പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്: “എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്തെങ്കിലും നിലനിൽക്കുന്നത്?” മറ്റൊരു രീതിയിൽ ചോദിച്ചാൽ, “അസ്തിത്വം” എന്നത് എന്താണ്? അത് എങ്ങനെ സാധ്യമാകുന്നു? ഒരു വസ്തുവോ പ്രതിഭാസമോ ജീവിയോ സമൂഹമോ എങ്ങനെയാണ് ഒരു നിശ്ചിത രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്? പിന്നെ എന്തുകൊണ്ടാണ് അതേ രൂപം മാറിപ്പോകുന്നത്? ശാസ്ത്രം സാധാരണയായി ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വസ്തുക്കളുടെ ഘടന, അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനം, ഊർജവിനിമയം, ചലനം, പരിണാമം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉത്തരങ്ങൾ നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിശദീകരണങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ അതിലും അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു ചോദ്യം നിലനിൽക്കുന്നു: നിലനിൽപ്പിനും മാറ്റത്തിനും ഒരുപോലെ അടിസ്ഥാനമാകുന്ന പൊതുനിയമം എന്താണ്? ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ചോദ്യത്തെ ഒരു പുതിയ ദാർശനിക തലത്തിൽ പരിശോധിക്കുകയും, അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനനിയമത്തെ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയായി മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇവിടെ “അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമം” എന്നത് നിലവിലുള്ള ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനകം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട നിയമത്തിന്റെ അവകാശവാദമായി കാണേണ്ടതില്ല. ന്യൂട്ടന്റെ ചലനനിയമങ്ങളോ ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട നിയമങ്ങളോ പോലെയുള്ള ഒരു സ്ഥാപിത ശാസ്ത്രീയ നിയമമല്ല ഇത്. മറിച്ച്, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഭൗതികവും രാസപരവും ജൈവവും സാമൂഹികവും ബോധപരവുമായ പ്രതിഭാസങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന സൈദ്ധാന്തിക നിർദ്ദേശമാണ് ഇത്. പ്രകൃതിയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഏകീകൃതമായ ഒരു ദാർശനിക വ്യാഖ്യാനം രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമമായാണ് ഇതിനെ കാണേണ്ടത്. ഭാവിയിൽ ഈ നിർദ്ദേശം ശാസ്ത്രീയമായി കൂടുതൽ ശക്തമാകണമെങ്കിൽ അതിലെ ആശയങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ നിർവചനങ്ങളും അളക്കാവുന്ന രൂപങ്ങളും പരീക്ഷിക്കാവുന്ന പ്രവചനങ്ങളും ആവശ്യമായി വരും.
പരമ്പരാഗത ചിന്തയിൽ “അസ്തിത്വം” എന്നത് പലപ്പോഴും ഒരു വസ്തുവിന്റെ സാന്നിധ്യം എന്ന ലളിതമായ അർത്ഥത്തിലാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഒരു കല്ല് ഉണ്ട്, ഒരു മരം ഉണ്ട്, ഒരു മനുഷ്യൻ ഉണ്ട്, ഒരു നക്ഷത്രം ഉണ്ട്. എന്നാൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഒരു വസ്തുവും വെറും “ഉണ്ട്” എന്ന നിലയിൽ നിശ്ചലമായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല. കല്ലിന്റെ അസ്തിത്വം അതിലെ അണുക്കളുടെയും അണുസമൂഹങ്ങളുടെയും ആന്തരികബന്ധങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു ജീവിയുടെ അസ്തിത്വം കോശങ്ങൾ, മാംസ്യങ്ങൾ, ജനിതകവസ്തുക്കൾ, ഉപാപചയം, പരിസ്ഥിതി, വിവരവിനിമയം എന്നിവയുടെ സങ്കീർണ്ണമായ പരസ്പരബന്ധത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ അസ്തിത്വം മനുഷ്യരുടെ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, പ്രകൃതി, വിഭവങ്ങൾ, അധികാരബന്ധങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അതിനാൽ അസ്തിത്വത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു വസ്തുവിന്റെ സാന്നിധ്യമായി മാത്രം കാണുന്നത് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തെ അപൂർണ്ണമാക്കുന്നു.
അസ്തിത്വം ഒരു സ്ഥിരാവസ്ഥയേക്കാൾ ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു വസ്തു നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് അതിന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളും പുറത്തുള്ള പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളും ഒരു പരിധിവരെ തുടർച്ചയായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ്. ജീവൻ ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. ഒരു ജീവി “അതേ ജീവി”യായി തുടരുമ്പോഴും അതിന്റെ അനവധി തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കോശങ്ങൾ പുതുക്കപ്പെടുന്നു, മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു, ഊർജം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പദാർത്ഥങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും പുറത്തേക്ക് വിടുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും ഒരു സുസ്ഥിരമായ സംഘടന നിലനിൽക്കുന്നു. അതായത് മാറ്റത്തിനുള്ളിൽ നിന്നാണ് തുടർച്ച ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇതാണ് അസ്തിത്വത്തിന്റെ വൈരുധ്യാത്മക സ്വഭാവം.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ സംഘടിത അസ്തിത്വങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കാൻ രണ്ട് അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രവണതകളെ പരിഗണിക്കാം: സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും. സംയോജകബലം വസ്തുക്കളെയും ഘടകങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ഏകീകരിക്കുകയും ഘടനയും ഐക്യവും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയാണ്. വിയോജകബലം നിലവിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും വേർതിരിക്കുകയും ചിതറിക്കുകയും പുതിയ ക്രമീകരണങ്ങൾക്ക് സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയാണ്. ഇവയെ വെറും യാന്ത്രികമായ രണ്ടു ബലങ്ങളായി മാത്രം കാണേണ്ടതില്ല. പ്രപഞ്ചത്തിലെ സംഘടനയുടെയും വിഘടനത്തിന്റെയും, തുടർച്ചയുടെയും മാറ്റത്തിന്റെയും, സ്ഥിരതയുടെയും അസ്ഥിരതയുടെയും, ക്രമത്തിന്റെയും ചിതറലിന്റെയും പരസ്പരബന്ധത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ദാർശനിക വിഭാഗങ്ങളായാണ് ഇവയെ കാണുന്നത്.
സംയോജകബലം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ മാറ്റമുണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല. എല്ലാം പൂർണ്ണമായും സ്ഥിരവും അടഞ്ഞതുമായ അവസ്ഥയിൽ കുടുങ്ങിപ്പോകുമായിരുന്നു. മറുവശത്ത് വിയോജകബലം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഒരു സ്ഥിരമായ ഘടനയ്ക്കും രൂപപ്പെടാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. എല്ലാ സംഘടനകളും നിരന്തരം വിഘടിച്ചുപോകുമായിരുന്നു. അതിനാൽ അസ്തിത്വം സാധ്യമാകുന്നത് സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള സജീവമായ ബന്ധത്തിലൂടെയാണ്. ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്ന അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനനിയമത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയം.
ഒരു വസ്തുവിന്റെ അസ്തിത്വത്തെ അതിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ സാന്നിധ്യമായി മാത്രം കണക്കാക്കുന്നതും അപൂർണ്ണമാണ്. ഒരു ഇലക്ട്രോണിന്റെ സ്വഭാവം അതിന്റെ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് പൂർണ്ണമായി നിർവചിക്കാനാവില്ല. ഒരു അണുവിന്റെ സ്ഥിരത അതിന്റെ ഘടകകണങ്ങളുടെ ബന്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു തന്മാത്രയുടെ പ്രത്യേകത അതിലെ അണുക്കളുടെ സാന്നിധ്യം മാത്രമല്ല; അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ വിന്യാസവും ഊർജപരമായ ക്രമീകരണവുമാണ് നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഒരു പ്രധാന നിർദ്ദേശം ഇങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം: അസ്തിത്വം വസ്തുക്കളുടെ ഒറ്റപ്പെട്ട സാന്നിധ്യമല്ല; ബന്ധങ്ങളുടെ സുസ്ഥിരമായ സംഘടനയാണ്.
ഇവിടെ “ബന്ധം” എന്നത് സാമൂഹികബന്ധം മാത്രമല്ല. ഭൗതികബന്ധം, രാസബന്ധം, ജൈവബന്ധം, പരിസ്ഥിതിബന്ധം, സാമൂഹികബന്ധം, വിവരബന്ധം തുടങ്ങി എല്ലാ തലങ്ങളിലുമുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളെയാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഒരു അസ്തിത്വം അതിന്റെ ഘടകങ്ങളെയും അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ബന്ധിത സംവിധാനമാണ്. അതിനാൽ ദാർശനികമായി അസ്തിത്വത്തെ “സംഘടന, ബന്ധം, തുടർച്ചയായ ചലനം” എന്നിവയുടെ ഏകതയായി കാണാം.
അസ്തിത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ സമതുലിതാവസ്ഥ എന്ന ആശയം വളരെ പ്രധാനമാണ്. എന്നാൽ ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് നിശ്ചലമായ സമതുലിതാവസ്ഥയല്ല; ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അസ്തിത്വത്തെ നിലനിർത്തുന്നത് ചലനമില്ലായ്മയല്ല, മറിച്ച് പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രവണതകളുടെ നിരന്തരമായ തുലനമാണ്.
ഒരു ജീവകോശത്തെ പരിഗണിക്കാം. കോശത്തിനകത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് രാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നു. ചില തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, ചിലത് വിഘടിക്കുന്നു. അയോണുകൾ കോശസ്തരത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഊർജം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജനിതകവിവരം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പകർത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും പിന്നീട് വിഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും കോശം ഒരു നിശ്ചിത സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു. അതിനാൽ കോശത്തിന്റെ സ്ഥിരത അതിലെ മാറ്റങ്ങളുടെ അഭാവമല്ല; മാറ്റങ്ങളുടെ നിയന്ത്രിതമായ പരസ്പരബന്ധമാണ്.
ഇതുതന്നെയാണ് അസ്തിത്വത്തിന്റെ വൈരുധ്യാത്മക സ്വഭാവം. നിലനിൽപ്പ് എന്നത് മാറ്റത്തെ തടയുന്നതല്ല; മാറ്റത്തെ ഉൾക്കൊണ്ട് സംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ആദ്യ അടിസ്ഥാനനിയമത്തെ ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശിക്കാം:
“ഏതൊരു സംഘടിത അസ്തിത്വവും അതിനെ ഏകീകരിക്കുന്ന സംയോജകബലങ്ങളും അതിനെ മാറ്റത്തിലേക്കും വിഘടനത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുകയുള്ളൂ.”
ഈ നിയമത്തിൽ മൂന്ന് ഘടകങ്ങളുണ്ട്. ഒന്നാമത്, ഓരോ അസ്തിത്വത്തിനും ഒരു സംഘടനയുണ്ട്. രണ്ടാമത്, ആ സംഘടനയെ നിലനിർത്തുന്ന സംയോജകപ്രവണതകളുണ്ട്. മൂന്നാമത്, അതേ സംഘടനയെ മാറ്റത്തിനും പുനഃസംഘടനയ്ക്കും വിധേയമാക്കുന്ന വിയോജകപ്രവണതകളുണ്ട്. ഇവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് അസ്തിത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചലനശക്തി.
ഈ സമതുലിതാവസ്ഥ തകരുമ്പോൾ അസ്തിത്വത്തിന്റെ രൂപവും മാറുന്നു. സംയോജകബലം അമിതമായി മേൽക്കൈ നേടുകയാണെങ്കിൽ സംവിധാനം അതിയായ സ്ഥിരതയിലേക്കോ അടച്ചുപൂട്ടലിലേക്കോ നീങ്ങാം. വിയോജകബലം അമിതമായി മേൽക്കൈ നേടുകയാണെങ്കിൽ സംവിധാനം വിഘടിക്കാം. എന്നാൽ പല സ്വാഭാവിക സംവിധാനങ്ങളിലും ഈ രണ്ടു പ്രവണതകളുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് പുതിയ സംഘടനകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നത്.
“നിലനിൽപ്പ്”യും “മാറ്റം”യും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളായി മാത്രം കാണുന്നത് വൈരുധ്യാത്മക കാഴ്ചപ്പാടിൽ പര്യാപ്തമല്ല. ഒരു വസ്തു നിലനിൽക്കുന്നതും അത് മാറുന്നതും ഒരേസമയം സംഭവിക്കാം. മനുഷ്യശരീരം ഇതിന് ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണമാണ്. ഒരു വ്യക്തി വർഷങ്ങളോളം അതേ വ്യക്തിയായി തുടരുന്നു; എന്നാൽ ശരീരത്തിലെ പദാർത്ഥങ്ങളും കോശങ്ങളും ജൈവരാസഘടകങ്ങളും നിരന്തരം മാറുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ തുടർച്ച മാറ്റമില്ലായ്മയല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലും സംഘടനയുടെ തുടർച്ചയാണ്.
ഒരു നദിയെ “അതേ നദി” എന്ന് വിളിക്കുമ്പോഴും അതിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ജലം നിരന്തരം മാറുന്നു. എന്നിട്ടും നദിയുടെ ഒരു സംഘടിത തിരിച്ചറിയൽ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ അസ്തിത്വം തുടർച്ചയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ഏകതയാണ്. നമുക്ക് സ്ഥിരമായി തോന്നുന്ന രൂപം പോലും ആന്തരികമായി നിരന്തരമായ ചലനത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
വിയോജകബലത്തെ നാശത്തിന്റെ ശക്തിയായി മാത്രം മനസ്സിലാക്കുന്നത് തെറ്റാണ്. വിയോജനം പലപ്പോഴും പുതിയ സംഘടനയുടെ മുൻവ്യവസ്ഥയാണ്. പഴയ ബന്ധങ്ങൾ ദുർബലപ്പെടാതെ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടാൻ കഴിയില്ല. ഒരു തന്മാത്രയുടെ രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ പഴയ ബന്ധങ്ങൾ തകരുകയും പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ജൈവപരിണാമത്തിൽ നിലവിലുള്ള ജനിതകസംഘടനകളിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; തിരഞ്ഞെടുപ്പും മറ്റു പരിണാമപ്രക്രിയകളും പുതിയ ജൈവസംഘടനകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. സമൂഹത്തിൽ പഴയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ പുതിയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിക്കാം.
അതിനാൽ വിയോജകബലം സൃഷ്ടിയുടെ ശത്രുവല്ല; സൃഷ്ടിപരമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു നിബന്ധനയാണ്. അതുപോലെ സംയോജകബലവും പുരോഗതിയുടെ മാത്രം ശക്തിയല്ല. അത് നിലവിലുള്ള സംഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു പഴയ സംഘടനയുടെ സംരക്ഷണം പുതിയ സാധ്യതകളെ തടയുന്ന സാഹചര്യവും ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ സംയോജകബലത്തെയും വിയോജകബലത്തെയും നല്ലതും ചീത്തയുമായി ലളിതമായി വിഭജിക്കാനാവില്ല. അവയുടെ ഫലം അവ തമ്മിലുള്ള അളവ്, ഘടന, സന്ദർഭം, സമയപരിധി, സംഘടനാതലം എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമം വെറും സമതുലിതാവസ്ഥയുടെ ആശയം മാത്രമല്ല. സംയോജക-വിയോജകബലങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽ വരുന്ന അളവിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ജലം ചൂടാകുമ്പോൾ താപനില ക്രമേണ ഉയരുന്നു. എന്നാൽ നിർദ്ദിഷ്ട സാഹചര്യത്തിൽ ദ്രവാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വാതകാവസ്ഥയിലേക്ക് ഗുണപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. ഇതുപോലെ ഒരു ഭൗതികസംവിധാനത്തിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ഒരു പരിധിവരെ നിലവിലുള്ള സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടാം. എന്നാൽ ഒരു നിർണ്ണായക പരിധി കടന്നാൽ പുതിയ സംഘടന രൂപപ്പെടാം.
ഇത് “ഉദ്ഭവം” എന്ന ആശയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. പുതിയ ഗുണങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ഘടകങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല. ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പുതിയ ബന്ധസംഘടനയിൽ നിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉയർന്നുവരാം. അണുക്കളിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകൾ, തന്മാത്രകളിൽ നിന്ന് സങ്കീർണ്ണ ജൈവസംവിധാനങ്ങൾ, കോശങ്ങളിൽ നിന്ന് ബഹുകോശജീവികൾ, വ്യക്തികളിൽ നിന്ന് സമൂഹങ്ങൾ, സങ്കീർണ്ണമായ നാഡീബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് ബോധാനുഭവങ്ങൾ എന്നിവ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളായി പഠിക്കാം.
ഓരോ ഉയർന്ന തലവും താഴ്ന്ന തലത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയൊരു സംഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉദ്ഭവം താഴ്ന്ന തലത്തിലെ ഘടകങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലല്ല; പുതിയ ബന്ധസംഘടനയിൽ നിന്ന് പുതിയ ഗുണത്തിന്റെ ആവിർഭാവമാണ്.
പ്രപഞ്ചത്തെ ഒറ്റ തലത്തിലുള്ള യാഥാർത്ഥ്യമായി കാണുന്നതിന് പകരം വിവിധ അസ്തിത്വതലങ്ങളായി കാണുന്നത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആശയമാണ്. ഉപാണുതലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ബന്ധങ്ങൾ അണുതലത്തിൽ വ്യത്യസ്തമായ സംഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അണുക്കൾ തന്മാത്രകളായി സംഘടിതമാകുമ്പോൾ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. തന്മാത്രകൾ ജൈവരാസസംവിധാനങ്ങളായി സംഘടിതമാകുമ്പോൾ ജീവന്റെ പ്രത്യേക ഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ജീവികൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളും സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നു.
ഓരോ തലത്തിനും സ്വന്തം പ്രത്യേക നിയമങ്ങളും ഗുണങ്ങളും ഉണ്ട്. എന്നാൽ അവ പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച ലോകങ്ങളല്ല. താഴത്തെ തലത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ മുകളിലെ തലത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും മുകളിലെ തലത്തിലെ സംഘടന താഴത്തെ തലങ്ങളിലെ പ്രക്രിയകളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ അസ്തിത്വം താഴോട്ടും മുകളോട്ടും പ്രവർത്തിക്കുന്ന കാരണബന്ധങ്ങളുടെ ബഹുതല ശൃംഖലയാണ്.
ഇതിലൂടെ എല്ലാറ്റിനെയും അതിന്റെ ഏറ്റവും ചെറിയ ഘടകങ്ങളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കുന്ന സമീപനത്തിന്റെ പരിമിതിയും വ്യക്തമാകുന്നു. ഒരു ജീവിയെ അതിലെ അണുക്കളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കിയാൽ ജീവന്റെ സംഘടനാപരമായ ഗുണങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ഒരു സമൂഹത്തെ വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടം മാത്രമായി കാണുമ്പോൾ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പുതിയ ഗുണങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. ഒരു ഉയർന്ന തലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അതിന്റെ താഴ്ന്ന ഘടകങ്ങളിൽ മാത്രം ഒറ്റപ്പെട്ട നിലയിൽ കാണാനാവില്ല; അവ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പുതിയ ബന്ധസംഘടനയിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ നിർദ്ദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് സ്ഥലത്തെ വെറും ശൂന്യതയായി കാണാതിരിക്കുക എന്നത്. സ്ഥലത്തെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഒരു രൂപമായി പരിഗണിക്കുകയും അതിന് പരമാവധി വിയോജകപ്രവണതയും കുറഞ്ഞ സംയോജകപ്രവണതയും ഉള്ളതായി സങ്കൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഇത് ഒരു ദാർശനിക നിർദ്ദേശമാണ്; നിലവിലുള്ള ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ “സ്ഥലം” എന്ന ആശയവുമായി ഇതിനെ നേരിട്ട് സമീകരിക്കരുത്. ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ സ്ഥല-കാലം തന്നെ സജീവമായ ജ്യാമിതീയ ഘടനയാണ്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവിടെ അതിനേക്കാൾ വ്യാപകമായ ഒരു അസ്തിത്വശാസ്ത്രപരമായ വ്യാഖ്യാനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.
ഒരു വസ്തുവിന്റെ അസ്തിത്വത്തിന് അതിന്റെ ഘടകങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സംഘടന ആവശ്യമാണ്; അതേസമയം ആ സംഘടനയ്ക്ക് വ്യത്യാസവും അതിരുകളും അനുവദിക്കുന്ന ഒരു വിടവും ആവശ്യമാണ്. പൂർണ്ണമായ സംയോജനം വ്യത്യാസം ഇല്ലാതാക്കും. പൂർണ്ണമായ വിയോജനം സംഘടന ഇല്ലാതാക്കും. അതിനാൽ സ്ഥലം, വസ്തു, ബന്ധം എന്നിവയെ പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച സത്തകളായി കാണുന്നതിന് പകരം അസ്തിത്വത്തിന്റെ പരസ്പരബന്ധിത ഘടകങ്ങളായി കാണാം.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ നിർദ്ദേശിക്കാവുന്ന മറ്റൊരു ആശയമാണ് “ബലം എന്നത് പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലം” എന്നത്. ഇവിടെ ബലത്തെ ഒരു വസ്തുവിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുനിൽക്കുന്ന സ്വതന്ത്ര പദാർത്ഥമായി കാണുന്നതിന് പകരം, ഒരു സ്ഥലിക-ബന്ധിത സംഘടനയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദിശാബദ്ധമായ മാറ്റത്തിന്റെ പ്രകടനമായി കാണാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
രണ്ട് വസ്തുക്കൾ തമ്മിൽ ഇടപെടുമ്പോൾ അവയുടെ നിലകൾ പരസ്പരം മാറ്റപ്പെടുന്നു. ഈ മാറ്റം ഒരു ബലബന്ധമായി നമുക്ക് അളക്കാൻ കഴിയുന്നു. അതായത് ബലം ഒരു ബന്ധത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് വിയോജകവും സംയോജകവുമായ പ്രവണതകൾ സ്ഥലം-ബന്ധിതമായി പ്രകടമാകുന്ന രീതിയായി കാണാം. ഈ ആശയം കൂടുതൽ വികസിപ്പിച്ചാൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ചലനം വെറും വസ്തുക്കളുടെ സ്ഥാനമാറ്റമല്ലെന്നും ബന്ധങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ പുനഃസംഘടനയാണെന്നും പറയാം.
ഊർജത്തെ ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച ഒരു സത്തയായി കാണുന്നതിന് പകരം, ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടനയും മാറ്റവും സംബന്ധിച്ച ഒരു അടിസ്ഥാന അളവായി കാണാം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ആശയചട്ടക്കൂടിൽ ഉയർന്ന സ്ഥല-ദ്രവ്യമാന അനുപാതമുള്ള കണികകളെ ഉയർന്ന ഊർജവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക നിർദ്ദേശവും പരിഗണിക്കാം. എന്നാൽ ഇത്തരം ബന്ധങ്ങളെ നിലവിലുള്ള ഭൗതികശാസ്ത്രസമവാക്യങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കാതെ, കൂടുതൽ ഗണിതപരവും പരീക്ഷണപരവുമായ പരിശോധന ആവശ്യമായ സിദ്ധാന്തപരമായ അനുമാനങ്ങളായി തന്നെ നിലനിർത്തണം.
ഇവിടെ പ്രധാനമായ ആശയം ഇതാണ്: അസ്തിത്വം പദാർത്ഥത്തിന്റെ നിശ്ചലമായ സാന്നിധ്യമല്ല; പദാർത്ഥം, സ്ഥലം, ഊർജം, ബന്ധം, ചലനം എന്നിവയുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപരിവർത്തനമാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഗുരുത്വാകർഷണത്തെയും സംയോജക-വിയോജകബലങ്ങളുടെ ചട്ടക്കൂടിൽ പുനർചിന്തിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. നിലവിലുള്ള ശാസ്ത്രത്തിൽ ഗുരുത്വാകർഷണം പൊതുസാപേക്ഷതയിൽ സ്ഥല-കാലത്തിന്റെ ജ്യാമിതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ന്യൂട്ടൻ അത് ദ്രവ്യമാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആകർഷണമായി വിവരിച്ചു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇതിനെ കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ സംയോജകപ്രവണതയായി വ്യാഖ്യാനിക്കാനുള്ള സൈദ്ധാന്തിക ശ്രമം നടത്തുന്നു.
ഈ സമീപനത്തിൽ ഗുരുത്വാകർഷണം വസ്തുക്കളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മഹത്തായ സംയോജകപ്രവണതയുടെ പ്രത്യക്ഷീകരണമായി കാണാം. എന്നാൽ ഈ വ്യാഖ്യാനം നിലവിലുള്ള പൊതുസാപേക്ഷതയെയോ ക്വാണ്ടം ഗുരുത്വാകർഷണ സിദ്ധാന്തങ്ങളെയോ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തമായി അവകാശപ്പെടണമെങ്കിൽ കൃത്യമായ ഗണിതരൂപീകരണവും നിരീക്ഷണപരമായ പ്രവചനങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. ദാർശനിക തലത്തിൽ ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം പ്രപഞ്ചത്തിലെ ആകർഷണവും വിസർജ്ജനവും ഒരു ഏകീകൃത വൈരുധ്യാത്മക ചട്ടക്കൂടിൽ കാണാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്.
ജീവൻ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമത്തെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായി പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന പ്രതിഭാസമാണ്. ഒരു ജീവി പുറത്തുനിന്ന് ഊർജവും പദാർത്ഥവും സ്വീകരിക്കുന്നു. അവയെ ആന്തരികമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. മാലിന്യങ്ങൾ പുറത്തേക്കു വിടുന്നു. അതേസമയം തന്റെ ആന്തരിക സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു. ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രത്യേകത നിലനിൽപ്പിനായി മാറ്റത്തെ ഉപയോഗിക്കുന്ന കഴിവാണ്.
ജീവകോശത്തിലെ ഉപാപചയം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. പദാർത്ഥങ്ങൾ നിരന്തരം വിഘടിക്കുന്നു; അതേ സമയം പുതിയ പദാർത്ഥങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തുടർച്ച മാറ്റങ്ങൾക്കും തിരുത്തലുകൾക്കും വിധേയമാണ്. പ്രതിരോധസംവിധാനം പുറംലോകവുമായി നിരന്തരം ഇടപെടുന്നു. മസ്തിഷ്കത്തിലെ നാഡീബന്ധങ്ങൾ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഒരു തുടർച്ച നിലനിൽക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജീവന്റെ അസ്തിത്വത്തെ സംയോജകബലം വഴി സംഘടന നിലനിർത്തുകയും വിയോജകബലം വഴി പരിസ്ഥിതിയോട് പൊരുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക പ്രക്രിയയായി കാണാം.
ഇതിൽ നിന്ന് ഒരു പ്രധാന നിഗമനം ഉയരുന്നു: ജീവൻ എൻട്രോപ്പിയുടെ അഭാവമല്ല; എൻട്രോപ്പി വർധിക്കുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിൽ പ്രാദേശികമായ സംഘടനയും ക്രമവും സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുറന്ന ചലനാത്മക സംവിധാനമാണ്. എന്നാൽ സംയോജകബലത്തെ കുറഞ്ഞ എൻട്രോപ്പിയോടും വിയോജകബലത്തെ എൻട്രോപ്പിയോടും യാന്ത്രികമായി സമീകരിക്കരുത്. അവ തമ്മിൽ ദാർശനികമായ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാമെങ്കിലും അവ ഒരേ ശാസ്ത്രീയ അളവുകളല്ല.
പരിണാമം അസ്തിത്വത്തിന്റെ മറ്റൊരു വൈരുധ്യാത്മക പ്രകടനമാണ്. ഒരു ജീവിവർഗം നിലനിൽക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ പരിസ്ഥിതി നിരന്തരം മാറുന്നു. ജനിതക വ്യത്യാസങ്ങൾ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, ജനസംഖ്യാ ചലനങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി സമ്മർദ്ദങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ പുതിയ രൂപങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നു.
ഇവിടെ വിയോജകബലം നിലവിലുള്ള സംഘടനയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു; സംയോജകബലം നിലവിലുള്ള ജീവസംഘടനയെ നിലനിർത്തുന്നു. ഈ സംഘർഷത്തിൽ ചില സംഘടനകൾ തകരുകയും ചിലത് പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ അസ്തിത്വം സ്വയം അതിക്രമിച്ചുകൊണ്ടാണ് പുതിയ അസ്തിത്വരൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
പുതിയത് പഴയതിന്റെ പൂർണ്ണ നിഷേധമല്ല. പഴയതിലെ ചില സംഘടനാപരമായ ഘടകങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ട് അവയെ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് പുതിയ ഗുണം ഉയർന്നുവരുന്നത്. അതിനാൽ പരിണാമം പൂർണ്ണമായ വിച്ഛേദമല്ല; തുടർച്ചയ്ക്കുള്ളിലെ ഗുണപരമായ പരിവർത്തനമാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ബോധത്തെ ഒരു അതിഭൗതിക സത്തയായി കാണുന്നതിനുപകരം സങ്കീർണ്ണമായ ഭൗതിക-ജൈവ സംഘടനയിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പുതിയ ഗുണമായി കാണാം. മസ്തിഷ്കത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് നാഡീകോശങ്ങളുടെ വൈദ്യുത-രാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ, ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള സംവേദനങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ഇടപെടലുകൾ, ഓർമ്മ, ഭാഷ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്ന് ബോധത്തിന്റെ ഉയർന്നതല സംഘടനയ്ക്ക് അടിത്തറയാകുന്നു.
ഇവിടെ വീണ്ടും സംയോജക-വിയോജകബന്ധം കാണാം. നാഡീജാലങ്ങൾ വിവരങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുന്നു; അതേസമയം പുതിയ വിവരങ്ങൾ പഴയ സംഘടനകളെ മാറ്റുന്നു. ഓർമ്മ നിലനിർത്തുന്നു; അനുഭവം ഓർമ്മയെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ തുടർച്ച നിലനിൽക്കുന്നു; ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ അതിനെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ ബോധവും ഒരു ചലനാത്മക അസ്തിത്വമാണ്.
അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഈ നിയമം ജൈവലോകത്തിൽ മാത്രം പരിമിതപ്പെടുന്നില്ല. മനുഷ്യസമൂഹത്തിലും സംയോജകവും വിയോജകവുമായ പ്രവണതകൾ നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കുടുംബം, ഭാഷ, സംസ്കാരം, നിയമം, സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ സാമൂഹികസംഘടനയെ നിലനിർത്തുന്ന സംയോജക ഘടകങ്ങളാണ്. വർഗ്ഗവൈരുധ്യങ്ങൾ, സാങ്കേതികമാറ്റങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ, ആശയപരമായ സംഘർഷങ്ങൾ, പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ തുടങ്ങിയവ നിലവിലുള്ള സംഘടനയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന വിയോജക ഘടകങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കാം.
ഇവിടെ മാർക്സിയൻ വൈരുധ്യാത്മകതയുമായുള്ള ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ബന്ധം വ്യക്തമാകുന്നു. സമൂഹം ഒരു നിശ്ചല ഘടനയല്ല. അതിന്റെ ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും, അടിസ്ഥാനവും ഉപരിഘടനയും, വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളും ആശയസംവിധാനങ്ങളും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സംഘടനയാണ്.
എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ സാമൂഹിക വൈരുധ്യാത്മകതയെ ഭൗതികപ്രപഞ്ചത്തിന്റെ കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ സംയോജക-വിയോജക ചലനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അതായത് വർഗ്ഗവൈരുധ്യം സാമൂഹികതലത്തിലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക രൂപമാണ്; അതിന്റെ പിന്നിൽ കൂടുതൽ പൊതുവായ സംഘടനയും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യാത്മക ബന്ധത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക പ്രകടനം കാണാൻ കഴിയും.
പ്രപഞ്ചത്തിൽ എല്ലായിടത്തും പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒരു കേന്ദ്രനിയന്ത്രണം ഇല്ലാതെ സംഘടനകൾ രൂപപ്പെടുന്നതിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ കാണാം. സ്ഫടികരൂപീകരണം, രാസദോളനങ്ങൾ, കോശസംഘടന, പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകൾ, നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ, സാമൂഹികജാലങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ സ്വയംസംഘടന എന്ന പ്രതിഭാസം പഠിക്കപ്പെടുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ സ്വയംസംഘടനയെ സംയോജക-വിയോജകബലങ്ങളുടെ പ്രാദേശിക ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന പുതിയ ഗുണമായി കാണാം. ചെറിയ തലത്തിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങൾ വലിയതലത്തിലുള്ള സംഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വലിയതലത്തിലുള്ള സംഘടന തിരിച്ചും താഴത്തെ തലങ്ങളിലെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അസ്തിത്വം താഴെ നിന്ന് മുകളിലേക്കും മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കും സ്വയംസംഘടിതമാകുന്ന ഒരു ബഹുതല പ്രക്രിയയാണ്.
ഒരു അസ്തിത്വം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് അത് വിയോജകശക്തികളെ എന്നെന്നേക്കുമായി പരാജയപ്പെടുത്തി എന്നല്ല. മറിച്ച്, വിയോജകപ്രവണതകളെ നിരന്തരം ഉൾക്കൊണ്ട് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവ് അതിനുണ്ട് എന്നതാണ്. ഒരു ജീവി രോഗകാരികളോട് പ്രതികരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ പ്രതിരോധപ്രവർത്തനങ്ങൾ തന്നെ മാറുന്നു. ഒരു സമൂഹം പ്രതിസന്ധികളെ നേരിടുന്നു; എന്നാൽ അതിലൂടെ അതിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങൾ മാറാം. ഒരു ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തം പുതിയ തെളിവുകളെ ഉൾക്കൊണ്ട് പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ആശയങ്ങൾ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ മാറുന്നു.
അതുകൊണ്ട് അസ്തിത്വത്തിന്റെ വിജയം മാറ്റത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിലല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിൽ സംഘടന നിലനിർത്തുന്നതിലാണ്. ഒരു അസ്തിത്വം ജീവിക്കുന്നത് അതിന്റെ ഉള്ളിൽ യാതൊരു വിഘടനവുമില്ലാത്തതിനാലല്ല; വിഘടനപ്രവണതകളെ നിയന്ത്രിച്ചും ഉൾക്കൊണ്ടും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലൂടെ സംഘടനയെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുള്ള കഴിവുകൊണ്ടാണ്.
അസ്തിത്വത്തെ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ വൈരുധ്യം അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഒരു ബാഹ്യസംഭവമല്ലെന്നും അതിന്റെ ആന്തരിക ഘടനയുടെ ഭാഗമാണെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു. ഒരു സംവിധാനത്തിന് അതിന്റെ സ്വഭാവം നിലനിർത്തണമെങ്കിൽ അതിനകത്ത് വ്യത്യസ്തവും ചിലപ്പോൾ പരസ്പരം വിരുദ്ധവുമായ പ്രവണതകൾ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം. അതിനാൽ വൈരുധ്യം അസ്തിത്വത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അപവാദമല്ല; പലപ്പോഴും അസ്തിത്വത്തെ സജീവമായി നിലനിർത്തുന്ന ഘടകമാണ്.
ഒരു ജീവകോശത്തിൽ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും ഒരേസമയം നടക്കുന്നു. മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; അതേ സമയം പഴയ മാംസ്യങ്ങൾ വിഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കോശം ഊർജം സംഭരിക്കുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിവരങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള അതിരുകൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും നിരന്തരമായ കൈമാറ്റം നടക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ അസ്തിത്വം തന്നെ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ നിയന്ത്രണത്തിലും പുനഃസംഘടനയിലുമാണ് അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ നിന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഒരു പ്രധാന നിർദ്ദേശം ഉയരുന്നു: വൈരുധ്യം അസ്തിത്വത്തിന്റെ ശത്രുവല്ല; അസ്തിത്വത്തിന്റെ ചലനാത്മകതയുടെ ഉറവിടമാണ്.
ഓരോ അസ്തിത്വത്തിനും ഒരു അതിരുണ്ട്. ഒരു അണുവിന് അതിന്റെ ഘടനാപരമായ പരിധിയുണ്ട്; ഒരു കോശത്തിന് അതിന്റെ കോശസ്തരം അതിരാണ്; ഒരു ജീവിക്ക് ശരീരപരവും പരിസ്ഥിതിപരവുമായ അതിരുകളുണ്ട്; ഒരു സമൂഹത്തിന് സ്ഥാപനപരവും സാമ്പത്തികവും സാംസ്കാരികവുമായ അതിരുകളുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു അതിരും പൂർണ്ണമായും അടഞ്ഞതല്ല.
അതിര് ഒരേസമയം വേർതിരിക്കുകയും ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഘടനയാണ്. കോശസ്തരം കോശത്തെ പുറത്തുള്ള ലോകത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു; അതേ സമയം പോഷകങ്ങൾ, അയോണുകൾ, വാതകങ്ങൾ, സന്ദേശങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രിത കൈമാറ്റം അനുവദിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു അതിരിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രവർത്തനം ഒറ്റപ്പെടലല്ല; തിരഞ്ഞെടുത്ത ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ്.
ഇവിടെയും സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കാണാം. അതിരുകൾ സംഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന സംയോജകപ്രവണത പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; അതിരുകളിലൂടെ നടക്കുന്ന കൈമാറ്റം വിയോജകപ്രവണതകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അതിരുകൾ പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞാൽ സംവിധാനം മരവിക്കും; അതിരുകൾ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതായാൽ സംവിധാനം അതിന്റെ തിരിച്ചറിയൽ നഷ്ടപ്പെടുത്തും. അതിനാൽ അസ്തിത്വത്തിന് അതിരുകൾ ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ അസ്തിത്വം നിലനിർത്താൻ ആ അതിരുകൾക്ക് തുറന്നതായിരിക്കേണ്ടതുമുണ്ട്.
അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഈ ആശയം താപഗതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. ഒരു ജീവി അടഞ്ഞ സംവിധാനമല്ല. അത് പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ഊർജവും പദാർത്ഥവും സ്വീകരിക്കുകയും തിരിച്ചും പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ അതിന്റെ ആന്തരിക സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു.
ഇവിടെ ഒരു ഗൗരവമുള്ള വൈരുധ്യാത്മക ബന്ധമുണ്ട്. ഒരു ജീവിയുടെ അസ്തിത്വം അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടുന്നതിലൂടെ അല്ല; പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള നിയന്ത്രിതമായ ആശ്രിതബന്ധത്തിലൂടെയാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യവും ആശ്രിതത്വവും അതിനാൽ പരസ്പരം പൂർണ്ണവിരുദ്ധങ്ങളല്ല. ഒരു ജീവിക്ക് സ്വതന്ത്രമായ തിരിച്ചറിയൽ ഉണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് പരിസ്ഥിതിയോട് ആശ്രിതമാണ്. മനുഷ്യന് വ്യക്തിഗത സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടെങ്കിലും അവന്റെ ഭാഷ, ഭക്ഷണം, അറിവ്, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ സമൂഹത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ അസ്തിത്വം സ്വാതന്ത്ര്യവും ആശ്രിതത്വവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക ഏകതയാണ്.
അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമത്തെ എൻട്രോപ്പിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രശ്നം ഉയരുന്നു. താപഗതിശാസ്ത്രപ്രകാരം ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട സംവിധാനത്തിൽ എൻട്രോപ്പി കുറയുന്നില്ല. എന്നാൽ ജീവജാലങ്ങളിൽ ഉയർന്ന സംഘടന എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു? ഇതിന് അടിസ്ഥാനപരമായ ഉത്തരം ജീവികൾ അടഞ്ഞ സംവിധാനങ്ങളല്ല എന്നതാണ്. അവ പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ഊർജവും പദാർത്ഥവും സ്വീകരിക്കുകയും, കൂടുതൽ എൻട്രോപ്പിയുള്ള ചൂടും മാലിന്യങ്ങളും പുറത്തേക്ക് വിടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഒരു തുറന്ന സംവിധാനത്തിന് പ്രാദേശികമായി ഉയർന്ന ക്രമം നിലനിർത്താൻ കഴിയും.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇതിനെ സംയോജകബലത്തിന്റെ പ്രാദേശിക സംഘടനയും വിയോജകപ്രവണതകളുടെ വിശാലമായ പരിസ്ഥിതിപരമായ വ്യാപനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമായി വായിക്കാം. എന്നാൽ സംയോജകബലം = കുറഞ്ഞ എൻട്രോപ്പി എന്നും വിയോജകബലം = എൻട്രോപ്പി എന്നും യാന്ത്രികമായി സമീകരിക്കരുത്. അവ തമ്മിൽ ബന്ധമുള്ള ആശയങ്ങളാണെങ്കിലും ഒരേ അർത്ഥമുള്ള ശാസ്ത്രീയ അളവുകളല്ല.
ദാർശനിക തലത്തിൽ പറയാവുന്നത് ഇതാണ്: അസ്തിത്വം പ്രപഞ്ചത്തിലെ മാറ്റത്തെയും വിഘടനത്തെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; അതിനകത്ത് താൽക്കാലികമായ ഉയർന്ന സംഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിൽ വിവരത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചുവരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അസ്തിത്വത്തെ വിവരസംഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും പ്രധാനമാണ്. ഒരു ജീവകോശത്തിന്റെ ജനിതകവസ്തു അതിന്റെ ഘടനാപരമായ തുടർച്ചയ്ക്ക് ആവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജനിതകവസ്തു മാത്രം ജീവൻ അല്ല. അതിലെ വിവരങ്ങൾ കോശത്തിന്റെ ഭൗതികവും രാസപരവുമായ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന് ജൈവപ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്.
അതിനാൽ അസ്തിത്വം വെറും പദാർത്ഥത്തിന്റെ അസ്തിത്വമോ വെറും വിവരത്തിന്റെ അസ്തിത്വമോ അല്ല. പദാർത്ഥം, ഊർജം, വിവരം, ബന്ധം എന്നിവയുടെ സംഘടിത ഏകതയാണ് അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഉയർന്ന രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. വിവരത്തെ ഒരു അമൂർത്തമായ സ്വതന്ത്ര സത്തയായി കാണുന്നതിന് പകരം ഭൗതികസംവിധാനങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സംഘടനാപരമായ വ്യത്യാസമായി കാണാം.
പരമ്പരാഗത യാന്ത്രിക ചിന്തയിൽ കാരണം ആദ്യം സംഭവിക്കുകയും ഫലം പിന്നീട് സംഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനങ്ങളിൽ കാരണബന്ധങ്ങൾ പലപ്പോഴും വൃത്താകാരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ഒരു കോശത്തിലെ ഉപാപചയം ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പ്രവർത്തനം ഉപാപചയത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. മസ്തിഷ്കത്തിലെ നാഡീപ്രവർത്തനം പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; പെരുമാറ്റവും അനുഭവങ്ങളും നാഡീബന്ധങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഘടന മനുഷ്യരുടെ ബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടബോധവും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനവും തിരിച്ചും സാമ്പത്തിക ഘടനയെ മാറ്റുന്നു.
അതിനാൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമം നേർരേഖാ കാരണബന്ധത്തെക്കാൾ പരസ്പരപ്രതികരണം, തിരിച്ചുള്ള സ്വാധീനം, പ്രതികരണചക്രം, വൃത്താകാര കാരണബന്ധം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന രീതിയിൽ വികസിപ്പിക്കേണ്ടിവരും. ഒരു അസ്തിത്വം അതിനെ സൃഷ്ടിച്ച സാഹചര്യത്തിന്റെ വെറും ഫലം മാത്രമല്ല; അത് സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിന്റെ സാഹചര്യങ്ങളെയും ഭാഗികമായി പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണം ജീവൻ തന്നെയാണ്. ജീവി പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതേ ജീവി പരിസ്ഥിതിയിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്നു. സസ്യങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിലെ വാതകങ്ങളുടെ ഘടന മാറ്റുന്നു. സൂക്ഷ്മജീവികൾ മണ്ണിന്റെ രാസഘടന മാറ്റുന്നു. മനുഷ്യർ ഭൂമിയുടെ ഭൗതികവും രാസപരവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
അങ്ങനെ ഒരു സംവിധാനം അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയുടെ ഉൽപ്പന്നം മാത്രമല്ല; അത് പരിസ്ഥിതിയുടെ സഹനിർമ്മാതാവും ആണ്. ഇവിടെ അസ്തിത്വം സ്വയംസംഘടനയോടൊപ്പം സ്വയംനിർമ്മാണത്തിലേക്കും നീങ്ങുന്നു. ഒരു ജീവി അതിന്റെ ഘടകങ്ങളെ നിരന്തരം പുതുക്കുകയും അതിന്റെ അസ്തിത്വത്തിനാവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളെ ഭാഗികമായി പുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമം വെറും “നിലനിൽക്കുക” എന്നതല്ല; സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിന്റെ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളെ നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കുക എന്നതുമാണ്.
ക്വാണ്ടം തലത്തിൽ സാധ്യതയുടെ പ്രാധാന്യം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ അസ്തിത്വത്തെ “ഇപ്പോൾ ഉള്ളത്” എന്ന യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ മാത്രം ഒതുക്കാനാവില്ല. ഓരോ നിലവിലുള്ള സംഘടനയും അതിനകത്ത് നിരവധി സാധ്യതകൾ വഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ എല്ലാ സാധ്യതകളും യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നില്ല.
ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാവി അതിന്റെ നിലവിലെ ഘടന, പരിസ്ഥിതി, ഊർജാവസ്ഥ, ചരിത്രം, പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്ന സാധ്യതകളുടെ മേഖലയിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. നിർണ്ണായകമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ചില സാധ്യതകൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. സാധ്യതയിൽ നിന്ന് യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്കുള്ള ഈ പരിവർത്തനം അസ്തിത്വത്തിന്റെ വൈരുധ്യാത്മക ചലനത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകമായി കാണാം.
ഒരു വിത്തിൽ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ വിത്ത് മാത്രം വൃക്ഷമല്ല. മണ്ണ്, ജലം, താപനില, പ്രകാശം, ജനിതകഘടന, പരിസ്ഥിതി തുടങ്ങിയവയുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിലാണ് ആ സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നത്. അതിനാൽ അസ്തിത്വം നിലവിലെ യാഥാർത്ഥ്യവും ഭാവിയിലെ സാധ്യതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ്.
ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരേ സമയം ഒന്നിലധികം സാധ്യതകളുടെ ഗണിതപരമായ നിലനിൽപ്പിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ആശയമാണ് “സൂപ്പർപൊസിഷൻ”. ഈ ആശയത്തെ സാമൂഹികമോ ദാർശനികമോ തലത്തിലേക്ക് മാറ്റുമ്പോൾ അതിന്റെ കൃത്യമായ ഭൗതിക അർത്ഥം സംരക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഇതിൽ നിന്ന് ഒരു ദാർശനിക ഉപമ വികസിപ്പിക്കാം: ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാവി ഒരൊറ്റ സാധ്യതയാൽ മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടതല്ല; നിരവധി സാധ്യതകൾ അതിന്റെ ഭാവിമേഖലയിൽ നിലനിൽക്കാം.
ഇതിന്റെ സാമൂഹിക രൂപം വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. ഒരു സമൂഹം ഒരൊറ്റ സാമൂഹികരൂപത്തിലേക്ക് മാത്രം അനിവാര്യമായി നീങ്ങണമെന്നില്ല. വിവിധ സാമൂഹികരൂപങ്ങളുടെ സാധ്യതകൾ ഒരേ ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ നിലനിൽക്കാം. അവയിൽ ഏത് രൂപം ശക്തിപ്പെടുന്നു എന്നത് സാമ്പത്തികശക്തികൾ, വർഗ്ഗബന്ധങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ആശയസംഘർഷം, ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടപ്രവർത്തനം എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. ഇവിടെ ചരിത്രം മുൻകൂട്ടി എഴുതിവെച്ച ഒരു തിരക്കഥയല്ല; സാധ്യതകളുടെ തുറന്ന മേഖലയാണ്.
മനുഷ്യചരിത്രത്തെ ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ കാണുമ്പോൾ ഓരോ ചരിത്രഘട്ടവും ഒരു താൽക്കാലിക സാമൂഹിക സമതുലിതാവസ്ഥയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിലെ ഉൽപ്പാദനരീതിയും സ്ഥാപനങ്ങളും ആശയങ്ങളും അതിനെ നിലനിർത്തുന്ന സംയോജക ഘടകങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അതേ സമൂഹത്തിനകത്ത് പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികളും പുതിയ വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളും പുതിയ ആശയങ്ങളും വിയോജകശക്തികളായി ഉയരുന്നു.
ഈ വിയോജകശക്തികൾ ഒരു പരിധിവരെ നിലവിലുള്ള സംവിധാനത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടാം. എന്നാൽ അവയുടെ അളവും ശക്തിയും ഒരു നിർണ്ണായക പരിധി കടക്കുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള സാമൂഹിക സംഘടനയിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കാം. ഇതുകൊണ്ടാണ് ചരിത്രത്തെ നിശ്ചലമായ ഘട്ടങ്ങളുടെ പരമ്പരയായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ പരസ്പരം സംഘർഷിക്കുന്ന സാധ്യതകളുടെ ചലനാത്മക പ്രക്രിയയായി കാണുന്നത് കൂടുതൽ ഉചിതമാകുന്നത്.
അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമത്തെ മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഒരു പ്രധാന ദാർശനിക പ്രശ്നം ഉയരുന്നു. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിനിയമങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെങ്കിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം എവിടെയാണ്?
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മറുപടി, സ്വാതന്ത്ര്യം നിയമങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നതല്ല എന്നതാണ്. മറിച്ച്, നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങളെയും സാഹചര്യങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കി അവയ്ക്കുള്ളിൽ പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് സ്വാതന്ത്ര്യം. മനുഷ്യന് ഗുരുത്വാകർഷണത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ അതിനെ മനസ്സിലാക്കി പറക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാം. ജൈവപരിധികളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ വൈദ്യശാസ്ത്രം, പോഷണം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയിലൂടെ അവയുടെ സ്വാധീനം മാറ്റാം. സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ഇഷ്ടാനുസരണം മാറ്റാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ സാമൂഹികഘടനകളെ മാറ്റാം. അതിനാൽ സ്വാതന്ത്ര്യം അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമത്തെ നിരാകരിക്കുന്നതല്ല; അതിന്റെ സാധ്യതകളെ ബോധപൂർവ്വം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.
ഒരു ദാർശനിക നിയമത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി മൂല്യമുള്ളതാക്കുന്നത് അതിന്റെ മനോഹരമായ ഭാഷയല്ല; അത് പരിശോധിക്കാവുന്ന നിർദ്ദേശങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നതാണ്. അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ “അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമം” കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ ആദ്യം സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും കൃത്യമായി നിർവചിക്കണം. തുടർന്ന് അവയെ അളക്കാനോ കുറഞ്ഞത് പ്രവർത്തനപരമായി നിർവചിക്കാനോ കഴിയുന്ന രീതികൾ കണ്ടെത്തണം. അതിനുശേഷം നിലവിലുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ പരീക്ഷിക്കാവുന്ന പ്രവചനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തണം.
ഇത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ദാർശനിക സാമ്യം മാത്രം ശാസ്ത്രീയ തെളിവല്ല. ഒരു ആശയം ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നു എന്നത് അത് ക്വാണ്ടം സിദ്ധാന്തമാകുന്നില്ല. അതുപോലെ ഒരു ആശയം താപഗതിശാസ്ത്രത്തോട് സാമ്യമുള്ളതുകൊണ്ട് അത് താപഗതിശാസ്ത്രനിയമമാകുന്നില്ല. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രീയ ശക്തി അതിന്റെ ദാർശനിക നിർദ്ദേശങ്ങളെ കൃത്യമായ നിർവചനങ്ങളിലേക്കും ഗണിതരൂപീകരണങ്ങളിലേക്കും പരീക്ഷിക്കാവുന്ന ശാസ്ത്രീയ അനുമാനങ്ങളിലേക്കും വികസിപ്പിക്കുന്ന ശേഷിയിലാണ്.
ഇവയെല്ലാം കൂട്ടിച്ചേർത്താൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമത്തെ ഒരു ബഹുതല നിയമമായി കാണാം. ഉപാണുതലത്തിൽ കണികകളും മേഖലകളും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങൾ, രാസതലത്തിൽ ബന്ധങ്ങളുടെ രൂപീകരണവും വിഘടനവും, ജൈവതലത്തിൽ ഉപാപചയവും ആന്തരികസമതുലിതാവസ്ഥയും, പരിണാമതലത്തിൽ വ്യതിയാനവും തിരഞ്ഞെടുപ്പും, സാമൂഹികതലത്തിൽ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും വർഗ്ഗവൈരുധ്യങ്ങളും, ബോധതലത്തിൽ അനുഭവവും ഓർമ്മയും പുനഃസംഘടനയും—ഇവയെല്ലാം ഒരേ നിയമത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ ഒരേ രൂപങ്ങൾ അല്ലെങ്കിലും സംഘടനയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യാത്മക ബന്ധത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളായി കാണാം.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ലക്ഷ്യം എല്ലാ ശാസ്ത്രശാഖകളുടെയും പ്രത്യേക നിയമങ്ങളെ ഒരു പൊതുവായ നിയമം കൊണ്ട് മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുക എന്നതല്ല. മറിച്ച്, അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അവയ്ക്കിടയിലെ അസ്തിത്വപരമായ തുടർച്ച കണ്ടെത്തുകയാണ്. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ രസതന്ത്രത്തിന്റെ നിയമങ്ങളായി ചുരുങ്ങുന്നില്ല; രസതന്ത്രത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ നിയമങ്ങളായി ചുരുങ്ങുന്നില്ല; ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ സാമൂഹികനിയമങ്ങളായി ചുരുങ്ങുന്നില്ല. എന്നാൽ ഈ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങൾ തമ്മിൽ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലാത്ത സ്വതന്ത്ര ലോകങ്ങളുമല്ല. അവയുടെ ഇടയിൽ സംഘടനയുടെ സങ്കീർണ്ണതയും പുതിയ ഗുണങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും വഴി ഒരു തുടർച്ച നിലനിൽക്കുന്നു.
“ഉള്ളത്” എന്നതും “ആയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്” എന്നതും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഇവിടെ നിർണ്ണായകമാകുന്നു. “ഉള്ളത്” നിലവിലെ അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ “ആയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്” നിരന്തരമായ രൂപാന്തരപ്രക്രിയയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ “ഉള്ളത്” എന്നത് “ആയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിൽ” നിന്ന് വേർതിരിച്ച ഒരു അന്തിമാവസ്ഥയല്ല. ആയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ താൽക്കാലികമായി സുസ്ഥിരമായ ഒരു സംഘടനയാണ് അസ്തിത്വം.
ഒരു നക്ഷത്രം, ഒരു ജീവി, ഒരു സമൂഹം, ഒരു വ്യക്തി—ഇവയെല്ലാം ഈ അർത്ഥത്തിൽ പൂർത്തിയായ വസ്തുക്കളല്ല. അവ നിരന്തരമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളിലെ താൽക്കാലികമായി സ്ഥിരത നേടിയ രൂപങ്ങളാണ്. അതോടെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള നിർവചനം ഇങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു:
ഇതുവരെ ചർച്ച ചെയ്ത ആശയങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമത്തെ കൂടുതൽ സമഗ്രമായി ഇങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം: “പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഓരോ സംഘടിത അസ്തിത്വവും അതിന്റെ ഘടകങ്ങളെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സംയോജകപ്രവണതകളും നിലവിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ മാറ്റുകയും വിഘടിപ്പിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വിയോജകപ്രവണതകളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ ഉദ്ഭവിക്കുകയും നിലനിൽക്കുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സമതുലിതാവസ്ഥയിലെ അളവ്, ബന്ധം, സംഘടന, പരിസ്ഥിതി എന്നിവയിൽ നിർണ്ണായകമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ പഴയ അസ്തിത്വത്തിന്റെ പരിധികൾ മറികടന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങളുള്ള സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.”
ഇത് അസ്തിത്വത്തിന്റെ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന ഘട്ടങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഉദ്ഭവം — നിലനിൽപ്പ് — പരിവർത്തനം. ഉദ്ഭവം എന്നത് പുതിയ സംഘടനയുടെ രൂപീകരണമാണ്. നിലനിൽപ്പ് എന്നത് അതിന്റെ ആന്തരിക സംയോജകബന്ധങ്ങളുടെ സംരക്ഷണമാണ്. പരിവർത്തനം എന്നത് വിയോജകപ്രവണതകൾ നിലവിലുള്ള സംഘടനയുടെ പരിധികളെ മറികടക്കുമ്പോൾ പുതിയ സംഘടനയിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. ഈ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളും പരസ്പരം വേർതിരിച്ച സംഭവങ്ങളല്ല; ഒരേ തുടർച്ചയായ പ്രക്രിയയുടെ വിവിധ അവസ്ഥകളാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ സന്ദേശം ഇതാണ്: പ്രപഞ്ചം ഒരു പൂർത്തിയായ വസ്തുവല്ല; അത് നിരന്തരമായി സ്വയം സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. നക്ഷത്രങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു, മാറുന്നു, നശിക്കുന്നു. അണുക്കൾ ബന്ധപ്പെടുന്നു, വേർപെടുന്നു, പുതിയ തന്മാത്രകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ജീവൻ ജനിക്കുന്നു, വളരുന്നു, പരിണമിക്കുന്നു, മരിക്കുന്നു. ജീവിവർഗ്ഗങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യബോധം അനുഭവങ്ങളിലൂടെ മാറുന്നു. സമൂഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും സംഘർഷങ്ങളിലൂടെ മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. അറിവ് സ്വയം തിരുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഈ സമസ്ത പ്രക്രിയയിലും ഒരു പൊതുവായ ദാർശനിക മാതൃക കാണാം: സംഘടനയും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, തുടർച്ചയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ഏകത, സാധ്യതയും യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള പരിവർത്തനം, പഴയതിന്റെ പരിധികളിൽ നിന്ന് പുതിയതിന്റെ ഉദ്ഭവം.
ഇതിലൂടെ “അസ്തിത്വം” എന്നതിന്റെ വിരുദ്ധമായി “അനസ്തിത്വം” എന്ന ആശയത്തെയും പുതുതായി കാണാം. പൂർണ്ണമായ ശൂന്യതയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് വളരെ സങ്കീർണ്ണമാണ്. ഒരു സംഘടിത അസ്തിത്വം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ അതിന്റെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകണമെന്നില്ല. മറിച്ച് അതിന്റെ പ്രത്യേക സംഘടനയാണ് തകരുന്നത്.
ഒരു ജീവി മരിക്കുമ്പോൾ അതിലെ പദാർത്ഥം മറ്റു പ്രക്രിയകളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഒരു നക്ഷത്രം അതിന്റെ നിലവിലെ അവസ്ഥ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ അതിലെ പദാർത്ഥവും ഊർജവും പുതിയ പ്രപഞ്ചീയ സംഘടനകളുടെ ഭാഗമാകുന്നു. ഒരു സാമൂഹികസംവിധാനം തകരുമ്പോൾ അതിലെ മനുഷ്യരും അറിവും സാങ്കേതികവിദ്യയും സ്ഥാപനപരമായ അവശിഷ്ടങ്ങളും പുതിയ സാമൂഹികരൂപങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടാം.
അതിനാൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിഷേധം പലപ്പോഴും പൂർണ്ണമായ ഇല്ലായ്മയല്ല; ഒരു സംഘടനയുടെ വിഘടനവും മറ്റൊരു സംഘടനയുടെ സാധ്യതയുടെ ഉദയവുമാണ്. ഇവിടെയാണ് “നിഷേധത്തിന്റെ നിഷേധം” എന്ന വൈരുധ്യാത്മക ആശയത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ചട്ടക്കൂടിൽ പുതുക്കി വായിക്കാനാകുന്നത്. പഴയ സംഘടന ഇല്ലാതാകുന്നു; എന്നാൽ അതിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ പുതിയ സംഘടനയിൽ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള നിഗമനം ഇതാണ്: നിലനിൽക്കുക എന്നത് സ്വയം നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കുക എന്നതാണ്. ഒരു ജീവി തന്റെ ശരീരത്തെ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നു. ഒരു സമൂഹം തന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളെ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രം തന്റെ അറിവിനെ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നു. ബോധം തന്റെ അനുഭവങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. പ്രകൃതി പുതിയ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
അതിനാൽ അസ്തിത്വം ഒരു പൂർത്തിയായ ഉൽപ്പന്നമല്ല. അത് ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി പൂർത്തിയാകുന്നില്ല. ഓരോ അസ്തിത്വവും അതിന്റെ നിലവിലെ രൂപത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഭാവിയിലെ മാറ്റത്തിന്റെ സാധ്യത വഹിക്കുന്നു. നിലവിലെ രൂപം ഭാവിയിലെ രൂപത്തിന്റെ മുൻവ്യവസ്ഥയും അതിന്റെ പരിമിതിയും ഒരേസമയം ആകുന്നു.
കൂടുതൽ വിപുലമായ ഒരു അസ്തിത്വശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. വൈരുധ്യാത്മകതയെ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും പഠനരീതിയായി മാത്രം കാണാതെ, പ്രകൃതിയുടെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനതലത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹികവും ബോധപരവുമായ ഉയർന്നതലങ്ങൾ വരെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംഘടന-മാറ്റത്തിന്റെ പൊതുവായ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടായി കാണുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
ഈ സമീപനത്തിൽ ദ്രവ്യം നിശ്ചലമായ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല. സ്ഥലം വെറും ശൂന്യതയല്ല. ബലം ഒറ്റപ്പെട്ട സത്തയല്ല. ഊർജം വെറും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ശേഷിയല്ല. ജീവൻ ദ്രവ്യത്തോട് പുറത്തുനിന്ന് ചേർന്ന അത്ഭുതമല്ല. ബോധം ദ്രവ്യത്തിനു പുറത്തുള്ള സ്വതന്ത്ര സത്തയല്ല. ഇവയെല്ലാം ബന്ധങ്ങളുടെയും സംഘടനകളുടെയും വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന രൂപങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കാം.
അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ പ്രപഞ്ചം വസ്തുക്കളുടെ ഒരു ശേഖരമല്ല; നിരന്തരമായി സ്വയംസംഘടിക്കുകയും സ്വയംവിഘടിക്കുകയും സ്വയംപുനഃസംഘടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു വൈരുധ്യാത്മക പ്രക്രിയയാണ്.
അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമത്തെ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം വ്യക്തമാകുന്നു. അസ്തിത്വം എന്നത് ഒരു സ്ഥിരമായ അവസ്ഥയല്ല; സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു അസ്തിത്വം നിലനിൽക്കുന്നത് അതിനകത്ത് മാറ്റമില്ലാത്തതിനാലല്ല; മറിച്ച് മാറ്റങ്ങളെ ഒരു നിശ്ചിത സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള കഴിവുകൊണ്ടാണ്.
ഈ കഴിവിന് പരിധിയുണ്ട്. ഒരു പരിധിവരെ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സംഘടനയ്ക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയും. എന്നാൽ മാറ്റത്തിന്റെ അളവും വേഗവും സ്വഭാവവും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധവും ഒരു നിർണ്ണായക പരിധി കടക്കുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള സംഘടനയ്ക്ക് അതിനെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാതെ വരുന്നു. അപ്പോൾ പഴയ സംഘടനയുടെ സ്ഥിരത തകരുന്നു. എന്നാൽ ഈ തകർച്ച ശൂന്യതയിലേക്ക് മാത്രം നയിക്കുന്നില്ല. പഴയ സംഘടനയുടെ ഘടകങ്ങളും ബന്ധങ്ങളും പുതിയ രീതിയിൽ പുനഃസംഘടിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ഗുണങ്ങളുള്ള അസ്തിത്വം ഉദ്ഭവിക്കാം.
അതിനാൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ചരിത്രം നിലനിൽപ്പിന്റെ ചരിത്രം മാത്രമല്ല; സ്വയംപുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ ചരിത്രവുമാണ്. ഓരോ നിലനിൽപ്പിലും ഭാവിയിലെ പരിവർത്തനത്തിന്റെ വിത്തുണ്ട്. ഓരോ പരിവർത്തനത്തിലും മുൻകാല അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളും ഘടകങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഈ ആശയങ്ങളെ ഒരു സംക്ഷിപ്ത രൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമത്തെ ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശിക്കാം: അസ്തിത്വം = സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ബന്ധിത സംഘടന. എന്നാൽ ഇത് ഒരു ഗണിതസമവാക്യമല്ല; ഒരു അസ്തിത്വശാസ്ത്രപരമായ തത്ത്വമാണ്. അതിന്റെ കൂടുതൽ വികസിതമായ രൂപം ഇങ്ങനെ പറയാം: “ഏതൊരു അസ്തിത്വത്തിന്റെയും തുടർച്ച അതിന്റെ ഘടകങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന പ്രവണതയും അതിന്റെ നിലവിലുള്ള സംഘടനയെ മാറ്റത്തിനും വിഘടനത്തിനും പുനഃസംഘടനയ്ക്കും വിധേയമാക്കുന്ന വിയോജകപ്രവണതയും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലെ അളവിലും ശക്തിയിലും ബന്ധങ്ങളിലും സംഘടനയിലും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ഇടപെടലുകളിലും നിർണ്ണായകമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള അസ്തിത്വത്തിന്റെ പരിധികൾ മറികടന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങളുള്ള സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.”
ഈ നിർദ്ദേശത്തിൽ അസ്തിത്വം, മാറ്റം, വികാസം, ഉദ്ഭവം എന്നിവ പരസ്പരം വേർതിരിച്ച ആശയങ്ങളല്ല. അവ ഒരേ വൈരുധ്യാത്മക പ്രക്രിയയുടെ വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളാണ്. അസ്തിത്വത്തിന്റെ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന ഘട്ടങ്ങളെ ഒരൊറ്റ പ്രക്രിയയായി കാണാം. ഉദ്ഭവം പുതിയ സംഘടനയുടെ രൂപീകരണമാണ്. നിലനിൽപ്പ് ആ സംഘടനയുടെ ആന്തരിക ബന്ധങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. പരിവർത്തനം നിലവിലുള്ള സംഘടനയുടെ പരിധികൾ കടന്ന് പുതിയ സംഘടനയിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്.
എന്നാൽ ഇവ തമ്മിൽ പൂർണ്ണമായ വേർതിരിവില്ല. ഒരു അസ്തിത്വം ഉദ്ഭവിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ തന്നെ അത് നിലനിൽക്കാനും മാറാനും തുടങ്ങുന്നു. നിലനിൽക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ അതിനകത്ത് പുതിയ മാറ്റങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഘട്ടത്തിലും പഴയ സംഘടനയുടെ ചില ഘടകങ്ങൾ പുതിയ സംഘടനയിൽ തുടരുന്നു. അതിനാൽ ഉദ്ഭവം, നിലനിൽപ്പ്, പരിവർത്തനം എന്നിവ ഒരു വൃത്താകാരവും തുടർച്ചയായതുമായ പ്രക്രിയയുടെ വിവിധ മുഖങ്ങളാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ സന്ദേശം ഇതാണ്: പ്രപഞ്ചം ഒരു പൂർത്തിയായ വസ്തുവല്ല; അത് നിരന്തരമായി സ്വയം സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. നക്ഷത്രങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു, മാറുന്നു, നശിക്കുന്നു. അണുക്കൾ ബന്ധപ്പെടുന്നു, വേർപെടുന്നു, പുതിയ തന്മാത്രകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ജീവൻ ജനിക്കുന്നു, വളരുന്നു, പരിണമിക്കുന്നു, മരിക്കുന്നു. ജീവിവർഗ്ഗങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യബോധം അനുഭവങ്ങളിലൂടെ മാറുന്നു. സമൂഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും സംഘർഷങ്ങളിലൂടെ മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. അറിവ് സ്വയം തിരുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഈ സമസ്ത പ്രക്രിയയിലും ഒരു പൊതുവായ ദാർശനിക മാതൃക കാണാം: സംഘടനയും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, തുടർച്ചയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ഏകത, സാധ്യതയും യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള പരിവർത്തനം, പഴയതിന്റെ പരിധികളിൽ നിന്ന് പുതിയതിന്റെ ഉദ്ഭവം.
അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമം ഒരു “സ്ഥിരതയുടെ നിയമം” അല്ല. അത് സ്ഥിരത എങ്ങനെ മാറ്റത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ നിയമമാണ്. അത് ഒരു “നിലനിൽപ്പിന്റെ നിയമം” മാത്രമല്ല; നിലനിൽപ്പ്, മാറ്റം, വിഘടനം, പുനഃസംഘടന, ഉദ്ഭവം എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ പ്രക്രിയയായി കാണാനുള്ള നിയമമാണ്.
അവസാനം, അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ സമീപനം നമ്മെ ചില അടിസ്ഥാന ദാർശനിക നിഗമനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ഒന്നും വെറും ഉള്ളതല്ല; എല്ലാം ആയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതാണ്. ഒന്നും ഒറ്റപ്പെട്ടതല്ല; എല്ലാം ബന്ധങ്ങളിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഒന്നും പൂർണ്ണമായി സ്ഥിരമല്ല; എല്ലാ സ്ഥിരതയും ചലനാത്മകമാണ്. ഒരു സംഘടന തകരുമ്പോൾ അതിന്റെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും നിർബന്ധമായും ഇല്ലാതാകണമെന്നില്ല; അവ പുതിയ സംഘടനകളുടെ സാധ്യതകളായി മാറാം. പഴയതിന്റെ വിഘടനം പലപ്പോഴും പുതുതിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനുള്ള ഭൗതിക മുൻവ്യവസ്ഥയാകുന്നു.
ഇതുതന്നെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ “അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമം” എന്ന ആശയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥം: പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അസ്തിത്വം അതിന്റെ നിരന്തരമായ സ്വയംസംഘടനയിലും സ്വയംവിഘടനയിലും സ്വയംപുനഃസംഘടനയിലുമാണ്. അസ്തിത്വം ഒരു പൂർത്തിയായ വസ്തുവല്ല; സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ വൈരുധ്യാത്മക ചലനത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യമാണ്.
അതുകൊണ്ട് “അസ്തിത്വത്തിന്റെ നിയമം” ഒരു വാക്യത്തിൽ ചുരുക്കണമെങ്കിൽ അത് ഇങ്ങനെ പറയാം: “സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ സംഘടന നിലനിൽക്കുകയും, ആ സംഘടനയുടെ പരിധികൾ നിർണ്ണായകമായി മാറുമ്പോൾ പുതിയ ഗുണങ്ങളുള്ള സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യാത്മക നിയമം.”
ഈ നിയമത്തിൽ അസ്തിത്വം ഒരു അവസാനിച്ച സത്യമായല്ല, തുടർച്ചയായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന യാഥാർത്ഥ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പ്രപഞ്ചം നിലനിൽക്കുന്നത് അതിൽ മാറ്റമില്ലാത്തതിനാലല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലും പുതിയ സമതുലിതാവസ്ഥകൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള അതിന്റെ നിരന്തരമായ കഴിവുകൊണ്ടാണ്. അതുകൊണ്ട് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ സ്വഭാവം “ഉള്ളത്” എന്നതിലുപരി “ആയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്” ആണെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.
അസ്തിത്വം എന്നത് നിരന്തരമായ ആവിർഭാവവും പരിവർത്തനവും പുനരാവിർഭാവവും ആണ്; സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള അനന്തമായ ചലനത്തിൽ നിന്ന് സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും നിലനിൽക്കുകയും തകരുകയും പുതിയ സംഘടനകളായി പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയ തന്നെയാണ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അസ്തിത്വം.
QUANTUM DIALECTICS- 
Leave a comment