും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ആന്തരിക ശേഷിയാണത്. അധികാരത്തെ എതിർക്കുക എന്നത് മാത്രമല്ല ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. അധികാരവും സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം മനസ്സിലാക്കുകയും അതിനുള്ളിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ ഉയർന്ന സത്യബോധം രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

സത്യസന്ധമായ ഓരോ അന്വേഷണവും അധികാരം നിർമ്മിച്ച വ്യാജ ഏകതയിൽ ഒരു വിയോജക ചലനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അത് അരാജകത്വം സൃഷ്ടിക്കാനല്ല; മരവിച്ച ക്രമത്തിൽ വീണ്ടും ചലനം സൃഷ്ടിക്കാനാണ്. തുറന്ന മാധ്യമങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചാലും സത്യാന്വേഷണം മറ്റുവഴികളിലൂടെ തുടരാം. പ്രസംഗം തടയുമ്പോൾ സാഹിത്യത്തിലൂടെയും കലകളിലൂടെയും പ്രതീകങ്ങളിലൂടെയും ജനങ്ങളുടെ ഓർമ്മകളിലൂടെയും ആശയങ്ങൾ വീണ്ടും ഉയർന്നുവരാം. ഒരു പ്രത്യേക മാധ്യമരൂപത്തെ അടച്ചുപൂട്ടിയതുകൊണ്ട് മനുഷ്യബോധത്തിലെ യാഥാർത്ഥ്യാന്വേഷണത്തെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ല.

എന്നാൽ അധികാരവിരുദ്ധതയെ മാത്രം മാധ്യമധാർമ്മികതയായി കാണുന്നതും തെറ്റാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ധാർമ്മികത നിശ്ചലമായ നിയമങ്ങളുടെ അനുസരണം മാത്രമല്ല; വിരുദ്ധമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ശരിയായ സമതുലിതാവസ്ഥ കണ്ടെത്തുന്ന സജീവമായ പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു സത്യം പുറത്തുകൊണ്ടുവരുമ്പോൾ അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതവും പരിഗണിക്കണം. പൊതുതാൽപര്യത്തിനായി ഒരു രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തേണ്ടിവരാം; അതേസമയം നിരപരാധികളുടെ സ്വകാര്യതയും സുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തവുമുണ്ട്. അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം അനിവാര്യമാണ്; എന്നാൽ മനപ്പൂർവ്വം തെറ്റായ വിവരം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത് ആ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ തന്നെ നിഷേധമായി മാറാം.

അതുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥ ധാർമ്മിക മാധ്യമപ്രവർത്തനം നിയമങ്ങളും തൊഴിൽച്ചട്ടങ്ങളും അനുസരിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും സത്യം, തെളിവ്, സ്വാതന്ത്ര്യം, ഉത്തരവാദിത്തം, സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്. മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഒരു പ്രതിമാഭഞ്ജകനുമല്ല, അനുസരണക്കാരനുമല്ല. നിലവിലുള്ള തെറ്റായ ധാരണകളെ തകർക്കുകയും അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് കൂടുതൽ വ്യക്തമായ യാഥാർത്ഥ്യബോധം നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പരിവർത്തനാത്മക ഇടനിലക്കാരനാണ്.

അഴിമതി വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളും വ്യക്തമാക്കണം. അധികാരദുരുപയോഗം തുറന്നുകാട്ടുമ്പോൾ അതിനെ തടയാൻ ആവശ്യമായ സ്ഥാപനപരമായ മാറ്റങ്ങളും അന്വേഷിക്കണം. തെറ്റായ പ്രചാരണം പൊളിച്ചെഴുതുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് തെളിവും യുക്തിയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കൂടുതൽ സമഗ്രമായ ധാരണ നൽകണം. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ ധാർമ്മിക മാധ്യമപ്രവർത്തനം അഴിമതിയുടെ ഇരുട്ടിൽ അവസാനിക്കരുത്; മനസ്സിലാക്കലിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് എത്തണം.

ഇങ്ങനെ മാധ്യമപ്രവർത്തനം സമൂഹത്തിന്റെ സ്വയംപരിശോധനയുടെ ഒരു പ്രധാന ഉപാധിയായി മാറുന്നു. ഒരു സമൂഹം സ്വന്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുമ്പോഴാണ് സ്വയംതിരുത്താനുള്ള കഴിവ് നേടുന്നത്. മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ സമൂഹം മറച്ചുവെക്കുന്ന വസ്തുതകളെ സമൂഹത്തിനു തന്നെ തിരിച്ചുകാണിക്കുന്നു. അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ശബ്ദങ്ങളെ പൊതുബോധത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. മറച്ചുവെച്ച ബന്ധങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കുന്നു. തെറ്റായ ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട് സ്വതന്ത്ര മാധ്യമപ്രവർത്തനം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അലങ്കാരമല്ല; ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്വയംതിരുത്തൽ ശേഷിയുടെ അനിവാര്യ ഘടകമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആശയം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധമാണ്. യാഥാർത്ഥ്യം ഒറ്റപ്പെട്ട വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല. വിവിധ തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രക്രിയകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു സജീവ ശൃംഖലയാണ് അത്. മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിലും ഇതേ രീതിശാസ്ത്രം പ്രയോഗിക്കാം. ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംഭവം രാഷ്ട്രീയതലത്തിൽ മാത്രം പരിശോധിക്കരുത്. അതിന്റെ സാമ്പത്തികതലം, സാമൂഹികതലം, സാംസ്കാരികതലം, ചരിത്രതലം, സാങ്കേതികതലം, മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ തലങ്ങൾ എന്നിവയും പരിശോധിക്കണം.

ഒരു തൊഴിലില്ലായ്മാ പ്രതിസന്ധിയെ ഉദാഹരണമായി എടുക്കാം. അത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ തൊഴിൽ നഷ്ടം മാത്രമല്ല. ഉൽപ്പാദനരീതിയിലെ മാറ്റം, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ച, മൂലധനത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം, വിദ്യാഭ്യാസരീതിയിലെ പരിമിതികൾ, തൊഴിൽവിപണിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ, ഭരണകൂടനയങ്ങൾ, ആഗോള സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുമായി അതിന് ബന്ധമുണ്ടാകാം. അതുപോലെ ഒരു പരിസ്ഥിതി ദുരന്തം വെറും പ്രകൃതിദുരന്തമല്ല. ഭൂവിനിയോഗം, വികസനനയം, കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, നഗരാസൂത്രണം, വിഭവങ്ങളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം, വർഗതാൽപര്യങ്ങൾ എന്നിവയും അതിന്റെ പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചേക്കാം.

ഇത്തരം ബന്ധങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തനമാണ് ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ ആവശ്യമായി വരുന്നത്. സംഭവം മാത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് സംഭവങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഘടനകളെ അന്വേഷിക്കുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് മാറണം. ലക്ഷണത്തെ മാത്രം വിവരിക്കുന്നതിനു പകരം അതിന് പിന്നിലെ പ്രവർത്തനരീതിയെ കണ്ടെത്തണം. വ്യക്തിയെ മാത്രം കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനു പകരം വ്യക്തിയെ അത്തരം പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യവും പരിശോധിക്കണം. പുറംകാഴ്ചയ്ക്കപ്പുറം ആന്തരിക ഘടനയിലേക്ക് കടക്കണം.

ഇവിടെ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ചരിത്രത്തിന്റെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നവൻ മാത്രമല്ല; ചരിത്രബോധത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ പങ്കാളിയാണ്. സമൂഹം സ്വന്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കാണുകയും അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് അത് സ്വയം മാറാനുള്ള കഴിവ് നേടുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ സമൂഹത്തിന്റെ സ്വയംബോധത്തിന്റെ ഒരു സജീവ ഘടകമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മനുഷ്യബോധം തന്നെ പ്രപഞ്ചവികാസത്തിൽ ഉയർന്നുവന്ന ഒരു ഉദ്ഭവഗുണമായി കാണാം. അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് അതിനെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന ഒരാൾ മാത്രമല്ല. യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു വികസിത തലമാണ് മനുഷ്യബോധം. മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ബോധവും സമൂഹത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിൽ അതിനാൽ പരസ്പരപ്രവർത്തനമുണ്ട്. മാധ്യമപ്രവർത്തനം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെറും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നില്ല; സമൂഹം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നതിലും അത് സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു.

ഒരു വാർത്ത പൊതുബോധത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ അത് പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു. പഴയ ധാരണകളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. പുതിയ ധാരണകൾക്ക് ജന്മം നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഓരോ വാർത്തയും സമൂഹത്തിന്റെ ബോധമണ്ഡലത്തിൽ ഒരു ചെറിയ ഇടപെടലാണ്. തെറ്റായ വാർത്ത തെറ്റായ ഏകത സൃഷ്ടിക്കാം. അപൂർണ്ണമായ വാർത്ത ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ബോധം സൃഷ്ടിക്കാം. എന്നാൽ തെളിവും സന്ദർഭവും കാരണബന്ധങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സമഗ്രമായ വാർത്ത ഉയർന്ന യാഥാർത്ഥ്യബോധം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും.

അതുകൊണ്ട് വാർത്തയുടെ സത്യപരിശോധന വെറും സാങ്കേതിക നടപടിയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ഉറവിടം വിശ്വസനീയമാണോ? തെളിവ് എന്താണ്? മറ്റെന്ത് തെളിവുകളുമായി ഇത് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു? സംഭവത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം എന്താണ്? എന്താണ് റിപ്പോർട്ടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്? എന്താണ് ഒഴിവാക്കിയിരിക്കുന്നത്? ഈ വിവരണത്തിലൂടെ ആർക്കാണ് നേട്ടം? പുതിയ തെളിവുകൾ ലഭിച്ചാൽ നിഗമനം തിരുത്താൻ തയ്യാറാണോ? എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ തുടർച്ചയായി ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇതാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിലെ യഥാർത്ഥ സ്വയംതിരുത്തൽ.

ഇവിടെ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ സ്ഥാപനപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടൊപ്പം ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യവും അനിവാര്യമാണ്. ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് ഉടമയിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രനായിരിക്കാം; എന്നാൽ സ്വന്തം മുൻവിധികളുടെ തടവുകാരനായിരിക്കാം. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായിരിക്കാം; എന്നാൽ സ്വന്തം സാമൂഹിക ധാരണകളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ആയിരിക്കാം. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം തൊഴിലുടമയിൽ നിന്നുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം മാത്രമല്ല; സ്വന്തം മുൻധാരണകളെ നിരന്തരം പരിശോധിക്കാനുള്ള കഴിവുമാണ്.

“ഞാൻ ആരുടെ ഭാഷയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്?”, “എന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു?”, “എന്റെ ഉറവിടങ്ങൾ ആരൊക്കെയാണ്?”, “ആരുടെ ശബ്ദമാണ് എന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഇല്ലാത്തത്?”, “എന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ഏത് ബന്ധമാണ് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്?”, “ഞാൻ അറിയാതെ ഏതെങ്കിലും അധികാരത്തിന്റെ ഭാഷ ആവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ?” തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ആന്തരിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഈ സ്വയംപരിശോധനയാണ് ബൗദ്ധിക പ്രതിരോധശേഷിയുടെ അടിസ്ഥാനം. പുതിയ ആശയങ്ങളെ മുഴുവനായി തള്ളിക്കളയുകയല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം. മറിച്ച് പുതിയ വിവരങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുകയും പരിശോധിക്കുകയും തെറ്റാണെങ്കിൽ തിരുത്തുകയും തെളിവില്ലാത്ത അവകാശവാദങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വഴക്കമുള്ള ബോധമാണ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനാൽ ശക്തനായ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഒരു ആശയധാരയുടെ അന്ധാനുയായി അല്ല; ആശയധാരകളെ തന്നെ പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുന്ന വിമർശനാത്മക ബോധത്തിന്റെ ഉടമയാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തവും ഭരണകൂട അധികാരവും മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് പുറത്തുനിന്നുള്ള ശത്രുക്കൾ മാത്രമല്ല. അവ മനുഷ്യസമൂഹത്തിലെ പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സ്ഥാപനവൽക്കരിച്ച രൂപങ്ങളാണ്. ഉൽപ്പാദനം സാമൂഹികമായിരിക്കുമ്പോഴും സമ്പത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത കേന്ദ്രീകൃതമാകുന്നത് ഒരു അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യമാണ്. വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും സാമൂഹിക സംഘടനയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരഘടനയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യരുടെ സ്വതന്ത്ര ആശയവിനിമയത്തിനായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട സാങ്കേതികവിദ്യ തന്നെ മനുഷ്യരുടെ പെരുമാറ്റനിയന്ത്രണത്തിനുള്ള ഉപകരണമായി മാറുന്നത് സാങ്കേതിക പുരോഗതിയുടെ മറ്റൊരു വൈരുദ്ധ്യമാണ്.

ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ പ്രതിരോധം കൂടുതൽ ബുദ്ധിപരമാകുന്നു. അധികാരത്തെ വെറുക്കുക എന്നതിൽ നിന്ന് അധികാരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനരീതി മനസ്സിലാക്കുന്നതിലേക്ക് അവൻ മാറുന്നു. സമ്മർദ്ദത്തെ വ്യക്തിപരമായ ശത്രുതയായി മാത്രം കാണാതെ അതിന് പിന്നിലുള്ള ഘടനയെ അന്വേഷിക്കുന്നു. ഭയത്തെ അറിവിന്റെ വിഷയമാക്കുന്നു. സംഘർഷത്തെ പുതിയ ബോധത്തിന്റെ സാധ്യതയായി മാറ്റുന്നു.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ധാർമ്മിക പ്രതിരോധശേഷിയുടെ ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥം. പുറത്തുള്ള സമ്മർദ്ദങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുന്ന ധൈര്യമല്ല അത്. സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്കിടയിലും സ്വന്തം ബോധത്തിന്റെ ഏകസുസംഘടിതത്വം നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവാണ്. ജോലി നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ഭയം, രാഷ്ട്രീയ പ്രതികാരം, സാമൂഹിക ആക്രമണം, അധികാര സമ്മർദ്ദം, സ്ഥാപനപരമായ ഒറ്റപ്പെടുത്തൽ എന്നിവ നേരിടുമ്പോഴും തെളിവിനോടും സത്യാന്വേഷണത്തോടുമുള്ള പ്രതിബദ്ധത നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രൻ.

സത്യത്തെ സ്വന്തം കൈവശമുള്ള ഒരു വസ്തുവായി കാണാതിരിക്കലും ഈ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ പ്രധാന ഗുണമാണ്. “എന്റെ കൈയിലാണ് അന്തിമസത്യം” എന്ന അവകാശവാദം തന്നെ ഒരു പുതിയ അധികാരരൂപമായി മാറാം. സത്യം നിരന്തരമായി വികസിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. പുതിയ തെളിവുകൾ വന്നാൽ പഴയ നിഗമനങ്ങൾ തിരുത്തണം. പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ കണ്ടെത്തുമ്പോൾ പഴയ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ പുനഃപരിശോധിക്കണം. തെറ്റ് സമ്മതിക്കാനുള്ള കഴിവ് ബലഹീനതയല്ല; ഉയർന്ന സത്യബോധത്തിലേക്കുള്ള മുന്നേറ്റമാണ്.

ഇതിനാലാണ് ആശയധാരയും പ്രചാരണവും സത്യത്തിന്റെ മരവിച്ച രൂപങ്ങളായി മാറാൻ സാധ്യതയുള്ളത്. ഒരു പ്രത്യേക ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ പ്രയോജനകരമായിരുന്ന ഒരു വ്യാഖ്യാനത്തെ മാറ്റമില്ലാത്ത അന്തിമസത്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോൾ ചിന്തയുടെ ചലനം അവസാനിക്കുന്നു. പ്രക്രിയ സിദ്ധാന്തമായി മാറുന്നു; സിദ്ധാന്തം പിന്നീട് അന്ധവിശ്വാസമായി മാറുന്നു. മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ദൗത്യം ഈ മരവിച്ച ബോധത്തിൽ വീണ്ടും ചലനം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ്.

അതുകൊണ്ട് സത്യത്തിന്റെ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ സത്യത്തിന്റെ ഉടമയല്ല. സത്യാന്വേഷണത്തിന്റെ ചലനം നിലനിർത്തുന്ന ഒരു സഹായിയാണ്. സത്യത്തെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തുന്നത് അന്തിമപ്രഖ്യാപനത്തിലൂടെയല്ല; തുടർച്ചയായ ചോദ്യങ്ങളിലൂടെയും തെളിവുകളിലൂടെയും സംവാദത്തിലൂടെയും പരിശോധനയിലൂടെയും തിരുത്തലുകളിലൂടെയുമാണ്. “സത്യം” ഒരു നാമപദം മാത്രമല്ല; സത്യത്തിലേക്കുള്ള നിരന്തരമായ സഞ്ചാരമാണ്.

ഭാവിയിലെ മാധ്യമപ്രവർത്തനം അതിനാൽ സംഭവങ്ങൾക്കു പിന്നാലെ ഓടുന്ന പ്രതികരണാത്മക മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തെ മറികടക്കണം. കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, പരിസ്ഥിതി നാശം, ഡിജിറ്റൽ ബോധനിയന്ത്രണം, സാമൂഹിക അന്യതാബോധം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം, വിവരത്തിന്റെ വാണിജ്യവൽക്കരണം, രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണം തുടങ്ങിയവ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളല്ല. സമൂഹത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരസ്പരബന്ധിതമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പ്രകടനങ്ങളാണ്.

ഒരു പ്രളയം വെറും പ്രകൃതിദുരന്തമല്ല. ഭൂവിനിയോഗം, വനനശീകരണം, കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, വികസനനയം, നഗരാസൂത്രണം, വിഭവങ്ങളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം, രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ അതിന്റെ തീവ്രതയെ നിർണ്ണയിച്ചേക്കാം. അതുപോലെ തൊഴിലില്ലായ്മ വെറും വ്യക്തിയുടെ തൊഴിൽ നഷ്ടമല്ല. സാങ്കേതിക മാറ്റം, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, മൂലധനത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം, വിദ്യാഭ്യാസരീതി, തൊഴിൽവിപണി, ഭരണകൂടനയങ്ങൾ, ആഗോള സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ അതിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചേക്കാം.

ഇത്തരം ഘടനാപരമായ മാധ്യമപ്രവർത്തനം ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ ആവശ്യമായി വരും. സംഭവങ്ങളെ മാത്രം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാതെ സംഭവങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഘടനകളെ അന്വേഷിക്കണം. ലക്ഷണത്തെ മാത്രം വിവരിക്കാതെ അതിന്റെ കാരണപ്രക്രിയ കണ്ടെത്തണം. വ്യക്തിയെ മാത്രം കുറ്റപ്പെടുത്താതെ വ്യക്തിയെ ആ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യവും പരിശോധിക്കണം. പുറംകാഴ്ചയ്ക്കപ്പുറം ആന്തരിക ഘടനയിലേക്ക് കടക്കണം.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഭാവിയിലെ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ചരിത്രത്തിന്റെ വെറും രേഖപ്പെടുത്തുന്നവനല്ല; ചരിത്രബോധത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ പങ്കാളിയാണ്. സമൂഹം സ്വന്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് സ്വയം മാറാനുള്ള കഴിവ് നേടുന്നത്. മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ആ സ്വയംബോധത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഉപാധിയാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ സമൂഹം ഒരു സ്വയംസംഘടിത വ്യവസ്ഥയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വയംതിരുത്തൽ ശേഷിയിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് വലിയ പങ്കുണ്ട്. സമൂഹം ചെയ്യുന്ന തെറ്റുകളെ സമൂഹത്തിനു തന്നെ തിരിച്ചുകാണിക്കുക, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കുക, അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ശബ്ദങ്ങളെ പൊതുബോധത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക, തെറ്റായ ഏകതകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുക, പുതിയ അറിവ് പൊതുചർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക — ഇതെല്ലാം സമൂഹത്തിന്റെ സ്വയംതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണ്.

അതിനാൽ സ്വതന്ത്ര മാധ്യമപ്രവർത്തനം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അലങ്കാരമല്ല. ജനാധിപത്യം സ്വയം തിരുത്താനുള്ള അടിസ്ഥാന സംവിധാനമാണ് അത്. മാധ്യമങ്ങൾ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തിടത്ത് സമൂഹത്തിന് സ്വന്തം തെറ്റുകളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. വിമർശനത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന സമൂഹം പുറമേയ്ക്ക് ശക്തമായി തോന്നിയാലും അകത്ത് നിന്ന് ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ഇവിടെ നിന്നാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് ഒരു സത്താശാസ്ത്രപരമായ ഉത്തരവാദിത്തം ലഭിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് അതിനെ നോക്കുന്ന ഒരു നിഷ്‌ക്രിയ നിരീക്ഷകൻ അല്ല. യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു ഉദ്ഭവിച്ച തലമാണ് മനുഷ്യബോധം. മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ബോധവും അതിനാൽ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അയാൾ എഴുതുന്ന ഓരോ വാക്കും വീണ്ടും സമൂഹത്തിന്റെ ബോധത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു. പഴയ ധാരണകളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. പുതിയ ധാരണകൾക്ക് ജന്മം നൽകുന്നു.

അതിനാൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനം യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വെറും പ്രതിഫലനം മാത്രമല്ല; യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സാമൂഹികബോധത്തിന്റെ സ്വയംപരിശോധനയിൽ പങ്കാളിത്തമാണ്. ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ മാധ്യമപ്രവർത്തകന് വസ്തുതാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടൊപ്പം ബോധപരമായ ഉത്തരവാദിത്തവും ഉണ്ട്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി ശബ്ദത്തിന്റെ ഉയരത്തിലോ രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലോ അല്ല. അത് സത്താപരമായ ധൈര്യത്തിലാണ് — ഭയം, സമ്മർദ്ദം, പ്രചാരണം, സാമ്പത്തിക നിർബന്ധം, അധികാരത്തിന്റെ ആകർഷണം എന്നിവയ്ക്കിടയിലും യാഥാർത്ഥ്യത്തോട് ബൗദ്ധികമായി സത്യസന്ധനായി നിലകൊള്ളാനുള്ള ധൈര്യം. ഈ ധൈര്യം മറ്റുള്ളവരെ ആക്രമിക്കുന്നതിലല്ല; സ്വന്തം ബോധത്തെ നിരന്തരം പരിശോധിക്കുന്നതിലാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ പഠിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന പാഠം ഇതാണ്: വൈരുദ്ധ്യം സത്യത്തിന്റെ ശത്രുവല്ല; സത്യത്തിന്റെ ജനനഭൂമിയാണ്. അധികാരവും സ്വാതന്ത്ര്യവും, സംയോജനവും വിയോജനവും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, വ്യക്തിയും സമൂഹവും, വസ്തുതയും വ്യാഖ്യാനവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷങ്ങളിലാണ് പുതിയ ബോധം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കേണ്ടതില്ല. അവയുടെ ഉറവിടങ്ങളും ചലനവും പരസ്പരബന്ധങ്ങളും കണ്ടെത്തി അവയിൽനിന്ന് ഉയർന്ന ഏകസുസംഘടിതത്വം രൂപപ്പെടുത്തുകയാണ് വേണ്ടത്.

യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ഏകത എല്ലാവരും ഒരേ കാര്യം വിശ്വസിക്കുന്ന അവസ്ഥയല്ല. വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും വിമർശനങ്ങൾക്കും തെളിവുകൾക്കും സംവാദത്തിനും ഇടം നൽകിക്കൊണ്ട് പൊതുവായ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അന്വേഷിക്കാൻ കഴിയുന്ന അവസ്ഥയാണ് യഥാർത്ഥ ഏകത. ഏകത എന്നത് ഏകതാനതയല്ല. വൈവിധ്യത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള കഴിവാണ് ഉയർന്ന ഏകസുസംഘടിതത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും ഭരണകൂട അധികാരത്തിന്റെയും സമ്മർദ്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് അത്ഭുതകരമായി മോചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഉപകരണമല്ല. അതിനു പകരം, ആ സമ്മർദ്ദങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും അവയുടെ ഘടനാപരമായ ഉറവിടങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനും സ്വന്തം ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കാനും തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അവയെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും കൂടുതൽ ഉയർന്ന യാഥാർത്ഥ്യബോധം സൃഷ്ടിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക-രീതിശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടാണ് അത്.

ബാഹ്യ മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് സ്ഥാപനപരമായ സംരക്ഷണം ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ ആ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥമുള്ളതാക്കുന്നത് ആന്തരിക ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്. സ്ഥാപനത്തിന് പുറത്തുള്ള അധികാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായിട്ടും സ്വന്തം മുൻവിധികളുടെ തടവുകാരനായ ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രനല്ല. സ്വന്തം ചിന്തയെ തന്നെ നിരന്തരം പരിശോധിക്കുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകനാണ് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ വാഹകൻ.

ഇവിടെ നിന്നാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാവി തുറക്കുന്നത്. ഭാവിയിലെ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ വെറും ചരിത്രത്തിന്റെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നവനാകില്ല; ചരിത്രത്തിന്റെ ചലനത്തിൽ സജീവമായി പങ്കാളിയാകും. അവന്റെ വാക്കുകൾ സംഭവങ്ങളെ മാത്രം വിവരിക്കുകയില്ല; അവയുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തും. അവന്റെ അന്വേഷണങ്ങൾ അഴിമതിയും വിവാദവും മാത്രം സൃഷ്ടിക്കുകയില്ല; ഘടനാപരമായ ബോധ്യം സൃഷ്ടിക്കും. അവന്റെ വിമർശനം നശീകരണത്തിൽ അവസാനിക്കുകയില്ല; മാറ്റത്തിന്റെ സാധ്യതകൾ തുറക്കും.

അവന്റെ ധാർമ്മികത നിയമങ്ങളുടെ അനുസരണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുകയില്ല. മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ സത്യവും ഉത്തരവാദിത്തവും സ്വാതന്ത്ര്യവും സാമൂഹിക ക്ഷേമവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നതായിരിക്കും അത്. അവൻ അധികാരത്തിന്റെ ദാസനാകുകയില്ല. അതുപോലെ അധികാരവിരുദ്ധതയെ തന്നെ ഒരു അന്ധവിശ്വാസമാക്കുകയും ഇല്ല. അധികാരത്തെയും അതിന്റെ എതിർപ്പിനെയും ഒരുപോലെ ചരിത്രപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി മനസ്സിലാക്കും.

അങ്ങനെ മാധ്യമപ്രവർത്തനം ഒരു തൊഴിൽ എന്ന പരിധിയെ മറികടന്ന് മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ സാമൂഹിക സ്വയംസംഘടനയിൽ പങ്കാളിയാകുന്ന സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനമായി ഉയരും. കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ചരക്കാക്കി വിഘടിപ്പിക്കുമ്പോൾ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ അതിന്റെ ബന്ധങ്ങളെ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം. ഭരണകൂടം വ്യാജ ഏകത സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കണം. പ്രചാരണം സത്യത്തെ മരവിപ്പിക്കുമ്പോൾ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ വീണ്ടും ചോദ്യത്തിന്റെയും തെളിവിന്റെയും സംവാദത്തിന്റെയും ചലനം സൃഷ്ടിക്കണം. സമൂഹം വിഭജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ ആന്തരിക ബന്ധങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കണം.

അവസാനമായി, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലൂടെ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ ശാക്തീകരണം അധികാരത്തെ തോൽപ്പിക്കുന്നതിൽ മാത്രം അല്ല; അധികാരം ബോധത്തെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി സ്വന്തം ബോധത്തെ അതിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നതിലാണ്. കോർപ്പറേറ്റ് സമ്മർദ്ദം സംയോജകശക്തിയുടെ അതിരുകടന്ന രൂപമാണെന്നും സെൻസർഷിപ്പ് വ്യാജ ഏകതയുടെ പ്രകടനമാണെന്നും തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഭയത്തിന്റെ വസ്തുവിനെ തന്നെ വിശകലനത്തിന്റെ വിഷയമാക്കി മാറ്റുന്നു. അപ്പോൾ സമ്മർദ്ദം അവന്റെ ചിന്തയെ തകർക്കുന്ന ശക്തിയല്ല; കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ചോദ്യങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യമായി മാറുന്നു.

ഇത്തരം മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ അധികാരത്തിന്റെ സേവകനല്ല; സത്യത്തിന്റെ ഉടമയുമല്ല. അവൻ സത്യത്തിന്റെ നിരന്തരമായ പുനർജനനത്തിന് ഒരു ബോധമാധ്യമമാണ്. വിഘടനത്തിൽ നിന്ന് ബന്ധത്തിലേക്ക്, മൗനത്തിൽ നിന്ന് സംവാദത്തിലേക്ക്, ഭയത്തിൽ നിന്ന് ധൈര്യത്തിലേക്ക്, വിവരത്തിൽ നിന്ന് അറിവിലേക്ക്, അറിവിൽ നിന്ന് ബോധത്തിലേക്ക്, വൈരുദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ഏകസുസംഘടിതത്വത്തിലേക്ക് സമൂഹത്തെ നയിക്കുന്ന നിരന്തരമായ പരിവർത്തനപ്രക്രിയയിൽ പങ്കാളിയാകുന്നതാണ് അവന്റെ യഥാർത്ഥ ദൗത്യം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ സംയോജകവും വിയോജകവുമായ ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക ഇടപെടലാണ് മാറ്റത്തിന്റെയും വികാസത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനം. മനുഷ്യബോധവും അതിൽനിന്ന് വേറിട്ട ഒന്നല്ല. മാധ്യമപ്രവർത്തനവും അതുകൊണ്ട് ചോദ്യംചെയ്യലിന്റെയും സ്ഥിരീകരണത്തിന്റെയും, വിഘടനത്തിന്റെയും പുനഃസംഘടനയുടെയും, നിഷേധത്തിന്റെയും പുതിയ സ്ഥിരീകരണത്തിന്റെയും ചലനത്തിലൂടെയാണ് വളരേണ്ടത്. സത്യത്തെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തുന്നത് അതിന്റെ അന്തിമപ്രഖ്യാപനമല്ല; അതിന്റെ നിരന്തരമായ പുനർപരിശോധനയും പുനർനിർമ്മാണവുമാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അവന്റെ ശബ്ദത്തിന്റെ ശക്തിയല്ല; അവന്റെ ബോധത്തിന്റെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയാണ്. കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിർബന്ധങ്ങളും ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദങ്ങളും അവനെ വളയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും അവയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും അവയെ ബൗദ്ധിക ഊർജമായി മാറ്റാനും കഴിയുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രൻ. അയാൾ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന ഒരാൾ മാത്രമല്ല; അധികാരം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്ന ഒരാളാണ്. അയാൾ പ്രചാരണത്തെ നിരസിക്കുന്ന ഒരാൾ മാത്രമല്ല; പ്രചാരണം എങ്ങനെ മനുഷ്യബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരാളാണ്. അയാൾ സത്യത്തിന്റെ ഉടമയല്ല; സത്യത്തിന്റെ നിരന്തരമായ ഉദ്ഭവപ്രക്രിയയുടെ ജാഗ്രതയുള്ള പങ്കാളിയാണ്.

അങ്ങനെ മാധ്യമപ്രവർത്തനം ഒരു സാധാരണ തൊഴിൽ എന്ന പരിധിയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരാശിയുടെ സ്വയംബോധത്തിന്റെയും സ്വയംപരിവർത്തനത്തിന്റെയും ഒരു സൃഷ്ടിപരമായ ശക്തിയായി ഉയരുന്നു. ലോകം സ്വയം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ അതിനെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ കഴിവും മാറണം. യാഥാർത്ഥ്യം സ്വയംസംഘടിതമാകുന്നതുപോലെ ബോധവും സ്വയംസംഘടിതമാകുന്നു; ബോധം സ്വയംസംഘടിതമാകുന്നതുപോലെ സമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ യാഥാർത്ഥ്യബോധവും പുനഃസംഘടിതമാകുന്നു. ഈ പുനഃസംഘടനയിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ പങ്ക് നിർണായകമാണ്.

അവൻ ഇരുട്ടിൽ വെളിച്ചം കാണിക്കുന്ന ഒരാൾ മാത്രമല്ല. വെളിച്ചവും ഇരുട്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമൂഹിക ശക്തികളെ തിരിച്ചറിയാൻ മനുഷ്യരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്ന ഒരാളാണ്. അവൻ സമൂഹത്തിന് തയ്യാറായ ഉത്തരങ്ങൾ മാത്രം നൽകുന്നില്ല; കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കാനും കൂടുതൽ ശരിയായ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനും സമൂഹത്തെ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു. അതാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വിമോചനാത്മക ശക്തി.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ അധികാരത്തിന്റെ സേവകനുമല്ല, സത്യത്തിന്റെ ഉടമയുമല്ല; മനുഷ്യസമൂഹത്തിൽ സത്യത്തിന്റെ നിരന്തരമായ പുനർജനനത്തിന് ഒരു സജീവ മാധ്യമമാണ്. വിഘടനത്തിൽ നിന്ന് ബന്ധം, മൗനത്തിൽ നിന്ന് സംവാദം, ഭയത്തിൽ നിന്ന് ധൈര്യം, വിവരത്തിൽ നിന്ന് അറിവ്, അറിവിൽ നിന്ന് ബോധം, വൈരുദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ഏകസുസംഘടിതത്വം — ഈ നിരന്തരമായ പരിവർത്തനപ്രക്രിയയിൽ പങ്കാളിയാകുന്നതാണ് അവന്റെ യഥാർത്ഥ ദൗത്യം.

അതിനാൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാവി കൂടുതൽ വേഗതയുള്ള വാർത്തകളിലോ കൂടുതൽ ശക്തമായ സാങ്കേതികവിദ്യകളിലോ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നതല്ല. കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രവും വിമർശനാത്മകവും സ്വയംപരിശോധനാപരവും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിവുള്ളതുമായ ബോധത്തിലാണ് അതിന്റെ ഭാവി. കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തവും രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന വ്യാജ ഏകതകളെ അതിജീവിച്ച്, മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെയും വിമർശനത്തെയും സംവാദത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഉയർന്ന ഏകസുസംഘടിതത്വം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തനമാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഭാവിയെ സംരക്ഷിക്കുക. അതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മാധ്യമപ്രവർത്തകന് നൽകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി — അധികാരത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്കിടയിലും സത്യത്തിന്റെ ചലനം നിലനിർത്താനുള്ള ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മാധ്യമപ്രവർത്തകന് നൽകുന്ന ശക്തി ഒരു ദാർശനിക കാഴ്ചപ്പാടിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അതിനെ വാർത്ത ശേഖരിക്കുന്നതിനും പരിശോധിക്കുന്നതിനും വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനും അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഒരു രീതിശാസ്ത്രമായി വികസിപ്പിക്കാനാകും. വാർത്തയെ ഒരു സംഭവത്തിന്റെ രേഖയായി മാത്രം കാണാതെ, പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന നിരവധി ശക്തികളുടെ താൽക്കാലിക പ്രകടനമായി കാണുക എന്നതാണ് ഈ രീതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം. ഓരോ സംഭവത്തിനും പുറംരൂപമുണ്ട്; അതിനടിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കാരണങ്ങളുണ്ട്; അതിലും ആഴത്തിൽ ചരിത്രപരമായ ബന്ധങ്ങളുണ്ട്. ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഈ വിവിധ തലങ്ങളെ വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കുകയും പിന്നീട് അവയെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച് സമഗ്രമായ യാഥാർത്ഥ്യബോധം നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഒരു വാർത്ത ലഭിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ചോദിക്കേണ്ടത് “ഇത് സത്യമാണോ?” എന്നതാണ്. എന്നാൽ അതിൽ അന്വേഷണം അവസാനിക്കരുത്. “ഈ വിവരം എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്?”, “ആരാണ് ഇത് ആദ്യം പറഞ്ഞത്?”, “അതിന് തെളിവെന്താണ്?”, “ആരാണ് ഈ വിവരത്തെ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത്?”, “ആർക്കാണ് ഇതിലൂടെ നേട്ടം?”, “ആരാണ് ഇതിലൂടെ നഷ്ടപ്പെടുന്നത്?”, “ഈ വാർത്തയിൽ എന്താണ് പറയുന്നത്?”, “എന്താണ് പറയാതെ വിട്ടിരിക്കുന്നത്?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളും ചോദിക്കണം. കാരണം ഒരു വസ്തുത ശരിയായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പും അവതരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയും തെറ്റായ ധാരണ സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം. സത്യം പറയുന്നതും സത്യത്തെ സമഗ്രമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ല.

ഇവിടെ വസ്തുതയും വസ്തുതയുടെ സന്ദർഭവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പ്രധാനമാണ്. ഒരു വ്യക്തി ഒരു പ്രത്യേക സമയത്ത് ഒരു പ്രത്യേക പ്രസ്താവന നടത്തിയെന്നത് ഒരു വസ്തുതയായിരിക്കാം. എന്നാൽ ആ പ്രസ്താവന എന്തുകൊണ്ട് നടത്തി, അതിന് മുമ്പ് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്, പിന്നീട് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്, പ്രസ്താവനയുടെ പൂർണ്ണരൂപം എന്തായിരുന്നു, ഏത് സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിലാണ് അത് ഉണ്ടായത് എന്നൊന്നും പരിശോധിക്കാതെ ആ വാക്യം മാത്രം വാർത്തയാക്കുന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വിഘടിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയാണ്. ഒരു ഭാഗിക സത്യം ചിലപ്പോൾ മുഴുവൻ അസത്യത്തേക്കാൾ ശക്തമായ തെറ്റിദ്ധാരണ സൃഷ്ടിക്കാം.

അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിൽ വസ്തുതയെ അതിന്റെ ബന്ധവലയത്തിനുള്ളിൽ കാണണം. ഒരു സംഭവം ഒറ്റപ്പെട്ട ഒന്നല്ല. അത് മുൻ സംഭവങ്ങളുമായും അതിന്റെ സമകാലിക സാഹചര്യങ്ങളുമായും ഭാവിയിലെ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നു. ഈ ബന്ധവലയത്തെ കണ്ടെത്തുകയാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ അന്വേഷണശേഷിയുടെ പ്രധാന പരീക്ഷണം.

ഒരു വാർത്തയുടെ പുറംതലത്തിൽ സാധാരണയായി ഒരു സംഭവം മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. എന്നാൽ ഓരോ സംഭവത്തിന്റെയും പിന്നിൽ പല തലങ്ങളിലായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശക്തികളുണ്ട്. വ്യക്തിതലം, കുടുംബതലം, സമൂഹതലം, സാമ്പത്തികതലം, രാഷ്ട്രീയതലം, സാംസ്കാരികതലം, സാങ്കേതികതലം, ചരിത്രതലം തുടങ്ങിയവയിൽ ഒരേ സമയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ ഒരു സംഭവത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ വിവിധ തലങ്ങളുള്ള യാഥാർത്ഥ്യബോധം മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ ഈ ബന്ധങ്ങളെ കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.

ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു തൊഴിലാളി ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന വാർത്ത ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതസംഭവമായി മാത്രം അവതരിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ അന്വേഷിച്ചാൽ കമ്പനി ചെലവ് കുറയ്ക്കാൻ എടുത്ത തീരുമാനവും, പുതിയ യന്ത്രസാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വരവും, ഉൽപ്പാദനരീതിയിലെ മാറ്റവും, വിപണിയിലെ മാറ്റവും, ഉടമസ്ഥരുടെ ലാഭലക്ഷ്യവും, തൊഴിൽനിയമത്തിലെ മാറ്റങ്ങളും, ആഗോള സാമ്പത്തിക സാഹചര്യവും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടതായി കാണാം. അപ്പോൾ വ്യക്തിയുടെ ദുരിതം ഒരു വ്യക്തിപരമായ പരാജയം എന്നതിൽ നിന്ന് മാറി ഒരു സാമൂഹിക പ്രക്രിയയുടെ പ്രകടനമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു.

അതുപോലെ ഒരു കർഷകൻ കടബാധ്യതയെ തുടർന്ന് ആത്മഹത്യ ചെയ്തുവെന്ന വാർത്തയെ വ്യക്തിയുടെ മാനസിക ദൗർബല്യത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വ്യക്തിയിൽ അടച്ചുപൂട്ടുകയാണ്. കൃഷിച്ചെലവിന്റെ വർധന, വിളവിന്റെ വില, കടവ്യവസ്ഥ, കാലാവസ്ഥ, വിത്തിന്റെയും വളത്തിന്റെയും വിപണി, ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത, കാർഷികനയം, വിപണിയിലെ ഇടനിലക്കാർ തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോഴാണ് സംഭവത്തിന്റെ സാമൂഹിക വേരുകൾ പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതാണ് സംഭവത്തിൽ നിന്ന് ഘടനയിലേക്കുള്ള മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ നീക്കം.

അധികാരബന്ധങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ മാധ്യമപ്രവർത്തന ചോദ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് “ആരാണ് സംസാരിക്കുന്നത്?” എന്നത്. എന്നാൽ അതിലും പ്രധാനപ്പെട്ട മറ്റൊരു ചോദ്യം “ആരാണ് സംസാരിക്കാൻ കഴിയാത്തത്?” എന്നതാണ്. ഒരു വാർത്തയിൽ അധികാരമുള്ളവരുടെ പ്രസ്താവനകൾ പൂർണ്ണമായി ഉൾപ്പെടുകയും ബാധിതരായ ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദം കാണാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ ആ വാർത്ത പുറമേയ്ക്ക് സമതുലിതമായി തോന്നിയാലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അധികാരത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നായിരിക്കാം.

ഒരു സർക്കാർ തീരുമാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാർത്തയിൽ മന്ത്രിയുടെ പ്രസ്താവനയും ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വിശദീകരണവും മാത്രം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടാണ് പ്രധാനമായും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. അതേ തീരുമാനത്തിന്റെ ഫലമനുഭവിക്കുന്ന തൊഴിലാളി, കർഷകൻ, വിദ്യാർത്ഥി, രോഗി, സ്ത്രീ, സാധാരണ പൗരൻ തുടങ്ങിയവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ അതിൽ ഉൾപ്പെടുമ്പോഴാണ് സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യം കൂടുതൽ പൂർണ്ണമാകുന്നത്.

ഇവിടെ “എല്ലാ വശവും ഒരേ അളവിൽ കൊടുക്കണം” എന്ന ലളിതമായ തുല്യത മതിയാകില്ല. തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഏത് അവകാശവാദമാണ് ശരിയെന്ന് പരിശോധിക്കണം. തെറ്റായ ഒരു അവകാശവാദത്തിനും തെളിവുപരമായ ഒരു വസ്തുതയ്ക്കും ഒരേ സ്ഥാനം നൽകുന്നത് യഥാർത്ഥ വസ്തുനിഷ്ഠതയല്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വസ്തുനിഷ്ഠത വ്യത്യസ്ത ശബ്ദങ്ങളെ കേൾക്കുന്നു; എന്നാൽ തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അവയെ വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തവും രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും മാധ്യമത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ മാർഗങ്ങളിലൊന്ന് നേരിട്ടുള്ള കള്ളം പറയൽ മാത്രമല്ല. യഥാർത്ഥ വസ്തുതകളെ പ്രത്യേക രീതിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ക്രമീകരിക്കുകയും ആവർത്തിക്കുകയും അവയ്ക്ക് പ്രത്യേക വികാരപരമായ അർത്ഥം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ രീതി. അതിനാൽ പ്രചാരണത്തെ തിരിച്ചറിയാൻ “ഇത് സത്യമാണോ?” എന്ന ചോദ്യം മാത്രം പോരാ. “ഈ സത്യം എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇപ്പോൾ ഈ രീതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യം കൂടി ആവശ്യമാണ്.

ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഒരു തെറ്റ് നിരന്തരം വാർത്തയാക്കുകയും അതേ വ്യക്തിയുടെ നിരവധി നല്ല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടർച്ചയായി അവഗണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, ഓരോ വാർത്തയും പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ സത്യമായിരിക്കാം; എന്നാൽ വാർത്തകളുടെ സമഗ്രമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഒരു പ്രത്യേക പൊതുധാരണ സൃഷ്ടിക്കുന്നതായിരിക്കാം. ഇതാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സത്യത്തിലൂടെ നിർമ്മിക്കുന്ന വ്യാജ ഏകത.

അതുകൊണ്ട് പ്രചാരണത്തിന്റെ ശക്തി പലപ്പോഴും അസത്യത്തിലാണ് എന്നതിലുപരി സത്യത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും ക്രമീകരണത്തിലുമാണ്. എന്താണ് മുന്നിലെത്തിക്കുന്നത്, എന്താണ് പിന്നിലാക്കുന്നത്, എന്താണ് ആവർത്തിക്കുന്നത്, എന്താണ് മറക്കുന്നത്, ഏത് വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഏത് ചിത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു, ആരുടെ മുഖമാണ് തലക്കെട്ടിൽ കാണിക്കുന്നത് തുടങ്ങിയവയെല്ലാം പൊതുബോധത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു.

ഇന്നത്തെ വാർത്താമാധ്യമങ്ങളിൽ തലക്കെട്ടുകൾക്ക് അസാധാരണമായ സ്വാധീനമുണ്ട്. പലരും മുഴുവൻ വാർത്ത വായിക്കുന്നില്ല; തലക്കെട്ടും ചിത്രവും മാത്രം കാണുന്നു. അതിനാൽ വാർത്തയുടെ ഉള്ളടക്കത്തേക്കാൾ തലക്കെട്ട് പൊതുധാരണയെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന സാഹചര്യമുണ്ട്. വാർത്തയുടെ വിശദാംശങ്ങൾ ഒരു കാര്യം പറയുകയും തലക്കെട്ട് മറ്റൊരു വികാരം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, അവിടെ വാർത്തയുടെ അർത്ഥം വിഘടിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ തലക്കെട്ടിനെയും ഉള്ളടക്കത്തെയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കും. ഒരു വാർത്തയെ പരമാവധി ചുരുക്കുന്നതിന്റെ പേരിൽ അതിന്റെ കാരണബന്ധങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നുണ്ടോ? വികാരം ഉണർത്താൻ വേണ്ടി വസ്തുതയെ വളച്ചൊടിക്കുന്നുണ്ടോ? ഒരു വ്യക്തിയെ കുറ്റക്കാരനായി തോന്നിക്കുന്ന തരത്തിൽ തലക്കെട്ട് രൂപപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടോ? വായനക്കാരനെ ഒരു നിശ്ചിത നിഗമനത്തിലേക്ക് നയിക്കാനാണോ തലക്കെട്ടിന്റെ രൂപകൽപ്പന? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ വാർത്തയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും.

വാക്കുകൾ മാത്രമല്ല, ചിത്രങ്ങളും ദൃശ്യങ്ങളും പൊതുബോധത്തെ ശക്തമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഒരേ സംഭവത്തിന് വ്യത്യസ്ത ചിത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ വ്യത്യസ്ത വികാരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. ഒരു പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ഏറ്റവും അക്രമാസക്തമായ നിമിഷം മാത്രം കാണിച്ചാൽ പ്രതിഷേധം മുഴുവൻ അക്രമമായി തോന്നാം. അതേ സംഭവത്തിലെ സമാധാനപരമായ ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ ദൃശ്യങ്ങൾ കാണിച്ചാൽ മറ്റൊരു ചിത്രം രൂപപ്പെടാം.

അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനം വാക്കുകളുടെ മാത്രമല്ല, ദൃശ്യങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവും പരിശോധിക്കണം. ഒരു ചിത്രം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടോ, അതോ ഒരു പ്രത്യേക വികാരം നിർമ്മിക്കുകയാണോ? ചിത്രത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംഭവത്തിന്റെ സമഗ്രത വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ ഒരു ഭാഗത്തെ മുഴുവൻ യാഥാർത്ഥ്യമായി അവതരിപ്പിക്കുകയാണോ? ഇത്തരത്തിലുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ദൃശ്യപ്രചാരണത്തെ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്നു.

മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാക്കുകൾ നിഷ്പക്ഷമായവയല്ല. ഒരേ സംഭവത്തെ വ്യത്യസ്ത വാക്കുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക അർത്ഥങ്ങൾ രൂപപ്പെടാം. “പ്രതിഷേധം” എന്ന വാക്കിനുപകരം “അക്രമം” എന്നു പറയുമ്പോൾ സംഭവത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുധാരണ മാറുന്നു. “തൊഴിൽപരിഷ്കാരം” എന്നതിന് പകരം “തൊഴിലാളി അവകാശങ്ങളുടെ ചുരുക്കം” എന്നു പറയുമ്പോൾ മറ്റൊരു സാമൂഹിക അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. “വിപണി പരിഷ്കാരം” എന്നതിന് പകരം “സ്വകാര്യവൽക്കരണം” എന്നു പറയുമ്പോൾ അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം.

അതിനാൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ വാക്കുകളെ വെറും വിവരവാഹകരായി കാണരുത്. വാക്കുകൾ ബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സാമൂഹിക ഉപകരണങ്ങളാണ്. ഒരു വാക്ക് ഒരു സംഭവത്തെ എങ്ങനെ ചട്ടക്കൂടിലാക്കുന്നു എന്നത് തന്നെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നമാണ്.

മാധ്യമസ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതാ ഘടന വാർത്തയുടെ സ്വഭാവത്തെ സ്വാധീനിക്കാം. ഉടമസ്ഥത മാത്രം ഒരു വാർത്തയെ തെറ്റാക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ ഒരു മാധ്യമസ്ഥാപനത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വം അതിന്റെ വാർത്താ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെയും മുൻഗണനകളെയും സ്വാധീനിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. പരസ്യദാതാക്കളുമായുള്ള ബന്ധം, വലിയ വ്യാപാരസ്ഥാപനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം, രാഷ്ട്രീയ അധികാരവുമായി ഉള്ള ബന്ധം, നിക്ഷേപകരുടെ താൽപര്യങ്ങൾ എന്നിവ മാധ്യമത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപരിധിയെ സ്വാധീനിച്ചേക്കാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ അതിനാൽ വാർത്തയുടെ ഉള്ളടക്കത്തോടൊപ്പം വാർത്ത ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഘടനയും പരിശോധിക്കണം. “ഈ വാർത്ത എന്താണ് പറയുന്നത്?” എന്നതോടൊപ്പം “ഈ വാർത്ത ഏത് സ്ഥാപനമാണ് നിർമ്മിച്ചത്?”, “അതിന്റെ സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വം എന്താണ്?”, “അതിന്റെ ഉടമസ്ഥത എങ്ങനെയാണ്?”, “അതിന്റെ താൽപര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?” എന്നും ചോദിക്കണം.

ഇത് മാധ്യമസ്ഥാപനത്തിലെ ഓരോ വ്യക്തിയെയും സംശയിക്കുന്നതിനല്ല. മറിച്ച്, വ്യക്തികളുടെ സത്യസന്ധതയെക്കാൾ വിശാലമായ സ്ഥാപനഘടനകളുടെ സ്വാധീനം തിരിച്ചറിയാനാണ്. ഒരാൾ സത്യസന്ധനായിരിക്കാം; എന്നാൽ അയാൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഘടന ചില വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് പ്രത്യേക രീതിയിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ അവനെ നിർബന്ധിച്ചേക്കാം. അതാണ് വ്യക്തിപരമായ ധാർമ്മികതയും സ്ഥാപനപരമായ നിർബന്ധവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം.

ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം എല്ലായ്പ്പോഴും തുറന്ന സെൻസർഷിപ്പിന്റെ രൂപത്തിലായിരിക്കണമെന്നില്ല. ചിലപ്പോൾ പരസ്യനിഷേധം, നിയമനടപടിയുടെ ഭീഷണി, അന്വേഷണങ്ങളുടെ സമ്മർദ്ദം, വിവരപ്രവേശനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം, ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരത്തിന്റെ ആവശ്യകത, രാഷ്ട്രീയ ബന്ധങ്ങളുടെ സ്വാധീനം, സാമൂഹിക അപവാദം, ഓൺലൈൻ ആക്രമണം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കാം.

ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ പലപ്പോഴും സ്വയം തന്നെ നിയന്ത്രിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. പുറത്തുനിന്ന് ആരും വിലക്കാത്ത വിഷയങ്ങൾ പോലും “ഇത് പ്രശ്നമാകുമോ?” എന്ന ഭയത്തിൽ ഒഴിവാക്കുന്നു. ഇതാണ് സ്വയംസെൻസർഷിപ്പിന്റെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ രൂപം. കാരണം ഇവിടെ സെൻസർ പുറത്ത് നിൽക്കുന്ന ഒരാൾ അല്ല; മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ സ്വന്തം ബോധത്തിനുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു നിയന്ത്രണശക്തിയാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇതിനെ പുറത്തെ നിർബന്ധം ബോധത്തിനുള്ളിലെ സംയോജകശക്തിയായി മാറുന്ന പ്രക്രിയയായി കാണാം. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പുറത്തെ അധികാരത്തിന്റെ ആവശ്യമില്ലാതെ തന്നെ വ്യക്തി സ്വന്തം ചിന്തയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക വിമോചനം ഈ ആന്തരിക നിയന്ത്രണത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നതോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്.

മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ധൈര്യം ഭയത്തിന്റെ അഭാവമല്ല. ഭയം ഉണ്ടായിട്ടും സത്യാന്വേഷണം തുടരാനുള്ള കഴിവാണ്. ഭയത്തെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് യാഥാർത്ഥ്യബോധമല്ല. മനുഷ്യൻ സാമൂഹിക ജീവിയാണ്; തൊഴിൽ, കുടുംബം, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭയങ്ങൾ സ്വാഭാവികമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഭയത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനുപകരം അതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. “എനിക്ക് എന്തിനാണ് ഭയം?”, “ഈ ഭയം എവിടെ നിന്നാണ് വരുന്നത്?”, “ആരാണ് ഈ ഭയം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്?”, “എന്റെ തീരുമാനങ്ങളെ ഈ ഭയം എത്രമാത്രം നിയന്ത്രിക്കുന്നു?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളിലൂടെ ഭയം ബോധത്തിന്റെ ഒരു വസ്തുവായി മാറുന്നു. അപ്പോൾ ഭയം മനുഷ്യനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പ്രതിഭാസമായി മാറുന്നു.

ഒരു സ്വതന്ത്ര മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം വിവരങ്ങളുടെ എണ്ണം അല്ല; അവയെ ക്രമീകരിച്ച് അർത്ഥമാക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് വിവരങ്ങൾ ശേഖരിച്ചിട്ടും അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കണ്ടെത്താനായില്ലെങ്കിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനം വിവരക്കൂമ്പാരമായി മാറും. കുറച്ച് വസ്തുതകളിൽ നിന്ന് ശരിയായ കാരണബന്ധങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകനാണ് കൂടുതൽ ശക്തൻ.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ സ്വയംസംഘടന എന്ന ആശയം ഇവിടെ പ്രയോഗിക്കാം. വ്യത്യസ്ത വിവരങ്ങൾ തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പുതിയ സമഗ്രരൂപം രൂപപ്പെടുന്നു. മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ മനസ്സും അത്തരമൊരു സ്വയംസംഘടിത സംവിധാനമായി പ്രവർത്തിക്കണം. പുതിയ വിവരങ്ങൾ പഴയ ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്യണം. പഴയ ധാരണകൾ പുതിയ വിവരങ്ങളെ പരിശോധിക്കാൻ സഹായിക്കണം. വിരുദ്ധമായ തെളിവുകൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടണം. അതിൽനിന്ന് കൂടുതൽ ഉയർന്ന ഒരു നിഗമനം രൂപപ്പെടണം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനം ഒരു പരിശീലനരീതിയായി വികസിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ ചില അടിസ്ഥാന ബൗദ്ധിക ശീലങ്ങൾ അനിവാര്യമാണ്. ഒന്നാമത്, ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ശീലം. ലഭിക്കുന്ന ആദ്യവിവരത്തെ അന്തിമവിവരമായി സ്വീകരിക്കരുത്. രണ്ടാമത്, തെളിവ് പരിശോധിക്കുന്ന ശീലം. വാദത്തിന്റെ ശക്തി അതിന്റെ ഉറവിടത്തിലും തെളിവിലും പരിശോധിക്കണം. മൂന്നാമത്, സന്ദർഭം അന്വേഷിക്കുന്ന ശീലം. ഒരു സംഭവത്തെ അതിന്റെ ചരിത്രപരവും സാമൂഹികവുമായ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കാണണം. നാലാമത്, വിരുദ്ധ തെളിവുകൾ അന്വേഷിക്കുന്ന ശീലം. സ്വന്തം ധാരണയെ സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ മാത്രം തേടരുത്. അഞ്ചാമത്, സ്വയംതിരുത്താനുള്ള ശീലം. പുതിയ തെളിവ് ലഭിച്ചാൽ നിഗമനം മാറ്റാൻ തയ്യാറാകണം. ആറാമത്, ബന്ധങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്ന ശീലം. ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങൾക്ക് പിന്നിലുള്ള സാമ്പത്തിക, രാഷ്ട്രീയ, സാമൂഹിക, സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങളെ അന്വേഷിക്കണം. ഈ ആറു ശീലങ്ങൾ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ബോധത്തെ അധികാരത്തിന്റെയും പ്രചാരണത്തിന്റെയും സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു.

മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ മറ്റുള്ളവരുടെ മുൻവിധികളെ മാത്രം കണ്ടെത്തിയാൽ മതിയാകില്ല. സ്വന്തം മുൻവിധികളെയും തിരിച്ചറിയണം. ഓരോ മനുഷ്യനും സ്വന്തം സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നും വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ നിന്നും അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നും ആശയധാരയിൽ നിന്നും ഭാഷയിൽ നിന്നും രൂപപ്പെട്ട ഒരു ബോധഘടനയുണ്ട്. അതിനാൽ പൂർണ്ണമായ മുൻവിധിരഹിതത്വം മനുഷ്യന് പ്രായോഗികമായി സാധ്യമല്ല.

എന്നാൽ സ്വന്തം മുൻവിധികളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നത് സാധ്യമാണ്. അതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആത്മപരിശോധന. “എനിക്ക് ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ തോന്നാൻ കാരണം എന്താണ്?”, “മറ്റൊരു സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലമുള്ള ഒരാൾ ഇതിനെ എങ്ങനെ കാണും?”, “എന്റെ നിഗമനത്തിന് വിരുദ്ധമായ തെളിവുകൾ എന്തൊക്കെയാണ്?” തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ ബോധത്തിന്റെ സ്വയംതിരുത്തൽ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു.

ഇതിലൂടെ വസ്തുനിഷ്ഠതയ്ക്ക് പുതിയൊരു അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. വസ്തുനിഷ്ഠത എന്നത് സ്വന്തം വികാരങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല. വികാരങ്ങളെയും മുൻവിധികളെയും തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ട് അവയുടെ സ്വാധീനം നിയന്ത്രിക്കുകയും തെളിവിന് മുൻഗണന നൽകുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്. മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ മനുഷ്യനാണ്; അതിനാൽ അവന് വികാരങ്ങളുണ്ടാകും. എന്നാൽ വികാരങ്ങൾ തെളിവിന്റെ സ്ഥാനത്ത് വരരുത്.

അതുപോലെ “ഇരുവശവും പറയുക” എന്നത് മാത്രം വസ്തുനിഷ്ഠതയല്ല. തെളിവുകൾ ഏത് വാദത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കണം. തെളിവില്ലാത്ത ഒരു അവകാശവാദത്തിനും ശക്തമായ തെളിവുള്ള ഒരു നിഗമനത്തിനും ഒരേ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് വസ്തുനിഷ്ഠതയല്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വസ്തുനിഷ്ഠത വ്യത്യസ്ത കാഴ്ചപ്പാടുകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; എന്നാൽ അവയെ തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിക്കുകയും അവയുടെ പരസ്പരബന്ധം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടം വസ്തുതകളുടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല. അവയിൽനിന്ന് കൂടുതൽ ഉയർന്ന ഒരു യാഥാർത്ഥ്യബോധം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ്. ഒരു നല്ല വാർത്ത വായിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ വായനക്കാരന് “എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?” എന്നതിന് മാത്രമല്ല, “എന്തുകൊണ്ടാണ് സംഭവിച്ചത്?”, “ഇതിന് പിന്നിലെ ശക്തികൾ എന്തൊക്കെയാണ്?”, “ഇത് മറ്റെന്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?”, “ഇതിന്റെ ഭാവിപ്രത്യാഘാതങ്ങൾ എന്താണ്?” എന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ വ്യക്തമായ ധാരണ ലഭിക്കണം.

ഇതാണ് വിവരത്തെ അറിവാക്കി, അറിവിനെ ബോധമാക്കി മാറ്റുന്ന പ്രക്രിയ. വിവരങ്ങൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വസ്തുതകളാണ്. അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ മനസ്സിലാകുമ്പോൾ അറിവ് രൂപപ്പെടുന്നു. ആ അറിവിന്റെ സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ അർത്ഥം മനസ്സിലാകുമ്പോൾ ബോധം രൂപപ്പെടുന്നു. ബോധം പ്രവർത്തനശേഷിയുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ സാധ്യത തുറക്കുന്നു.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനം വാർത്തയുടെ അവസാനത്തെ വായനക്കാരന്റെ അറിവായി മാത്രം കാണുന്നില്ല. വായനക്കാരന്റെ ബോധത്തിൽ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയായാണ് അതിനെ കാണുന്നത്.

ഒരു ആരോഗ്യകരമായ സമൂഹം സ്വന്തം തെറ്റുകളെ തിരിച്ചറിയാനും തിരുത്താനും കഴിയുന്ന സമൂഹമാണ്. അതിനായി സമൂഹത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ വിമർശനശേഷി ആവശ്യമാണ്. മാധ്യമപ്രവർത്തനം ആ വിമർശനശേഷിയുടെ പ്രധാന സ്ഥാപനരൂപമാണ്. അധികാരത്തിന്റെ തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു; സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പരാജയങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നു; ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പൊതുചർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു; മറച്ചുവെച്ച വിവരങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; സമൂഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കുന്നു.

ഇങ്ങനെ മാധ്യമപ്രവർത്തനം സമൂഹത്തിന്റെ സ്വയംതിരുത്തൽ സംവിധാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിമർശനം അടിച്ചമർത്തപ്പെടുമ്പോൾ സമൂഹത്തിന്റെ സ്വയംതിരുത്തൽ ശേഷി കുറയുന്നു. തെറ്റുകൾ അടിഞ്ഞുകൂടുന്നു. അധികാരം സ്വയം ശരിയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ജനങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ ഏകപക്ഷീയമാകുന്നു. അങ്ങനെ സമൂഹത്തിന്റെ ബോധം ക്രമേണ മരവിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, സമൂഹത്തിന്റെ സജീവമായ വിയോജകശക്തിയെ അടിച്ചമർത്തുമ്പോൾ സംയോജകശക്തി അതിരുകടക്കുകയും വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വയംതിരുത്തൽ ശേഷി കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു. പുറമേയ്ക്ക് ഏകതയും സ്ഥിരതയും കാണിച്ചാലും അകത്ത് ക്ഷയം ആരംഭിക്കുന്നു. അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ സമൂഹത്തിന് വിമർശനം ഒരു ഭീഷണിയല്ല; ജീവൻ നിലനിർത്തുന്ന ഒരു ശക്തിയാണ്.

മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉത്തരവാദിത്തം ഒരു വ്യക്തിയോടോ സ്ഥാപനത്തോടോ ഭരണകൂടത്തോടോ കോർപ്പറേറ്റിനോടോ ഉള്ള അനുസരണം അല്ല. യാഥാർത്ഥ്യത്തോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യം ഒരു നിശ്ചലമായ വസ്തു അല്ല. അത് നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. അതുകൊണ്ട് യാഥാർത്ഥ്യത്തോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം നിരന്തരം പഠിക്കാനും ചോദ്യം ചെയ്യാനും തിരുത്താനും തയ്യാറാകുക എന്നതാണ്.

മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ സ്വന്തം റിപ്പോർട്ടിനെ പോലും അന്തിമസത്യമായി കാണരുത്. റിപ്പോർട്ട് പുതിയ ചർച്ചകൾക്ക് തുടക്കം കുറിക്കണം. പുതിയ തെളിവുകൾ വന്നാൽ തിരുത്തപ്പെടണം. ബാധിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് പ്രതികരിക്കാനുള്ള അവസരം നൽകണം. സ്വന്തം തെറ്റുകൾ സമ്മതിക്കണം. ഇതാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക സത്യസന്ധത.

അവസാനം, ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം പുറത്തുനിന്നുള്ള സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ അഭാവത്തിൽ നിന്നല്ല ഉണ്ടാകുന്നത്. സമ്മർദ്ദങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിലും അവയുടെ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാനും അവയെ വിശകലനം ചെയ്യാനും സ്വന്തം ബോധത്തെ അവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാനും കഴിയുന്നതിലാണ് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം. കോർപ്പറേറ്റ് നിർബന്ധവും ഭരണകൂട സമ്മർദ്ദവും അവന്റെ ചിന്തയെ മരവിപ്പിക്കുന്ന ശക്തികളായി മാറാതെ, കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള അന്വേഷണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളായി മാറുമ്പോൾ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം കൈവരിക്കുന്നു.

അവിടെ നിന്നാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനം ഒരു സാധാരണ തൊഴിൽ എന്ന പരിധി മറികടക്കുന്നത്. അത് സമൂഹത്തിന്റെ സ്വയംബോധത്തിന്റെ ഒരു സജീവ രൂപമായി മാറുന്നു. സത്യം വെളിപ്പെടുത്തുക മാത്രമല്ല, സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള സമൂഹത്തിന്റെ കഴിവ് വികസിപ്പിക്കുക എന്നതും മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ദൗത്യമായി മാറുന്നു. ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വിവരങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുക, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഘടനകളെ വെളിപ്പെടുത്തുക, വ്യാജ ഏകതകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുക, അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾക്ക് ശബ്ദം നൽകുക, പുതിയ തെളിവുകൾക്ക് അനുസരിച്ച് പഴയ നിഗമനങ്ങളെ തിരുത്തുക, കൂടുതൽ ഉയർന്ന യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തിലേക്ക് സമൂഹത്തെ നയിക്കുക — ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സമഗ്രമായ ദൗത്യം.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം ഒരു അധികാരത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നതിലല്ല. എല്ലാ അധികാരങ്ങളെയും, സ്വന്തം ബോധത്തിലെ അധികാരഘടനകളെപ്പോലും, നിരന്തരം പരിശോധിക്കാനുള്ള കഴിവിലാണ്. കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തെയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദത്തെയും അതിജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള ശക്തി അതാണ്. പുറത്തുള്ള സെൻസർഷിപ്പിനെ ചെറുക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ഉള്ളിലെ സെൻസർഷിപ്പിനെ തിരിച്ചറിയുക; മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രചാരണത്തെ തുറന്നുകാട്ടുന്നതിനു മുമ്പ് സ്വന്തം ബോധത്തിലേക്ക് കടന്നുവരുന്ന പ്രചാരണത്തെ തിരിച്ചറിയുക; അധികാരത്തിന്റെ വ്യാജ ഏകതയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിനു മുമ്പ് സ്വന്തം മുൻവിധികളുടെ വ്യാജ ഏകതയെ ചോദ്യം ചെയ്യുക — ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക ശിക്ഷണം.

ഈ ശിക്ഷണം കൈവരിക്കുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകനാണ് കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിർബന്ധങ്ങൾക്കും ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്കും മുന്നിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രനായി നിലകൊള്ളാൻ കഴിയുന്നത്. അവന്റെ ശക്തി സ്ഥാപനത്തിന്റെ വലുപ്പത്തിൽ അല്ല; അവന്റെ ബോധത്തിന്റെ ആഴത്തിലാണ്. അവന്റെ സംരക്ഷണം അധികാരത്തിന്റെ അനുമതിയിൽ അല്ല; തെളിവിനോടുള്ള സത്യസന്ധതയിലാണ്. അവന്റെ ആയുധം പ്രചാരണമല്ല; വിമർശനബുദ്ധിയാണ്. അവന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു പ്രത്യേക അധികാരത്തെ മറ്റൊരു അധികാരം കൊണ്ട് മാറ്റിസ്ഥാപിക്കലല്ല; മനുഷ്യബോധത്തെ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രവും സമഗ്രവും സ്വയംതിരുത്താൻ കഴിവുള്ളതുമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് ഉയർത്തുകയാണ്.

അവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സും മാധ്യമപ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധം പൂർണ്ണമാകുന്നത്. പ്രപഞ്ചം സംയോജകവും വിയോജകവുമായ ശക്തികളുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലിലൂടെ മാറുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യസമൂഹവും സമ്മതവും വിയോജിപ്പും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, അധികാരവും സ്വാതന്ത്ര്യവും, അറിവും അജ്ഞതയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സംഘർഷത്തിലൂടെയാണ് വികസിക്കുന്നത്. ഈ ചലനത്തെ മരവിപ്പിക്കുന്ന എല്ലാ ശക്തികളും ഒടുവിൽ സാമൂഹികബോധത്തിന്റെ ക്ഷയത്തിലേക്ക് നയിക്കും. ഈ ചലനത്തെ മനസ്സിലാക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും കൂടുതൽ ഉയർന്ന ഏകസുസംഘടിതത്വത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തനമാണ് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിക്ക് ആവശ്യമായത്.

അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനം വെറും പുതിയൊരു വാർത്താരീതിയല്ല; യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അറിയുന്നതിനും സമൂഹത്തെ സ്വയം തിരിച്ചറിയുന്നതിനും മനുഷ്യബോധത്തെ സ്വയംതിരുത്തുന്നതിനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ ജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായ പ്രയോഗമാണ്.

ഇന്നത്തെ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധി കോർപ്പറേറ്റ് ഉടമസ്ഥതയിലോ ഭരണകൂട നിയന്ത്രണത്തിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. വിവരങ്ങൾ തന്നെ ഒരു അധികാരോപാധിയായി മാറിയിരിക്കുന്ന പുതിയ ചരിത്രസാഹചര്യമാണ് നമ്മെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത്. യുദ്ധം ഇനി സൈനിക അതിർത്തികളിൽ മാത്രം നടക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യരുടെ ബോധത്തിലും ഓർമ്മയിലും വികാരങ്ങളിലും പ്രതീക്ഷകളിലും ഭയങ്ങളിലും വിശ്വാസങ്ങളിലും നടക്കുന്ന പോരാട്ടവും അതിന്റെ ഭാഗമായിരിക്കുന്നു. വിവരത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, വിതരണം, ആവർത്തനം, മറച്ചുവെക്കൽ, വളച്ചൊടിക്കൽ, വികാരവൽക്കരണം എന്നിവയിലൂടെ ജനങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് വിവരയുദ്ധം.

വിവരയുദ്ധത്തിന്റെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ പ്രത്യേകത അത് എല്ലായ്പ്പോഴും കള്ളം പറയണമെന്നില്ല എന്നതാണ്. യഥാർത്ഥ വസ്തുതകളെ പ്രത്യേക രീതിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും പരസ്പരം വേർതിരിക്കുകയും ആവർത്തിക്കുകയും ഒരു പ്രത്യേക വികാരപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്താൽ പോലും ജനങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തെ മാറ്റാൻ കഴിയും. അതിനാൽ വിവരയുദ്ധത്തിൽ സത്യം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല; സത്യത്തിന്റെ ബന്ധങ്ങൾ വിച്ഛേദിച്ചാൽ മതി. ഒരു വസ്തുതയെ അതിന്റെ ചരിത്രപശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുക, ഒരു സംഭവത്തെ അതിന്റെ കാരണങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുക, ഒരു വ്യക്തിയുടെ പ്രവർത്തിയെ സാമൂഹിക ഘടനയിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുക — ഇവയെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വിഘടനത്തിലേക്കുള്ള വഴികളാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് ബന്ധങ്ങളുടെ വിഘടനം എന്നാണ് കാണാനാവുക. യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഒരു ഘടകം മറ്റുഘടകങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ പൂർണ്ണ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്. ഈ ബന്ധങ്ങളെ വിച്ഛേദിച്ചാൽ ഓരോ ഘടകവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു സത്യമായി മാറുന്നു. ഒറ്റപ്പെട്ട സത്യങ്ങളുടെ കൂട്ടം പോലും സമഗ്രസത്യമായിരിക്കണമെന്നില്ല. മറിച്ച്, അവയെ തെറ്റായ രീതിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്താൽ വ്യാജ യാഥാർത്ഥ്യബോധം സൃഷ്ടിക്കാം.

അതുകൊണ്ട് വിവരയുദ്ധത്തെ ചെറുക്കാനുള്ള ആദ്യത്തെ ആയുധം കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ നൽകുക എന്നതല്ല; വിവരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുക എന്നതാണ്. ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ സംഭവത്തെ അതിന്റെ ചരിത്രത്തോടും ചരിത്രത്തെ അതിന്റെ സാമൂഹികഘടനയോടും സാമൂഹികഘടനയെ സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളോടും സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയാധികാരത്തോടും രാഷ്ട്രീയാധികാരത്തെ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളോടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അങ്ങനെ വിഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട യാഥാർത്ഥ്യം വീണ്ടും ഒരു സജീവമായ സമഗ്രതയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

വിവരയുദ്ധത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടമാണ് ധാരണായുദ്ധം. ഇവിടെ ലക്ഷ്യം ഒരു പ്രത്യേക വിവരം ജനങ്ങളിലെത്തിക്കുക എന്നതിലുപരി, ജനങ്ങൾ ഒരു വിഷയത്തെ എങ്ങനെ കാണണം എന്ന് നിർണ്ണയിക്കുകയാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവിനെക്കുറിച്ച് എന്താണ് ജനങ്ങൾ ചിന്തിക്കേണ്ടത്? ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തെ എങ്ങനെ കാണണം? ഒരു സാമ്പത്തിക നയത്തെ പുരോഗതിയായി കാണണോ ചൂഷണമായി കാണണോ? ഒരു സാമൂഹിക സംഘർഷത്തെ അവകാശസമരമായി കാണണോ നിയമ-ക്രമപ്രശ്നമായി കാണണോ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളുടെ ഉത്തരങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി മാത്രം രൂപപ്പെടുന്നില്ല. അവയെ മാധ്യമവിവരണങ്ങളും രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണങ്ങളും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും ആവർത്തനങ്ങളും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ പൊതുബോധവും ഒരു സ്വയംസംഘടിത മണ്ഡലമായി കാണാം. വ്യക്തികളുടെ അനുഭവങ്ങൾ, കുടുംബം, വിദ്യാഭ്യാസം, മാധ്യമം, രാഷ്ട്രീയം, മതം, സംസ്കാരം, സാമ്പത്തികസ്ഥിതി, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള അനവധി സ്വാധീനങ്ങൾ അതിൽ ഇടപെടുന്നു. ഈ സ്വാധീനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആവർത്തിച്ചുള്ള ഇടപെടലിൽ നിന്ന് ചില ധാരണകൾ കൂടുതൽ സ്ഥിരത നേടുന്നു. അവ പിന്നീട് “പൊതുവായ സത്യം” എന്ന രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

ഇവിടെ മാധ്യമത്തിന്റെ പങ്ക് നിർണായകമാണ്. ഒരു ധാരണ നിരന്തരം ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് തെളിവില്ലാതെയും സ്വാഭാവികമായി തോന്നാൻ തുടങ്ങും. ഒരു പ്രത്യേക വ്യക്തിയെ ഒരു പ്രത്യേക വിശേഷണവുമായി നിരന്തരം ബന്ധിപ്പിച്ചാൽ ആ വിശേഷണം തന്നെ ആ വ്യക്തിയുടെ പൊതുചിത്രമായി മാറാം. ഒരു രാഷ്ട്രീയ നയത്തെ നിരന്തരം “വികസനം” എന്ന് വിളിച്ചാൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക ചെലവുകൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടാതെ പോകാം. ഒരു വിഭാഗത്തെ നിരന്തരം “ഭീഷണി”യായി ചിത്രീകരിച്ചാൽ ആ വിഭാഗത്തോടുള്ള ഭയം പൊതുബോധത്തിൽ സ്ഥിരത നേടാം.

ഇത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ആവർത്തനത്തിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന സംയോജകബലം ആയി കാണാം. ഒരു ആശയം പലതവണ ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് ബോധത്തിൽ കൂടുതൽ ഉറച്ച ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പിന്നീട് അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാകുന്നു. അങ്ങനെ ഒരു സാമൂഹിക ധാരണ സ്വന്തം പുനരുത്പാദനത്തിനുള്ള ശേഷി നേടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ദൗത്യം ഈ ഉറച്ച ധാരണകളെ വെറും നിഷേധിക്കലല്ല. അവ എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു എന്ന് കാണിക്കുകയാണ്. ഏത് വാക്കുകൾ ആവർത്തിക്കപ്പെട്ടു? ഏത് ചിത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു? ഏത് സംഭവങ്ങളാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്? ഏത് ശബ്ദങ്ങളാണ് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടത്? ഏത് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ഒരേ ധാരണയെ നിരന്തരം പ്രചരിപ്പിച്ചത്? അതിന്റെ സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ പ്രയോജനം ആർക്കാണ്? ഈ ചോദ്യങ്ങളിലൂടെ പൊതുബോധത്തിന്റെ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയെ തന്നെ വാർത്തയാക്കുന്നു.

സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങൾ വിവരവിനിമയത്തിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിന് വലിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നെങ്കിലും, അതോടൊപ്പം മനുഷ്യബോധത്തെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. പരമ്പരാഗത മാധ്യമത്തിൽ ഒരു എഡിറ്റർ ഏത് വാർത്ത മുൻപിൽ നൽകണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വലിയ തോതിൽ കമ്പ്യൂട്ടർ അൽഗോരിതങ്ങളാണ് നിർവഹിക്കുന്നത്. ഉപയോക്താവിന്റെ മുൻകാല പെരുമാറ്റം, താൽപര്യം, പ്രതികരണം, തിരച്ചിൽ, പങ്കുവയ്ക്കൽ, കാണുന്ന സമയം തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഓരോ വ്യക്തിക്കും വ്യത്യസ്തമായ വിവരലോകം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതോടെ ഒരേ സമൂഹത്തിലെ ഓരോ വ്യക്തിയും ഒരേ ലോകം കാണുന്നില്ല. ഓരോരുത്തർക്കും അവരുടെ മുൻധാരണകളോട് കൂടുതൽ പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഒരു ലോകമാണ് മുന്നിലെത്തുന്നത്. ഇതിലൂടെ പൊതുവായ യാഥാർത്ഥ്യബോധം ദുർബലമാകുന്നു. സമൂഹം പല ചെറിയ വിവരലോകങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഇത് സാമൂഹികബോധത്തിലെ അമിത വിഘടനത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്. ഒരു പരിധിവരെ വൈവിധ്യം ആരോഗ്യകരമാണ്. വ്യത്യസ്ത കാഴ്ചപ്പാടുകൾ സാമൂഹികബോധത്തിന് വിയോജകശക്തി നൽകുന്നു. എന്നാൽ പരസ്പരം സംവദിക്കാനുള്ള ബന്ധങ്ങൾ തന്നെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ വൈവിധ്യം സാമൂഹിക വിഘടനമായി മാറുന്നു. ഓരോ കൂട്ടായ്മയും സ്വന്തം വിവരലോകത്തിൽ അടഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. അപ്പോൾ സമൂഹത്തിൽ ആശയങ്ങളുടെ പരസ്പര ഇടപെടൽ കുറയുന്നു.

ഇവിടെ പ്രശ്നം വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നതല്ല. വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ തമ്മിൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് പൊതുവായ ഒരു സംഭാഷണം നടത്താനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുന്നതാണ്. ജനാധിപത്യത്തിന് വേണ്ടത് ഏകാഭിപ്രായമല്ല; പൊതുവായ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നടക്കുന്ന അഭിപ്രായവ്യത്യാസമാണ്. യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ തന്നെ വ്യത്യസ്ത പതിപ്പുകൾ ഓരോ കൂട്ടത്തിനും ലഭിക്കുമ്പോൾ ജനാധിപത്യസംവാദം ദുർബലമാകുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ പ്രചരിക്കുന്ന അഭിപ്രായങ്ങളെ മാത്രം നിരീക്ഷിക്കരുത്. അവയുടെ വിതരണരീതിയും അന്വേഷിക്കണം. ഒരു ആശയം എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്ര വേഗത്തിൽ പ്രചരിക്കുന്നത്? ആരാണ് അത് പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത്? ഏത് കൂട്ടായ്മകളിലാണ് അത് കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നത്? ഏത് വികാരങ്ങളെയാണ് അത് ഉണർത്തുന്നത്? അതിന്റെ വ്യാപനത്തിന് പിന്നിൽ സ്വാഭാവികമായ ജനപിന്തുണയാണോ, സംഘടിത പ്രചാരണമാണോ, സാമ്പത്തിക പ്രോത്സാഹനമാണോ, അൽഗോരിതമിക മുൻഗണനയാണോ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ പുതിയ മാധ്യമാന്വേഷണത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം.

സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളുടെ സാമ്പത്തികരീതി മനുഷ്യന്റെ ശ്രദ്ധയെ പിടിച്ചുനിർത്തുന്നതിലാണ് പ്രധാനമായും അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മനുഷ്യശ്രദ്ധയെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ പിടിച്ചുനിർത്തുന്നവയിൽ ഭയം, കോപം, വെറുപ്പ്, ഞെട്ടൽ, അപമാനം, കൗതുകം തുടങ്ങിയ ശക്തമായ വികാരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ശക്തമായ വികാരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഉള്ളടക്കം കൂടുതൽ പ്രചരിക്കാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു.

ഇതോടെ വാർത്തയും വികാരവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മാറുന്നു. വാർത്ത ജനങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിനുപകരം അവരെ ഉടൻ പ്രതികരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ആലോചനയ്ക്കു പകരം പ്രകോപനം വരുന്നു. സംവാദത്തിനു പകരം ഏറ്റുമുട്ടൽ വരുന്നു. വിശകലനത്തിനു പകരം വിധിനിർണ്ണയം വരുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വികാരം മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ ശത്രുവല്ല. വികാരം തന്നെ ബോധത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. എന്നാൽ വികാരത്തെ മാത്രം ഉത്തേജിപ്പിച്ച് അതിന് പിന്നിലെ കാരണബന്ധങ്ങളെ മറച്ചുവെച്ചാൽ ബോധത്തിന്റെ സമഗ്രത തകരുന്നു. വികാരവും യുക്തിയും തമ്മിലുള്ള സംയോജനം ആവശ്യമാണ്. ജനങ്ങളുടെ വേദനയെ മനസ്സിലാക്കണം; എന്നാൽ ആ വേദനയുടെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളും വ്യക്തമാക്കണം. ജനങ്ങളുടെ കോപത്തെ അംഗീകരിക്കണം; എന്നാൽ ആ കോപം ഏത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നുവന്നത് എന്ന് അന്വേഷിക്കണം.

വ്യാജവാർത്ത ഇന്നത്തെ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഭീഷണിയാണ്. എന്നാൽ വ്യാജവാർത്തയെ വെറും കെട്ടിച്ചമച്ച കള്ളവാർത്തയായി മാത്രം കാണുന്നത് പ്രശ്നത്തിന്റെ ആഴം കുറച്ചുകാണുന്നതാണ്. പൂർണ്ണമായും കെട്ടിച്ചമച്ച വാർത്തകൾക്കൊപ്പം യഥാർത്ഥ ചിത്രങ്ങൾ തെറ്റായ സന്ദർഭത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുക, പഴയ സംഭവങ്ങളെ പുതിയ സംഭവങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കുക, ഒരു പ്രസ്താവനയുടെ ഭാഗം മാത്രം പ്രചരിപ്പിക്കുക, കണക്കുകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ഉപയോഗിക്കുക, സത്യമായ വിവരങ്ങൾക്ക് തെറ്റായ കാരണബന്ധം നൽകുക തുടങ്ങിയ രീതികളും തെറ്റായ യാഥാർത്ഥ്യബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രധാന പാഠം വീണ്ടും പ്രസക്തമാകുന്നു: വസ്തുതയുടെ സത്യസന്ധത മാത്രം പോരാ; ബന്ധങ്ങളുടെ സത്യസന്ധതയും ആവശ്യമാണ്. ഒരു കണക്ക് യഥാർത്ഥമായിരിക്കാം. എന്നാൽ അത് ഏത് കാലയളവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്? എന്തുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു? മറ്റെന്ത് കണക്കുകൾ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു? കണക്കിന് പിന്നിലെ നിർവചനം എന്താണ്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കാതെ കണക്ക് ഉപയോഗിച്ചാൽ യഥാർത്ഥ സംഖ്യയിൽനിന്ന് വ്യാജ നിഗമനം ഉണ്ടാക്കാം.

അതുകൊണ്ട് വ്യാജവാർത്തയെ ചെറുക്കാനുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ മാർഗം “സത്യമോ അസത്യമോ” എന്ന ഇരട്ടവിഭജനം മാത്രം അല്ല. സന്ദർഭപരിശോധന, കാരണബന്ധപരിശോധന, ഉറവിടപരിശോധന, കാലപരിശോധന, കണക്കുകളുടെ പരിശോധന, ദൃശ്യങ്ങളുടെ പരിശോധന, ഭാഷയുടെ പരിശോധന എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന സമഗ്രമായ പരിശോധനയാണ്.

കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ വളർച്ച മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് വലിയ അവസരങ്ങളും അതോടൊപ്പം പുതിയ അപകടങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വലിയ അളവിലുള്ള രേഖകൾ പരിശോധിക്കാനും വിവരങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കാനും ഭാഷാന്തരം ചെയ്യാനും കണക്കുകൾ വിശകലനം ചെയ്യാനും മാതൃകകൾ കണ്ടെത്താനും കൃത്രിമബുദ്ധിക്ക് സഹായിക്കാനാകും. അതുവഴി അന്വേഷണാത്മക മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ കഴിവ് വർധിപ്പിക്കാം.

എന്നാൽ കൃത്രിമബുദ്ധി തന്നെ തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ വേഗത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കാനും വ്യാജചിത്രങ്ങളും വ്യാജശബ്ദങ്ങളും വ്യാജവീഡിയോകളും നിർമ്മിക്കാനും കഴിയും. അതോടെ യാഥാർത്ഥ്യവും കൃത്രിമ യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. ഒരു ചിത്രം കണ്ടതുകൊണ്ട് അത് സംഭവിച്ചതായി തെളിയിക്കാനാവാത്ത സാഹചര്യം ശക്തമാകുന്നു. ഒരു ശബ്ദരേഖ കേട്ടതുകൊണ്ട് ആ വ്യക്തി അത് പറഞ്ഞുവെന്ന് ഉറപ്പിക്കാനാവാത്ത അവസ്ഥ വരുന്നു.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ തെളിവിനോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത കൂടുതൽ പ്രധാനമാകുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യ കൂടുതൽ ശക്തമാകുമ്പോൾ തെളിവുപരിശോധനയും കൂടുതൽ ശക്തമാകണം. മനുഷ്യബുദ്ധി സാങ്കേതികവിദ്യയെ അന്ധമായി വിശ്വസിക്കാതെ അതിന്റെ പരിമിതികളും സാധ്യതകളും ഒരുപോലെ മനസ്സിലാക്കണം.

കൃത്രിമബുദ്ധിയെ അതിനാൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ പകരക്കാരനായി കാണുന്നതിനുപകരം ഒരു സഹായോപാധിയായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം. വിവരങ്ങളുടെ വലിയ കൂമ്പാരം പരിശോധിക്കാൻ യന്ത്രത്തിന് കഴിയാം; എന്നാൽ ഏത് ചോദ്യമാണ് സാമൂഹികമായി പ്രധാനപ്പെട്ടത്, ഏത് വസ്തുതയാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ നിർണായകമായത്, ഏത് നൈതിക തീരുമാനമാണ് ശരി തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ മനുഷ്യന്റെ വിമർശനബോധം അനിവാര്യമാണ്.

ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തിന്റെ മറ്റൊരു വലിയ വൈരുദ്ധ്യം വിവരത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയും അറിവിന്റെ കുറവും തമ്മിലുള്ളതാണ്. ഓരോ നിമിഷവും കോടിക്കണക്കിന് വിവരങ്ങൾ മനുഷ്യരിലേക്ക് എത്തുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിവരങ്ങളുടെ ഭൂരിഭാഗവും പരസ്പരബന്ധമില്ലാത്ത കഷണങ്ങളായി ലഭിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ കൂടുതൽ അറിയുന്നതായി തോന്നുമ്പോഴും കുറച്ച് മാത്രമേ മനസ്സിലാക്കുന്നുള്ളൂ.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ വളരെ ഗൗരവമായി കാണുന്നു. വിവരത്തിന്റെ അളവ് കൂടുന്നതുകൊണ്ട് അറിവിന്റെ ഗുണം കൂടണമെന്നില്ല. അറിവ് രൂപപ്പെടുന്നത് വിവരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുമ്പോഴാണ്. അതിനാൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ സംഭാവന കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നതിൽ മാത്രം അല്ല; വിവരങ്ങൾക്ക് ബന്ധവും സന്ദർഭവും അർത്ഥവും നൽകുന്നതിലാണ്.

ഇവിടെ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഒരു വിവരവിതരണക്കാരനിൽ നിന്ന് അറിവിന്റെ സംഘാടകനായി മാറുന്നു. അവൻ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വിവരങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. അവയുടെ ചരിത്രം കണ്ടെത്തുന്നു. പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. വിരുദ്ധമായ തെളിവുകൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. വായനക്കാരനെ സ്വയം ചിന്തിക്കാൻ പ്രാപ്തനാക്കുന്നു.

ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം വോട്ടെടുപ്പ് മാത്രമല്ല. സ്വതന്ത്രമായ ബോധവും സ്വതന്ത്രമായ വിവരപ്രവാഹവും പൊതുചർച്ചയും വിമർശനശേഷിയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളാണ്. ജനങ്ങൾ തെറ്റായ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കുമ്പോൾ വോട്ടെടുപ്പ് ഉണ്ടായാലും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ബോധപരമായ അടിത്തറ ദുർബലമാകും.

അതുകൊണ്ട് മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യം പത്രപ്രവർത്തകരുടെ തൊഴിൽസ്വാതന്ത്ര്യം മാത്രമല്ല. അത് ജനങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അറിയാനുള്ള അവകാശമാണ്. ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ മിണ്ടാതാക്കുന്നത് ഒരാളുടെ ശബ്ദം മാത്രം ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല; സമൂഹത്തിന്റെ സ്വയംപരിശോധനാ ശേഷിയിലെ ഒരു ഭാഗം ഇല്ലാതാക്കുകയാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ജനാധിപത്യം ഒരു സ്ഥിരമായ സംവിധാനം അല്ല. അത് നിരന്തരമായ സ്വയംതിരുത്തലിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പ്രക്രിയയാണ്. ഭരണകൂടം തീരുമാനിക്കുന്നു; സമൂഹം പ്രതികരിക്കുന്നു; മാധ്യമം വിവരങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നു; ജനങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നു; വിമർശനം ഉയരുന്നു; നയങ്ങൾ തിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഈ ചലനം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ ജനാധിപത്യം പുറംരൂപത്തിൽ നിലനിന്നാലും അതിന്റെ ആന്തരിക ജീവശക്തി കുറയുന്നു.

മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യം നിയമപരമായ സംരക്ഷണം മാത്രം കൊണ്ട് ഉറപ്പാക്കാനാവില്ല. സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം, സ്ഥാപനപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യം, വിവരപ്രവേശനം, മാധ്യമപ്രവർത്തകരുടെ സുരക്ഷ, ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം, പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ വിമർശനബോധം എന്നിവയും ആവശ്യമാണ്.

ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ നിയമപരമായി സ്വതന്ത്രനായിരിക്കാം; എന്നാൽ തൊഴിലുടമയുടെ സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായിരിക്കണമെന്നില്ല. സാമ്പത്തികമായി സ്വതന്ത്രനായിരിക്കാം; എന്നാൽ സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായിരിക്കണമെന്നില്ല. സ്ഥാപനപരമായി സ്വതന്ത്രനായിരിക്കാം; എന്നാൽ സ്വന്തം മുൻവിധികളുടെ തടവുകാരനായിരിക്കാം. അതുകൊണ്ട് മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യം പലതലങ്ങളുള്ള ഒരു സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ വിവിധ തലങ്ങളുള്ള യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ആശയം ഇവിടെ സഹായകരമാണ്. മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യവും വ്യക്തിതലം, സ്ഥാപനതലം, സാമ്പത്തികതലം, രാഷ്ട്രീയതലം, നിയമതലം, സാങ്കേതികതലം, സാംസ്കാരികതലം, ബോധതലം എന്നിവയിൽ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കേണ്ട ഒന്നാണ്. ഒരു തലത്തിൽ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടെന്നത് എല്ലാ തലങ്ങളിലും സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടെന്നർത്ഥമല്ല.

കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമഘടനയിൽ ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ പലപ്പോഴും ഒറ്റപ്പെട്ട വ്യക്തിയായി മാറാം. സ്ഥാപനത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾക്കെതിരെ സംസാരിക്കുന്നത് തൊഴിൽസുരക്ഷയെ ബാധിക്കാം. ഭരണകൂട സമ്മർദ്ദത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് വ്യക്തിപരമായ അപകടം സൃഷ്ടിക്കാം. സാമൂഹികമാധ്യമ ആക്രമണങ്ങൾ മാനസിക സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ വ്യക്തിപരമായ ധൈര്യത്തോടൊപ്പം മാധ്യമപ്രവർത്തകരുടെ കൂട്ടായ സംരക്ഷണവും ആവശ്യമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ വ്യക്തിയും സമൂഹവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളല്ല; പരസ്പരം നിർമ്മിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്. അതുപോലെ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും മാധ്യമസമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ സ്വാതന്ത്ര്യവും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരാൾക്കെതിരായ ആക്രമണം മറ്റുള്ളവർക്കും ഒരു മുന്നറിയിപ്പായി മാറാം. എന്നാൽ കൂട്ടായ പ്രതിരോധം സ്ഥാപനപരമായ ധൈര്യം വർധിപ്പിക്കും.

അതുകൊണ്ട് മാധ്യമപ്രവർത്തകരുടെ സംഘടനകൾ, സ്വതന്ത്ര മാധ്യമവേദികൾ, സഹകരണ മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങൾ, പൊതുതാൽപര്യ മാധ്യമസംരംഭങ്ങൾ, സ്വതന്ത്ര അന്വേഷണസംഘങ്ങൾ എന്നിവ ശക്തിപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യം വ്യക്തിപരമായ വീരതയിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കരുത്; അത് സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം.

കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന അളവുകോൽ പലപ്പോഴും ലാഭമാണ്. ഭരണകൂട മാധ്യമത്തിന്റെ അളവുകോൽ അധികാരസംരക്ഷണമാകാം. എന്നാൽ പൊതുതാൽപര്യ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന അളവുകോൽ സമൂഹത്തിന്റെ അറിവും ബോധവും ജനാധിപത്യശേഷിയും ആയിരിക്കണം.

പൊതുതാൽപര്യ മാധ്യമപ്രവർത്തനം ജനങ്ങളുടെ വികാരങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനു പകരം അവരുടെ ബോധത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു വാർത്ത വായിച്ചശേഷം വായനക്കാരൻ കൂടുതൽ ഭയപ്പെടുന്നതിനു പകരം കൂടുതൽ മനസ്സിലാക്കണം. കൂടുതൽ വെറുക്കുന്നതിനു പകരം കൂടുതൽ ചോദ്യം ചെയ്യണം. കൂടുതൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാകുന്നതിനു പകരം കൂടുതൽ ബന്ധങ്ങൾ തിരിച്ചറിയണം. ഇതാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ഫലം.

ഇവയെല്ലാം ചേർത്തുനോക്കുമ്പോൾ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ ദൗത്യം ചില അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങളായി ചുരുക്കാം. ആദ്യം, സംഭവത്തെ അതിന്റെ പുറംരൂപത്തിൽ മാത്രം കാണാതെ അതിന്റെ ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുക. രണ്ടാമത്, വസ്തുതകളെ അവയുടെ സന്ദർഭത്തോടും പരസ്പരബന്ധങ്ങളോടും കൂടി അവതരിപ്പിക്കുക. മൂന്നാമത്, അധികാരത്തിന്റെ ശബ്ദത്തോടൊപ്പം അധികാരമില്ലാത്തവരുടെ അനുഭവങ്ങളും പൊതുചർച്ചയിൽ കൊണ്ടുവരുക. നാലാമത്, പ്രചാരണം, മുൻവിധി, വ്യാജ ഏകത, തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സത്യം എന്നിവ തിരിച്ചറിയുക. അഞ്ചാമത്, സ്വന്തം മുൻവിധികളെയും നിരന്തരം പരിശോധിക്കുക. ആറാമത്, പുതിയ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ സ്വന്തം നിഗമനങ്ങൾ തിരുത്തുക. ഏഴാമത്, വിവരത്തെ അറിവാക്കി, അറിവിനെ സാമൂഹികബോധമാക്കി മാറ്റുന്ന രീതിയിൽ വാർത്ത അവതരിപ്പിക്കുക.

ഇതിലുപരി, ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ജനങ്ങൾക്ക് എന്ത് ചിന്തിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നവനാകരുത്. ജനങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കാം എന്നതിനുള്ള വസ്തുതകളും ബന്ധങ്ങളും നൽകുന്നവനായിരിക്കണം. മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ പരമമായ ജനാധിപത്യപരമായ പങ്ക് ഇതാണ്.

അവസാനം, കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും ഭരണകൂട അധികാരത്തിന്റെയും സമ്മർദ്ദങ്ങളെ ചെറുക്കാനുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ മാർഗം അവയോട് വെറും പ്രതികരണമല്ല. അവയുടെ പ്രവർത്തനരീതി മനസ്സിലാക്കുകയാണ്. അധികാരം എങ്ങനെ ബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക. മൂലധനം എങ്ങനെ വിവരത്തെ ചരക്കാക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക. സാങ്കേതികവിദ്യ എങ്ങനെ ശ്രദ്ധയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക. പ്രചാരണം എങ്ങനെ സത്യത്തെ വിഘടിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക. ഭയം എങ്ങനെ സ്വയംസെൻസർഷിപ്പായി മാറുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക. ഈ ബോധ്യമാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രതിരോധശക്തി.

കാരണം ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ ഭയപ്പെടുത്താം; എന്നാൽ ഭയത്തിന്റെ ഘടന തിരിച്ചറിഞ്ഞ മാധ്യമപ്രവർത്തകനെ നിയന്ത്രിക്കുക കൂടുതൽ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ഒരു വാർത്ത തടയാം; എന്നാൽ വാർത്തയെ സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ല. ഒരു മാധ്യമസ്ഥാപനത്തെ നിയന്ത്രിക്കാം; എന്നാൽ മനുഷ്യരുടെ യാഥാർത്ഥ്യാന്വേഷണത്തെ പൂർണ്ണമായി അടച്ചുപൂട്ടാനാവില്ല. ഒരു ശബ്ദത്തെ മിണ്ടാതാക്കാം; എന്നാൽ ആ ശബ്ദത്തിന് ജന്മം നൽകിയ സാമൂഹിക അനുഭവത്തെ ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ല.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള പ്രത്യാശ. വിയോജകശക്തിയെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ല; അത് രൂപം മാറ്റി വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. സംയോജനം അതിരുകടന്ന് മരവിച്ചാൽ ജീവിതം പുതിയ വിയോജകചലനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മറ്റൊരു തലത്തിൽ വീണ്ടും ഉയർന്നുവരും. പഴയ ഏകത തകരുമ്പോൾ പുതിയ ഏകസുസംഘടിതത്വത്തിനുള്ള സാധ്യത തുറക്കും.

അതിനാൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ചരിത്രവും അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിസന്ധി മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അന്ത്യം അല്ല; അതിന്റെ ഒരു പുതിയ രൂപത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ തുടക്കമാണ്. കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തവും രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും വിവരത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഓരോ ഘട്ടത്തിലും, അതിനെ മറികടക്കാനുള്ള പുതിയ മാധ്യമരൂപങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കാം. അച്ചടിയിൽ നിന്ന് റേഡിയോയിലേക്കും, റേഡിയോയിൽ നിന്ന് ടെലിവിഷനിലേക്കും, ടെലിവിഷനിൽ നിന്ന് ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളിലേക്കും മനുഷ്യ ആശയവിനിമയം മാറിയതുപോലെ, ഭാവിയിലെ മാധ്യമപ്രവർത്തനവും കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തപരവും ബന്ധാധിഷ്ഠിതവും അന്വേഷണാത്മകവും സ്വയംതിരുത്താൻ കഴിവുള്ളതുമായ രൂപത്തിലേക്ക് മാറാം.

ഈ പരിവർത്തനത്തിന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഒരു ദാർശനിക ദിശാബോധം നൽകുന്നു. വാർത്തയെ സംഭവത്തിൽ നിന്ന് ബന്ധത്തിലേക്ക്, ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് ഘടനയിലേക്ക്, ഘടനയിൽ നിന്ന് വൈരുദ്ധ്യത്തിലേക്ക്, വൈരുദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ചലനത്തിലേക്ക്, ചലനത്തിൽ നിന്ന് പരിവർത്തനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന ഒരു ചിന്താരീതി.

അങ്ങനെ മാധ്യമപ്രവർത്തനം ഇനി “എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകുന്ന തൊഴിൽ മാത്രമല്ല. “എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്?”, “ഇത് മറ്റെന്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?”, “ഇതിനെ ഏത് ശക്തികളാണ് രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്?”, “ഈ വൈരുദ്ധ്യം എങ്ങോട്ടാണ് നീങ്ങുന്നത്?”, “ഇതിൽനിന്ന് എന്തുതരത്തിലുള്ള പുതിയ സാമൂഹികസാധ്യതകൾ ഉയർന്നുവരാം?” എന്ന ചോദ്യങ്ങളിലേക്ക് സമൂഹത്തെ നയിക്കുന്ന ബോധപ്രവർത്തനമാണ്.

ഇതാണ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാവിയിലെ ഉയർന്ന രൂപം — വാർത്തയെ അറിവാക്കി, അറിവിനെ ബോധമാക്കി, ബോധത്തെ സാമൂഹിക സ്വയംതിരുത്തലിന്റെ ശക്തിയാക്കി മാറ്റുന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ മാധ്യമപ്രവർത്തനം.