വ്ലാദിമിർ ഇലിച്ച് ലെനിൻ- അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവും മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിനും പ്രയോഗത്തിനുമുള്ള സംഭാവനകളും

വ്ലാദിമിർ ഇലിച്ച് ലെനിൻ (1870–1924) മാർക്സിസത്തിന്റെയും വിപ്ലവചരിത്രത്തിന്റെയും സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രനിർമാണത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള വ്യക്തിത്വങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. 1917-ലെ റഷ്യൻ വിപ്ലവത്തിന്റെ മുഖ്യ ശില്പിയും സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ സ്ഥാപകനുമായ ലെനിൻ, ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ വിപ്ലവത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയതോടൊപ്പം, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിലെ സവിശേഷ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സാഹചര്യങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നതിനായി മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായി വികസിപ്പിക്കുകയും വിപുലീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾ രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയിരുന്നില്ല. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സാമ്രാജ്യത്വഘട്ടത്തിലെ വികാസം, വർഗസമരത്തിൽ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ പങ്ക്, അച്ചടക്കമുള്ള ഒരു മുന്നണിപ്പാർട്ടിയുടെ അനിവാര്യത, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ വിപ്ലവത്തിന്റെ തന്ത്രപരമായ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്ത മഹത്തായ സൈദ്ധാന്തികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. തന്റെ സൈദ്ധാന്തിക നവീകരണങ്ങളിലൂടെയും പ്രായോഗിക നേതൃത്വത്തിലൂടെയും, വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് വ്യക്തവും പ്രായോഗികവുമായ ഒരു മാർഗരേഖ ലെനിൻ നൽകുകയുണ്ടായി. ഇതിലൂടെ മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് ചിന്തയുടെ ആശയപരവും സംഘടനാപരവുമായ അടിത്തറ രൂപപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം ഇന്നും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ സ്വാധീനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിനും സാമ്രാജ്യത്വത്തിനുമെതിരായ പോരാട്ടങ്ങളിൽ സൈദ്ധാന്തിക സംവാദങ്ങളെയും വിപ്ലവ പ്രയോഗങ്ങളെയും അത് ഇന്നും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.

ലെനിന്റെ മാർക്സിസത്തിലേക്കുള്ള സംഭാവനകൾ സൈദ്ധാന്തിക രൂപീകരണങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയിരുന്നില്ല; അവ വിപ്ലവസമരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രംഗത്ത് കർശനമായി പരീക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പ്രാവർത്തികമാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തെ മറ്റു പല മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനാക്കുന്നത്. ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ ലോകത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ, അതിനെ മാറ്റിമറിക്കാൻ അദ്ദേഹം സജീവമായി പ്രവർത്തിച്ചു. യഥാർത്ഥ വിപ്ലവ സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തം എങ്ങനെ പ്രയോഗിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രായോഗികമായി തെളിയിച്ചു.

ബോൾഷെവിക് പാർട്ടിയുടെ നേതാവെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം 1917-ലെ ഒക്ടോബർ വിപ്ലവത്തിൽ കലാശിച്ചു. ഈ വിപ്ലവം ബൂർഷ്വാ താൽക്കാലിക സർക്കാരിനെ അട്ടിമറിക്കുകയും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ സർവാധികാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനം ഒരു സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ അധികാരമാറ്റമല്ലായിരുന്നു; അത് സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ പുനഃസംഘടനയായിരുന്നു. മുതലാളിത്ത സ്വത്തുക്കളുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണം, കർഷകർക്ക് ഭൂമി പുനർവിതരണം ചെയ്യൽ, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ആസൂത്രിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നിർമ്മാണം എന്നിവ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളായിരുന്നു.

സിദ്ധാന്തത്തെയും പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനത്തെയും സമന്വയിപ്പിക്കാനുള്ള ലെനിന്റെ കഴിവ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധം, വിദേശ ഇടപെടലുകൾ, സാമ്പത്തിക തകർച്ച എന്നിവയുടെ നടുവിലും സോവിയറ്റ് രാഷ്ട്രത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാക്കി. ഇതിലൂടെ സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ഭാവി വികസനത്തിന് ഉറച്ച അടിത്തറ പാകപ്പെട്ടു. റഷ്യയിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾ വിജയകരമായി പ്രയോഗിച്ചതിലൂടെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിന്റെ പ്രായോഗിക സാധ്യത തെളിയിക്കപ്പെട്ടതോടൊപ്പം, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ തന്ത്രപരവും ആശയപരവുമായ മാതൃകയും ലഭിച്ചു. ചൈന മുതൽ ക്യൂബ വരെയുള്ള രാജ്യങ്ങളിലെ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ അത് പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലുടനീളമുള്ള ആഗോള വിപ്ലവ പോരാട്ടങ്ങളുടെ ഗതിയെ നിർണായകമായി സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു.

1887-ൽ സാർ അലക്സാണ്ടർ മൂന്നാമനെ വധിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ട ഗൂഢാലോചനയിൽ പങ്കെടുത്തതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ അലക്സാണ്ടർ ഉല്യാനോവിനെ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിച്ചത് ലെനിന്റെ ജീവിതത്തിലെ നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. ഈ സംഭവം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയപരമായ കാഴ്ചപ്പാടിനെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിക്കുകയും വിപ്ലവപരമായ സാമൂഹിക മാറ്റത്തോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. റഷ്യൻ ഏകാധിപത്യ ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ അടിച്ചമർത്തൽ സ്വഭാവവും വർഗസമരത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക ശക്തികളും മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ പ്രചോദിതനായ ലെനിൻ ചെറുപ്പത്തിലേ തന്നെ വിപ്ലവാത്മക രാഷ്ട്രീയചിന്തകളിലേക്ക് ആഴത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

നിയമപഠനത്തിനായി അദ്ദേഹം കസാൻ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്നുവെങ്കിലും, സാറിസ്റ്റ് ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ വിദ്യാർത്ഥി പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തതിനാൽ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഈ തിരിച്ചടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വളർച്ചയെ തടഞ്ഞില്ല. സ്വതന്ത്രമായി പഠനം തുടർന്ന അദ്ദേഹം പിന്നീട് നിയമബിരുദം പൂർത്തിയാക്കുകയും സെന്റ് പീറ്റേഴ്‌സ്ബർഗിൽ അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിയമജീവിതം ദീർഘകാലം നീണ്ടുനിന്നില്ല. മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തവും വളർന്നുവരുന്ന വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനവും അദ്ദേഹത്തെ കൂടുതൽ ആകർഷിച്ചു. കാൾ മാർക്സിന്റെയും ഫ്രെഡറിക് എംഗൽസിന്റെയും കൃതികൾ ആഴത്തിൽ പഠിക്കുകയും റഷ്യയിലെ മുതലാളിത്ത വികസനത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുകയും ഭൂഗർഭ സോഷ്യലിസ്റ്റ് കൂട്ടായ്മകളുമായി ബന്ധപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വിമോചനം നിയമപരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെ മാത്രം സാധ്യമാകില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ലെനിൻ തന്റെ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയും വിപ്ലവ സംഘടനാ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് കേന്ദ്രീകരിച്ചു. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് പിന്നീട് ബോൾഷെവിക് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവായും ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ശില്പിയായും അദ്ദേഹം ഉയർന്നുവരുന്നതിനുള്ള അടിത്തറ പാകിയത്.

1890-കളിൽ റഷ്യയിൽ വളർന്നുവരുന്ന മാർക്സിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ലെനിൻ സജീവമായി ഇടപെട്ടു. കാൾ മാർക്സിന്റെയും ഫ്രെഡറിക് എംഗൽസിന്റെയും രചനകൾ ആഴത്തിൽ പഠിച്ചതോടൊപ്പം, അവരുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ റഷ്യയുടെ പ്രത്യേക ചരിത്രപരവും സാമ്പത്തികവുമായ സാഹചര്യങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനും അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. ആഴത്തിൽ ഫ്യൂഡൽ ഘടനകൾ നിലനിന്നിരുന്നെങ്കിലും റഷ്യ വേഗത്തിൽ മുതലാളിത്ത പരിവർത്തനത്തിന് വിധേയമാകുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഈ സങ്കീർണ്ണവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ യാഥാർഥ്യത്തിൽ മാർക്സിസം എങ്ങനെ പ്രയോഗിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം വിശകലനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

ഈ പഠനങ്ങളുടെ ഫലമായാണ് 1899-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്ത കൃതിയായ റഷ്യയിലെമുതലാളിത്തത്തിന്റെവികാസം (The Development of Capitalism in Russia) രൂപംകൊണ്ടത്. ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ റഷ്യയുടെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കർശനമായ ഒരു മാർക്സിസ്റ്റ് വിമർശനമാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്. റഷ്യയിൽ മുതലാളിത്തം നിലനിൽക്കുന്നു മാത്രമല്ല, പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ അത് അതിവേഗം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. പരമ്പരാഗത കർഷക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളോടൊപ്പം കാർഷിക മുതലാളിത്തവും ഉയർന്നുവരുന്നതായി അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

മുതലാളിത്ത ബന്ധങ്ങളുടെ വ്യാപനം കർഷകരെ വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക വർഗങ്ങളായി വിഭജിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു. സമ്പന്നരായ കുലാക്കുകൾ, ദരിദ്രരായ കാർഷിക തൊഴിലാളികൾ, വളർന്നുവരുന്ന തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം എന്നിവ രൂപപ്പെടുന്നതിലൂടെ വർഗസമരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിന്റെ അനിവാര്യത കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. കർഷക കമ്മ്യൂണുകളിലൂടെ റഷ്യക്ക് സോഷ്യലിസത്തിലേക്ക് കടക്കാമെന്ന വിശ്വാസം പുലർത്തിയിരുന്ന നരോദ്നിക് ജനകീയ പ്രസ്ഥാനത്തെ ലെനിന്റെ ഈ പഠനം നേരിട്ട് വെല്ലുവിളിച്ചു. റഷ്യൻ സമൂഹത്തിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് സാമ്പത്തിക വിശകലനം വ്യവസ്ഥാപിതമായി പ്രയോഗിച്ചതിലൂടെ അദ്ദേഹം റഷ്യൻ സോഷ്യൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രസ്ഥാനത്തിലെ പ്രമുഖ സൈദ്ധാന്തികനായി ഉയർന്നു. പിന്നീട് ബോൾഷെവിക് തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ വിപ്ലവ തന്ത്രത്തിന് ആവശ്യമായ സൈദ്ധാന്തിക അടിത്തറയും ഇതിലൂടെ രൂപപ്പെട്ടു.

1895-ൽ വിപ്ലവ പ്രവർത്തനങ്ങളിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വർധിച്ച പങ്കാളിത്തം സാറിസ്റ്റ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ വിമോചനത്തിനായുള്ള പോരാട്ട യൂണിയൻ (Union of Struggle for the Emancipation of the Working Class) എന്ന രഹസ്യ മാർക്സിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ പ്രധാന സംഘാടകരിൽ ഒരാളായിരുന്ന ലെനിൻ, വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കിടയിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനും മുതലാളിത്ത ചൂഷണത്തിനെതിരായ സമരങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനും സജീവമായി പ്രവർത്തിച്ചു വരികയായിരുന്നു.

റഷ്യൻ രഹസ്യപോലീസ് മാർക്സിസ്റ്റ് സംഘടനകൾക്കെതിരെ നടത്തിയ വ്യാപക അടിച്ചമർത്തലിന്റെ ഭാഗമായാണ് അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തത്. ഒരു വർഷത്തിലധികം തടവിൽ കഴിഞ്ഞ ശേഷം അദ്ദേഹത്തെ മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് സൈബീരിയയിലേക്ക് നാടുകടത്തി. പ്രവാസകാലത്തും അദ്ദേഹം തന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടർന്നു. മാർക്സിസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുകയും സഹവിപ്ലവകാരികളുമായി ബന്ധം നിലനിർത്തുകയും ചെയ്തു.

1900-ൽ പ്രവാസശിക്ഷ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം അദ്ദേഹം റഷ്യ വിട്ട് പാശ്ചാത്യ യൂറോപ്പിലേക്ക് പോയി. അവിടെ അന്തർദേശീയ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. സ്വിറ്റ്സർലൻഡിൽ താമസമാക്കിയ അദ്ദേഹം ജോർജി പ്ലെഖാനോവും ജൂലിയസ് മാർട്ടോവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ റഷ്യൻ മാർക്സിസ്റ്റുകളുമായി ചേർന്ന് ഇസ്ക്ര (“തീപ്പൊരി”) എന്ന വിപ്ലവ പത്രം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ചിതറിക്കിടന്നിരുന്ന റഷ്യൻ സോഷ്യൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രസ്ഥാനത്തെ ഐക്യപ്പെടുത്തുകയും സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകർക്കിടയിൽ ആശയപരമായ വ്യക്തത സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു അതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനും വിപ്ലവകാരികൾക്കിടയിൽ സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കം വളർത്തുന്നതിനും ഇസ്ക്ര ശക്തമായ ഉപകരണമായി മാറി. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ ലെനിൻ തന്റെ ആശയപരമായ നിലപാടുകൾ കൂടുതൽ മൂർച്ചയുള്ളതാക്കി. പ്രത്യേകിച്ച്, കേന്ദ്രീകൃതവും അച്ചടക്കമുള്ളതുമായ ഒരു വിപ്ലവ മുന്നണിപ്പാർട്ടിയുടെ അനിവാര്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയം പിന്നീട് ബോൾഷെവിക് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറുകയും മറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് അതിനെ വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രവാസജീവിതവും പാശ്ചാത്യ യൂറോപ്പിലെ അനുഭവങ്ങളും റഷ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശാലമായ കാഴ്ചപ്പാട് അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി. അതോടൊപ്പം തന്നെ അദ്ദേഹം പ്രമുഖ മാർക്സിസ്റ്റ് തന്ത്രജ്ഞനും സംഘാടകനുമായി ഉയർന്നു.

വ്ലാദിമിർ ഇലിച്ച് ലെനിൻ (1870–1924) ശക്തനായ ഒരു വിപ്ലവ നേതാവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; മാർക്സിസത്തിന്റെ ദാർശനിക അടിത്തറയായ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന് സുപ്രധാന സംഭാവനകൾ നൽകിയ ആഴമേറിയ ചിന്തകനുമായിരുന്നു. കാൾ മാർക്സും ഫ്രെഡറിക് എംഗൽസും ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ നിയമങ്ങളെയും ഭൗതികവാദ ദർശനത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെ ഒരു ശാസ്ത്രീയ ലോകവീക്ഷണമായി രൂപപ്പെടുത്തിയിരുന്നുവെങ്കിൽ, പുതിയ ചരിത്രപരവും ശാസ്ത്രീയവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വികാസങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ആ തത്വങ്ങളെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുകയും മൂർച്ച കൂട്ടുകയും പ്രയോഗിക്കുകയും ചെയ്തത് ലെനിനാണ്.

മാർക്സിസത്തെ വെറും സൈദ്ധാന്തികമോ അക്കാദമികമോ ആയ രീതിയിൽ സമീപിച്ചിരുന്ന തന്റെ സമകാലികരിൽ പലരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, യാഥാർഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും അതിനെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള അനിവാര്യ ഉപകരണമായാണ് ലെനിൻ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെ കണ്ടത്. പ്രത്യേകിച്ച് വർഗസമരത്തിന്റെയും വിപ്ലവപ്രയോഗത്തിന്റെയും സാഹചര്യങ്ങളിൽ അതിന്റെ പ്രാധാന്യം അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. മാക്കിന്റെയും അവെനാരിയസിന്റെയും അനുഭവവിമർശനവാദം (Empirio-Criticism) പോലുള്ള വിവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള ആശയവാദത്തെയും പുനരവലോകനവാദത്തെയും അദ്ദേഹം ശക്തമായി എതിർത്തു. അതോടൊപ്പം മുതലാളിത്തത്തിലും സാമ്രാജ്യത്വത്തിലും അന്തർലീനമായ വൈരുധ്യങ്ങളെ വ്യവസ്ഥാപിതമായി വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട് ദ്വന്ദ്വാത്മക രീതിയെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ഹെഗേലിയൻ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുമായി നടത്തിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഇടപെടൽ, ചരിത്രവികാസത്തിൽ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ പങ്ക്, ഗുണപരമായ പരിവർത്തനങ്ങൾ, വിപ്ലവപരമായ വിച്ഛേദങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ ആഴമേറിയ ധാരണയിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ നയിച്ചു. കൂടാതെ, ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലും പ്രകൃതിശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഉണ്ടായ പുതിയ കണ്ടെത്തലുകളെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ ഉൾപ്പെടുത്താനും അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. പുതിയ അറിവുകളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിവുള്ള, നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ജീവന്തമായ ദർശനമാണ് മാർക്സിസമെന്നും, അതിന്റെ ഭൗതികവാദ അടിത്തറ നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ തന്നെ അത് നവീകരിക്കാനാകുമെന്നും അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.

ഇതിലൂടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദം ഒരു സൈദ്ധാന്തിക സിദ്ധാന്തം മാത്രമല്ല, വിപ്ലവ പ്രയോഗത്തിനുള്ള അനിവാര്യമായ ഒരു രീതിശാസ്ത്രമാണെന്ന നിലയിൽ കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ സംഭാവനകൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയ സമരങ്ങളെയും ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു.

മാർക്സിസത്തിലേക്കുള്ള ലെനിന്റെ ദാർശനിക സംഭാവനകൾ വിപുലവും ആഴമേറിയതുമായിരുന്നു. ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെ ഒരു ശാസ്ത്രീയവും വിപ്ലവാത്മകവുമായ ദർശനമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ച നിരവധി മേഖലകളിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ശാസ്ത്രരംഗത്ത്, ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ഉണ്ടായ അതിവേഗ പുരോഗതികളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലെയും ആപേക്ഷികതാ സിദ്ധാന്തത്തിലെയും കണ്ടെത്തലുകൾ ന്യൂട്ടന്റെ ക്ലാസിക്കൽ മെക്കാനിക്സിന്റെ പരമ്പരാഗത ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന കാലമായിരുന്നു അത്.

ഈ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ വികാസങ്ങൾ ഭൗതികവാദത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നതല്ലെന്നും ചില ആശയവാദികൾ വാദിച്ചതുപോലെ അതിനെ തകർക്കുന്നതല്ലെന്നും, മറിച്ച് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവത്തെ കൂടുതൽ ശക്തമായി സ്ഥിരീകരിക്കുന്നവയാണെന്നും ലെനിൻ വാദിച്ചു. പദാർത്ഥം തന്നെ നിരന്തര ചലനത്തിലും പരിവർത്തനത്തിലുമാണെന്ന് ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ തെളിയിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇടപെടലുകൾക്കൊപ്പം, മാർക്സിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ളിൽ വളർന്നുവന്നിരുന്ന ആശയവാദത്തെയും പുനരവലോകനവാദത്തെയും അദ്ദേഹം ശക്തമായി വിമർശിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച്, പോസിറ്റിവിസത്തിന്റെയും ആത്മനിഷ്ഠ ആശയവാദത്തിന്റെയും ഘടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി മാർക്സിസത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ച പ്രവണതകളെ അദ്ദേഹം എതിർത്തു.

എർൻസ്റ്റ് മാക്കും റിച്ചാർഡ് അവെനാരിയസും മുന്നോട്ടുവച്ച അനുഭവവിമർശനവാദം (Empirio-Criticism) ഭൗതികവാദ ദർശനത്തിന് പകരം അനുഭവത്തെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ഒരു വിജ്ഞാനസിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ഈ നിലപാടിനെ ലെനിൻ തന്റെ പ്രസിദ്ധ കൃതിയായ ഭൗതികവാദവുംഅനുഭവവിമർശനവാദവും (Materialism and Empirio-Criticism, 1909) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ശക്തമായി ഖണ്ഡിച്ചു. കൂടാതെ, ദ്വന്ദ്വാത്മകതയും വിപ്ലവപ്രയോഗവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ വികസിപ്പിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം നിർണായക സംഭാവനകൾ നൽകി. വൈരുധ്യങ്ങൾ, വിപ്ലവപരമായ കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങൾ, ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശകലനങ്ങൾ ഈ മേഖലയെ സമ്പന്നമാക്കി.

സാമൂഹികമാറ്റത്തെ ക്രമേണ സംഭവിക്കുന്ന പ്രക്രിയയായി കാണുന്ന സമീപനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വിപ്ലവങ്ങൾ ദ്വന്ദ്വാത്മക വിച്ഛേദങ്ങളിലൂടെയാണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന് ലെനിൻ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. അളവിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ഒരു നിർണായക ഘട്ടത്തിൽ ഗുണപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു എന്നത് മാർക്സിസ്റ്റ് ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങളിലൊന്നാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. 1914 മുതൽ 1916 വരെയുള്ള കാലത്ത് എഴുതിയ ഫിലോസഫിക്കൽനോട്ട്ബുക്കുകൾ (Philosophical Notebooks) എന്ന കൃതിയിൽ പ്രകടമായ ഹെഗേലിയൻ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഇടപെടൽ, പ്രകൃതിയിലും സമൂഹത്തിലും വൈരുധ്യങ്ങളുടെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബോധ്യത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഈ ധാരണ പിന്നീട് വർഗസമരത്തെയും സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തെയും സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്ത്രപരമായ സമീപനത്തെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു.

ഈ ദാർശനിക സംഭാവനകൾ മാർക്സിസത്തിന്റെ ഭൗതികവാദ അടിത്തറയെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുക മാത്രമല്ല, യാഥാർഥ്യത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനും പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള ഒരു രീതിശാസ്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടും നൽകി. ഇതിലൂടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദം ഒരു സജീവവും നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ വിശകലന ഉപകരണമായി നിലനിന്നു.

1909-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച തന്റെ പ്രസിദ്ധ ഗ്രന്ഥമായ ഭൗതികവാദവുംഅനുഭവവിമർശനവാദവും (Materialism and Empirio-Criticism) എന്ന കൃതിയിൽ, യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയവാദപരവും ആത്മനിഷ്ഠവുമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾക്കെതിരെ ലെനിൻ ശക്തമായ പ്രതിരോധം ഉയർത്തി. പ്രത്യേകിച്ച് എർൻസ്റ്റ് മാക്കിന്റെയും റിച്ചാർഡ് അവെനാരിയസിന്റെയും അനുഭവവിമർശനവാദത്തെ ലക്ഷ്യമിട്ടായിരുന്നു ഈ വിമർശനം. ഇത് വെറും അക്കാദമിക തർക്കമല്ലായിരുന്നു; മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയതയും വിപ്ലവ തന്ത്രത്തിന്റെ ദിശയും സംബന്ധിച്ച അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ള ആശയസമരമായിരുന്നു.

ആ കാലഘട്ടത്തിൽ അലക്സാണ്ടർ ബോഗ്ദാനോവ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചില മാർക്സിസ്റ്റുകൾ ആത്മനിഷ്ഠ ആശയവാദത്തെയും പോസിറ്റിവിസ്റ്റ് വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തെയും മാർക്സിസവുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ഇത് മാർക്സിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഭൗതികവാദ തത്വങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അപകടകരമായ പുനരവലോകനവാദ വ്യതിചലനമാണെന്ന് ലെനിൻ കരുതി. പോസിറ്റിവിസ്റ്റ് ദർശനത്തിൽ നിന്ന് സ്വാധീനമേറ്റ മാക്കും അവെനാരിയസും അനുഭവവും ഗ്രഹണവുമാണ് അറിവിന്റെ ഏക ഉറവിടമെന്ന് വാദിച്ചു. അതുവഴി മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തെ നിഷേധിക്കുകയും യാഥാർഥ്യത്തെ വെറും അനുഭവങ്ങളുടെ കൂട്ടമായി ചുരുക്കുകയും ചെയ്തു.

ഈ നിലപാടിനെ ലെനിൻ ശക്തമായി എതിർത്തു. പദാർത്ഥമാണ് പ്രാഥമികമെന്നും ബോധം അതിന്റെ പ്രതിഫലനം മാത്രമാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ബോധം യാഥാർഥ്യത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യമാണ് ബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. ആത്മനിഷ്ഠ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ അജ്ഞേയവാദത്തിനും ആപേക്ഷികവാദത്തിനും വാതിൽ തുറക്കുന്നതിലൂടെ മാർക്സിസത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുമെന്നും അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. സമൂഹത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ വിപ്ലവബോധം ഇതുമൂലം ക്ഷയിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

അനുഭവവിമർശനവാദത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ വിമർശനത്തിലൂടെ, വസ്തുനിഷ്ഠമായി നിലനിൽക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ് മനുഷ്യജ്ഞാനമെന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങളെ ലെനിൻ വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചു. പ്രയോഗത്തിലൂടെയും മനുഷ്യപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയും ജ്ഞാനം വികസിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. ഈ ഗ്രന്ഥം മാർക്സിസ്റ്റ് ദർശനത്തെ പുനരവലോകനവാദ വികലീകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയവും വിപ്ലവപരവുമായ സമരങ്ങളിൽ ഭൗതികവാദ വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ ഭൗതികവാദവുംഅനുഭവവിമർശനവാദവും മാർക്സിസത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സുസ്ഥിരത സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ശക്തമായ ആശയപരമായ ആയുധമായി മാറി.

ഈ കൃതിയിൽ ലെനിൻ ദാർശനിക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളെ ശക്തമായി പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. മനുഷ്യന്റെ ഗ്രഹണശേഷിയിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി ബാഹ്യലോകം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നും അതിനെ ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവങ്ങളിലേക്ക് ചുരുക്കാനാവില്ലെന്നും അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. അനുഭവമോ ഗ്രഹണമോ ആണ് പ്രാഥമിക യാഥാർഥ്യമെന്ന എർൻസ്റ്റ് മാക്കിന്റെ വാദത്തെ അദ്ദേഹം നേരിട്ട് എതിർത്തു. അതിന് പകരം, പദാർത്ഥമാണ് പ്രാഥമികവും ബോധം ദ്വിതീയവുമാണെന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വത്തെ അദ്ദേഹം ശക്തമായി പ്രതിപാദിച്ചു.

ഭൗതികലോകം നിരീക്ഷകന്റെ അനുഭവങ്ങളുടെയോ സംവേദനങ്ങളുടെയോ ഒരു സമാഹാരം മാത്രമാണെന്ന ആശയവാദ നിലപാടിനെ അദ്ദേഹം നിരാകരിച്ചു. അത്തരമൊരു നിലപാട് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിന്റെയും വിപ്ലവ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെയും ഭൗതികവാദ അടിത്തറ തകരുമെന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ബോധം ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നമാണെന്നും പ്രകൃതിയിലെയും സമൂഹത്തിലെയും വസ്തുനിഷ്ഠ പ്രക്രിയകളാൽ രൂപപ്പെടുന്നതാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ഈ വാദം വികസിപ്പിക്കുന്നതിനിടയിൽ, അന്നത്തെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ പുതിയ കണ്ടെത്തലുകളെയും അദ്ദേഹം പരിഗണിച്ചു. ഇലക്ട്രോണിന്റെ കണ്ടെത്തലും ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിന്റെ ഉദയവും ചില ദാർശനികരെയും മാർക്സിസ്റ്റുകളെയും ഭൗതികവാദത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ ഭൗതികവാദത്തെ നിഷേധിക്കുന്നതല്ലെന്നും മറിച്ച് അതിനെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുന്നതാണെന്നും ലെനിൻ വാദിച്ചു. പ്രകൃതി നിരന്തര ചലനത്തിന്റെയും പരിവർത്തനത്തിന്റെയും മേഖലയാണെന്നും ഇത് ദ്വന്ദ്വാത്മക തത്വങ്ങളുമായി പൂർണമായും യോജിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ശാസ്ത്രം വെളിപ്പെടുത്തുന്നത് നിശ്ചലവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ഒരു ലോകമല്ല; മറിച്ച് ചലനാത്മകവും നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു യാഥാർഥ്യമാണ്. മാർക്സിസ്റ്റ് ഭൗതികവാദം ഈ യാഥാർഥ്യത്തെ സമഗ്രമായി വിശദീകരിക്കാൻ പ്രാപ്തമാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. ഈ വിമർശനങ്ങളിലൂടെ ലെനിൻ മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാന ഭൗതികവാദ സ്വഭാവം സംരക്ഷിക്കുകയും അതിനെ പുനരവലോകനവാദ വികലീകരണങ്ങളിൽ നിന്നും ആശയവാദ വ്യതിചലനങ്ങളിൽ നിന്നും പോസിറ്റിവിസ്റ്റ് ആത്മനിഷ്ഠതയിൽ നിന്നും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. വസ്തുനിഷ്ഠ ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിരോധം ഒരു സൈദ്ധാന്തിക അഭ്യാസം മാത്രമായിരുന്നില്ല; സാമൂഹിക പരിവർത്തനം ശാസ്ത്രീയമായി മനസ്സിലാക്കിയ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാവണം, ആത്മനിഷ്ഠ വ്യാഖ്യാനങ്ങളെയോ അമൂർത്ത ഊഹാപോഹങ്ങളെയോ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല എന്ന വിപ്ലവപ്രയോഗത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയപരമായ തൂണായിരുന്നു അത്.

ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ലെനിൻ ഹെഗലിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെക്കുറിച്ച് അതീവ ഗൗരവത്തോടെയും വ്യവസ്ഥാപിതമായും പഠനം നടത്തി. പിന്നീട് ഫിലോസഫിക്കൽനോട്ട്ബുക്കുകൾ (Philosophical Notebooks) എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ഈ കുറിപ്പുകൾ ഹെഗേലിയൻ യുക്തിശാസ്ത്രത്തോടും അതിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിലുള്ള പ്രാധാന്യത്തോടും അദ്ദേഹം പുലർത്തിയ ആഴത്തിലുള്ള ഇടപെടലിന്റെ തെളിവുകളാണ്. ലെനിന്റെ ചിന്താവികാസത്തിലെ ഒരു നിർണായക ഘട്ടത്തെയാണ് ഈ രചനകൾ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. യാന്ത്രിക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ പരിമിതികൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം യാഥാർഥ്യത്തെ കൂടുതൽ ചലനാത്മകവും ദ്വന്ദ്വാത്മകവുമായ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത അനുഭവിച്ചു. അതിനാലാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് ദർശനത്തിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക അടിത്തറയും അതിന്റെ വിപ്ലവപ്രയോഗവും കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ഹെഗലിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത്.

ഈ ആഴത്തിലുള്ള പഠനത്തിലൂടെ രാഷ്ട്രീയസമരത്തെയും ചരിത്രവികാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനത്തെ ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ച നിരവധി സുപ്രധാന നിഗമനങ്ങളിൽ ലെനിൻ എത്തിച്ചേർന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് വൈരുധ്യമാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ സത്ത എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനമായിരുന്നു. പ്രകൃതിയിലെയും സമൂഹത്തിലെയും ചരിത്രത്തിലെയും എല്ലാ പ്രക്രിയകളും ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്നവയാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ദ്വന്ദ്വാത്മകത എന്നത് ക്രമാനുഗതമായ വികാസമോ നേർരേഖീയ പുരോഗതിയോ മാത്രമല്ലെന്നും മറിച്ച് കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങൾ, വിച്ഛേദങ്ങൾ, വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ശാസ്ത്രമാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിപ്ലവസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായിത്തീർന്നത് ഈ കാഴ്ചപ്പാടായിരുന്നു.

ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രതത്വങ്ങളിലൊന്നായ വിരുദ്ധങ്ങളുടെ ഐക്യത്തിനും സമരത്തിനും ലെനിൻ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകി. പ്രകൃതിയുടെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും ചാലകശക്തിയായി അദ്ദേഹം ഈ തത്വത്തെ കണ്ടു. എല്ലാ പ്രതിഭാസങ്ങളുടെയും ഉള്ളിൽ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ പ്രവണതകൾ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നും അവ തമ്മിലുള്ള സമരവും പരിഹാരവുമാണ് പരിവർത്തനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നതെന്നും ഈ തത്വം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

അതുപോലെതന്നെ അളവിന്റെ ഗുണത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം എന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക നിയമത്തെയും ലെനിൻ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ക്രമേണ സഞ്ചയിക്കപ്പെടുന്ന അളവിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പെട്ടെന്നുള്ള ഗുണപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു എന്നാണ് ഈ നിയമം പറയുന്നത്. വിപ്ലവപരമായ സാമൂഹികമാറ്റത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഈ ആശയം നേരിട്ട് പ്രയോഗിച്ചു. സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ സംഭവിക്കുന്ന ചെറിയതും ക്രമാനുഗതവുമായ മാറ്റങ്ങൾ ഒരു നിർണായക ഘട്ടത്തിൽ വിപ്ലവപരമായ വിച്ഛേദത്തിന് അടിത്തറ സൃഷ്ടിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. റഷ്യൻ വിപ്ലവം ഇതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ ഹെഗൽ പഠനം മാർക്സിസ്റ്റ് ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെക്കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ ധാരണയെ ഗണ്യമായി ആഴത്തിലാക്കി. സാമൂഹിക വൈരുധ്യങ്ങളെയും വർഗസമരത്തെയും വിപ്ലവ പ്രതിസന്ധികളെയും വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള കൂടുതൽ മൂർച്ചയുള്ള ഒരു സൈദ്ധാന്തിക ഉപകരണം അദ്ദേഹത്തിന് ഇതിലൂടെ ലഭിച്ചു. ഹെഗേലിയൻ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടപെടൽ ഒരു അമൂർത്ത ദാർശനിക അഭ്യാസമായിരുന്നില്ല. മറിച്ച് വിപ്ലവപ്രയോഗത്തിന് ആവശ്യമായ സൈദ്ധാന്തിക ആയുധങ്ങളെ മൂർച്ച കൂട്ടാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു അത്. ഇതിലൂടെ മാർക്സിസം ജഡമായ ഒരു സിദ്ധാന്തസമുച്ചയമായി മാറാതെ, സജീവവും ശാസ്ത്രീയവും വിപ്ലവാത്മകവുമായ ഒരു ദർശനമായി നിലനിന്നു.

ഈ ഉൾക്കാഴ്ചകളാണ് പിന്നീട് മുതലാളിത്തത്തെ അട്ടിമറിക്കുന്നതിനും സോഷ്യലിസം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുമായി ലെനിൻ രൂപപ്പെടുത്തിയ തന്ത്രപരമായ ചിന്തകളെ നയിച്ചത്. ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദവും വിപ്ലവപ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള അഭേദ്യബന്ധം ഇതിലൂടെ വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നു.

വൈരുധ്യത്തെയും വിപ്ലവപരമായ മാറ്റത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ സിദ്ധാന്തം ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിപ്ലവതന്ത്രത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് പ്രയോഗിച്ചതിന്റെ ഫലമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെയും ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ വിപ്ലവപരമായ പൊട്ടിത്തെറികൾക്ക് സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശകലനത്തിൽ ഇത് വ്യക്തമാണ്. സോഷ്യലിസത്തിലേക്കുള്ള നേർരേഖീയവും ക്രമാനുഗതവുമായ പുരോഗതിയായാണ് ചരിത്രത്തെ കാണുന്ന യാന്ത്രികവും പരിഷ്കരണവാദപരവുമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങളെ അദ്ദേഹം നിരാകരിച്ചു. അതിനു പകരം, മുതലാളിത്ത സമൂഹം അടിസ്ഥാനപരമായി അസ്ഥിരമാണെന്നും അതിന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ആഴമേറിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ കാലക്രമേണ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാവുകയും ഒടുവിൽ വിപ്ലവപരമായ വിച്ഛേദത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ഈ രംഗത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്നാണ് സാമ്രാജ്യത്വത്തെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പരമോന്നത ഘട്ടമായി വ്യാഖ്യാനിച്ച സിദ്ധാന്തം. ആഗോള സാമ്പത്തിക വൈരുധ്യങ്ങളുടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വിശകലനത്തിലാണ് ഈ സിദ്ധാന്തം അടിസ്ഥാനമിട്ടിരുന്നത്. 1916-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സാമ്രാജ്യത്വം: മുതലാളിത്തത്തിന്റെപരമോന്നതഘട്ടം (Imperialism, the Highest Stage of Capitalism) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ, മത്സരാധിഷ്ഠിത മുതലാളിത്തം എങ്ങനെ കുത്തക മുതലാളിത്തമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടുവെന്ന് ലെനിൻ വിശദീകരിച്ചു. ശക്തമായ ഏതാനും ധനകാര്യ-വ്യവസായ കുത്തകകൾ ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേക്കാണ് മുതലാളിത്തം വളർന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഈ പരിവർത്തനം വർഗവൈരുധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ മൂർച്ഛിപ്പിക്കുകയും ചൂഷണം വർധിപ്പിക്കുകയും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളെ രൂക്ഷമാക്കുകയും ചെയ്തുവെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. അതിനാൽ തന്നെ മുതലാളിത്തം സമ്പ്രദായപരമായ തകർച്ചകളിലേക്ക് കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ നീങ്ങുന്ന ഘട്ടത്തിലെത്തിയെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

സാമ്രാജ്യത്വത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായി അസ്ഥിരമായ ഒരു സംവിധാനമാക്കി മാറ്റുന്ന അഞ്ച് പ്രധാന വൈരുധ്യങ്ങളെ ലെനിൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

ഒന്നാമതായി, ഉൽപാദനവും മൂലധനവും കുത്തകകളുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത് സ്വതന്ത്ര മത്സരത്തെ നശിപ്പിക്കുകയും അത്യന്തം വലിയ അസമത്വങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

രണ്ടാമതായി, ബാങ്ക് മൂലധനവും വ്യവസായ മൂലധനവും ലയിച്ച് ധനകാര്യ പ്രഭുവർഗ്ഗങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇത് സാമ്പത്തിക മുരടിപ്പിനും പരാദജീവിത സ്വഭാവത്തിനും കാരണമാകുന്നു.

മൂന്നാമതായി, ചരക്കുകളുടെ കയറ്റുമതിക്ക് പകരം മൂലധന കയറ്റുമതി പ്രാധാന്യമാർജിക്കുന്നു. ശക്തരായ മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധിക മൂലധനം ദുർബലവും അവികസിതവുമായ രാജ്യങ്ങളിൽ നിക്ഷേപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ആഗോള സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

നാലാമതായി, ലോകത്തെ കുത്തക മുതലാളിത്ത കൂട്ടായ്മകൾ തമ്മിൽ വിഭജിക്കുന്നത് വിപണികൾക്കും വിഭവങ്ങൾക്കും തൊഴിലാളിശക്തിക്കും വേണ്ടിയുള്ള മത്സരം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കുന്നു.

അഞ്ചാമതായി, ലോകത്തിന്റെ ഭൂപ്രദേശിക വിഭജനം സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികൾ തമ്മിൽ നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് സാമ്രാജ്യത്വ രാഷ്ട്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷങ്ങളും യുദ്ധങ്ങളും കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു.

ഈ വൈരുധ്യങ്ങൾ മുതലാളിത്തം തന്റെ പുരോഗമനപരമായ ചരിത്രപരമായ പങ്ക് പൂർത്തിയാക്കിയെന്നും അത് അധഃപതനത്തിന്റെയും ജീർണ്ണതയുടെയും ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്നുവെന്നും തെളിയിക്കുന്നതായി ലെനിൻ വാദിച്ചു. അതിനാൽ തന്നെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിനുള്ള ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ പാകപ്പെട്ടുവരികയാണെന്നും അദ്ദേഹം നിഗമനം ചെയ്തു.

പാർലമെന്ററി മാർഗങ്ങളിലൂടെ മുതലാളിത്തം ക്രമേണ സോഷ്യലിസമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടാമെന്ന് വിശ്വസിച്ച പരിഷ്കരണവാദികളിൽ നിന്നും പുനരവലോകനവാദികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, വിപ്ലവസമരത്തിലൂടെയല്ലാതെ മുതലാളിത്തത്തെ അട്ടിമറിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ലെനിൻ ഉറച്ചുനിന്നു. സാമ്രാജ്യത്വം തൊഴിലാളിവർഗ്ഗവും ബൂർഷ്വാസിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങളെയും, അടിച്ചമർത്തുന്ന രാഷ്ട്രങ്ങളും അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന രാഷ്ട്രങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങളെയും, പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങളെയും കൂടുതൽ മൂർച്ഛിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. അതിനാൽ ആഗോള വിപ്ലവം ഒരു സാധ്യത മാത്രമല്ല, ചരിത്രപരമായ അനിവാര്യതയാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വികാസത്തെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട്, മുതലാളിത്ത പ്രതിസന്ധികൾ കാലക്രമേണ എന്തുകൊണ്ട് കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകുന്നുവെന്നും അവ എങ്ങനെ വിപ്ലവ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെന്നും ലെനിൻ ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിച്ചു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പരമോന്നത ഘട്ടമാണ് സാമ്രാജ്യത്വമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം പിന്നീട് മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് ചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലുടനീളമുള്ള കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെയും സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവങ്ങളെയും വർഗസമരങ്ങളെയും അത് ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചു.

സാമ്രാജ്യത്വത്തെക്കുറിച്ചും വിപ്ലവ സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുമുള്ള ലെനിന്റെ പ്രധാന ഉൾക്കാഴ്ചകൾ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദ വിശകലനത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയിരുന്നു. സാമ്രാജ്യത്വം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ശക്തിയുടെയോ അതിജീവനശേഷിയുടെയോ അടയാളമല്ലെന്നും, മറിച്ച് അത് ചരിത്രപരമായ പരിധികളിലെത്തി അധഃപതനത്തിന്റെയും പ്രതിസന്ധിയുടെയും ഘട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചതിന്റെ സൂചനയാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

മുൻകാല മത്സരാധിഷ്ഠിത മുതലാളിത്തത്തിൽ വിപണി ശക്തികളും ചെറുകിട സംരംഭങ്ങളും സാമ്പത്തിക വികസനത്തിൽ ഒരു പങ്ക് വഹിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, കുത്തക മുതലാളിത്തവും ധനകാര്യ പ്രഭുവർഗ്ഗങ്ങളും ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് കാര്യങ്ങൾ മാറിയതായി ലെനിൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. സമ്പത്ത് വളരെ കുറച്ച് ആളുകളുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുകയും സാമ്പത്തിക മുരടിപ്പും വർഗവൈരുധ്യങ്ങളും കൂടുതൽ രൂക്ഷമാവുകയും ചെയ്തു. സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ ഈ ഘട്ടത്തെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടമായാണ് ലെനിൻ കണ്ടത്. ഈ ഘട്ടത്തിൽ വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ അത്രയേറെ മൂർച്ഛിക്കുന്നതിനാൽ അവയെ ബൂർഷ്വാ സമൂഹത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കാണ് കാര്യങ്ങൾ എത്തിച്ചേരുന്നത്. അതുവഴി വിപ്ലവപരമായ വിച്ഛേദത്തിനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാകുകയും വേതനങ്ങൾ സ്തംഭിക്കുകയും ലോകവിപണികളുടെ പുനർവിഭജനത്തിനായി സാമ്രാജ്യത്വ യുദ്ധങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിനുള്ള ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടും പാകപ്പെട്ടുവരികയാണെന്ന് ലെനിൻ വാദിച്ചു.

വിപ്ലവ സാഹചര്യം എന്ന ആശയത്തെയും ലെനിൻ കൂടുതൽ വികസിപ്പിച്ചു. ഒരു വിപ്ലവം സാധ്യമാകുക മാത്രമല്ല, അനിവാര്യമാകുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളെ അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. ഒരു വിപ്ലവ സാഹചര്യം രൂപപ്പെടുന്നതിന് ആവശ്യമായ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന മാനദണ്ഡങ്ങൾ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചു.

ഒന്നാമതായി, ഭരണവർഗ്ഗത്തിന് പഴയ രീതിയിൽ ഭരിക്കുന്നത് തുടരാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ രൂപപ്പെടണം. അതായത് സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത, രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണം, ആശയപരമായ സ്വാധീനം തുടങ്ങിയ ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ സാധാരണ പ്രവർത്തനരീതികൾ തകരാൻ തുടങ്ങുകയും ഭരണസംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഗുരുതര പ്രതിസന്ധികൾ ഉയർന്നുവരികയും വേണം.

രണ്ടാമതായി, അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട വർഗ്ഗങ്ങൾക്ക് പഴയ രീതിയിൽ ജീവിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്ന അവസ്ഥ രൂപപ്പെടണം. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗവും വിശാലമായ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങളും ചൂഷണത്തിന്റെയും ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെയും അടിച്ചമർത്തലിന്റെയും അസഹനീയമായ സാഹചര്യങ്ങൾ അനുഭവിക്കണം. ഇത് വ്യാപകമായ അസംതൃപ്തിക്കും പണിമുടക്കുകൾക്കും ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കും വഴിവെക്കണം.

മൂന്നാമതായി, ജനസമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിലും സംഘടനാപരമായ ശേഷിയിലും ഗണ്യമായ വർധനവുണ്ടാകണം. അതായത് ഒരു വിപ്ലവ മുന്നണിപ്പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം ഭരണവർഗ്ഗത്തെ വെല്ലുവിളിക്കാനും അട്ടിമറിക്കാനും ആവശ്യമായ രാഷ്ട്രീയബോധവും സംഘടനാശക്തിയും സമരശേഷിയും വികസിപ്പിച്ചെടുക്കണം.

ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സമീപനം ക്രമേണയും നേർരേഖീയമായും പുരോഗതി സംഭവിക്കുന്നു എന്ന ആശയത്തെ നിരാകരിച്ചു. പ്രതിസന്ധികൾ ഗുണപരമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് ഉത്തേജകങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്നാണ് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞത്. സാമൂഹിക വൈരുധ്യങ്ങൾ പൊട്ടിത്തെറിയുടെ ഘട്ടത്തിലെത്തുമ്പോൾ, ക്രമാനുഗതമായി നടന്നുവരുന്ന പോരാട്ടങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് വിപ്ലവപരമായ പ്രക്ഷോഭങ്ങളായി മാറുന്നു. 1917-ലെ റഷ്യൻ വിപ്ലവകാലത്ത് റഷ്യൻ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗവും ബൂർഷ്വാ താൽക്കാലിക സർക്കാരും സാമ്രാജ്യത്വ യുദ്ധവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങൾ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിനുള്ള കൃത്യമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ ലെനിനെ സഹായിച്ചത് ഈ ദ്വന്ദ്വാത്മക വിശകലനമായിരുന്നു.

സാമ്രാജ്യത്വത്തെയും വിപ്ലവ സാഹചര്യങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സമീപനം പിന്നീട് മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനശിലകളിലൊന്നായി മാറി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ അത് സ്വാധീനിക്കുകയും മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥകളുടെ തകർച്ചയും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ വിപ്ലവങ്ങളുടെ ഉദയവും മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു തന്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂട് നൽകുകയും ചെയ്തു.

1917-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച രാഷ്ട്രവുംവിപ്ലവവും (The State and Revolution) എന്ന തന്റെ പ്രസിദ്ധ കൃതിയിൽ, രാഷ്ട്രാധികാരത്തിന്റെ പ്രശ്നത്തെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ലെനിൻ വിശകലനം ചെയ്തു. ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിപ്ലവാത്മക വിമർശനവും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധികാരത്തെ ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രക്രിയയായി മനസ്സിലാക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ വിശകലനവും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു.

പാർലമെന്ററി മാർഗങ്ങളിലൂടെ മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രത്തെ ക്രമേണ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രമാക്കി മാറ്റാമെന്ന പരിഷ്കരണവാദ ഭ്രമങ്ങളെ ലെനിൻ ശക്തമായി നിരാകരിച്ചു. ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രത്തെ പരിഷ്കരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനെ തകർത്തു പകരം പുതിയൊരു തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രസംവിധാനം സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. രാഷ്ട്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മാർക്സിന്റെയും എംഗൽസിന്റെയും വിശകലനത്തെയും പ്രത്യേകിച്ച് 1871-ലെ പാരീസ് കമ്മ്യൂണിന്റെ അനുഭവപാഠങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി, ബൂർഷ്വാസിയെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനും മുതലാളിത്ത ആധിപത്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതുന്നതിനുമായി തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം സ്വന്തം വർഗ്ഗ സർവാധികാരം സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

എന്നാൽ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധികാരം സ്ഥിരവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ഒരു ഘടനയല്ലെന്ന് ലെനിൻ പ്രത്യേകം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. അത് ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക പരിവർത്തന പ്രക്രിയയാണ്. സോഷ്യലിസം മുന്നേറുന്നതിനനുസരിച്ച് രാഷ്ട്രം തന്നെയും അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകുന്നു. വർഗ്ഗാധിപത്യം നിലനിർത്തുന്നതിനായി നിലനിൽക്കുന്ന ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം ഒരു താൽക്കാലിക വിപ്ലവ ഉപകരണമാണ്. വർഗ്വൈരുധ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നതോടൊപ്പം രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ആവശ്യകതയും ക്രമേണ ഇല്ലാതാകുകയും, ഒടുവിൽ രാഷ്ട്രം തന്നെ അലിഞ്ഞില്ലാതാകുന്നതിനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് അതിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം.

ഈ വിശകലനത്തിൽ ലെനിൻ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാന തത്വമായ ദ്വന്ദ്വാത്മക നിഷേധത്തെ (Dialectical Negation) പ്രയോഗിച്ചു. വൈരുധ്യങ്ങളിലൂടെയും സ്വയം അതിലംഘനത്തിലൂടെയും സാമൂഹിക രൂപങ്ങൾ പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഈ തത്വത്തിന്റെ സാരം. ലെനിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ, ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രത്തെ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം നിഷേധിക്കുന്നു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുകയും മുതലാളിമാരുടെ സ്വത്തുക്കൾ സാമൂഹികവൽക്കരിക്കുകയും സമൂഹത്തെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്നാൽ ഈ പുതിയ രാഷ്ട്രം തന്നെ അന്തിമലക്ഷ്യമല്ലെന്ന് ലെനിൻ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. അത് ഒരു പരിവർത്തനഘട്ടം മാത്രമാണ്. കമ്മ്യൂണിസത്തിലേക്ക്, അതായത് വർഗരഹിതവും രാഷ്ട്രരഹിതവുമായ സമൂഹത്തിലേക്ക് മുന്നേറുന്ന പ്രക്രിയയിൽ ഈ രാഷ്ട്രം സ്വയം തന്നെ നിഷേധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ പ്രക്രിയയെയാണ് ലെനിൻ “രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ക്രമേണ അലിഞ്ഞില്ലാതാകൽ” (Withering Away of the State) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. സോഷ്യലിസം വികസിക്കുന്നതോടൊപ്പം രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ബലപ്രയോഗപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങളുടെയും പ്രാധാന്യം കുറയുന്നു. കാരണം, സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ വൈരുധ്യങ്ങൾ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ അനുകൂലമായി പരിഹരിക്കപ്പെടുകയും ചൂഷണത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറകൾ ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഉടനടി രാഷ്ട്രനിർമാർജനം ആവശ്യപ്പെട്ട അരാജകവാദികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് കാരണമായ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾ—വർഗവിഭജനവും സാമ്പത്തിക ചൂഷണവും—പൂർണമായും ഇല്ലാതാകുമ്പോഴേ രാഷ്ട്രവും അപ്രത്യക്ഷമാകുകയുള്ളൂവെന്ന് ലെനിൻ മനസ്സിലാക്കി. അതിനാൽ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധികാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം ആഴത്തിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായിരുന്നു. അത് ഒരു ഭരണവർഗ്ഗത്തെ മറ്റൊരു ഭരണവർഗ്ഗം കൊണ്ട് മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നതല്ല; മറിച്ച് തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം തന്റെ രാഷ്ട്രാധികാരം ഉപയോഗിച്ച് വർഗവ്യത്യാസങ്ങളെ വ്യവസ്ഥാപിതമായി ഇല്ലാതാക്കുകയും കമ്മ്യൂണിസത്തിനുള്ള ഭൗതികവും സാമൂഹികവുമായ അടിത്തറ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പരിവർത്തനഘട്ടമാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാട് പിന്നീട് മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രസിദ്ധാന്തത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായി രൂപപ്പെടുത്തി. സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ, ചൈന, ക്യൂബ തുടങ്ങിയ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രങ്ങളിലെ വിപ്ലവപ്രക്രിയകളെ അത് ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചു. സോഷ്യലിസത്തിനുകീഴിലുള്ള രാഷ്ട്രാധികാരം ഒരു നിശ്ചല ഘടനയല്ലെന്നും മറിച്ച് വിപ്ലവപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിൽ നിന്ന് വർഗാധിപത്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ ലോപത്തിലേക്കും യഥാർത്ഥ വിമോചിത സമൂഹത്തിന്റെ സ്ഥാപനത്തിലേക്കും നീങ്ങുന്ന ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക വികാസപ്രക്രിയയാണെന്നും ലെനിന്റെ വിശകലനം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ശാസ്ത്രത്തിലും വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിലും (Epistemology) ലെനിന്റെ സംഭാവനകൾ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ധാരണയിൽ അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതിയും ഭൗതികവാദ ദർശനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലികരിൽ പലരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ശാസ്ത്രത്തെ വെറും നിഷ്പക്ഷമായ വസ്തുതകളുടെ ശേഖരമായി അദ്ദേഹം കണ്ടില്ല. ചരിത്രപരമായി വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു വിജ്ഞാനമേഖലയായാണ് അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രത്തെ സമീപിച്ചത്. അതിനാൽ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകളെ ആശയവാദപരമായ വ്യതിചലനങ്ങൾക്കോ അജ്ഞേയവാദ സംശയവാദത്തിനോ ന്യായീകരണമായി ഉപയോഗിക്കാതെ, ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി വ്യാഖ്യാനിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

പുതിയ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകൾ നിലവിലുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങളെ പലപ്പോഴും ചോദ്യം ചെയ്യുമെന്ന് ലെനിൻ അംഗീകരിച്ചു. എന്നാൽ അത് ഭൗതികവാദത്തിന്റെ നിഷേധമല്ലെന്നും, മറിച്ച് പ്രകൃതിയിലെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെ സമ്പന്നമാക്കുന്നതാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. അനുഭവവിമർശനവാദത്തിനെതിരായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിമർശനത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവും ഇതായിരുന്നു. എർൻസ്റ്റ് മാക്കും റിച്ചാർഡ് അവെനാരിയസും ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകളെ ആത്മനിഷ്ഠ ആശയവാദത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തെ മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളിലേക്കും സംവേദനങ്ങളിലേക്കും ചുരുക്കിക്കൊണ്ട് അവർ ശാസ്ത്രത്തെ ആശയവാദത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ഇതിനെ ലെനിൻ ശക്തമായി എതിർത്തു. ശാസ്ത്രീയ അറിവ് മനുഷ്യബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുനിഷ്ഠ ലോകത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണെന്നും പ്രകൃതിനിയമങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ ഗ്രഹണശേഷിയിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നതാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ഈ മേഖലയിൽ ലെനിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്ന് ശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വ്യാഖ്യാനമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രവും ഐൻസ്റ്റീന്റെ ആപേക്ഷികതാ സിദ്ധാന്തവും സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ ക്ലാസിക്കൽ ന്യൂട്ടോണിയൻ മെക്കാനിക്സിനെ വെല്ലുവിളിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, അവ ഭൗതികവാദത്തെ നിഷേധിക്കുന്നില്ലെന്ന് ലെനിൻ വാദിച്ചു. മറിച്ച് ഭൗതികവാദത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവത്തെ അവ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി വെളിപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.

പദാർത്ഥം നിരന്തര ചലനത്തിലും പരിവർത്തനത്തിലുമാണെന്നും പുതിയ ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വൈരുധ്യങ്ങൾ ഭൗതികവാദത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധിയല്ലെന്നും, മറിച്ച് യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കാനുള്ള അവസരമാണെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ശാസ്ത്രവും സമൂഹവും ഒരുപോലെ വൈരുധ്യങ്ങളിലൂടെയും വിച്ഛേദങ്ങളിലൂടെയും വിപ്ലവപരമായ കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങളിലൂടെയും വികസിക്കുന്നു എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അത് ഒരിക്കലും രേഖീയമായ അറിവുസഞ്ചയത്തിന്റെ പ്രക്രിയ മാത്രമല്ല.

ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതിയെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദവുമായി സംയോജിപ്പിക്കാനുള്ള ലെനിന്റെ കഴിവ് മാർക്സിസത്തെ സജീവവും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു ദർശനമായി നിലനിർത്തി. അതുവഴി അത് ജഡമായ ഒരു സിദ്ധാന്തസമാഹാരമായി മാറുന്നത് തടയപ്പെട്ടു.

കൂടാതെ, അറിവിന്റെ രൂപീകരണത്തിൽ പ്രയോഗത്തിന്റെ (Practice) പങ്കിന് ലെനിൻ അതീവ പ്രാധാന്യം നൽകി. ഭൗതികവാദ വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇത്. മനുഷ്യപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ടുനിന്ന് അറിവ് വികസിക്കുന്നില്ലെന്നും ഭൗതികലോകവുമായുള്ള ഇടപെടലിലൂടെയും സാമൂഹിക പ്രയോഗത്തിലൂടെയും അറിവ് സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെടുകയും പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ, യാഥാർഥ്യത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട അമൂർത്ത സൈദ്ധാന്തികവൽക്കരണങ്ങളെ ലെനിൻ നിരാകരിച്ചു. ശാസ്ത്രീയവും ദാർശനികവുമായ ആശയങ്ങളുടെ സത്യസന്ധത പ്രായോഗിക യാഥാർഥ്യത്തിൽ പരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ഈ നിലപാട് വിപ്ലവസമരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനത്തോടും യോജിച്ചുനിൽക്കുന്നു. മനുഷ്യചിന്ത വസ്തുനിഷ്ഠ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനമാണെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം, ശാസ്ത്രീയ അറിവും സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ അറിവും ഒരുപോലെ വൈരുധ്യങ്ങളിലൂടെയും സമരങ്ങളിലൂടെയും പ്രയോഗങ്ങളിലൂടെയും വികസിക്കുന്നു എന്ന ആശയത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തി.

വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിലും ശാസ്ത്രദർശനത്തിലും ലെനിന്റെ സംഭാവനകൾ ഭൗതികവാദത്തെ പുനരവലോകനവാദ വികലീകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല, ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയുടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വികാസത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടും നൽകി. ഇതിലൂടെ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ കഴിയുന്ന, അതേസമയം തന്റെ ഭൗതികവാദ അടിത്തറ നഷ്ടപ്പെടുത്താത്ത ഒരു ജീവന്തമായ ദർശനമായി മാർക്സിസം നിലനിന്നു.

പദാർത്ഥവും ബോധവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ വിശകലനം ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ ഒരു വികാസമായിരുന്നു. ബോധം പദാർത്ഥത്തിന്റെ ഉൽപ്പന്നമാണെന്ന എംഗൽസിന്റെ അടിസ്ഥാന നിലപാടിനെ വികസിപ്പിക്കുകയും മാർക്സിസ്റ്റ് വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് ലെനിൻ ഈ മേഖലയിൽ സംഭാവന നൽകിയത്. ആശയവാദത്തെയും അറിവിന്റെ ആത്മനിഷ്ഠ വ്യാഖ്യാനങ്ങളെയും അദ്ദേഹം ശക്തമായി നിരാകരിച്ചു. ചിന്തയും ബോധവും ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നവയല്ലെന്നും അവ വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനങ്ങളാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

അതേസമയം, അറിവ് ചരിത്രപരവും സാമൂഹികവുമായ സാഹചര്യങ്ങളാൽ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നതാണെന്നും അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അറിവ് അമൂർത്തമായോ ജന്മസിദ്ധമായോ ഉള്ള ഒരു കഴിവായി നിലനിൽക്കുന്നതല്ല; മറിച്ച് ഭൗതിക പ്രയോഗങ്ങളിലൂടെയും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളിലൂടെയും അത് വികസിച്ചുവരുന്നതാണ്. ചിന്തയുടെ ഈ ഭൗതികവാദപരമായ വ്യാഖ്യാനം സ്ഥിരീകരിച്ചുകൊണ്ട്, ശാസ്ത്രീയവും ദാർശനികവുമായ അറിവുകൾ വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കണമെന്നും പ്രയോഗത്തിലൂടെ നിരന്തരം പരിശോധിക്കപ്പെടണമെന്നും ലെനിൻ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു.

ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിലേക്കുള്ള ലെനിന്റെ സംഭാവനകൾ മാർക്സിസ്റ്റ് ദർശനത്തിലും വിപ്ലവതന്ത്രത്തിലും ആഴമേറിയതും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. ഒന്നാമതായി, ആശയവാദപരവും പുനരവലോകനവാദപരവുമായ വികലീകരണങ്ങൾക്കെതിരെ അദ്ദേഹം ഭൗതികവാദത്തെ ശക്തമായി പ്രതിരോധിച്ചു. അതിലൂടെ മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തം ശാസ്ത്രീയവും ഭൗതികവാദപരവുമായ ലോകവീക്ഷണത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും ചില പുനരവലോകനവാദ പ്രവണതകൾ ശ്രമിച്ചതുപോലെ പോസിറ്റിവിസത്തിലേക്കോ അനുഭവവാദത്തിലേക്കോ അജ്ഞേയവാദത്തിലേക്കോ വഴുതിപ്പോകാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു.

രണ്ടാമതായി, ദ്വന്ദ്വാത്മക നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയെ അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കി. പ്രത്യേകിച്ച് വൈരുധ്യം, നിഷേധം, പരിവർത്തനം എന്നീ ആശയങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകി. പ്രകൃതിയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും വികാസത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന ശക്തികളായി അദ്ദേഹം ഇവയെ കണ്ടു. ഒരു വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ വെറും സഹവർത്തിത്വത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതല്ലെന്നും അവ പരസ്പരം പോരാടുന്നുവെന്നും ആ സമരത്തിലൂടെയാണ് അളവിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ഗുണപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. ഉദാഹരണമായി, മുതലാളിത്തത്തിൽ നിന്ന് സോഷ്യലിസത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം ഇത്തരം ഗുണപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

കൂടാതെ, ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെ വിപ്ലവപ്രയോഗത്തിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചതാണ് ലെനിന്റെ ചിന്തയുടെ ഏറ്റവും സവിശേഷമായ വശങ്ങളിലൊന്ന്. ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ വെറും ദാർശനിക സങ്കൽപ്പമായി അദ്ദേഹം കണ്ടില്ല. സമൂഹത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള ഒരു പ്രായോഗിക രീതിശാസ്ത്രമായാണ് അദ്ദേഹം അതിനെ സമീപിച്ചത്. മുതലാളിത്തം, സാമ്രാജ്യത്വം, രാഷ്ട്രാധികാരം എന്നിവയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട് സാമൂഹിക വൈരുധ്യങ്ങൾ പരിഷ്കരണവാദത്തിലൂടെയോ ക്രമാനുഗതമായ മാറ്റങ്ങളിലൂടെയോ പരിഹരിക്കാനാവില്ലെന്നും വിപ്ലവപരമായ വിച്ഛേദം അനിവാര്യമാണെന്നും അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു. രാഷ്ട്രീയസമരത്തിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഈ പ്രയോഗം പിന്നീട് മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് വിപ്ലവതന്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ അത് ഗണ്യമായി സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു.

അവസാനമായി, ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകളെ മാർക്സിസ്റ്റ് ദർശനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിലും ലെനിൻ ശ്രദ്ധേയമായ പങ്കുവഹിച്ചു. മാർക്സിസം ജഡമായ ഒരു സിദ്ധാന്തമല്ലെന്നും പ്രകൃതിശാസ്ത്രം, ഭൗതികശാസ്ത്രം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം എന്നിവയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പുതിയ അറിവുകളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന ഒരു വികസനാത്മക ചട്ടക്കൂടാണെന്നും അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു. ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലെയും ആപേക്ഷികതാ സിദ്ധാന്തത്തിലെയും പുതിയ വികാസങ്ങളുമായി ഇടപഴകിക്കൊണ്ട്, യാന്ത്രിക നിർണയവാദത്തെയും ആത്മനിഷ്ഠ ആശയവാദത്തെയും ഒരുപോലെ അദ്ദേഹം വിമർശിച്ചു. ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതി ഭൗതികവാദത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നതല്ലെന്നും മറിച്ച് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളെ കൂടുതൽ ശക്തമായി സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ഈ സംഭാവനകളിലൂടെ മാർക്സിസത്തെ സജീവവും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ശാസ്ത്രീയ ദർശനമായി നിലനിർത്താൻ ലെനിന് കഴിഞ്ഞു. മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ചരിത്രപരവും ഭൗതികവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് മാർഗദർശനം നൽകാൻ പ്രാപ്തമായ ഒരു ദാർശനിക അടിത്തറ അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ചു.

ലെനിൻ ഒരു വിപ്ലവ രാഷ്ട്രീയനേതാവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന് നിർണായക സംഭാവനകൾ നൽകിയ ആഴമേറിയ ദാർശനികനുമായിരുന്നു. ആശയവാദത്തിനും പുനരവലോകനവാദത്തിനുമെതിരായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത ഭൗതികവാദ പ്രതിരോധം, ഹെഗേലിയൻ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പുനർകണ്ടെത്തലും പ്രയോഗവും, വൈരുധ്യങ്ങളെയും വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ വിശകലനങ്ങളും മാർക്സിസ്റ്റ് ദർശനത്തെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കി. അതുവഴി അത് സജീവവും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു വിപ്ലവാത്മക ചിന്താസമ്പ്രദായമായി നിലനിന്നു.

ലെനിന്റെ ദാർശനിക ഇടപെടലുകൾ ഒരിക്കലും രാഷ്ട്രീയസമരങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട അമൂർത്ത ബൗദ്ധിക പ്രവർത്തനങ്ങളായിരുന്നില്ല. ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും മാറ്റിമറിക്കുന്നതിനുമുള്ള സജീവവും പ്രായോഗികവുമായ ഉപകരണമായാണ് അദ്ദേഹം ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തെ കണ്ടത്. മുതലാളിത്തം, സാമ്രാജ്യത്വം, രാഷ്ട്രം, വിപ്ലവതന്ത്രം എന്നിവയുടെ പഠനത്തിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ പ്രയോഗിച്ചുകൊണ്ട്, സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ വ്യവസ്ഥകളിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ സ്വയം പരിഹരിക്കപ്പെടുകയോ സമാധാനപരമായി അവസാനിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ലെന്നും അവയെ വിപ്ലവപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ നേരിടേണ്ടതുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.

വൈരുധ്യങ്ങൾ, വിപ്ലവപരമായ മാറ്റം, രാഷ്ട്രാധികാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സമീപനം ഇന്നും മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് ചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടകമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളെയും സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ സമരങ്ങളെയും അത് സ്വാധീനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുധ്യങ്ങൾ അനിവാര്യമായും രൂക്ഷമാവുകയും പ്രതിസന്ധികളിലേക്കും വിപ്ലവ സാഹചര്യങ്ങളിലേക്കും നയിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്നും അത്തരം ഘട്ടങ്ങളിൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് അധികാരം പിടിച്ചെടുത്ത് സോഷ്യലിസം നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയുമെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധികാരം, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ക്രമേണ അലിഞ്ഞില്ലാതാകൽ, മുന്നണിപ്പാർട്ടിയുടെ പങ്ക് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക കൃതികൾ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിനും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രനിർമാണത്തിനും വ്യക്തമായ തന്ത്രപരമായ മാർഗരേഖ നൽകി. മുതലാളിത്തത്തെ ക്രമേണ പരിഷ്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ച പരിഷ്കരണവാദികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രവുമായി വിപ്ലവപരമായ വിച്ഛേദം അനിവാര്യമാണെന്ന് ലെനിൻ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ദ്വന്ദ്വാത്മക നിഷേധത്തിന്റെ തത്വം പ്രയോഗിച്ചുകൊണ്ട് മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രത്തെ തകർത്തു പകരം തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കണമെന്നും പിന്നീട് സോഷ്യലിസം കമ്മ്യൂണിസത്തിലേക്ക് മുന്നേറുമ്പോൾ ആ രാഷ്ട്രം തന്നെ സ്വയം അതിലംഘിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു.

ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദം വെറും അറിവിന്റെ സിദ്ധാന്തമല്ലെന്നും യാഥാർഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും അതിനെ നേരിടുന്നതിനും പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള ഒരു വിപ്ലവ മാർഗദർശിയാണെന്നും ലെനിന്റെ ജീവിതവും കൃതികളും തെളിയിക്കുന്നു. സൈദ്ധാന്തിക കൃത്യതയെയും പ്രായോഗിക വിപ്ലവ നേതൃത്വത്തെയും സമന്വയിപ്പിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് മാർക്സിസത്തെ ഒരു ജീവന്തമായ ദർശനമായി നിലനിർത്തി. ചരിത്രപരമായ മാറ്റങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കാനും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ വിമോചനസമരത്തിന് മാർഗദർശനം നൽകാനും കഴിയുന്ന ഒരു ചിന്താസമ്പ്രദായമായി അത് വളർന്നു.

ഇന്നും ശാസ്ത്രീയ സോഷ്യലിസത്തെ സമകാലിക പോരാട്ടങ്ങളിൽ പ്രയോഗിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന വിപ്ലവകാരികൾക്കും സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾക്കും സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ ശക്തികൾക്കും ലെനിന്റെ ഉൾക്കാഴ്ചകൾ പ്രചോദനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മുതലാളിത്തത്തിനും സാമ്രാജ്യത്വത്തിനും വർഗചൂഷണത്തിനുമെതിരായ ആധുനിക ലോകത്തിലെ പോരാട്ടങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം ഇന്നും ശക്തമായ ഒരു സജീവശക്തിയായി തുടരുന്നു.

മാർക്സിസത്തിലേക്കുള്ള ലെനിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക സംഭാവനകൾ അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ളവയായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് രാഷ്ട്രാധികാരം, പാർട്ടി സംഘടന, സാമ്രാജ്യത്വം, വിപ്ലവതന്ത്രം എന്നീ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തെ ഗണ്യമായി വികസിപ്പിക്കുകയും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലെ കുത്തക മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെയും സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായി അതിനെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. മത്സരാധിഷ്ഠിത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ രൂപംകൊണ്ട ക്ലാസിക്കൽ മാർക്സിസത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, മുതലാളിത്തം ഒരു പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചുവെന്ന് ലെനിൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ആ ഘട്ടമാണ് സാമ്രാജ്യത്വം. ഈ ഘട്ടത്തിൽ ധനമൂലധനവും കുത്തക സ്ഥാപനങ്ങളും ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് വളർന്നു. ഇതിലൂടെ വർഗസമരത്തിന്റെയും വിപ്ലവത്തിന്റെയും സ്വഭാവത്തിൽ അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. അതിനാൽ മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രത്തെക്കുറിച്ചും വിപ്ലവ പാർട്ടിയുടെ പങ്കിനെക്കുറിച്ചും സോഷ്യലിസ്റ്റ് പരിവർത്തനത്തിന് ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും കൂടുതൽ കൃത്യമായ വിശകലനം അനിവാര്യമാണെന്ന് ലെനിൻ കരുതി.

ലെനിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്നാണ് രാഷ്ട്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം. 1917-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച രാഷ്ട്രവുംവിപ്ലവവും (The State and Revolution) എന്ന കൃതിയിലാണ് അദ്ദേഹം ഇത് വിശദീകരിച്ചത്. എഡ്വേർഡ് ബെർൺസ്റ്റൈൻ, കാൾ കൗട്സ്കി തുടങ്ങിയ പുനരവലോകനവാദികൾ വാദിച്ചതുപോലെ മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രം തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ അനുകൂലമായി ക്രമേണ പരിഷ്കരിക്കപ്പെടാവുന്ന ഒരു നിഷ്പക്ഷ സ്ഥാപനമല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. രാഷ്ട്രം എന്നത് ഒരു വർഗ്ഗത്തിന്റെ മറ്റൊരു വർഗ്ഗത്തിന്മേലുള്ള ആധിപത്യം നിലനിർത്തുന്നതിനുള്ള ഉപകരണമാണെന്ന മാർക്സിന്റെയും എംഗൽസിന്റെയും നിലപാടിനെ അദ്ദേഹം പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ബൂർഷ്വാസി തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്മേൽ തന്റെ ആധിപത്യം നിലനിർത്തുന്നതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന അടിച്ചമർത്തൽ യന്ത്രമാണ് രാഷ്ട്രമെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രത്തെ ഏറ്റെടുത്ത് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും, അതിനെ തകർത്തു പകരം തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കണമെന്നും ലെനിൻ വാദിച്ചു. ഈ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രമാണ് തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധികാരം (Dictatorship of the Proletariat). ഇത് കമ്മ്യൂണിസത്തിനുകീഴിലുള്ള വർഗരഹിതവും രാഷ്ട്രരഹിതവുമായ സമൂഹത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനഘട്ടമായി പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതാണെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു.

മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തെ വികസിപ്പിച്ച മറ്റൊരു പ്രധാന മേഖല വിപ്ലവ പാർട്ടിയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധാരണയായിരുന്നു. 1902-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച എന്ത്ചെയ്യണം? (What Is to Be Done?) എന്ന കൃതിയിൽ അദ്ദേഹം മുന്നണിപ്പാർട്ടി (Vanguard Party) എന്ന ആശയം അവതരിപ്പിച്ചു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ സ്വാഭാവികവും സ്വതഃസ്ഫൂർത്തവുമായ പോരാട്ടങ്ങൾ മാത്രം വിപ്ലവബോധത്തിലേക്ക് നയിക്കില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. അതിനുപകരം, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തെ വിപ്ലവത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ രാഷ്ട്രീയവും തന്ത്രപരവുമായ നേതൃത്വം നൽകാൻ കഴിയുന്ന അച്ചടക്കമുള്ളതും കേന്ദ്രീകൃതവുമായ പ്രൊഫഷണൽ വിപ്ലവകാരികളുടെ ഒരു പാർട്ടി അനിവാര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു.

ഈ ആശയമാണ് പിന്നീട് ബോൾഷെവിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. തുടർന്ന് മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയസംഘടനയുടെ മുഖ്യ തത്വങ്ങളിലൊന്നായും അത് വികസിച്ചു. മെൻഷെവിക്കുകളും മറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിഭാഗങ്ങളും സ്വീകരിച്ച വിശാലവും പരിഷ്കരണവാദപരവുമായ സമീപനങ്ങളിൽ നിന്ന് ലെനിന്റെ പ്രസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചുനിർത്തിയത് ഈ മുന്നണിപ്പാർട്ടി സങ്കൽപ്പമായിരുന്നു.

സാമ്രാജ്യത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിലും ലെനിൻ ചരിത്രപരമായ സംഭാവനകൾ നൽകി. പ്രത്യേകിച്ച് 1916-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സാമ്രാജ്യത്വം: മുതലാളിത്തത്തിന്റെപരമോന്നതഘട്ടം (Imperialism, the Highest Stage of Capitalism) എന്ന കൃതിയിൽ, കുത്തക മുതലാളിത്തം എങ്ങനെ മൂലധന കയറ്റുമതിക്കും കൊളോണിയൽ ചൂഷണത്തിനും ആഗോള സാമ്രാജ്യത്വ യുദ്ധങ്ങൾക്കും കാരണമായെന്ന് അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. സാമ്രാജ്യത്വം മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ ഒരു വിദേശനയം മാത്രമല്ലെന്നും, കുത്തക മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് ആവശ്യമായ അനിവാര്യ ഘടകമാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. പുതിയ വിപണികളും വിഭവങ്ങളും തൊഴിലാളിശക്തിയും തേടി ദേശീയ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് വ്യാപിക്കേണ്ടത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ ആവശ്യകതയാണെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഈ വിശകലനം ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ കാരണങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുക മാത്രമല്ല, കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധവും സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധവുമായ സമരങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ സൈദ്ധാന്തിക അടിത്തറയും നൽകി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലുടനീളം ഏഷ്യ, ആഫ്രിക്ക, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക എന്നിവിടങ്ങളിലെ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ ലെനിന്റെ ആശയങ്ങൾ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി.

വിപ്ലവതന്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ ധാരണയും ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെയും വിപ്ലവപരമായ വിച്ഛേദത്തിനുള്ള സാഹചര്യങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശകലനത്തിൽ ഇത് വ്യക്തമാണ്. സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ മാത്രം വിപ്ലവങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. പകരം, ഒരു “വിപ്ലവ സാഹചര്യം” രൂപപ്പെടുമ്പോഴാണ് വിപ്ലവം സാധ്യമാകുന്നത്. ഭരണവർഗ്ഗത്തിന് പഴയ രീതിയിൽ ഭരിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയും, അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് പഴയ രീതിയിൽ ജീവിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്ന അവസ്ഥയും, അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനം മതിയായ രീതിയിൽ സംഘടിതമായിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയും ഒരുമിച്ചുവരുമ്പോഴാണ് അത്തരം സാഹചര്യം രൂപപ്പെടുന്നത്.

1917-ലെ ബോൾഷെവിക് വിപ്ലവകാലത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഈ സമീപനം നേരിട്ട് പ്രതിഫലിച്ചു. മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തെ വിപ്ലവപ്രയോഗമായി മാറ്റിമറിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവിന്റെ തെളിവായിരുന്നു അത്.

ഈ സംഭാവനകളിലൂടെ ലെനിൻ മാർക്സിസത്തെ ഒരു വ്യക്തവും പ്രായോഗികവുമായ വിപ്ലവ സിദ്ധാന്തമാക്കി മാറ്റി. കുത്തക മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെയും സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായി അതിനെ വികസിപ്പിക്കുകയും മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് ചിന്തയുടെ അടിത്തറ പാകുകയും ചെയ്തു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ ഈ ചിന്താധാര ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചു.

മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിലേക്കുള്ള ലെനിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുമായ സംഭാവനകളിലൊന്നാണ് മുന്നണിപ്പാർട്ടി (Vanguard Party) എന്ന ആശയം. 1902-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച എന്ത്ചെയ്യണം? (What Is to Be Done?) എന്ന കൃതിയിലാണ് അദ്ദേഹം ഈ ആശയം വികസിപ്പിച്ചത്. ഈ കൃതിയിൽ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ ബോധത്തെയും വിപ്ലവസംഘടനയെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിമർശനാത്മക വിശകലനമാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ സ്വതഃസ്ഫൂർത്തമായ പോരാട്ടങ്ങൾ മാത്രം വിപ്ലവബോധം വളർത്താൻ പര്യാപ്തമല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

തൊഴിലാളികൾ അവരുടെ ദൈനംദിന അനുഭവങ്ങളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചാൽ അവർക്ക് നേടാനാവുക “ട്രേഡ് യൂണിയൻ ബോധം” (Trade-Union Consciousness) മാത്രമാണെന്ന് ലെനിൻ പറഞ്ഞു. അതായത്, മുതലാളിത്ത ചൂഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരിമിതമായ ബോധം. ഇത് മികച്ച വേതനത്തിനും മെച്ചപ്പെട്ട തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾക്കുമായി പോരാടാൻ തൊഴിലാളികളെ പ്രേരിപ്പിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ മുഴുവൻ മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയെയും അട്ടിമറിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ചുള്ള വിപ്ലവബോധത്തിലേക്ക് അത് സ്വയം നയിക്കില്ല.

ആശയധാര, വിദ്യാഭ്യാസം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കുമേലുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തെ സ്വാധീനിക്കാനും ശാന്തമാക്കാനും മുതലാളിത്ത ഭരണവർഗ്ഗത്തിന് കഴിയുമെന്ന് ലെനിൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇതുമൂലം വർഗസമരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ ധാരണയിലേക്ക് തൊഴിലാളികൾ സ്വയം എത്തിച്ചേരുന്നത് തടയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തവും ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദവും ആഴത്തിൽ സ്വാംശീകരിച്ച പ്രൊഫഷണൽ വിപ്ലവകാരികളടങ്ങിയ അച്ചടക്കമുള്ളതും കേന്ദ്രീകൃതവുമായ ഒരു പാർട്ടി അനിവാര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വവും സംഘടനാശേഷിയും ഈ പാർട്ടി നൽകണം.

ഈ ആശയം മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രവണതകളിൽ നിന്ന്, പ്രത്യേകിച്ച് മെൻഷെവിസത്തിൽ നിന്ന്, വ്യക്തമായ വ്യത്യാസം പ്രകടമാക്കി. വിശാലമായ അംഗത്വവും അയഞ്ഞ സംഘടനാരൂപവും കൂടുതൽ ജനാധിപത്യപരമായ പ്രവർത്തനരീതിയും ഉള്ള ഒരു പാർട്ടിയെയാണ് മെൻഷെവിക്കുകൾ പിന്തുണച്ചിരുന്നത്. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന് സ്വയം വിപ്ലവബോധം വികസിപ്പിക്കാനാകുമെന്നും കർശനമായ ആശയപരമായ അച്ചടക്കം കൂടാതെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം സ്വാഭാവികമായി വളരണമെന്നും അവർ വിശ്വസിച്ചു.

എന്നാൽ ലെനിൻ ഈ സമീപനത്തെ നിരാകരിച്ചു. വിപ്ലവത്തിന് സംഘടിതവും അച്ചടക്കമുള്ളതുമായ ശക്തി അനിവാര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ബൂർഷ്വാ ആശയധാരയുടെ സ്വാധീനത്തെയും രാഷ്ട്രത്തിന്റെ അടിച്ചമർത്തലിനെയും ചെറുക്കാൻ കഴിയുന്ന ശക്തമായ സംഘടന കൂടാതെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവം വിജയിക്കില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഒരു വിജയകരമായ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവം സ്വയം സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നല്ലെന്നും, രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്യാനും വിപ്ലവസാധ്യതകളെ തിരിച്ചറിയാനും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തെ രാഷ്ട്രാധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കാനും കഴിയുന്ന നേതൃത്വമില്ലാതെ അത് സാധ്യമല്ലെന്നും അദ്ദേഹം ഉറച്ചുനിന്നു.

മുന്നണിപ്പാർട്ടി (Vanguard Party) എന്ന ലെനിന്റെ ആശയം പിന്നീട് ബോൾഷെവിസത്തിന്റെയും മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയസംഘടനയുടെയും അടിസ്ഥാനശിലയായി മാറി. സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് ചൈനയിലേക്കും ക്യൂബയിലേക്കും വിയറ്റ്നാമിലേക്കും വ്യാപിച്ച ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ അത് ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചു. കേന്ദ്രീകൃത നേതൃത്വം, ആശയപരമായ വ്യക്തത, തന്ത്രപരമായ അച്ചടക്കം എന്നിവയിൽ ലെനിൻ നൽകിയ ഊന്നൽ, ബോൾഷെവിക്കുകൾക്ക് എതിരാളികളായ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിഭാഗങ്ങളെ മറികടക്കാനും ഒടുവിൽ 1917-ൽ റഷ്യൻ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കാനും സഹായിച്ചു. വിപ്ലവസംഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ മാതൃക ലെനിന്റെ ഏറ്റവും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന സൈദ്ധാന്തികവും പ്രായോഗികവുമായ സംഭാവനകളിലൊന്നായി തുടരുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലും സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെയും വിപ്ലവസമരങ്ങളുടെയും രൂപീകരണത്തിൽ ഇത് സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു.

1916-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സാമ്രാജ്യത്വം: മുതലാളിത്തത്തിന്റെപരമോന്നതഘട്ടം (Imperialism, the Highest Stage of Capitalism) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ, മാർക്സിന്റെ മുതലാളിത്ത വിശകലനത്തെ ലെനിൻ വികസിപ്പിക്കുകയും കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തു. കുത്തക മുതലാളിത്തവും ധനകാര്യ പ്രഭുവർഗ്ഗ ആധിപത്യവും സവിശേഷതകളായ ഒരു ആഗോള സാമ്രാജ്യത്വ വ്യവസ്ഥയായി മുതലാളിത്തം എങ്ങനെ രൂപാന്തരപ്പെട്ടുവെന്ന് അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര മത്സരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരുന്നുവെങ്കിലും, പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും അത് സാമ്രാജ്യത്വം എന്ന പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചുവെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ ശക്തമായ ഏതാനും കുത്തകകളും ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളും ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് വളർന്നു.

ചരക്കുകളുടെ കയറ്റുമതിയിലൂടെ വളർന്ന ക്ലാസിക്കൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ മുഖ്യ സവിശേഷത മൂലധന കയറ്റുമതിയാണെന്ന് ലെനിൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. വികസിത മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധിക മൂലധനം നിക്ഷേപിക്കാൻ പുതിയ മേഖലകൾ തേടി കോളനികളിലേക്കും അർധ-കോളനികളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നതാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഇതോടെ മുതലാളിത്തം ദേശീയ അതിർത്തികൾക്കുള്ളിൽ ഒതുങ്ങിയ ഒരു സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയല്ലാതായി. മറിച്ച്, ശക്തമായ സാമ്രാജ്യത്വ രാഷ്ട്രങ്ങൾ ലോകത്തെ സ്വാധീന മേഖലകളായി വിഭജിക്കുകയും വിപണികൾക്കും അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾക്കും വിലകുറഞ്ഞ തൊഴിലാളിശക്തിക്കും വേണ്ടി പരസ്പരം മത്സരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ആഗോള ചൂഷണ വ്യവസ്ഥയായി അത് മാറി.

മുൻകാല മുതലാളിത്തത്തിൽ നിന്ന് സാമ്രാജ്യത്വത്തെ വേർതിരിക്കുന്ന അഞ്ച് പ്രധാന സവിശേഷതകൾ ലെനിൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഒന്നാമതായി, ഉൽപാദനവും മൂലധനവും വൻകിട കുത്തകകളുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ സ്വതന്ത്ര മത്സരം ഇല്ലാതാവുകയും ശക്തമായ സാമ്പത്തിക കാർട്ടലുകൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

രണ്ടാമതായി, വ്യവസായ മൂലധനവും ധനമൂലധനവും ലയിച്ച് “ധനമൂലധനം” (Finance Capital) രൂപംകൊള്ളുന്നു. ഇതുവഴി സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ നിർണയിക്കുകയും ആഗോള വിപണികളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ധനകാര്യ പ്രഭുവർഗ്ഗം ഉയർന്നുവരുന്നു.

മൂന്നാമതായി, ചരക്കുകളുടെ കയറ്റുമതിക്ക് പകരം മൂലധന കയറ്റുമതിയാണ് മുഖ്യ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനമായി മാറുന്നത്. വികസിത മുതലാളിത്ത രാജ്യങ്ങളിലെ അധിക മൂലധനം അവികസിത പ്രദേശങ്ങളിൽ നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുകയും അതുവഴി ചൂഷണവും ആശ്രിതത്വവും കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

നാലാമതായി, അന്തർദേശീയ കുത്തക കൂട്ടായ്മകൾ ലോകവിപണികളും വിഭവങ്ങളും പരസ്പരം പങ്കുവെക്കുന്നു. ഇതുവഴി ചെറുകിട മുതലാളിത്ത ശക്തികൾക്ക് പ്രവേശനം പരിമിതമാകുന്നു.

അഞ്ചാമതായി, ലോകത്തിന്റെ ഭൂപ്രദേശിക വിഭജനം സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികൾ തമ്മിൽ നടക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഭൂ-രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷങ്ങളും കൊളോണിയൽ ആധിപത്യവും സാമ്രാജ്യത്വ രാഷ്ട്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള യുദ്ധങ്ങളും വർധിക്കുന്നു.

ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് മാർക്സിസ്റ്റ് വിശദീകരണം നൽകുന്നതിൽ ലെനിന്റെ സാമ്രാജ്യത്വ സിദ്ധാന്തം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. യുദ്ധം ഒറ്റപ്പെട്ട ദേശീയ തർക്കങ്ങളുടെ ഫലമല്ലെന്നും, മറിച്ച് ആഗോള വിപണികളുടെ പുനർവിഭജനത്തിനായി പ്രമുഖ മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രങ്ങൾ നടത്തിയ പോരാട്ടത്തിന്റെ ഫലമായ സാമ്രാജ്യത്വ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ അനിവാര്യ പരിണതിയാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

കൂടാതെ, ലെനിന്റെ ഈ വിശകലനം കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധവും ദേശീയ വിമോചനപരവുമായ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ സൈദ്ധാന്തിക അടിത്തറ നൽകി. ആഗോള തെക്കൻ രാജ്യങ്ങളിലെ വിപ്ലവകാരികൾക്ക് അവരുടെ അടിച്ചമർത്തൽ കേവലം അവികസിതാവസ്ഥയുടെ ഫലമല്ലെന്നും സാമ്രാജ്യത്വ ചൂഷണത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ഈ സിദ്ധാന്തം സഹായിച്ചു. ചൈന, ഇന്ത്യ, വിയറ്റ്നാം, ക്യൂബ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ ഇത് ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു. സാമ്രാജ്യത്വം ഒരു നയപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പല്ലെന്നും, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ ചരിത്രഘട്ടമാണെന്നും തെളിയിച്ചുകൊണ്ട്, മുതലാളിത്തവിരുദ്ധ സമരങ്ങളെയും കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ സമരങ്ങളെയും ലെനിൻ സൈദ്ധാന്തികമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ സാമ്രാജ്യത്വം: മുതലാളിത്തത്തിന്റെപരമോന്നതഘട്ടം മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് ചിന്തയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നായി മാറി.

1917-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച രാഷ്ട്രവുംവിപ്ലവവും (The State and Revolution) എന്ന കൃതിയിൽ, ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രത്തെക്കുറിച്ച് ലെനിൻ സമൂലവും വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്തതുമായ ഒരു വിമർശനം അവതരിപ്പിച്ചു. പാർലമെന്ററി മാർഗങ്ങളിലൂടെ മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രത്തെ ക്രമേണ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രമാക്കി മാറ്റാമെന്ന പരിഷ്കരണവാദ-പുനരവലോകനവാദ വ്യാഖ്യാനങ്ങളെ അദ്ദേഹം അടിസ്ഥാനപരമായി ചോദ്യം ചെയ്തു.

രാഷ്ട്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മാർക്സിന്റെയും എംഗൽസിന്റെയും വിശകലനത്തെ നേരിട്ട് അടിസ്ഥാനമാക്കി, രാഷ്ട്രം ഒരു നിഷ്പക്ഷ സ്ഥാപനമല്ലെന്നും അത് ഒരു വർഗ്ഗത്തിന്റെ മറ്റൊരു വർഗ്ഗത്തിന്മേലുള്ള ആധിപത്യത്തിനുള്ള ഉപകരണമാണെന്നും ലെനിൻ വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചു. ബൂർഷ്വാസിയുടെ ഭരണത്തെ നിലനിർത്തുന്നതിനും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ ചൂഷണം തുടരുന്നതിനുമായി രൂപപ്പെടുത്തിയ ഒരു യന്ത്രമാണ് രാഷ്ട്രമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

നിലവിലുള്ള രാഷ്ട്രയന്ത്രത്തെ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം കൈവശപ്പെടുത്തി സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാമെന്ന ആശയത്തെ അദ്ദേഹം തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രം പൂർണമായും തകർക്കപ്പെടുകയും പൊളിച്ചെഴുതപ്പെടുകയും വേണമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. കാരണം, അത് രൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെട്ടത് തന്നെ മുതലാളിത്ത താൽപര്യങ്ങളെ സേവിക്കുന്നതിനായാണ്; അതിനെ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ ഉപകരണമായി മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.

മുതലാളിത്ത രാഷ്ട്രത്തെ പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനുപകരം, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധികാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ഒരു തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ലെനിൻ ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ബൂർഷ്വാസിയെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനും മുതലാളിത്ത സ്വത്തുടമസ്ഥ ബന്ധങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനും സമൂഹത്തെ സോഷ്യലിസത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനുമായി സംഘടിത ശക്തി പ്രയോഗിക്കുന്ന വിപ്ലവ രാഷ്ട്രമായിരിക്കും അത്. ഈ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം കമ്മ്യൂണിസത്തിലേക്കുള്ള ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ അനിവാര്യ ഉപകരണമായാണ് ലെനിൻ അതിനെ കണ്ടത്.

ലെനിന്റെ വാദത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘടകം പാരീസ് കമ്മ്യൂണിന്റെ മാതൃകയെ അദ്ദേഹം പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചതായിരുന്നു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രാധികാരത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ചരിത്രപരമായ ഉദാഹരണമായി മാർക്സ് വിലയിരുത്തിയിരുന്നു 1871-ലെ പാരീസ് കമ്മ്യൂണിനെ. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ മാതൃകയായാണ് ലെനിൻ പാരീസ് കമ്മ്യൂണിനെ കണ്ടത്. സമൂഹത്തിന് മുകളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥാധിപത്യ സ്ഥാപനമല്ലാതെ, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരു താൽക്കാലിക ഭരണഘടനയായിരിക്കണം രാഷ്ട്രമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി.

പുതിയ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം പാരീസ് കമ്മ്യൂണിന്റെ മാതൃകയിൽ രൂപപ്പെടുത്തണമെന്നാണ് ലെനിന്റെ അഭിപ്രായം. സ്ഥിരസൈന്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കി അതിന് പകരം ആയുധധാരികളായ തൊഴിലാളികളെ സ്ഥാപിക്കണം. എല്ലാ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ജനങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് തിരിച്ചുവിളിക്കാൻ (Recall) കഴിയുന്ന സംവിധാനം ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു പുതിയ ഉദ്യോഗസ്ഥ പ്രഭുവർഗ്ഗം രൂപപ്പെടുന്നത് തടയുന്നതിനായി സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഒരു സാധാരണ തൊഴിലാളിയുടെ വേതനത്തിൽ കൂടുതലായി ശമ്പളം ലഭിക്കരുതെന്നും അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു.

എന്നിരുന്നാലും, ഈ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം പോലും സ്ഥിരമായ ഒന്നല്ലെന്ന് ലെനിൻ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. രാഷ്ട്രാധികാരം ശാശ്വതമായി നിലനിർത്തുക എന്നതല്ല അതിന്റെ ലക്ഷ്യം. മറിച്ച് രാഷ്ട്രത്തിന്റെ തന്നെ ലോപത്തിലേക്ക് സമൂഹത്തെ നയിക്കുക എന്നതാണ് അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം. വർഗവൈരുധ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാവുകയും സോഷ്യലിസം വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതോടെ രാഷ്ട്രം “ക്രമേണ അലിഞ്ഞില്ലാതാകാൻ” (Withering Away of the State) തുടങ്ങുമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. അതായത് രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ബലപ്രയോഗപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ക്രമേണ അനാവശ്യമാവുകയും ഒടുവിൽ വർഗരഹിതവും രാഷ്ട്രരഹിതവുമായ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സമൂഹത്തിന് വഴിമാറുകയും ചെയ്യും.

രാഷ്ട്രവുംവിപ്ലവവും എന്ന കൃതിയിലെ ലെനിന്റെ വിശകലനം വെറും സൈദ്ധാന്തിക വിമർശനം മാത്രമായിരുന്നില്ല. അത് ഒരു പ്രായോഗിക വിപ്ലവ മാർഗദർശിക കൂടിയായിരുന്നു. 1917-ലെ ഒക്ടോബർ വിപ്ലവത്തിനുശേഷം രാഷ്ട്രാധികാരത്തെ സമീപിച്ച ബോൾഷെവിക് രീതിയെ ഈ ഗ്രന്ഥം ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രം ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രത്തിൽ നിന്ന് അടിസ്ഥാനപരമായി വ്യത്യസ്തമായിരിക്കണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്, പ്രത്യേകിച്ച് സോവിയറ്റ് ഭരണത്തിന്റെ ആദ്യകാല ഘടനയെ നേരിട്ട് സ്വാധീനിച്ചു.

കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ പിന്നീട് മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രധാന തൂണുകളിലൊന്നായി മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് ചൈന, ക്യൂബ, വിയറ്റ്നാം തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ ഇത് ശക്തമായി സ്വാധീനിച്ചു. അധികാരത്തിനായുള്ള അവരുടെ പോരാട്ടങ്ങളിൽ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് നേതാക്കൾ രാഷ്ട്രപരിവർത്തനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ മാതൃക പ്രയോഗിച്ചു.

രാഷ്ട്രം നിഷ്പക്ഷമായ ഒരു സ്ഥാപനം അല്ലെന്നും അത് വർഗസമരത്തിന്റെ ഒരു ആയുധമാണെന്നും, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ വിപ്ലവത്തിന് ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ നാശം അനിവാര്യമാണെന്നും തെളിയിച്ചുകൊണ്ട്, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവങ്ങളുടെ ആശയപരമായ അടിത്തറ ലെനിൻ പാകി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ രാഷ്ട്രവുംവിപ്ലവവും മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിലും വിപ്ലവതന്ത്രത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നായി ഇന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ദേശീയ സ്വയംനിർണയാവകാശത്തിന്റെ ശക്തമായ വക്താവായിരുന്നു ലെനിൻ. ദേശീയപ്രശ്നം വർഗസമരത്തോടും സാമ്രാജ്യത്വ അടിച്ചമർത്തലിനോടും ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. 1914-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ദേശങ്ങൾക്ക്സ്വയംനിർണയത്തിനുള്ളഅവകാശം (The Right of Nations to Self-Determination) എന്ന കൃതിയിൽ, സാമ്രാജ്യത്വ ഭരണത്തിൻ കീഴിലുള്ള അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനതകൾക്ക് വേർപിരിഞ്ഞ് സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രങ്ങൾ രൂപീകരിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ഈ നിലപാട് മാർക്സിസ്റ്റ് അന്തർദേശീയതയെ ബൂർഷ്വാ ദേശീയതയിൽ നിന്നും സാമ്രാജ്യത്വ ദേശീയ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചു. ദേശീയ അടിച്ചമർത്തൽ മുതലാളിത്ത സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ ഉൽപ്പന്നമാണെന്ന് ലെനിൻ കരുതി. ശക്തരായ രാഷ്ട്രങ്ങൾ സാമ്പത്തികവും തന്ത്രപരവുമായ നേട്ടങ്ങൾക്കായി ദുർബല രാഷ്ട്രങ്ങളെ ചൂഷണം ചെയ്യുകയും അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അതിനാൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനതകൾക്ക് സാമ്രാജ്യത്വ ആധിപത്യത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാനുള്ള അവകാശത്തെ സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ പിന്തുണയ്ക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ ഐക്യവും അന്തർദേശീയ വിപ്ലവവും വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിനുള്ള അനിവാര്യ ഉപാധിയാണിത്.

അതേസമയം, സ്വയംനിർണയം ഒരു ജനാധിപത്യാവകാശമാണെങ്കിലും അത് സ്വയം അന്തിമലക്ഷ്യമല്ലെന്നും ലെനിൻ വ്യക്തമാക്കി. നിർബന്ധിത ഐക്യത്തിനോ അടിച്ചമർത്തലിനോ പകരം, സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സ്വമേധയാ രൂപപ്പെടുന്ന ഐക്യത്തിനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ നിലപാടിന് വലിയ പ്രായോഗിക പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു. ഉക്രേനിയർ, ഫിന്നുകൾ, പോളണ്ടുകാർ, ജോർജിയക്കാർ, അർമേനിയക്കാർ, മധ്യേഷ്യൻ ജനതകൾ എന്നിവരടക്കം നിരവധി ദേശീയതകൾ സാറിസ്റ്റ് ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ചരിത്രപരമായി അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വയംനിർണയാവകാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ ഉറച്ച നിലപാട് പഴയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകൃതവും അടിച്ചമർത്തൽ സ്വഭാവമുള്ളതുമായ ഘടനയെ പൊളിച്ചെഴുതുന്നതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു.

സോവിയറ്റ് യൂണിയനെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കുകളുടെ ഒരു ഫെഡറേഷനായി രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലും ഈ ആശയം സ്വാധീനം ചെലുത്തി. മുൻകാല സാമ്രാജ്യങ്ങൾ ശക്തിപ്രയോഗത്തിലൂടെയും കൊളോണിയൽ ചൂഷണത്തിലൂടെയും ഐക്യം നിലനിർത്തിയിരുന്നുവെങ്കിൽ, സോവിയറ്റ് മാതൃകയുടെ ആദ്യഘട്ടം സ്വമേധയാ ചേർന്നുള്ള ഐക്യം എന്ന തത്വത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരുന്നു. ഫെഡറേഷനിൽ ചേരാനും അതിൽ നിന്ന് വേർപിരിയാനും റിപ്പബ്ലിക്കുകൾക്ക് അവകാശമുണ്ടെന്ന ആശയം ഇതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

വിവിധ ദേശീയതകളിലെ തൊഴിലാളികൾ സമത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഐക്യപ്പെടുമ്പോഴേ യഥാർത്ഥ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ അന്തർദേശീയത സാധ്യമാകൂവെന്ന് ലെനിൻ വിശ്വസിച്ചു. ദേശീയ പരാതികളും ചരിത്രപരമായ അനീതികളും പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ അന്തർദേശീയ ഐക്യം സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ദേശീയ സ്വയംനിർണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ലെനിന്റെ സമീപനം ആഗോളതലത്തിലും വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലുടനീളമുള്ള കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധവും ദേശീയ വിമോചനപരവുമായ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഇത് ആശയപരമായ അടിത്തറയായി. ദേശീയ അടിച്ചമർത്തലിന്റെ പ്രധാന കാരണം സാമ്രാജ്യത്വമാണെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം ഏഷ്യ, ആഫ്രിക്ക, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക എന്നിവിടങ്ങളിലെ വിപ്ലവകാരികൾക്ക് ശക്തമായ സൈദ്ധാന്തിക ആയുധം നൽകി.

വിയറ്റ്നാമിലെ Ho Chi Minh, ചൈനയിലെ Mao Zedong, ക്യൂബയിലെ Fidel Castro തുടങ്ങിയ നേതാക്കൾ ലെനിന്റെ ഈ നിലപാടിൽ നിന്ന് ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ ദേശീയ വിമോചന സമരങ്ങളെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിന്റെ ഭാഗമായും സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിന്റെ ഘടകമായും അവർ അവതരിപ്പിച്ചു.

സ്വയംനിർണയാവകാശത്തെ ഒരു വിപ്ലവ തത്വമായി ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട്, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ രാഷ്ട്രീയ-ഭൂപ്രദേശിക ഘടനയെ പുനർരൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ മാത്രമല്ല, അന്തർദേശീയ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കും സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ സമരങ്ങൾക്കും ദീർഘകാല പാരമ്പര്യം നൽകുന്നതിലും ലെനിൻ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ദേശീയ വിമോചനവും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ വിപ്ലവവും സാമ്രാജ്യത്വ ചൂഷണത്തിനും മുതലാളിത്ത ആധിപത്യത്തിനുമെതിരായ അഭേദ്യമായ സംയുക്ത സമരങ്ങളാണെന്ന ആശയത്തെ അദ്ദേഹം ശക്തമായി സ്ഥാപിച്ചു.

ലെനിന്റെ വിപ്ലവ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ വെറും അമൂർത്തമായ മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങിയിരുന്നില്ല; ലോകചരിത്രത്തിലെ നിർണായക സംഭവങ്ങളിലൊന്നായ 1917-ലെ റഷ്യൻ വിപ്ലവത്തിലൂടെ അവ പ്രായോഗികമായി പരീക്ഷിക്കപ്പെടുകയും യാഥാർഥ്യമാവുകയും ചെയ്തു. ഈ വിപ്ലവം രണ്ട് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് വികസിച്ചത്. ആദ്യഘട്ടമായ ഫെബ്രുവരി വിപ്ലവം നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിന്നിരുന്ന സാറിസ്റ്റ് ഏകാധിപത്യ ഭരണത്തെ അട്ടിമറിക്കുകയും ബൂർഷ്വാ ഉദാരവാദികളുടെയും മിതവാദ സോഷ്യലിസ്റ്റുകളുടെയും നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു താൽക്കാലിക സർക്കാർ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ പ്രവാസജീവിതത്തിൽ നിന്ന് ഈ സംഭവവികാസങ്ങളെ വീക്ഷിച്ച ലെനിൻ, പുതിയ സർക്കാരിനെ ബൂർഷ്വാ ആധിപത്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി കണ്ടു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെയും കർഷകരുടെയും അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ ഈ സർക്കാരിന് കഴിയില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തി. 1917 ഏപ്രിലിൽ റഷ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധമായ ഏപ്രിൽതീസിസുകൾ (April Theses) അവതരിപ്പിച്ചു. താൽക്കാലിക സർക്കാരുമായുള്ള എല്ലാ സഹകരണവും അവസാനിപ്പിക്കണമെന്നും അധികാരം സോവിയറ്റുകൾക്ക്—അഥവാ തൊഴിലാളി കൗൺസിലുകൾക്ക്—കൈമാറണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു.

“എല്ലാ അധികാരവും സോവിയറ്റുകൾക്ക്!” (All Power to the Soviets!) എന്നും “സമാധാനം, ഭൂമി, അപ്പം!” (Peace, Land, and Bread!) എന്നും സംഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ തൊഴിലാളികളിലും സൈനികരിലും കർഷകരിലും വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് റഷ്യയെ പിൻവലിക്കുന്നതിലും ഭൂമിപരിഷ്കാരം നടപ്പാക്കുന്നതിലും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കുന്നതിലും താൽക്കാലിക സർക്കാർ പരാജയപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് ജനങ്ങളിൽ വളർന്നുവന്ന അസംതൃപ്തിക്ക് ഈ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ദിശ നൽകി.

1917-ലെ വേനൽക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ജനകീയ അസ്വസ്ഥത രൂക്ഷമായി. ലെനിനും ബോൾഷെവിക് പാർട്ടിയും താൽക്കാലിക സർക്കാരിനെതിരായ സായുധ കലാപത്തിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ സജീവമായി ആരംഭിച്ചു. പെട്രോഗ്രാഡിലെയും മോസ്കോയിലെയും സോവിയറ്റുകളിൽ ബോൾഷെവിക്കുകൾ ഭൂരിപക്ഷ പിന്തുണ നേടുകയും വിപ്ലവത്തെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏക രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായി ഉയർന്നുവരികയും ചെയ്തു.

1917 ഒക്ടോബർ 25-ന് (ജൂലിയൻ കലണ്ടർ പ്രകാരം; ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ പ്രകാരം നവംബർ 7), ലെനിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബോൾഷെവിക്കുകൾ ഒക്ടോബർ വിപ്ലവം ആരംഭിച്ചു. തൊഴിലാളികളും സൈനികരും റെഡ് ഗാർഡുകളും ശീതകാല കൊട്ടാരം (Winter Palace) ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രധാന സർക്കാർ കേന്ദ്രങ്ങൾ പിടിച്ചടക്കി. ഇതോടെ താൽക്കാലിക സർക്കാർ തകർന്നു വീഴുകയും രാഷ്ട്രാധികാരം ബോൾഷെവിക്കുകളുടെ കൈകളിലെത്തുകയും ചെയ്തു.

ഈ വിജയം ലോകചരിത്രത്തിലെ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവമായിരുന്നു. മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തം പ്രവചിച്ച തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ വിപ്ലവം യാഥാർഥ്യമായെങ്കിലും, അത് സംഭവിച്ചത് ഒരു അപ്രതീക്ഷിത പശ്ചാത്തലത്തിലായിരുന്നു—ദുർബലമായ ബൂർഷ്വാസിയും ശക്തമായ ഫ്യൂഡൽ അവശിഷ്ടങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു അർധ-ഫ്യൂഡൽ രാജ്യത്തിൽ.

ഈ ചരിത്രസംഭവത്തിൽ ലെനിന്റെ പങ്ക് നിർണായകമായിരുന്നു. ബൂർഷ്വാസിയുമായി സഹകരിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്ന മറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധികാരത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെ അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. സോവിയറ്റുകളിലൂടെ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം രാഷ്ട്രാധികാരം പ്രയോഗിക്കണമെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്. ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളെ കൃത്യമായി വിശകലനം ചെയ്യാനും ജനങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി സംഘടിപ്പിക്കാനും വ്യക്തമായ തന്ത്രപരമായ നേതൃത്വം നൽകാനുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവാണ് ബോൾഷെവിക്കുകൾക്ക് താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ പ്രതിരോധത്തോടെ അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കാൻ സാധ്യമാക്കിയത്.

ഒക്ടോബർ വിപ്ലവം റഷ്യയെ മാത്രമല്ല, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളെയും സ്വാധീനിച്ചു. പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിലെ വികസിത മുതലാളിത്ത രാജ്യങ്ങൾക്ക് പുറത്തും സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവം വിജയിക്കാമെന്ന് അത് തെളിയിച്ചു. 1917-ലെ ലെനിന്റെ നേതൃത്വം ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രത്തിന്റെ സ്ഥാപനത്തിന് അടിത്തറ പാകി. ഇതിലൂടെ ലോകചരിത്രത്തിന്റെ ഗതി തന്നെ മാറ്റിമറിക്കപ്പെടുകയും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വിപ്ലവസമരങ്ങളെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു.

1917-ലെ ഒക്ടോബർ വിപ്ലവത്തിനുശേഷം, പുതുതായി രൂപംകൊണ്ട സോവിയറ്റ് സർക്കാരിനെ നയിച്ച ലെനിൻ അധികാരം ഉറപ്പിക്കുന്നതിനും സോഷ്യലിസത്തിനുള്ള അടിത്തറ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുമായി സമൂലമായ നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കി. ജനപിന്തുണ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും ദുർബലമായ സോവിയറ്റ് രാഷ്ട്രത്തെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനുമായി അടിയന്തരവും നിർണായകവുമായ നടപടികൾ അനിവാര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു.

ആദ്യത്തെ പ്രധാന നടപടികളിലൊന്നായിരുന്നു ഭൂമിയെക്കുറിച്ചുള്ളഉത്തരവ് (Decree on Land). സ്വകാര്യ ഭൂമിയുടമസ്ഥാവകാശം ഇല്ലാതാക്കുകയും ഭൂമി കർഷകർക്ക് പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്ത ഈ ഉത്തരവ് കാർഷിക പരിഷ്കാരത്തിനായുള്ള ദീർഘകാല ജനകീയ ആവശ്യം നിറവേറ്റി. നൂറ്റാണ്ടുകളായി റഷ്യൻ കർഷകരെ ചൂഷണം ചെയ്തിരുന്ന ഫ്യൂഡൽ ഭൂവുടമ വ്യവസ്ഥയെ ഇത് ഫലപ്രദമായി തകർത്തു. ഭൂമിയുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണം കർഷകർക്ക് ലഭിക്കുകയും അതുവഴി സോവിയറ്റ് സർക്കാരിനോടുള്ള അവരുടെ പിന്തുണ ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

മറ്റൊരു നിർണായക നടപടിയായിരുന്നു സമാധാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ളഉത്തരവ് (Decree on Peace). റഷ്യയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും സൈനികശക്തിയെയും തകർത്ത ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ പിന്മാറണമെന്നാണ് ഈ ഉത്തരവ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1918-ൽ ബ്രെസ്റ്റ്–ലിറ്റോവ്സ്ക്ഉടമ്പടി (Treaty of Brest-Litovsk) ഒപ്പുവെക്കുകയും റഷ്യ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയും ചെയ്തു. ജർമ്മനിക്ക് വലിയ പ്രദേശങ്ങൾ വിട്ടുകൊടുക്കേണ്ടി വന്നതിനാൽ ഈ തീരുമാനം വിവാദമായിരുന്നുവെങ്കിലും, ആഭ്യന്തര അധികാരം ഉറപ്പിക്കുന്നതിലും ആന്തരിക വെല്ലുവിളികളെ നേരിടുന്നതിലും ബോൾഷെവിക്കുകൾക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ ഇത് അവസരം നൽകി.

ബാങ്കുകളുടെയും പ്രധാന വ്യവസായങ്ങളുടെയും ദേശസാൽക്കരണത്തിനും ലെനിൻ നേതൃത്വം നൽകി. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ പ്രധാന മേഖലകൾ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കിക്കൊണ്ട് മുതലാളിത്ത സ്വാധീനം ഇല്ലാതാക്കുകയും സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആസൂത്രിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് അടിത്തറയിടുകയും ചെയ്തു. ബൂർഷ്വാ സ്വത്തവകാശങ്ങൾ റദ്ദാക്കുകയും ഫാക്ടറികൾ തൊഴിലാളികളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുകയും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ കേന്ദ്രീകൃത സോഷ്യലിസ്റ്റ് മാതൃകയിലേക്ക് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ ഈ സമൂലമായ മാറ്റങ്ങൾ ശക്തമായ പ്രതിരോധം സൃഷ്ടിച്ചു. മുൻ സാറിസ്റ്റ് ശക്തികളും ബൂർഷ്വാ വിഭാഗങ്ങളും വിദേശ ഇടപെടൽ ശക്തികളും ബോൾഷെവിക് ഭരണത്തിനെതിരെ രംഗത്തുവന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1918 മുതൽ 1921 വരെ റഷ്യൻ ആഭ്യന്തര യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.

ഈ അസ്തിത്വപരമായ പ്രതിസന്ധിയിലൂടെ സോവിയറ്റ് രാഷ്ട്രത്തെ നയിക്കുന്നതിൽ ലെനിൻ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ട്രോട്സ്കിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള റെഡ് ആർമി, പ്രതിവിപ്ലവ ശക്തികളായ വൈറ്റ് ആർമിക്കെതിരെ പോരാടുമ്പോൾ, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും യുദ്ധശ്രമങ്ങളും നിലനിർത്തുന്നതിനായി യുദ്ധകമ്മ്യൂണിസം (War Communism) പോലുള്ള അടിയന്തര നയങ്ങളും നടപ്പിലാക്കി.

കടുത്ത സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകളും വിദേശ അധിനിവേശങ്ങളും ആഭ്യന്തര അസംതൃപ്തിയും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ലെനിന്റെ തന്ത്രപരമായ നേതൃത്വം, സോഷ്യലിസത്തോടുള്ള അചഞ്ചല പ്രതിബദ്ധത, ജനപിന്തുണയെ സജീവമാക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവ സോവിയറ്റ് രാഷ്ട്രത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നടപടികൾ ബോൾഷെവിക് ഭരണത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക മാത്രമല്ല, രാഷ്ട്രനിർമാണത്തിൽ മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ് തത്വങ്ങളുടെ പ്രായോഗിക പ്രയോഗം എങ്ങനെയായിരിക്കാമെന്ന് കാണിച്ചുതരികയും ചെയ്തു. ഭാവിയിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രമായി വികസിക്കുന്നതിനുള്ള അടിത്തറയും ഇതുവഴി രൂപപ്പെട്ടു.

യുദ്ധ കമ്മ്യൂണിസം സൃഷ്ടിച്ച സാമ്പത്തിക തകർച്ചയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ലെനിൻ 1921-ൽ പുതിയസാമ്പത്തികനയം (New Economic Policy – NEP) അവതരിപ്പിച്ചു. പ്രധാന വ്യവസായങ്ങൾ രാഷ്ട്രനിയന്ത്രണത്തിൽ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പരിമിതമായ സ്വകാര്യ സംരംഭങ്ങൾക്ക് ഈ നയം അനുവാദം നൽകി. യുദ്ധത്തിൽ തകർന്ന സോവിയറ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനും പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനും എൻ.ഇ.പി. നിർണായകമായി സഹായിച്ചു.

1924-ൽ ലെനിൻ അന്തരിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങളും നേതൃത്വവും ലോക സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ ആഴത്തിലുള്ള സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ മുഖ്യ ആശയധാരയായി മാറിയ മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസത്തിന്റെ വികസനത്തെ സ്വാധീനിച്ചു. ചൈന, ക്യൂബ, വിയറ്റ്നാം തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ വിപ്ലവങ്ങൾക്ക് പ്രചോദനമായ ആഗോള സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ സമരങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തകൾ ശക്തമായി പ്രതിഫലിച്ചു. മുന്നണിപ്പാർട്ടി മാതൃകയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ലോകമെമ്പാടും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾ രൂപീകരിക്കപ്പെടുന്നതിനും അദ്ദേഹം വഴിതെളിച്ചു.

പിന്നീട് Joseph Stalin, Mao Zedong തുടങ്ങിയ നേതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങളിൽ മാറ്റങ്ങളും വികസനങ്ങളും വരുത്തിയെങ്കിലും, മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിനും വിപ്ലവപ്രയോഗത്തിനും ലെനിൻ നൽകിയ അടിസ്ഥാന സംഭാവനകൾ ഇന്നും നിർണായക പ്രാധാന്യമുള്ളവയായി തുടരുന്നു.

വ്ലാദിമിർ ഇലിച്ച് ലെനിൻ ഒരു വിപ്ലവനേതാവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെയും സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായി മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തെ വികസിപ്പിക്കുകയും രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത മഹാനായ മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകനുമായിരുന്നു. മുന്നണിപ്പാർട്ടി, സാമ്രാജ്യത്വം, രാഷ്ട്രം, ദേശീയ സ്വയംനിർണയം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിനുള്ള വ്യക്തമായ തന്ത്രപരമായ രൂപരേഖ നൽകി.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ച് വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളും വിമർശനങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ലോക സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിൽ ലെനിൻ വഹിച്ച പങ്ക് നിഷേധിക്കാനാവാത്തതാണ്. ആധുനിക ലോകത്തിൽ മുതലാളിത്തത്തിനും സാമ്രാജ്യത്വത്തിനും ബദലുകൾ തേടുന്ന വിപ്ലവകാരികളും രാഷ്ട്രീയ സൈദ്ധാന്തികരും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകരും ഇന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ പഠിക്കുകയും ചർച്ച ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ലെനിന്റെ ചിന്തകളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ലോക രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള വിപ്ലവ പാരമ്പര്യങ്ങളിലൊന്നായി തുടരുന്നു.