സി പി എമ്മിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറയിലെ ഘടനാപരമായ മാറ്റവും പുതിയ പ്രതിസന്ധികളും

കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ചരിത്രശക്തി വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങളിലോ ശക്തമായ സംഘടനാപരമായ ശൃംഖലയിലോ മാത്രം അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നില്ല. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലേക്ക് ആഴത്തിൽ കടന്നുകയറിയിരുന്ന ഒരു സാമൂഹിക-നൈതിക സാന്നിധ്യത്തിലായിരുന്നു. ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം കേരളത്തിൽ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയ മാത്രമല്ലായിരുന്നു; അത് ഒരു ജീവിതാനുഭവമായിരുന്നു. തൊഴിലാളിയുടെ അവകാശബോധത്തിലും കർഷകന്റെ പ്രതിരോധമനോഭാവത്തിലും വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ചോദ്യാത്മക ബോധത്തിലും സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തത്തിലും ദരിദ്രരുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിലും അത് ജീവിച്ചിരുന്നു. ഒരു കാലത്ത് സി പി എം ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി എന്നതിലുപരി, സാമൂഹിക നീതി, കൂട്ടായ്മ, ബോധവൽക്കരണം, മനുഷ്യഗൗരവം എന്നിവയുടെ ജനകീയ പ്രതിനിധിയായി അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ഒരു പുതിയ ജനകീയ സംസ്കാരത്തെ സൃഷ്ടിച്ച ശക്തിയായിരുന്നു. ജാതിയാധിപത്യത്തിനും ജന്മിത്തത്തിനും സാമൂഹിക അപമാനത്തിനുമെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിൽ അത് ഒരു വിമോചനശക്തിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. ഒരു സാധാരണ തൊഴിലാളിക്കോ കർഷകനോ “ഞാനും മനുഷ്യനാണ്” എന്ന ആത്മബോധം നൽകുന്നതിൽ ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന് വലിയ പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തി വെറും വോട്ടുകളിലൂടെ അളക്കാനാകാത്തത്. അത് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതമനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക ആത്മവിശ്വാസത്തിലായിരുന്നു.

ഗ്രാമങ്ങളിലെ ബ്രാഞ്ച് കമ്മിറ്റികൾ വെറും സംഘടനാപരമായ യൂണിറ്റുകളായിരുന്നില്ല. അവ നാട്ടിലെ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന ജനകീയ രാഷ്ട്രീയ ഫോറങ്ങളായിരുന്നു. നാട്ടിലെ കുടിവെള്ള പ്രശ്നം മുതൽ തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം വരെ, ഭൂവിവാദം മുതൽ സ്കൂൾ വികസനം വരെ, കുടുംബപ്രശ്നം മുതൽ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയദിശ വരെ — എല്ലാം അവിടെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു പ്രത്യേക മേഖലയായിരുന്നില്ല; അത് അവരുടെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

വായനശാലകൾ ഈ സംസ്കാരത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നു. അവ വെറും പുസ്തകശേഖരങ്ങളല്ലായിരുന്നു; അവ സാമൂഹിക ബോധത്തിന്റെ പ്രാദേശിക സർവകലാശാലകളായിരുന്നു. അവിടെ പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കപ്പെട്ടു, പത്രങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു, രാഷ്ട്രീയം വിശകലനം ചെയ്യപ്പെട്ടു, കവിതയും നാടകവും സാമൂഹിക വിമർശനവും വളർന്നു. നിരവധി സാധാരണ യുവാക്കൾക്ക് ലോകത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനുള്ള ആദ്യ വാതിൽ തുറന്നത് ഈ വായനശാലകളിലൂടെയായിരുന്നു. കേരളത്തിലെ പൊതുബോധത്തിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിൽ ഈ സാംസ്കാരിക-രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു.

അതുപോലെ യൂണിയനുകൾ വെറും വേതനസമരത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളായിരുന്നില്ല. അവ തൊഴിലാളികളുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെയും കൂട്ടായ പ്രതിരോധത്തിന്റെയും വിദ്യാലയങ്ങളായിരുന്നു. തൊഴിലാളി ഒറ്റപ്പെട്ട വ്യക്തിയല്ല, ഒരു ചരിത്രശക്തിയുടെ ഭാഗമാണെന്ന ബോധം അവ സൃഷ്ടിച്ചു. കർഷകസംഘങ്ങളും യുവജന-മഹിളാ സംഘടനകളും ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതാനുഭവങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. അവർ വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, സാമൂഹിക സേവനങ്ങളിലും ദുരന്തസഹായങ്ങളിലും വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ ബോധവൽക്കരണങ്ങളിലും ഇടപെട്ടിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജനങ്ങൾ ഈ സംഘടനകളെ “പുറത്തുനിന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയ യന്ത്രങ്ങൾ” ആയി അല്ല, അവരുടെ സ്വന്തം സാമൂഹികജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ് അനുഭവിച്ചിരുന്നത്.

ഈ മുഴുവൻ ഘടനകളുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയാണ് സി പി എമ്മിന് ഒരു “moral community” സ്വഭാവം രൂപപ്പെട്ടത്. പരസ്പര വിശ്വാസം, ത്യാഗം, കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തം, സാമൂഹിക ഐക്യം, രാഷ്ട്രീയ ബോധം, മനുഷ്യബന്ധം — ഇവയുടെ മേൽ നിലകൊണ്ട ഒരു രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക സമൂഹം. പാർട്ടിയും ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വെറും വോട്ടറുടെയും സ്ഥാനാർത്ഥിയുടെയും ഇടപാട് ബന്ധമല്ലായിരുന്നു; അത് ജീവിതബന്ധമായിരുന്നു. ജനങ്ങൾ പാർട്ടിയെ “അവരുടെ സ്വന്തം ശക്തി” എന്ന നിലയിലാണ് അനുഭവിച്ചിരുന്നത്. ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തിന് പ്രതിസന്ധിയുണ്ടാകുമ്പോൾ ആദ്യം ഓർമ്മവന്നത് പാർട്ടി പ്രവർത്തകനെയോ യൂണിയൻ നേതാവിനെയോ ആയിരുന്നു. കാരണം അവിടെ രാഷ്ട്രീയ ബന്ധം സ്ഥാപനപരമല്ല; ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യബന്ധമായിരുന്നു.

ഈ സാമൂഹിക-നൈതിക അടിത്തറയാണ് കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ദീർഘകാല സ്ഥിരതയും ചരിത്രശക്തിയും നൽകിയത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തോൽവികൾ വന്നാലും, ഈ ജൈവബന്ധം നിലനിന്നതിനാൽ പ്രസ്ഥാനം വീണ്ടും ഉയർന്നുവരാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. കാരണം അതിന്റെ ശക്തി വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഗണിതത്തിൽ നിന്നല്ല; ജനങ്ങളുടെ സാമൂഹിക ബോധത്തിലും നൈതിക വിശ്വാസത്തിലും നിന്നുമായിരുന്നു.

എന്നാൽ ഇവിടെയാണ് ഇന്നത്തെ വൈരുധ്യം ആരംഭിക്കുന്നത്.

ഒരു കാലത്ത് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് ആഴത്തിൽ പടർന്നിരുന്ന ഈ പ്രസ്ഥാനം, ദീർഘകാല ഭരണാനുഭവത്തിന്റെയും അധികാരഘടനകളുമായുള്ള അടുപ്പത്തിന്റെയും ഫലമായി, ചില മേഖലകളിൽ ക്രമേണ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന സ്ഥാപനപരമായ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നുവെന്ന വിമർശനം ഉയരാൻ തുടങ്ങി. ജനകീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സജീവ ഊർജവും ഭരണയന്ത്രത്തിന്റെ സ്ഥിരതാപരമായ ആവശ്യങ്ങളും തമ്മിൽ ഒരു പുതിയ അന്തർവൈരുധ്യം രൂപപ്പെട്ടു. പാർട്ടി ഇപ്പോഴും അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ജനകീയ പ്രതീകങ്ങളും ഭാഷയും നിലനിർത്തുമ്പോഴും, അതിന്റെ ചില പ്രവർത്തനരീതികൾ കൂടുതൽ ഭരണപരവും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കേന്ദ്രീകൃതവും നിയന്ത്രണാത്മകവുമായ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് മാറുന്നു എന്ന അനുഭവം ചില വിഭാഗങ്ങളിൽ ശക്തമായി.

ഇതാണ് ഇന്നത്തെ പ്രതിസന്ധിയുടെ കേന്ദ്രബിന്ദു. കാരണം ഒരു “moral community” യുടെ ശക്തി അതിന്റെ ആശയങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല; അതിന്റെ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യബന്ധങ്ങളിലാണ്. ആ ബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമാകുമ്പോൾ, സംഘടനാപരമായ ശക്തി നിലനിന്നാലും അതിന്റെ സാമൂഹിക ആത്മാവ് ക്രമേണ ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങും.

ദീർഘകാല ഭരണാനുഭവവും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കേന്ദ്രീകൃത രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വർധിച്ച പ്രാധാന്യവും ഒന്നിച്ചുചേർന്നപ്പോൾ, സി പി എമ്മിന്റെ സാമൂഹിക സ്വഭാവത്തിൽ ആഴത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ഇത് പെട്ടെന്നുണ്ടായ ഒരു മാറ്റമല്ല; മറിച്ച് പതിറ്റാണ്ടുകളായി ക്രമേണ സഞ്ചിതമായ ഒരു ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തന പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു ജനകീയ പ്രക്ഷോഭ പാർട്ടി ഭരണകക്ഷിയായി ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും അതിന്റെ പ്രവർത്തനശൈലിയും സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളും സംഘടനാപരമായ മുൻഗണനകളും മാറിത്തുടങ്ങും. കേരളത്തിൽ ഈ മാറ്റം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ രൂപത്തിലാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്, കാരണം ഇവിടെ പാർട്ടിയുടെ സാമൂഹിക അടിത്തറ വളരെ ആഴത്തിലുള്ള ജനകീയ-സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നു.

ഒരു കാലത്ത് പാർട്ടി എന്നത് ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ സജീവ ഘടകമായിരുന്നു. ഗ്രാമത്തിലെ ചായക്കട ചർച്ചകളിലും തൊഴിലിടങ്ങളിലും വായനശാലകളിലും വയലുകളിലും യൂണിയൻ യോഗങ്ങളിലും അയൽക്കൂട്ട കൂട്ടായ്മകളിലും പാർട്ടി ജീവിച്ചിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ സംവാദം ഒരു പ്രത്യേക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രവർത്തനമല്ലായിരുന്നു; അത് ജനങ്ങളുടെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. പ്രാദേശിക ബ്രാഞ്ച് കമ്മിറ്റികൾ നാട്ടിലെ കുടിവെള്ള പ്രശ്നം മുതൽ തൊഴിലാളികളുടെ വേതനം വരെ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന ജനകീയ ഇടപെടൽ കേന്ദ്രങ്ങളായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഒരു പ്രവർത്തകൻ ജനങ്ങളെ സമീപിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം “ഒരു പാർട്ടിയുടെ പ്രതിനിധി” എന്നതിലുപരി “നമ്മളിൽ ഒരാൾ” എന്ന നിലയിലാണ് അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നത്.

എന്നാൽ ദീർഘകാല ഭരണപങ്കാളിത്തം പാർട്ടിയെ ക്രമേണ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭരണഘടനകളുമായി കൂടുതൽ അടുപ്പിച്ചു. സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സഹകരണ ബാങ്കുകൾ, ബോർഡുകൾ, പ്രാദേശിക ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ, വികസന ഏജൻസികൾ, ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ നിയന്ത്രണ ഘടനകൾ — ഇവയുമായി പാർട്ടി കൂടുതൽ ഇഴുകിച്ചേർന്നപ്പോൾ, സംഘടനയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗം ജനകീയ സമരസംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഭരണ-നിയന്ത്രണ സംസ്കാരത്തിലേക്ക് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങി. ഇത് വെറും ചില വ്യക്തികളുടെ അഴിമതിയോ സ്വഭാവദൗർബല്യമോ കൊണ്ടുണ്ടായ മാറ്റമല്ല; അധികാരവും സംഘടനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ സംഭവിച്ച ഘടനാപരമായ പുനർസംഘടനയാണ്.

പണം സമ്പാദിക്കാനും പദവികളും സ്ഥാനമാനങ്ങളും ആർജിക്കാനും ബിസിനസ് സംരംഭങ്ങളിൽ നേരിട്ടോ പരോക്ഷമായോ ഏർപ്പെടാനും സ്വന്തം മക്കളുടെ സാമ്പത്തിക-കരിയർ സുരക്ഷ ഉറപ്പുവരുത്താനുമുള്ള ചില നേതാക്കളുടെ പ്രവണത പാർട്ടി അണികളിൽ ആഴത്തിലുള്ള നിരാശയും വിശ്വാസക്ഷയവും സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഇത് വെറും വ്യക്തികളുടെ നൈതിക വീഴ്ചയായി മാത്രം കാണാനാവില്ല; ഒരു ജനകീയ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമൂഹിക-നൈതിക സ്വഭാവത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഗുണപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ ലക്ഷണമായാണ് പലരും ഇതിനെ അനുഭവിക്കുന്നത്.

ഒരു കാലത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവ് എന്നത് സാധാരണ ജീവിതം നയിക്കുന്ന, വ്യക്തിപരമായ സമ്പാദ്യത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന, പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ താൽപര്യങ്ങളെ സ്വന്തം കുടുംബ താൽപര്യങ്ങൾക്ക് മുകളിലായി കാണുന്ന ഒരാളുടെ പ്രതീകമായിരുന്നു. പാർട്ടി പ്രവർത്തകർ നേതാക്കളെ ബഹുമാനിച്ചത് അവരുടെ അധികാരത്തിനല്ല; അവരുടെ ത്യാഗത്തിനും ലാളിത്യത്തിനും നൈതിക വിശ്വാസ്യതയ്ക്കുമായിരുന്നു. “നേതാവ് നമ്മളിൽ ഒരാളാണ്” എന്ന ബോധമാണ് പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ നൈതിക മൂലധനം.

എന്നാൽ പിന്നീട് ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ നേതൃത്വത്തിന്റെ ഒരു വിഭാഗത്തിൽ സാമൂഹികമായി വ്യത്യസ്തമായ ജീവിതശൈലികളും മുൻഗണനകളും പ്രകടമാകാൻ തുടങ്ങി. രാഷ്ട്രീയം ക്രമേണ ഒരു സാമൂഹിക ദൗത്യം എന്നതിൽ നിന്ന് കരിയർ, സ്വാധീനം, അധികാരം, ബന്ധങ്ങൾ, സ്ഥാപന നിയന്ത്രണം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു സ്ഥിരവൃത്തി മേഖലയായി മാറുന്ന പ്രവണത വളർന്നു. ചില നേതാക്കൾ നേരിട്ടോ പരോക്ഷമായോ ബിസിനസ് താൽപര്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു എന്ന ധാരണയും കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ഉയർച്ചയും കരിയർ സുരക്ഷയും ഉറപ്പുവരുത്താൻ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന സംശയവും പാർട്ടി അണികളിൽ വ്യാപിച്ചു.

ഇവിടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം വെറും സാമ്പത്തിക സമ്പാദ്യമല്ല; മറിച്ച് അതുണ്ടാക്കുന്ന നൈതിക വൈരുധ്യമാണ്. കാരണം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയം ചരിത്രപരമായി വിമർശിച്ചിരുന്നത് അധികാരത്തെ സ്വകാര്യ നേട്ടത്തിനും കുടുംബസമ്പാദ്യത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന സാമൂഹിക പ്രവണതകളെയായിരുന്നു. അതിനാൽ അത്തരത്തിലുള്ള സ്വഭാവങ്ങൾ പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ തന്നെ ദൃശ്യമാകുമ്പോൾ, സാധാരണ പ്രവർത്തകർക്ക് അത് വെറും വ്യക്തിപരമായ തെറ്റായി തോന്നുന്നില്ല; പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപിത മൂല്യങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അന്തരമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടിയിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ ഒരു ഗൗരവമുള്ള ആന്തരിക വൈരുധ്യം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു ഭാഗത്ത് പാർട്ടി ഇപ്പോഴും സമത്വം, ത്യാഗം, സാമൂഹിക നീതി, വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയം എന്നിവയുടെ ഭാഷ തുടരുന്നു. മറുഭാഗത്ത് നേതൃത്വത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ മധ്യവർഗ്ഗ-ഉന്നതവർഗ്ഗ സുരക്ഷാ മനോഭാവവും വ്യക്തിപരമായ സാമൂഹിക ഉയർച്ചയിലേക്കുള്ള പ്രവണതയും ശക്തമാകുന്നു. ഈ രണ്ടിനുമിടയിലെ അന്തരം വർധിക്കുമ്പോൾ, അടിത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരുടെ മനസ്സിൽ “നാം വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് ഇതാണോ?” എന്ന നിശ്ശബ്ദ ചോദ്യം ഉയരാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ഇത് പ്രത്യേകിച്ച് പാർട്ടി അണികളിൽ കൂടുതൽ ആഘാതമുണ്ടാക്കുന്നത്, അവർ ഇപ്പോഴും വലിയ തോതിൽ ആശയപരമായും വികാരപരമായും പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നതിനാലാണ്. നിരവധി സാധാരണ പ്രവർത്തകർ വ്യക്തിപരമായ സാമ്പത്തിക ലാഭമില്ലാതെ, സമയവും ഊർജവും ജീവിതാവസരങ്ങളും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിനായി ചെലവഴിക്കുന്നു. അത്തരക്കാർക്ക് നേതൃത്വം ക്രമേണ പ്രത്യേക അവകാശങ്ങളുള്ള ഒരു സാമൂഹിക പാളിയായി മാറുന്നു എന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അത് ആഴത്തിലുള്ള മാനസിക അകൽച്ച സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഒരു “moral community” യുടെ ശക്തി അതിന്റെ അംഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നൈതിക സമത്വബോധത്തിലാണ്. നേതൃത്വം ത്യാഗത്തിന്റെ പ്രതീകത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യേകാവകാശത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, ആ സമൂഹത്തിന്റെ ആന്തരിക വിശ്വാസഘടന ദുർബലമാകുന്നു. അപ്പോൾ പാർട്ടി പ്രവർത്തനം പോലും ചിലർക്കു ആശയപ്രവർത്തനമല്ലാതെ അധികാരസംരക്ഷണ യന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിപോലും തോന്നാൻ തുടങ്ങും.

ഇവിടെ പ്രശ്നം വ്യക്തിഗത ധാർമ്മികതയുടെ പ്രശ്നം മാത്രം അല്ല; രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വർഗ്ഗസ്വഭാവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചോദ്യവുമാണ്. ദീർഘകാല ഭരണാനുഭവവും സ്ഥാപനാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയവും വളരുമ്പോൾ, നേതൃത്വത്തിന്റെ ഒരു വിഭാഗം ക്രമേണ ഭരണ-മധ്യവർഗ്ഗ ജീവിതശൈലികളിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക അകലം അങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇതോടെ പാർട്ടിയും ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ജൈവബന്ധം ദുർബലമാകുന്നു.

അതിനാൽ ഈ പ്രതിസന്ധിയെ വെറും “ചില നേതാക്കളുടെ തെറ്റ്” എന്നതിലേക്കു ചുരുക്കി കാണാനാവില്ല. ഇത് ഒരു ജനകീയ പ്രസ്ഥാനം അധികാരഘടനകളുമായി ദീർഘകാലം ഇഴുകിച്ചേരുമ്പോൾ ഉയരുന്ന ചരിത്രപരമായ വൈരുധ്യത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. അതിനെ നേരിടാൻ ആവശ്യമായത് ശിക്ഷാനടപടികൾ മാത്രമല്ല; മറിച്ച് രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള പുനർനിർമ്മാണമാണ് — ലാളിത്യത്തിന്റെ പുനസ്ഥാപനം, നേതൃത്വത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തബോധം, സ്വയംവിമർശനത്തിന്റെ സത്യസന്ധ സംസ്കാരം, അധികാരവും സമ്പത്തും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തുറന്ന രാഷ്ട്രീയചർച്ച, ജനങ്ങളുമായുള്ള ജീവിക്കുന്ന ബന്ധത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനം.

കാരണം ഒടുവിൽ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ കെട്ടിടങ്ങളിലോ പദവികളിലോ അല്ല; സാധാരണ മനുഷ്യർ അതിന്റെ നേതൃത്വത്തെ വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യത്തിലാണ്.

ഭൂരിഭാഗം പാർട്ടി കാഡർമാരുടെയും നേതാക്കളുടെയും മക്കൾ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സജീവ ഭാഗമാകാതെ, വിദേശരാജ്യങ്ങളിലേക്കോ കോർപ്പറേറ്റ് തൊഴിൽ മേഖലയിലേക്കോ സ്വകാര്യ ബിസിനസ് രംഗങ്ങളിലേക്കോ നീങ്ങി വ്യക്തിപരമായ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും സാമൂഹിക ഉയർച്ചയും തേടുന്ന പ്രവണത ഇന്ന് കൂടുതൽ ദൃശ്യമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. സ്വാഭാവികമായി ഓരോ വ്യക്തിക്കും സ്വന്തം ജീവിതപാത തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്; മക്കൾ മാതാപിതാക്കളുടെ രാഷ്ട്രീയം അനുസരിച്ചേ ജീവിക്കാവൂ എന്ന യാന്ത്രിക പ്രതീക്ഷ ജനാധിപത്യപരവുമല്ല. എന്നാൽ ഇവിടെ ഉയരുന്ന പ്രശ്നം വ്യക്തികളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചല്ല; മറിച്ച് ഈ സാമൂഹിക പ്രവണത പാർട്ടി അണികളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക ചോദ്യങ്ങളെയാണ് കുറിച്ച്.

കാരണം ഒരു ജനകീയ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനം സ്വന്തം ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ആത്മവിശ്വാസമുള്ളതാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ നേതാക്കളും പ്രവർത്തകരും അവരുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിലൂടെ ആ വിശ്വാസം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകും. എന്നാൽ പൊതുവേദികളിൽ സോഷ്യലിസത്തിന്റെയും ജനകീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും ഭാഷ സംസാരിക്കുമ്പോഴും, സ്വകാര്യ ജീവിതത്തിൽ സ്വന്തം മക്കളുടെ ഭാവി പൂർണ്ണമായും ആഗോള മൂലധന വ്യവസ്ഥയുടെ സുരക്ഷാ വലയങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റിവെക്കപ്പെടുന്നു എന്ന തോന്നൽ വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, പാർട്ടി അണികളിൽ ഒരു ആഴത്തിലുള്ള മാനസിക വൈരുധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു.

സാധാരണ പ്രവർത്തകർ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്: “നേതൃത്വത്തിന് തന്നെ ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാവിയിൽ വിശ്വാസമില്ലെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇതിൽ ജീവിതം സമർപ്പിക്കേണ്ടത്?” ഈ ചോദ്യം പലപ്പോഴും തുറന്നുപറയപ്പെടില്ല. പക്ഷേ അത് നിശ്ശബ്ദമായ സംശയമായും നിരാശയായും അടിത്തട്ടിൽ പടരാൻ തുടങ്ങും. കാരണം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി വെറും പ്രസംഗങ്ങളിലോ പ്രമേയങ്ങളിലോ അല്ല; നേതാക്കളുടെ ജീവിതവും പ്രഖ്യാപിത മൂല്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പൊരുത്തത്തിലാണ്.

ഒരു കാലത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ നൈതിക ശക്തികളിലൊന്ന് “ജീവിതസാക്ഷ്യം” ആയിരുന്നു. നേതാക്കളുടെ കുടുംബജീവിതവും മക്കളുടെ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും വ്യക്തിപരമായ ജീവിതരീതികളും പോലും ഒരു രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം വഹിച്ചിരുന്നു. “ഞങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെ ജീവിക്കാനും തയ്യാറാണ്” എന്ന നിശ്ശബ്ദ വിശ്വാസ്യത അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് സാധാരണ പ്രവർത്തകർ വലിയ ത്യാഗങ്ങൾ പോലും അർത്ഥവത്തായി കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്.

എന്നാൽ പിന്നീട് ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ, പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയഭാഷയും സ്വകാര്യജീവിതത്തിലെ വർഗ്ഗാഭിലാഷങ്ങളും തമ്മിൽ ഒരു അകലം ദൃശ്യമാകാൻ തുടങ്ങി. ഒരു ഭാഗത്ത് പാർട്ടി ഇപ്പോഴും സമത്വത്തിന്റെയും സാമൂഹിക നീതിയുടെയും വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും ഭാഷ തുടരുന്നു; മറുഭാഗത്ത് നേതൃത്വത്തിന്റെ ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ കുടുംബജീവിതം മധ്യവർഗ്ഗ-ഉന്നതവർഗ്ഗ സുരക്ഷാ സ്വപ്നങ്ങളിലേക്കും ആഗോള കരിയർ അഭിലാഷങ്ങളിലേക്കും നീങ്ങുന്നു. ഈ വൈരുധ്യം അടിത്തട്ടിലെ അണികൾക്ക് വെറും വ്യക്തിപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പായി മാത്രം തോന്നുന്നില്ല; അത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സൂചനയായി വായിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടിയിൽ ഇത് ഒരു പ്രധാന ആന്തരിക വൈരുധ്യമാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനം തന്റെ ചരിത്രപരമായ ആദർശങ്ങളെ പൊതുവിൽ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, അതിന്റെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനം — അതായത് അടുത്ത തലമുറയുടെ ജീവിതാഭിമുഖ്യങ്ങൾ — ക്രമേണ വ്യത്യസ്ത വർഗ്ഗദിശകളിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആന്തരിക coherence ദുർബലമാകാൻ തുടങ്ങും. പ്രഖ്യാപിത ബോധവും ജീവിച്ച യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള ഈ അന്തരം ക്രമേണ നൈതിക വിശ്വാസക്ഷയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

ഇവിടെ പ്രശ്നം വിദേശത്ത് പോകുന്നതോ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി ആഗ്രഹിക്കുന്നതോ അല്ല. കേരളീയ സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യത്തിൽ കുടിയേറ്റവും വിദ്യാഭ്യാസാധിഷ്ഠിത സാമൂഹിക ഉയർച്ചയും ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. എന്നാൽ പ്രശ്നം അത് രാഷ്ട്രീയമായി എങ്ങനെ വായിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ്. നേതാക്കളുടെ മക്കൾ സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ അകന്ന സാമൂഹിക ലോകങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ, പാർട്ടി അണികൾക്ക് നേതൃത്വത്തിന്റെ ജീവിതവും അവരുടെ സ്വന്തം ജീവിതവും തമ്മിൽ ഒരു വർഗ്ഗദൂരം അനുഭവപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ഈ അനുഭവം വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, “ത്യാഗം”, “ജനകീയ രാഷ്ട്രീയം”, “വർഗ്ഗപ്രതിബദ്ധത” എന്നീ വാക്കുകളുടെ നൈതിക ഭാരം ക്ഷയിക്കുന്നു. കാരണം ഒരു “moral community” യുടെ ശക്തി ആശയങ്ങളിൽ മാത്രം അല്ല; അതിന്റെ അംഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പങ്കിട്ട ജീവിതാനുഭവങ്ങളിലും സാമൂഹിക വിധിയിലും ആണ്. നേതൃത്വം ഒരു ദിശയിലേക്കും അടിത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകർ മറ്റൊരു ദിശയിലേക്കും ജീവിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, ആ കൂട്ടായ്മബോധം ദുർബലമാകുന്നു.

അവസാനം പ്രശ്നം ഇതാണ്: ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിശ്വാസം ആദ്യം പ്രതിഫലിക്കേണ്ടത് അതിന്റെ സ്വന്തം സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലായിരിക്കണം. നേതാക്കളുടെ ജീവിതതിരഞ്ഞെടുപ്പുകളും കുടുംബങ്ങളുടെ സാമൂഹിക അഭിമുഖ്യങ്ങളും പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപിത മൂല്യങ്ങളോട് പൂർണ്ണമായ പൊരുത്തത്തിൽ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല; എന്നാൽ അവയുമായി വളരെ വലിയ വൈരുധ്യത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതം അനിവാര്യമായി പ്രകടമാകും. കാരണം ജനങ്ങൾ വാക്കുകൾ മാത്രമല്ല കേൾക്കുന്നത്; അവർ ജീവിതങ്ങളെയും വായിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ചരിത്രപരമായ വൈരുധ്യം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനം ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ബോധത്തെ സജീവമാക്കുന്ന ശക്തിയായി ആരംഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ പ്രസ്ഥാനം ദീർഘകാലം ഭരണസംവിധാനങ്ങളുടെ ഭാഗമാകുമ്പോൾ, അതിന്റെ വലിയൊരു ഊർജം നിലവിലുള്ള സംവിധാനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലേക്കും സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുന്നതിലേക്കും മാറിത്തുടങ്ങും. ഇതോടെ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഊർജവും ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങളും തമ്മിൽ ഒരു അന്തർവൈരുധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു.

ഇതിന്റെ ഫലമായി രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലും മാറ്റമുണ്ടായി. ഒരിക്കൽ വീടുകളിലും തെരുവുകളിലും തൊഴിലിടങ്ങളിലുമുണ്ടായിരുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംവാദം ക്രമേണ ഓഫീസ് കേന്ദ്രീകൃതവും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കേന്ദ്രീകൃതവും ഭരണപരവുമായ പ്രവർത്തനരീതികളിലേക്ക് ചുരുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. പ്രാദേശിക ബ്രാഞ്ചുകൾ പല ഇടങ്ങളിലും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളെ ആഴത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന ജീവിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഫോറങ്ങളേക്കാൾ മേൽഘടക നിർദ്ദേശങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്ന അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് യൂണിറ്റുകളായി മാറിയെന്ന വിമർശനം ഉയർന്നു. രാഷ്ട്രീയ സൃഷ്ടിപരതയും പ്രാദേശിക ഇടപെടൽ ശേഷിയും കുറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രവർത്തനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം “ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവൈരുധ്യങ്ങൾ” എന്നതിൽ നിന്ന് “സംഘടനാപരമായ മാനേജ്മെന്റ്” എന്നതിലേക്കു നീങ്ങുന്ന പ്രവണത രൂപപ്പെട്ടു.

ഈ പ്രക്രിയയുടെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ പ്രത്യാഘാതം പാർട്ടിയും ജനങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന ജൈവബന്ധത്തിന്റെ ദുർബലതയാണ്. ഒരു ജനകീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശക്തി വെറും അംഗസംഖ്യയിലോ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങളിലോ അല്ല; അത് ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ജീവിക്കുന്ന സാന്നിധ്യത്തിലാണ്. ഒരു പാർട്ടി ജനങ്ങളുടെ കഷ്ടപ്പാടുകളിലും പ്രതീക്ഷകളിലും ആശങ്കകളിലും പങ്കാളിയാകുമ്പോൾ, അതിന് നൈതിക അധികാരം ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ സംഘടന ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നു തുടങ്ങുമ്പോൾ, ആ നൈതിക അധികാരവും ക്രമേണ ക്ഷയിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടിയിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ ഒരു ഗൗരവമുള്ള ആന്തരിക വൈരുധ്യം കാണാം. പാർട്ടി ഇപ്പോഴും സ്വയം ഒരു ജനകീയ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനം, തൊഴിലാളി-കർഷക ജനതയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധി, സാമൂഹിക നീതിയുടെ പോരാളി എന്ന നിലയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ പ്രവർത്തനരീതിയുടെ ചില ഘടകങ്ങൾ ക്രമേണ അധികാരസംരക്ഷണ യന്ത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ഒരു ഭാഗത്ത് ജനകീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഷയും പ്രതീകങ്ങളും ചരിത്രസ്മരണകളും തുടരുമ്പോൾ, മറുഭാഗത്ത് ഭരണപരമായ സ്ഥിരതയും ഇമേജ് മാനേജ്മെന്റും അധികാരസംരക്ഷണവും കൂടുതൽ മുൻഗണന നേടുന്നു. ഈ രണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള അന്തരം വർധിക്കുമ്പോൾ, ആന്തരിക വൈരുധ്യവും കൂടുതൽ മൂർച്ചയാകുന്നു.

ഒരു “moral community” യുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ അംഗങ്ങളുടെ നൈതിക പങ്കാളിത്തത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അടിത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകർ ജനങ്ങളുമായി ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യബന്ധം പുലർത്തുമ്പോൾ, ആരോപണങ്ങളും പ്രതിസന്ധികളും വന്നാലും അവർക്ക് ജനങ്ങളോട് നേരിട്ട് സംസാരിക്കാനും വിശദീകരിക്കാനും വിശ്വാസം വീണ്ടെടുക്കാനും കഴിയും. കാരണം അവിടെ ബന്ധം യാന്ത്രികമോ സ്ഥാപനപരമോ അല്ല; അത് അനുഭവപരവും മനുഷ്യപരവുമാണ്. ജനങ്ങൾ ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ ജീവിതം നേരിട്ട് അറിയുമ്പോൾ, രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസം ഒരു അമൂർത്ത ആശയമല്ലാതെ ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹികബന്ധമായി മാറുന്നു.

എന്നാൽ ഈ ബന്ധം ദുർബലമാകുമ്പോൾ, ആരോപണങ്ങൾക്കെതിരായ “നൈതിക പ്രതിരോധശേഷി”യും ക്ഷയിക്കുന്നു. ജനങ്ങൾ പാർട്ടിയെ അവരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായല്ല, മറിച്ച് അകലെയുള്ള ഒരു അധികാരഘടനയായി അനുഭവിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ ഓരോ വിവാദവും വെറും ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല; മുമ്പേ രൂപപ്പെട്ടിരുന്ന അകൽച്ചബോധത്തിന്റെ സ്ഥിരീകരണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു ആരോപണം ഉയരുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നത് “ഈ സംഭവം ശരിയാണോ?” എന്നതിലുപരി “ഞങ്ങൾ ഇതിനകം അനുഭവിച്ചുവരുന്ന അകൽച്ചയുടെ മറ്റൊരു തെളിവല്ലേ ഇത്?” എന്നതാണ്.

ഇതാണ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഏറ്റവും അപകടകരമായ അവസ്ഥ. കാരണം ഒരു പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ പ്രതിസന്ധി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തോൽവിയല്ല; ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ അതിന്റെ നൈതിക-സാമൂഹിക സാന്നിധ്യം ക്ഷയിക്കുന്നതാണ്. സംഘടനാപരമായ ഘടന നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ സാമൂഹിക ആത്മാവ് ക്രമേണ ശൂന്യപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നത് അപ്പോഴാണ്.

ഒരു കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വലിയൊരു ജനവിഭാഗത്തിന് സി പി എമ്മിനെക്കുറിച്ച് ഉണ്ടായിരുന്ന അടിസ്ഥാന വിശ്വാസം വളരെ ലളിതവും എന്നാൽ അതീവ ശക്തവുമായിരുന്നു: “പാർട്ടി തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് ഒടുവിൽ തിരുത്തും.” ഈ വിശ്വാസം ഒരു പ്രചാരണ മുദ്രാവാക്യമാത്രമായിരുന്നില്ല; അത് പതിറ്റാണ്ടുകളായുള്ള രാഷ്ട്രീയ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ട ഒരു സാമൂഹിക ബോധമായിരുന്നു. പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ ചർച്ചയുണ്ടാകും, വിമർശനം ഉയരും, സ്വയംവിമർശനം നടക്കും, ഒടുവിൽ തിരുത്തൽ വരും — എന്ന ധാരണ ജനങ്ങളിൽ ആഴത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പല വിവാദങ്ങളും ഉയർന്നപ്പോഴും സാധാരണ അനുഭാവികൾ ഉടനെ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയിരുന്നില്ല. കാരണം അവർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് പാർട്ടി ഒരു “ജീവിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ജൈവസംഘടന” ആണെന്നും, അതിന് സ്വയംപരിഷ്കരണ ശേഷിയുണ്ടെന്നുമായിരുന്നു.

ഈ വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ അടിത്തറ വളരെ ആഴത്തിലായിരുന്നു. തൊഴിലാളി സമരങ്ങളിൽ, ഭൂസമരങ്ങളിൽ, ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിൽ, അടിച്ചമർത്തലിനെതിരായ പ്രതിരോധങ്ങളിൽ, നിരവധി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകർ വ്യക്തിപരമായ ത്യാഗങ്ങളും കഷ്ടപ്പാടുകളും സഹിച്ചിരുന്നു. ജനങ്ങൾ പാർട്ടിയെ ഒരു സാധാരണ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രമായി മാത്രമല്ല, സാമൂഹിക നീതിക്കായി പോരാടുന്ന ഒരു നൈതിക ശക്തിയായി അനുഭവിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ പാർട്ടിക്കെതിരെ ആരോപണങ്ങൾ ഉയർന്നാലും, “അവസാനം സത്യം പുറത്തുവരും” അല്ലെങ്കിൽ “പാർട്ടി സ്വയം തിരുത്തും” എന്നൊരു ആന്തരിക പ്രതീക്ഷ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.

എന്നാൽ പിന്നീട് ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒരു പുതിയ ധാരണ ക്രമേണ വ്യാപിക്കാൻ തുടങ്ങി: “പാർട്ടി ഇപ്പോൾ തെറ്റുകൾ തിരുത്തുന്നതിലേക്കാൾ സ്വയം സംരക്ഷിക്കാനാണ് കൂടുതൽ ഊർജം ചെലവഴിക്കുന്നത്.” ഈ ധാരണയുടെ ഉദയം രാഷ്ട്രീയമായി അതീവ ഗൗരവമുള്ള ഒരു വഴിത്തിരിവാണ്. കാരണം ഇവിടെ പ്രശ്നം ഒരു പ്രത്യേക സംഭവമോ ഒരു വ്യക്തിയുടെ പെരുമാറ്റമോ മാത്രം അല്ല; പാർട്ടിയുടെ സാമൂഹിക പ്രതിച്ഛായയിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഗുണപരമായ മാറ്റമാണ്.

ഒരു കാലത്ത് ജനങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ പ്രതികരണങ്ങളിൽ ആത്മപരിശോധനയും ഉത്തരവാദിത്തബോധവും കാണാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ, പിന്നീട് ചില അവസരങ്ങളിൽ അവർ കൂടുതൽ കാണാൻ തുടങ്ങിയത് പ്രതിരോധാത്മക ന്യായീകരണങ്ങളെയും ഇമേജ് മാനേജ്മെന്റിനെയും വിമർശനങ്ങളെ തള്ളിക്കളയാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളെയുമാണ്. അതോടെ “പാർട്ടി ജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പ്രസ്ഥാനം” എന്ന പ്രതീകത്തിൽ നിന്ന് “പാർട്ടി സ്വന്തം ഘടനയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന സ്ഥാപനമായി” മാറുന്നു എന്ന ധാരണ ചില വിഭാഗങ്ങളിൽ വളരാൻ തുടങ്ങി.

ഇവിടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം, ഈ ധാരണ പൂർണമായും ശരിയാണോ തെറ്റാണോ എന്നതല്ല. രാഷ്ട്രീയമായി നിർണായകമായത് അത് സാമൂഹികമായി വ്യാപിക്കുന്നു എന്ന യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. കാരണം രാഷ്ട്രീയം വെറും വസ്തുതകളുടെ മേഖലയല്ല; അത് സാമൂഹിക ബോധത്തിന്റെ മേഖലയുമാണ്. ജനങ്ങൾ ഒരു പാർട്ടിയെ എങ്ങനെ അനുഭവിക്കുന്നു, എങ്ങനെ വായിക്കുന്നു, അതിന്റെ നൈതിക സ്വഭാവത്തെ എങ്ങനെ വിലയിരുത്തുന്നു — ഇവയാണ് ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ പ്രവണതകളെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടിയിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ ഒരു നിർണായക വൈരുധ്യം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനം തന്റെ ചരിത്രപരമായ നൈതിക അവകാശവാദങ്ങൾ തുടരാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും, അതിന്റെ പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ അധികാരസംരക്ഷണ പ്രവണതകൾ ശക്തമാകുമ്പോഴും, ആന്തരിക വൈരുധ്യം മൂർച്ചയാകുന്നു. ഈ വൈരുധ്യം പുറംശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണത്തേക്കാൾ അപകടകരമാണ്, കാരണം അത് വിശ്വാസത്തിന്റെ ആന്തരിക ഘടനയെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു.

രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ ദീർഘകാല ശക്തി വെറും സംഘടനാശക്തിയിലോ മീഡിയ സ്വാധീനത്തിലോ ധനശേഷിയിലോ ഭരണനിയന്ത്രണത്തിലോ മാത്രം അധിഷ്ഠിതമല്ല. അവ എല്ലാം പ്രാധാന്യമുള്ളവയാണ്, പക്ഷേ അവയ്ക്ക് സ്ഥിരത നൽകുന്നത് ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിലുള്ള നൈതിക വിശ്വാസശേഷിയാണ്. ഒരു പാർട്ടിയോട് ജനങ്ങൾക്ക് “ഇവർ ഒടുവിൽ നീതിയുടെ പക്ഷത്ത് നിൽക്കും” എന്ന അടിസ്ഥാന വിശ്വാസം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, പാർട്ടിക്ക് വലിയ പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ ആ വിശ്വാസം ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, ഏറ്റവും ശക്തമായ സംഘടനാപരമായ ഘടനകൾക്കുപോലും അകത്തുനിന്നുള്ള ശൂന്യത അനുഭവപ്പെടും.

ചരിത്രം കാണിക്കുന്നത്, വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും പെട്ടെന്നല്ല തകരുന്നത്. ആദ്യം ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ഒരു സൂക്ഷ്മമായ അകൽച്ച ആരംഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നൈതിക വിശ്വാസം ദുർബലമാകുന്നു. പിന്നെ അനുഭാവികൾ വിമർശകരായി മാറുന്നു. ഒടുവിൽ സംഘടനയുടെ പുറംഘടന നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ സാമൂഹിക ആത്മാവ് ക്ഷയിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ചരിത്ര മൂലധനം എന്ന് പറയുന്നത്.

അതിനാൽ, ഒരു ജീവിക്കുന്ന ജനകീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി തെറ്റുകൾ ഒരിക്കലും സംഭവിക്കാത്തതിലല്ല; തെറ്റുകൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ അവയെ സത്യസന്ധമായി തിരിച്ചറിയാനും തിരുത്താനും ജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ നൈതിക ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കാനും ഉള്ള ശേഷിയിലാണ്. അതാണ് വിശ്വാസത്തെ പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന ഏക ദീർഘകാല മാർഗം.

അതുകൊണ്ട്, സി പി എമ്മിന്റെ മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നതല്ല. അതിനേക്കാൾ ആഴമുള്ള വെല്ലുവിളി ജനങ്ങളുമായുള്ള അതിന്റെ ജൈവ-നൈതിക ബന്ധത്തെ വീണ്ടും പുനർനിർമ്മിക്കലാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ ദീർഘകാല ശക്തി അധികാരസ്ഥാനങ്ങളിലോ സംഘടനാപരമായ വ്യാപ്തിയിലോ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല; അത് ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ രൂപപ്പെടുന്ന വിശ്വാസബന്ധത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഒരിക്കൽ ആ വിശ്വാസം തകരാൻ തുടങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, ഏറ്റവും ശക്തമായ സംഘടനകൾക്കുപോലും സാമൂഹിക ഊർജം നഷ്ടപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

അതുകൊണ്ട് തന്നെ, താഴെത്തട്ടിലെ ജനകീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനം നിർണായകമാണ്. പ്രാദേശിക ജീവിതപ്രശ്നങ്ങൾ, തൊഴിലാളി-കർഷക ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ, യുവജനങ്ങളുടെ ആശങ്കകൾ, സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങൾ — ഇവയുമായി വീണ്ടും ജീവിക്കുന്ന ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാതെ ഒരു ജനകീയ പ്രസ്ഥാനം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല. ബ്രാഞ്ചുകളും ലോക്കൽ കമ്മിറ്റികളും മേൽനിർദ്ദേശങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്ന ഘടകങ്ങളായി ചുരുങ്ങാതെ, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവൈരുധ്യങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുകയും പരിഹാരങ്ങൾ തേടുകയും ചെയ്യുന്ന സജീവ രാഷ്ട്രീയ കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറേണ്ടതുണ്ട്.

അതോടൊപ്പം, സ്വയംവിമർശനത്തിന്റെ സത്യസന്ധ സംസ്കാരവും അനിവാര്യമാണ്. ചരിത്രപരമായി ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ശക്തി അവരുടെ സ്വയം തിരുത്തൽ ശേഷിയിലായിരുന്നു. തെറ്റുകൾ മറച്ചുവയ്ക്കുകയോ പ്രതിരോധാത്മക ന്യായീകരണങ്ങളിലൂടെ സാധൂകരിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ, അവയെ തുറന്ന മനസ്സോടെ പരിശോധിക്കുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയ ധൈര്യമാണ് ജനവിശ്വാസത്തിന്റെ അടിത്തറ. സ്വയംവിമർശനം ദൗർബല്യമല്ല; മറിച്ച് ഒരു ജീവിക്കുന്ന പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആത്മപരിഷ്കരണ ശേഷിയാണ്.

അധികാരകേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ നിയന്ത്രണവും അത്ര തന്നെ പ്രധാനമാണ്. അധികാരം ഏതാനും തലങ്ങളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുങ്ങുമ്പോൾ, അടിത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരുടെ സൃഷ്ടിപരമായ ഇടപെടലുകളും ജനങ്ങളുമായുള്ള ജൈവബന്ധവും ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങും. അതിനാൽ പ്രാദേശിക ഘടകങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ സൃഷ്ടിപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യവും രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ ശേഷിയും നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റെയും പ്രത്യേക സാമൂഹിക വൈരുധ്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതനുസരിച്ചുള്ള ജനകീയ ഇടപെടലുകൾ നടത്താനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലാതെ സംഘടന ക്രമേണ യാന്ത്രികമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

അതിലും പ്രധാനമായി, രാഷ്ട്രീയത്തെ വീണ്ടും സാമൂഹിക സേവനവും ബോധവൽക്കരണവും കൂട്ടായ്മയും മനുഷ്യബന്ധവും നിറഞ്ഞ ഒരു സാമൂഹിക പ്രവർത്തനമാക്കി മാറ്റേണ്ടതുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളും ഭരണവും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമാണ്; എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ പ്രത്യാശയും ആത്മവിശ്വാസവും കൂട്ടായ്മബോധവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് യഥാർത്ഥ ജനകീയ രാഷ്ട്രീയം. ജനങ്ങൾ പാർട്ടിയെ ഒരു അധികാരയന്ത്രമായി മാത്രമല്ല, അവരുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളിൽ പങ്കുചേരുന്ന സാമൂഹിക ശക്തിയായി വീണ്ടും അനുഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

അല്ലെങ്കിൽ, സംഘടനാപരമായി ശക്തമായി തുടരുന്ന ഒരു പാർട്ടിക്കുപോലും അതിന്റെ സാമൂഹിക ആത്മാവ് ക്രമേണ ശൂന്യപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത ഉയരും. പുറമേ ഘടന നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, അതിന്റെ ഉള്ളിലുള്ള നൈതിക ഊർജവും ജനകീയ ജീവന്തതയും ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങും. ചരിത്രത്തിൽ പല വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും തകർന്നത് എതിരാളികളുടെ ആക്രമണം കൊണ്ടുമാത്രമല്ല; ജനങ്ങളുമായുള്ള അവരുടെ ജൈവബന്ധം ദുർബലമായതുകൊണ്ടാണ്.

സ്വന്തം തെറ്റുകളെയും പരിമിതികളെയും സ്വയം വിമർശനാത്മകമായി, സത്യസന്ധമായി പരിശോധിക്കാനും തിരുത്താനും കഴിയാത്തവർക്ക് മറ്റുള്ളവരെ ശരിയായ ദിശയിൽ നയിക്കാനോ തിരുത്താനോ യഥാർത്ഥത്തിൽ കഴിയില്ല. കാരണം, ആത്മവിമർശനം ഇല്ലാത്ത ബോധം സ്വയം പൂർണതയുടെ ഭ്രമത്തിൽ കുടുങ്ങിപ്പോകും. അത്തരമൊരു മനോഭാവം പഠനത്തെയും വളർച്ചയെയും തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു.

ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടിയിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ചിന്തയിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും വൈരുധ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ആ വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ വിമർശനാത്മകമായി വിശകലനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് ബോധം ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് വികസിക്കുന്നത്. സ്വന്തം തെറ്റുകൾ അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയാത്തവർ സാധാരണയായി വിമർശനത്തെ വ്യക്തിപരമായ ആക്രമണമായി കാണും; എന്നാൽ ആത്മവിമർശന ശേഷിയുള്ളവർ വിമർശനത്തെ വളർച്ചയുടെ ഉപാധിയായി സ്വീകരിക്കും.

അതുകൊണ്ട് തന്നെ, മറ്റുള്ളവരെ തിരുത്താനുള്ള നൈതിക അവകാശവും ബൗദ്ധിക യോഗ്യതയും ലഭിക്കുന്നത് ആദ്യം സ്വയം തിരുത്താനുള്ള ശേഷിയിൽ നിന്നാണ്. സ്വയം വിമർശനമില്ലാത്ത വിമർശനം പലപ്പോഴും അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രകടനമായി മാറും; എന്നാൽ ആത്മവിമർശനത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന വിമർശനം സൃഷ്ടിപരവും പരിവർത്തനാത്മകവുമായ ശക്തിയായി മാറുന്നു.

xxxxxx