സി.പി.ഐ.(എം)നെതിരെയുള്ള വിമർശനങ്ങൾ- ശത്രുതയും സൗഹൃദവും തിരിച്ചറിയണം

സി.പി.ഐ.(എം)-നെതിരെ ഉയരുന്ന വിമർശനങ്ങളെ എങ്ങനെ സമീപിക്കണം എന്നത് ഇന്ന് പാർട്ടിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഒരു സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നമല്ല; അതൊരു സൈദ്ധാന്തികവും സംഘടനാപരവും വിവരശാസ്ത്രപരവുമായ പ്രശ്നമാണ്. മാധ്യമങ്ങളിലും സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലും പൊതുസമൂഹത്തിലും പാർട്ടി അംഗങ്ങൾക്കും അനുഭാവികൾക്കും ഇടയിലും ഒരേസമയം അനവധി വിമർശനങ്ങൾ ഉയരുന്നുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് പാർട്ടിയുടെ യഥാർഥ തെറ്റുകളും പരിമിതികളും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ചിലത് യഥാർഥ സംഭവങ്ങളെ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തും സന്ദർഭങ്ങളിൽനിന്ന് വേർപെടുത്തിയും വികലീകരിച്ചും പാർട്ടിക്കെതിരായ അവിശ്വാസം സൃഷ്ടിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മറ്റു ചില വിമർശനങ്ങളിൽ സത്യവും അസത്യവും, സൗഹൃദവും ശത്രുതയും, സൃഷ്ടിപരമായ വിയോജനവും രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണവും സങ്കീർണ്ണമായി കലർന്നിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഒരു വിമർശനത്തെ അതിന്റെ ഭാഷയുടെ രൂക്ഷത നോക്കിയോ വിമർശകന്റെ രാഷ്ട്രീയ മേൽവിലാസം നോക്കിയോ മാത്രം സൗഹൃദപരമെന്നും ശത്രുതാപരമെന്നും വിധിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനമല്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയെ സ്ഥിരവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സ്ഥാപനമായി കാണാനാവില്ല. അത് സമൂഹവുമായി നിരന്തരം വിവരങ്ങളും ആശയങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും കൈമാറുന്ന, ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന, സംയോജക ബലങ്ങളും വിയോജക ബലങ്ങളും പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയാണ്. സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ഐക്യം, സംഘടനാ അച്ചടക്കം, വർഗബോധം, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം, ചരിത്രപരമായ തുടർച്ച, അംഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വിശ്വാസം എന്നിവ അതിന്റെ സംയോജക ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതേസമയം അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ, വിമർശനങ്ങൾ, ജനങ്ങളുടെ അസംതൃപ്തി, പുതിയ തലമുറയുടെ ചോദ്യങ്ങൾ, മാറുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ, ശാസ്ത്രീയ അറിവിന്റെ വികാസം എന്നിവ വിയോജക ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടു ബലങ്ങളുടെയും ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയിലാണ് പാർട്ടിയുടെ ജീവശക്തി നിലനിൽക്കുന്നത്.

ഈ വീക്ഷണത്തിൽ വിമർശനം സ്വതവേ പാർട്ടിവിരുദ്ധമായ ഒരു പ്രവർത്തനമല്ല. വിമർശനം ഒരു വിയോജക ബലത്തിന്റെ സാമൂഹികവും ബൗദ്ധികവുമായ രൂപമാണ്. എന്നാൽ എല്ലാ വിയോജക ബലങ്ങളും ഒരേ ദിശയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ചില വിയോജക ബലങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയിലെ പരിമിതികളെ വെളിപ്പെടുത്തി വ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംയോജനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. മറ്റു ചിലത് സംയോജക ബന്ധങ്ങളെ വിച്ഛേദിച്ച് വ്യവസ്ഥയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയോ വിഘടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട് സി.പി.ഐ.(എം)-നെതിരെയുള്ള ഒരു വിമർശനം സൗഹൃദപരമാണോ ശത്രുതാപരമാണോ എന്ന് തിരിച്ചറിയാനുള്ള അടിസ്ഥാന മാനദണ്ഡം അതിന്റെ കാഠിന്യമല്ല; വിമർശനം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ ദിശയാണ്.

വളരെ രൂക്ഷമായ ഒരു വിമർശനം സൗഹൃദപരമായിരിക്കാം. “പാർട്ടി പുതിയ തലമുറയുടെ സാമൂഹിക ബോധത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളെ വേണ്ടത്ര മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല; യുവജനങ്ങളുമായുള്ള ജൈവബന്ധം ദുർബലമാകുന്നു; ഡിജിറ്റൽ സമൂഹത്തിന്റെ പുതിയ ആശയവിനിമയരീതികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിൽ സംഘടന പിന്നിലാണ്; അതിനാൽ പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാരീതിയും രാഷ്ട്രീയ ആശയവിനിമയവും അടിയന്തരമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കണം” എന്ന വിമർശനം കടുത്ത ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിച്ചാലും അതിന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ ദിശ പാർട്ടിയുടെ സ്വയംതിരുത്തലിലേക്കാണ്. അത് ഒരു വൈരുദ്ധ്യത്തെ കണ്ടെത്തുന്നു, അതിന്റെ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുന്നു, പരിഹാരത്തിന്റെ ആവശ്യകത ഉയർത്തുന്നു, പാർട്ടിയെ കൂടുതൽ ശക്തമായ ഒരു സാമൂഹിക ബന്ധത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അതിനാൽ അത് സൃഷ്ടിപരമായ വിയോജനമാണ്.

മറുവശത്ത് വളരെ മാന്യവും മൃദുവുമായ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വിമർശനം ശത്രുതാപരമായിരിക്കാം. “സി.പി.ഐ.(എം) ഒരിക്കൽ ചരിത്രപരമായ പങ്കുവഹിച്ച പാർട്ടിയാണ്; എന്നാൽ ഇന്നത്തെ ലോകത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് പ്രസക്തിയില്ല; അതിനാൽ പാർട്ടി അതിന്റെ വർഗരാഷ്ട്രീയം ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു സാധാരണ സാമൂഹിക ജനാധിപത്യ പാർട്ടിയായി മാറുന്നതാണ് ഉചിതം” എന്ന വാദം ഭാഷാപരമായി സൗമ്യമായിരിക്കാം. എന്നാൽ അതിന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ ദിശ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന വർഗസ്വഭാവത്തെയും ചരിത്രപരമായ ലക്ഷ്യത്തെയും ലയിപ്പിക്കുന്നതിലേക്കാണെങ്കിൽ, അത് പാർട്ടിയുടെ സ്വയംതിരുത്തലിനുള്ള വിമർശനമല്ല; പാർട്ടിയെ മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാനുള്ള ആശയപരമായ സമ്മർദമാണ്. അതുകൊണ്ട് വിമർശനത്തിന്റെ ശബ്ദവും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കവും വേർതിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്.

സൗഹൃദപരമായ വിമർശനത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷത അത് ഒരു തെറ്റിനെ പാർട്ടിയുടെ സമ്പൂർണ സത്തയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്. ഒരു പ്രത്യേക നേതാവിന്റെ തെറ്റ്, ഒരു കമ്മിറ്റിയുടെ തെറ്റായ തീരുമാനം, ഒരു ഭരണനടപടിയിലെ പരാജയം, ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രത്തിലെ പിഴവ് എന്നിവയെ അവയുടെ പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ പരിശോധിക്കുകയാണ് അത് ചെയ്യുന്നത്. തെറ്റ് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു, അതിന് കാരണമായ സംഘടനാപരമോ സൈദ്ധാന്തികമോ സാമൂഹികമോ ആയ ഘടകങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, സമാനമായ തെറ്റുകൾ ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് മാറ്റമാണ് ആവശ്യമായത് എന്നീ ചോദ്യങ്ങളിലേക്കാണ് സൗഹൃദ വിമർശനം നീങ്ങുന്നത്. അതിന്റെ ചലനം തെറ്റിൽനിന്ന് അന്വേഷണത്തിലേക്കും, അന്വേഷണത്തിൽനിന്ന് കാരണബോധത്തിലേക്കും, അവിടെനിന്ന് സ്വയംതിരുത്തലിലേക്കുമാണ്.

ശത്രുതാപരമായ വിമർശനത്തിന്റെ ചലനം വ്യത്യസ്തമാണ്. അത് പലപ്പോഴും ഒരു യഥാർഥ സംഭവത്തിൽനിന്നുതന്നെ ആരംഭിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ ഒരു പ്രത്യേക സംഭവത്തെ അതിന്റെ സന്ദർഭത്തിൽനിന്ന് വേർപെടുത്തി മുഴുവൻ പാർട്ടിയുടെ സ്വഭാവമായി പൊതുവൽക്കരിക്കുന്നു. ഒരു പാർട്ടി നേതാവിനെതിരെ അഴിമതി ആരോപണം ഉയർന്നാൽ “സി.പി.ഐ.(എം) അഴിമതിക്കാരുടെ പാർട്ടിയാണ്” എന്ന നിഗമനത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടാൽ “ജനങ്ങൾ കമ്മ്യൂണിസത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു” എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഒരു ഭരണപരമായ പിഴവ് സംഭവിച്ചാൽ “ഇടതുപക്ഷ ഭരണവും മറ്റെല്ലാ ഭരണങ്ങളും ഒരുപോലെയാണ്” എന്ന് പൊതുവൽക്കരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഒരു പ്രത്യേക ക്വാണ്ടത്തെ മുഴുവൻ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വഭാവമായി തെറ്റായി പ്രതിനിധീകരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഭാഗവും സമഗ്രതയും തമ്മിലുള്ള ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു.

അതുകൊണ്ട് വിമർശനത്തിലെ പൊതുവൽക്കരണത്തിന്റെ സ്വഭാവം പരിശോധിക്കുന്നത് അതിന്റെ സൗഹൃദപരമോ ശത്രുതാപരമോ ആയ ദിശ തിരിച്ചറിയാനുള്ള പ്രധാന മാർഗമാണ്. ശാസ്ത്രീയ വിമർശനം പ്രത്യേക സംഭവത്തിൽനിന്ന് പൊതുനിഗമനത്തിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ മതിയായ വിവരങ്ങളും ആവർത്തിതമായ മാതൃകകളും ചരിത്രപരമായ തെളിവുകളും അന്വേഷിക്കുന്നു. ശത്രുതാപരമായ വിമർശനം ആദ്യം ഒരു നിഗമനം നിശ്ചയിക്കുകയും പിന്നീട് അതിന് അനുയോജ്യമായ സംഭവങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആദ്യത്തേത് യാഥാർഥ്യത്തിൽനിന്ന് നിഗമനത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേത് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച നിഗമനത്തിൽനിന്ന് തിരഞ്ഞെടുത്ത യാഥാർഥ്യത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു.

വിമർശനം ഉപയോഗിക്കുന്ന വിവരങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും നിർണായകമാണ്. സൗഹൃദപരമായ വിമർശനം സ്വന്തം വാദത്തിന് വിരുദ്ധമായ വിവരങ്ങളെയും പരിഗണിക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കും. പാർട്ടിയുടെ ഒരു പരാജയം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ നേട്ടങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കേണ്ട ആവശ്യം അതിനില്ല. അതുപോലെ ഒരു നേട്ടത്തെ അംഗീകരിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പരിമിതികളെ മറച്ചുവയ്ക്കുകയുമില്ല. കാരണം അതിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു മുൻനിശ്ചിത പ്രതിച്ഛായ നിർമ്മിക്കുകയല്ല; യാഥാർഥ്യത്തെ അതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോടുകൂടി മനസ്സിലാക്കുകയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ അത് യാഥാർഥ്യത്തിലെ സംയോജകവും വിയോജകവുമായ പ്രവണതകളെ ഒരേസമയം തിരിച്ചറിയാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

ശത്രുതാപരമായ വിമർശനം സാധാരണയായി തിരഞ്ഞെടുത്ത വിവരപ്രവാഹമാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. പാർട്ടിയെ പ്രതികൂലമായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് പ്രചരിപ്പിക്കുകയും അതിന് വിരുദ്ധമായ വിവരങ്ങൾ അദൃശ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ആരോപണം നൂറുതവണ ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ വസ്തുതാപരമായ തെളിവിനെക്കാൾ ആവർത്തനത്തിന്റെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ ശക്തി പ്രധാനമാകുന്നു. സന്ദർഭരഹിതമായ ഒരു വീഡിയോ, മുറിച്ചെടുത്ത ഒരു പ്രസംഗഭാഗം, അപൂർണമായ ഒരു കണക്ക്, സ്ഥിരീകരിക്കാത്ത ഒരു ആരോപണം എന്നിവ ഡിജിറ്റൽ വിവരവ്യവസ്ഥയിൽ അതിവേഗം വ്യാപിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ വിവരത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം അറിവ് സൃഷ്ടിക്കലല്ല; ഒരു പ്രത്യേക വൈകാരിക പ്രതികരണം ഉത്പാദിപ്പിക്കലാണ്. കോപം, പരിഹാസം, വെറുപ്പ്, നിരാശ, അവിശ്വാസം എന്നിവ നിരന്തരം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വിവരപ്രവാഹം ക്രമേണ പാർട്ടിയുമായുള്ള ജനങ്ങളുടെ സംയോജക ബന്ധങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു.

എന്നാൽ ഒരു വിമർശനം പാർട്ടിക്ക് അസ്വസ്ഥത സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അതിനെ ശത്രുതാപരമെന്ന് വിളിക്കാനാവില്ല. പലപ്പോഴും ഏറ്റവും ആവശ്യമായ വിമർശനങ്ങളാണ് സംഘടനയ്ക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതൽ അസ്വസ്ഥത സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ദീർഘകാലമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സംഘടനാരീതി കാലഹരണപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയുന്നത്, നേതൃത്വത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഘടനയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത്, യുവജനങ്ങളുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും പുതിയ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെയും പ്രതിനിധാനം അപര്യാപ്തമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്, പാർട്ടി ഭാഷ സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ മാറിയ ബോധവുമായി ബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുന്നുവെന്ന് വിമർശിക്കുന്നത് എന്നിവ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ശക്തമായ പ്രതികരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ അസ്വസ്ഥത ഒരു വിമർശനത്തിന്റെ ശത്രുതയുടെ തെളിവല്ല. ഒരു വിയോജക ബലം നിലവിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയെ അലോസരപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അസ്വസ്ഥത സ്വാഭാവികമാണ്. ആ അലോസരം വ്യവസ്ഥയെ ഉയർന്ന സംയോജനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.

ഇവിടെ വിമർശനത്തിന്റെ പരിഹാരദിശ പ്രധാനമാണ്. സൗഹൃദപരമായ വിമർശനം എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും തയ്യാറായ പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കണമെന്നില്ല. എന്നാൽ അത് പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാനും പരിഹാരത്തിനുള്ള അന്വേഷണത്തെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാനും സഹായിക്കുന്നു. “പാർട്ടിക്ക് ജനബന്ധമില്ല” എന്ന് ആവർത്തിക്കുന്നത് മാത്രം വിമർശനമല്ല. ഏത് സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുമായാണ് ബന്ധം ദുർബലമായത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് സംഭവിച്ചത്, സംഘടനയുടെ ഏത് രീതികളാണ് അതിന് കാരണമായത്, സാമൂഹിക ഘടനയിൽ എന്ത് മാറ്റങ്ങളാണ് സംഭവിച്ചത് എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുമ്പോഴാണ് വിമർശനം ശാസ്ത്രീയമാകുന്നത്. സൗഹൃദ വിമർശനം പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തതയുള്ളതാക്കുന്നു; ശത്രുതാപരമായ വിമർശനം പലപ്പോഴും പ്രശ്നത്തെ ഒരു മുദ്രാവാക്യത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നു.

വിമർശനത്തിന്റെ വർഗദിശയും പരിശോധിക്കണം. സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ ഒരു തെറ്റിനെ വിമർശിക്കുന്നതിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠമായ ഫലം തൊഴിലാളികളുടെയും കർഷകരുടെയും സാധാരണ ജനങ്ങളുടെയും രാഷ്ട്രീയ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിലേക്കാണോ, അതോ അവരുടെ സംഘടിത രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയോടുള്ള വിശ്വാസം തകർക്കുന്നതിലേക്കാണോ നീങ്ങുന്നത് എന്നത് പ്രധാനമാണ്. “പാർട്ടി തൊഴിലാളികളുടെ പുതിയ തൊഴിൽരൂപങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല; ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം തൊഴിലാളികൾ, അസംഘടിത മേഖലയിലെ യുവാക്കൾ എന്നിവരെ സംഘടിപ്പിക്കാൻ പുതിയ വർഗസംഘടനാ രീതികൾ വികസിപ്പിക്കണം” എന്ന വിമർശനം പാർട്ടിയുടെ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുന്ന ദിശയിലാണ്. എന്നാൽ “വർഗരാഷ്ട്രീയം തന്നെ കാലഹരണപ്പെട്ടു; തൊഴിലാളിവർഗം എന്ന ആശയത്തിന് ഇനി പ്രസക്തിയില്ല” എന്ന വാദം പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ സംയോജകതയെ ലയിപ്പിക്കുന്ന ദിശയിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത്.

എന്നിരുന്നാലും വിമർശകന്റെ പ്രഖ്യാപിത ഉദ്ദേശ്യം മാത്രം മാനദണ്ഡമാക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. പാർട്ടിയെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരാൾ തെറ്റായ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിഘടനപരമായ വിമർശനം ഉന്നയിച്ചേക്കാം. പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളി പോലും ചിലപ്പോൾ യഥാർഥമായ ഒരു ദൗർബല്യം കൃത്യമായി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചേക്കാം. ശത്രു പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് ഒരു വസ്തുത അസത്യമാകുന്നില്ല; സുഹൃത്ത് പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് ഒരു നിഗമനം ശാസ്ത്രീയമാകുകയും ഇല്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം വിമർശകന്റെ വ്യക്തിത്വത്തേക്കാൾ വിമർശനത്തിലെ വിവരഘടനയെയും വൈരുദ്ധ്യവിശകലനത്തെയും അതിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠമായ സാമൂഹിക ഫലത്തെയും പരിശോധിക്കണം.

ഈ അർഥത്തിൽ ശത്രുതാപരമായ വിമർശനത്തിൽനിന്നുപോലും പാർട്ടിക്ക് വിവരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയണം. ഒരു രാഷ്ട്രീയ എതിരാളി പാർട്ടിയുടെ യഥാർഥമായ ഒരു ദൗർബല്യം കണ്ടെത്തി അതിനെ അതിശയോക്തിപരമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, പാർട്ടി അതിശയോക്തിയെ തള്ളിക്കളയണം; എന്നാൽ അതിനുള്ളിലെ യഥാർഥ വൈരുദ്ധ്യത്തെ അവഗണിക്കരുത്. ശത്രുതാപരമായ പൊതിയിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന സത്യത്തെ വേർതിരിച്ചെടുക്കുകയും സ്വന്തം സ്വയംതിരുത്തലിന്റെ അസംസ്കൃത വസ്തുവാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യാനുള്ള ശേഷിയാണ് ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിയുടെ സൈദ്ധാന്തിക പക്വത. ശത്രുവിന്റെ വിമർശനത്തെ പൂർണമായി നിരസിക്കുന്നത് വിവരനഷ്ടമാണ്; അതിനെ പൂർണമായി സ്വീകരിക്കുന്നത് രാഷ്ട്രീയ കീഴടങ്ങലാണ്. സത്യഘടകത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സംസ്കരിക്കുകയും വികലീകരണത്തെ തുറന്നുകാട്ടുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ശാസ്ത്രീയ സമീപനം.

അതുപോലെ സൗഹൃദപരമായ വിമർശനവും പരിശോധനയ്ക്ക് അതീതമല്ല. “സൗഹൃദ വിമർശനം” എന്ന പേരിൽ ഉയരുന്ന എല്ലാ അഭിപ്രായങ്ങളും ശരിയാകണമെന്നില്ല. അവയിൽ അപൂർണമായ വിവരങ്ങളും തെറ്റായ സൈദ്ധാന്തിക ധാരണകളും വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തികളും ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ അവയെ ശത്രുതാപരമെന്ന് മുദ്രകുത്തി നിശ്ശബ്ദമാക്കുന്നതിനുപകരം അവയിലെ യാഥാർഥ്യഘടകങ്ങളെ കണ്ടെത്തണം. കാരണം താഴെത്തട്ടിൽനിന്ന് ഉയരുന്ന ഒരു അപൂർണ വിമർശനം പോലും സംഘടനയുടെ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ ആദ്യ സൂചനയായിരിക്കാം. ചെറിയ വിയോജക ചലനങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥ വലിയ വിഘടനങ്ങൾ സംഭവിച്ചശേഷം മാത്രമേ സ്വന്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയുള്ളൂ.

അതുകൊണ്ട് സി.പി.ഐ.(എം) വിമർശനങ്ങളെ നേരിടാൻ ഒരു ശാസ്ത്രീയ വിവരസംസ്കരണ സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വിമർശനം ആരാണ് ഉന്നയിച്ചത്, ഏത് മാധ്യമത്തിലാണ് വന്നത്, ഭാഷ എത്ര രൂക്ഷമാണ് എന്നതിനെക്കാൾ ആദ്യം പരിശോധിക്കേണ്ടത് അതിലെ വസ്തുത എന്താണ് എന്നതാണ്. തുടർന്ന് ആ വസ്തുത ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമാണോ ആവർത്തിക്കുന്ന ഒരു മാതൃകയാണോ, അതിന് പിന്നിലുള്ള ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യം എന്താണ്, വിമർശനം ആ വൈരുദ്ധ്യത്തെ കൃത്യമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ വികലീകരിക്കുന്നുണ്ടോ, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദിശ സ്വയംതിരുത്തലിലേക്കാണോ വിഘടനത്തിലേക്കാണോ എന്നിങ്ങനെ പരിശോധിക്കണം. ഈ വിശകലനത്തിലൂടെയാണ് സൗഹൃദപരമായ വിമർശനത്തെയും ശത്രുതാപരമായ വിമർശനത്തെയും ശാസ്ത്രീയമായി വേർതിരിക്കാൻ കഴിയുക.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഇതിനെ കൂടുതൽ ലളിതമായി പറയാം. ഒരു വിമർശനം പാർട്ടിയിലെ വൈരുദ്ധ്യത്തെ കണ്ടെത്തി, അതിനെ കൂടുതൽ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിച്ച്, സൈദ്ധാന്തിക സംസ്കരണത്തിനും ശാസ്ത്രീയ സ്വയംതിരുത്തലിനും ഉയർന്ന സംഘടനാ സംയോജനത്തിനും വഴിയൊരുക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് സൗഹൃദപരമായ വിമർശനമാണ്. ഒരു വിമർശനം യഥാർഥമോ സാങ്കൽപ്പികമോ ആയ വൈരുദ്ധ്യത്തെ സന്ദർഭത്തിൽനിന്ന് വേർപെടുത്തി, വികലീകരിച്ച്, അതിപൊതുവൽക്കരിച്ച്, നിരന്തരം വൈകാരികമായി പുനരുത്പാദിപ്പിച്ച്, പാർട്ടിയോടുള്ള അവിശ്വാസവും രാഷ്ട്രീയ നിരാശയും സൃഷ്ടിച്ച് അതിന്റെ സാമൂഹിക സംയോജക ബന്ധങ്ങളെ വിഘടിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് ശത്രുതാപരമായ വിമർശനമാണ്.

അതുകൊണ്ട് വിമർശനത്തിന്റെ കാഠിന്യം അതിന്റെ ശത്രുതയുടെ അളവുകോലല്ല; വിമർശകന്റെ പാർട്ടി ബന്ധം അതിന്റെ സൗഹൃദത്തിന്റെ ഉറപ്പുമല്ല. വിമർശനം യാഥാർഥ്യത്തെ എത്രത്തോളം സമഗ്രമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു, ഭാഗവും സമഗ്രതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു, പുതിയ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വയംതിരുത്താൻ തയ്യാറാണോ, വൈരുദ്ധ്യത്തെ ഏതു ദിശയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്, അതിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠമായ വർഗ-രാഷ്ട്രീയ ഫലം എന്താണ് എന്നിവയാണ് നിർണായകമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ.

ഒരു ജീവിക്കുന്ന വിപ്ലവ പാർട്ടി സൗഹൃദപരമായ വിമർശനത്തെ ഭയപ്പെടരുത്; അതിനെ സ്വന്തം സ്വയംതിരുത്തൽ വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗമാക്കണം. അതേസമയം ശത്രുതാപരമായ വിമർശനത്തെ വെറും നിരോധനത്തിലൂടെയോ മുദ്രകുത്തലിലൂടെയോ നേരിടുന്നതും മതിയാകില്ല. അതിലെ വിവരവികലീകരണത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി തുറന്നുകാട്ടുകയും അതിനുള്ളിലെ യഥാർഥ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് തിരുത്തുകയും വേണം. അപ്പോഴാണ് ശത്രുതാപരമായ വിമർശനത്തിന്റെ വിയോജക ഊർജത്തെപ്പോലും പാർട്ടിയുടെ സ്വയംപരിശോധനയ്ക്കും പുനഃസംഘടനയ്ക്കും ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുക.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിയുടെ യഥാർഥ ശക്തി വിമർശനമില്ലാത്ത അവസ്ഥയല്ല. സൗഹൃദ വിമർശനത്തെ സൃഷ്ടിപരമായ വിയോജക ബലമായി സ്വീകരിക്കാനും, ശത്രുതാപരമായ വിമർശനത്തിലെ വികലീകരണത്തെ തിരിച്ചറിയാനും, അതിനുള്ളിലെ സത്യഘടകങ്ങളെ വേർതിരിച്ചെടുത്ത് സൈദ്ധാന്തികമായി സംസ്കരിക്കാനും, സ്വന്തം തെറ്റുകളെ ശാസ്ത്രീയമായി തിരുത്താനും കഴിയുന്ന ശേഷിയിലാണ് അതിന്റെ ജീവശക്തി. വിമർശനത്തെ അടിച്ചമർത്തുന്ന പാർട്ടി സ്വന്തം വിവരപ്രവാഹത്തെ തടയുന്നു; എല്ലാ വിമർശനങ്ങൾക്കും കീഴടങ്ങുന്ന പാർട്ടി സ്വന്തം സംയോജകത നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ വിമർശനത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചറിയുകയും വർഗീകരിക്കുകയും സംസ്കരിക്കുകയും സ്വയംതിരുത്തലിന്റെ ഊർജമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന പാർട്ടിയാണ് മാറുന്ന ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളിൽ നിരന്തരം സ്വയം പുതുക്കി ഒരു ജീവിക്കുന്ന വിപ്ലവശക്തിയായി തുടരാൻ കഴിയുന്നത്.

വിജയമോ പരാജയമോ ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിയുടെ ശരിതെറ്റുകൾ നിർണയിക്കുന്ന അന്തിമ മാനദണ്ഡങ്ങളല്ല. ചരിത്രത്തിൽ വിജയിച്ച അനേകം വലിയ തെറ്റുകളുണ്ട്; അതുപോലെ തോറ്റുപോയ മഹത്തായ ശരികളുമുണ്ട്. ഒരു പാർട്ടി തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയിച്ചു എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം അതിന്റെ എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളും ശരിയായിത്തീരുന്നില്ല; തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ടു എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം അതിന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രത്യയശാസ്ത്രമോ ചരിത്രപരമായ പ്രസക്തിയോ ഇല്ലാതാകുന്നുമില്ല. വിജയം ഒരു പ്രത്യേക ചരിത്രഘട്ടത്തിലെ സാമൂഹിക ബലബന്ധങ്ങളുടെയും ജനമനോഭാവങ്ങളുടെയും സംഘടനാശേഷിയുടെയും രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങളുടെയും അടവുകളുടെയും മാധ്യമസ്വാധീനത്തിന്റെയും സാമ്പത്തിക–സാംസ്കാരിക സാഹചര്യങ്ങളുടെയും സങ്കീർണമായ സംയുക്തഫലമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ തെറ്റായ രാഷ്ട്രീയശക്തികൾക്ക് ചില ചരിത്രഘട്ടങ്ങളിൽ അതിശയകരമായ വിജയങ്ങൾ നേടാൻ കഴിയും; ശരിയായ ചരിത്രദിശയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ചിലപ്പോൾ ഗുരുതരമായ പരാജയങ്ങളും നേരിടേണ്ടിവരും.

ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഏറ്റവും അപകടകരമായ തെറ്റ് വിജയത്തെ സ്വന്തം അപ്രമാദിത്വത്തിന്റെ തെളിവായി വായിക്കുന്നതാണ്. തുടർച്ചയായ വിജയങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ സംയോജക ബലങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. സംഘടനാ അച്ചടക്കം, നേതൃത്വത്തിന്റെ അധികാരം, പ്രവർത്തകരുടെ ആത്മവിശ്വാസം, ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം എന്നിവ കൂടുതൽ ദൃഢമാകുന്നു. എന്നാൽ ഇതേ വിജയം വിമർശനത്തോടുള്ള അസഹിഷ്ണുതയായി, നേതൃത്വത്തിന്റെ ആത്മസംതൃപ്തിയായി, സംഘടനാപരമായ ജഡതയായി, ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവരപ്രവാഹം തടസ്സപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയായി മാറുമ്പോൾ സംയോജക ബലം തന്നെ അതിന്റെ വൈരുധ്യത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. പാർട്ടിയെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അച്ചടക്കം പാർട്ടിയുടെ ആന്തരിക ചലനത്തെ തടയുന്ന ജഡതയായി മാറാം; ഐക്യം ഏകസ്വരതയായി മാറാം; നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിശ്വാസം വിമർശനരഹിതമായ അനുസരണയായി മാറാം. അപ്പോൾ വിജയം തന്നെ ഭാവിയിലെ പരാജയത്തിന്റെ ഘടകക്വാണ്ടങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചുതുടങ്ങുന്നു.

അതുപോലെ, പരാജയത്തെയും യാന്ത്രികമായി വായിക്കാൻ പാടില്ല. ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയം പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം അവസാനിച്ചു എന്നതിന്റെ തെളിവല്ല. എന്നാൽ പരാജയത്തെ മുഴുവനായും ശത്രുക്കളുടെ പ്രചാരണം, മാധ്യമഗൂഢാലോചന, വർഗശത്രുക്കളുടെ ഇടപെടൽ, മത–ജാതി ധ്രുവീകരണം എന്നിവയുടെ ഫലമായി മാത്രം വിശദീകരിക്കുന്നതും ശാസ്ത്രീയ സമീപനമല്ല. ഇവയെല്ലാം യാഥാർഥ്യമായ ഘടകങ്ങളായിരിക്കാം. പക്ഷേ ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടി ചോദിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം മറ്റൊന്നാണ്: ശത്രുവിന് പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന സാമൂഹിക ഇടം എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്? ജനങ്ങളുടെ ഒരു വിഭാഗം ശത്രുതാപരമായ പ്രചാരണത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറായത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? പാർട്ടിയും ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഏത് ബന്ധത്തിലാണ് വിടവ് രൂപപ്പെട്ടത്? നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയിൽ, സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിൽ, ഭരണരീതിയിൽ, നേതൃത്വശൈലിയിൽ, ജനങ്ങളോടുള്ള പെരുമാറ്റത്തിൽ എന്തെല്ലാം വിയോജക ഘടകങ്ങളാണ് സഞ്ചിതമായത്?

ഇവിടെയാണ് ശത്രുതാപരമായ വിമർശനവും സൗഹൃദപരമായ വിമർശനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചറിയേണ്ടത്. ഈ വ്യത്യാസം വിമർശനത്തിന്റെ കാഠിന്യം നോക്കി നിർണയിക്കാനാവില്ല. വളരെ മൃദുവായ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വിമർശനം പോലും പാർട്ടിയെ ദുർബലപ്പെടുത്താനുള്ള ശത്രുതാപരമായ രാഷ്ട്രീയ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായിരിക്കാം. അതേസമയം അത്യന്തം കടുത്ത ഭാഷയിൽ ഉയരുന്ന വിമർശനം പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകൾ തിരുത്താനും അതിന്റെ വിപ്ലവശേഷി വീണ്ടെടുക്കാനും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു സഖാവിന്റെ വേദനയിൽ നിന്നാകാം ജനിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് വിമർശകന്റെ ശബ്ദത്തിന്റെ ഉയരമോ വാക്കുകളുടെ മൂർച്ചയോ അല്ല നിർണായകം; വിമർശനത്തിന്റെ സാമൂഹിക ദിശയും വസ്തുനിഷ്ഠമായ ഉള്ളടക്കവും പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യവുമായി അതിനുള്ള ബന്ധവുമാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.

ശത്രുതാപരമായ വിമർശനം സാധാരണയായി പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകളെ തിരുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല; തെറ്റുകളെ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവമായി ചിത്രീകരിക്കാനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ വീഴ്ചയെ മുഴുവൻ സംഘടനയുടെ സ്വഭാവമായി അവതരിപ്പിക്കുക, ഒരു പ്രാദേശിക പിഴവിനെ പാർട്ടിയുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ദിവാളിത്തത്തിന്റെ തെളിവാക്കുക, തിരുത്താവുന്ന സംഘടനാ ദൗർബല്യങ്ങളെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ പരാജയമായി പ്രഖ്യാപിക്കുക, പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ സംഭാവനകളെ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞുകൊണ്ട് അതിന്റെ ദൗർബല്യങ്ങളെ മാത്രം വലുതാക്കി കാണിക്കുക—ഇവയാണ് ശത്രുതാപരമായ വിമർശനത്തിന്റെ സാധാരണ പ്രവർത്തനരീതികൾ. അതിന്റെ ലക്ഷ്യം രോഗനിർണയമല്ല; രോഗിയെ ഇല്ലാതാക്കലാണ്. അതിന് പാർട്ടി കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയവും ജനാധിപത്യപരവും വിപ്ലവകരവുമാകണമെന്നില്ല; പാർട്ടി സാമൂഹികമായി ഒറ്റപ്പെടുകയും ആത്മവിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചരിത്രരംഗത്തുനിന്ന് പിൻവാങ്ങുകയും ചെയ്യണമെന്നാണ് ആവശ്യം.

സൗഹൃദപരമായ വിമർശനത്തിന്റെ സ്വഭാവം അടിസ്ഥാനപരമായി വ്യത്യസ്തമാണ്. അത് പാർട്ടിയെ ഒരു വിശുദ്ധ സ്ഥാപനമായി കാണുന്നില്ല; ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹിക സംവിധാനമായാണ് കാണുന്നത്. ജീവിക്കുന്ന എല്ലാ സംവിധാനങ്ങളെയും പോലെ പാർട്ടിയിലും തെറ്റുകൾ ഉണ്ടാകുമെന്നും വൈരുധ്യങ്ങൾ സഞ്ചിതമാകുമെന്നും അധികാരബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമെന്നും ജഡത വളരുമെന്നും ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽ വിടവുകൾ ഉണ്ടാകാമെന്നും അത് അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ ദൗർബല്യങ്ങളെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതിന്റെ ലക്ഷ്യം പാർട്ടിയെ തകർക്കലല്ല; അതിന്റെ ജീവശക്തി പുനഃസ്ഥാപിക്കലാണ്. അതുകൊണ്ട് സൗഹൃദപരമായ വിമർശനം തെറ്റ് എവിടെയാണെന്ന് മാത്രമല്ല ചോദിക്കുന്നത്; അത് എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, അതിനെ നിലനിർത്തുന്ന സംഘടനാപരവും സാമൂഹികവുമായ ഘടകങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, അതിനെ എങ്ങനെ തിരുത്താം എന്നും അന്വേഷിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ വിമർശനം തന്നെ ഒരു വിയോജക ബലമാണ്. അത് നിലവിലുള്ള സംഘടനാസന്തുലിതാവസ്ഥയെ അലോസരപ്പെടുത്തുന്നു. പതിവായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. നേതൃത്വത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങളെയും സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തനരീതികളെയും പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിമർശനം അസ്വസ്ഥത സൃഷ്ടിക്കും. എന്നാൽ എല്ലാ വിയോജക ബലങ്ങളും വിനാശകരമല്ല. നിയന്ത്രിതവും ശാസ്ത്രീയമായി സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ വിയോജക ബലങ്ങളാണ് ഒരു സംവിധാനത്തെ ജഡതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നത്. ജീവജാലങ്ങളിൽ പഴയ കോശങ്ങളുടെ വിഘടനവും പുതിയ കോശങ്ങളുടെ രൂപീകരണവും ജീവന്റെ തുടർച്ചയ്ക്ക് അനിവാര്യമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിയിലും പഴയ ധാരണകളുടെ വിമർശനവും കാലഹരണപ്പെട്ട പ്രവർത്തനരീതികളുടെ വിഘടനവും പുതിയ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ആവിർഭാവവും അതിന്റെ ജീവശക്തിയുടെ ഭാഗമാണ്.

എന്നാൽ വിമർശനം സ്വയം വിപ്ലവകരമാണെന്ന് കരുതുന്നതും തെറ്റാണ്. നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത വിയോജക ബലങ്ങൾ ഒരു സംവിധാനത്തെ നവീകരിക്കുന്നതിനുപകരം വിഘടിപ്പിക്കാം. വസ്തുതകളില്ലാത്ത ആരോപണങ്ങൾ, വ്യക്തിഹത്യ, സംഘടനാ വിരോധത്തെ രാഷ്ട്രീയ വിമർശനമായി അവതരിപ്പിക്കൽ, ശത്രുവിന്റെ പ്രചാരണഭാഷയെ പാർട്ടിക്കുള്ളിലേക്ക് പകർത്തൽ, എല്ലാ നേതൃത്വത്തെയും സ്വാഭാവികമായി സംശയിക്കൽ, അച്ചടക്കത്തെ തന്നെ ജനാധിപത്യവിരുദ്ധമായി ചിത്രീകരിക്കൽ—ഇവ വിമർശനത്തിന്റെ പേരിലുള്ള വിഘടനപ്രവണതകളാണ്. അതുകൊണ്ട് ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിക്ക് വിമർശനത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയല്ല വേണ്ടത്; വിമർശനത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി സംസ്കരിക്കാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ–സൈദ്ധാന്തിക സംവിധാനം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.

ഇവിടെയാണ് ശാസ്ത്രീയ സ്വയംതിരുത്തൽ ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന ജീവശക്തിയായി മാറുന്നത്. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ശക്തി ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഒരിക്കലും തെറ്റുന്നില്ല എന്നതിലല്ല; തെറ്റുകൾ കണ്ടെത്താനും പഴയ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ തിരുത്താനും പുതിയ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വന്തം ധാരണകളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന രീതിശാസ്ത്രത്തിലാണ്. അതുപോലെ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തിയും അതിന്റെ നേതൃത്വം ഒരിക്കലും തെറ്റില്ല എന്ന വിശ്വാസത്തിലല്ല. തെറ്റ് സംഭവിക്കുമ്പോൾ അത് തിരിച്ചറിയാനും അതിന്റെ കാരണഘടന വിശകലനം ചെയ്യാനും തുറന്ന സൈദ്ധാന്തിക ചർച്ച നടത്താനും ആവശ്യമായ സംഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താനും കഴിയുന്ന ശേഷിയിലാണ് അതിന്റെ യഥാർഥ വിപ്ലവശക്തി.

സ്വയംവിമർശനം ഒരു ചടങ്ങായി ചുരുങ്ങുമ്പോൾ ഈ ശാസ്ത്രീയത നഷ്ടപ്പെടുന്നു. സമ്മേളന റിപ്പോർട്ടുകളിൽ ‘പോരായ്മകൾ ഉണ്ടായി’, ‘ജനബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തണം’, ‘സംഘടനാ ദൗർബല്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കണം’ തുടങ്ങിയ പൊതുവാക്യങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നത് സ്വയംതിരുത്തലല്ല. ഏത് പോരായ്മ? അത് എവിടെ രൂപപ്പെട്ടു? ഏത് തീരുമാനമാണ് തെറ്റായത്? ആ തീരുമാനം എടുക്കാൻ കാരണമായ വിവരങ്ങൾ എന്തായിരുന്നു? താഴെത്തട്ടിൽ നിന്നുള്ള ഏത് മുന്നറിയിപ്പുകളാണ് മുകളിലേക്ക് എത്താതിരുന്നത്? തെറ്റായ തീരുമാനം എടുത്തവർ എന്താണ് പഠിച്ചത്? സംഘടനാ സംവിധാനത്തിൽ എന്ത് മാറ്റമാണ് വരുത്തിയത്?—ഇത്തരത്തിലുള്ള കൃത്യമായ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം കണ്ടെത്തുമ്പോഴാണ് സ്വയംവിമർശനം ശാസ്ത്രീയ സ്വയംതിരുത്തലായി മാറുന്നത്.

ഒരു പാർട്ടിയുടെ വിവരപ്രവാഹത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരമാണ് അതിന്റെ സ്വയംതിരുത്തൽ ശേഷിയെ നിർണയിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങളിൽ ഒന്ന്. താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകൻ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അനുഭവിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യം ഭയമില്ലാതെ മുകളിലേക്ക് അറിയിക്കണം. പ്രാദേശിക ഘടകങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന അസുഖകരമായ വിവരങ്ങൾ ഇടത്തരം സംഘടനാതലങ്ങളിൽ വെച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയോ മൃദൂകരിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യരുത്. നേതൃത്വം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ മാത്രം മുകളിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഒരു സംഘടനയിൽ തീരുമാനങ്ങൾ ക്രമേണ യാഥാർഥ്യത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകും. വിവരപ്രവാഹം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ പാർട്ടി സ്വന്തം പ്രതിച്ഛായയെയാണ് യാഥാർഥ്യമെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത്. അതാണ് സംഘടനാപരമായ ആത്മവഞ്ചനയുടെ തുടക്കം.

അതുകൊണ്ട് സി.പി.ഐ.(എം)-നെതിരായ ഓരോ വിമർശനത്തെയും ‘ശത്രുവിന്റെ ആക്രമണം’ എന്ന് മുദ്രകുത്തുന്നത് പാർട്ടിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന സമീപനമല്ല. അതുപോലെ പാർട്ടിക്കെതിരായി ഉയരുന്ന എല്ലാ ആരോപണങ്ങളെയും സത്യമെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നതും ശാസ്ത്രീയ സമീപനമല്ല. ഓരോ വിമർശനത്തെയും ഒരു സാമൂഹിക വിവരക്വാണ്ടമായി കാണണം. അതിന്റെ ഉറവിടം പരിശോധിക്കണം; വസ്തുതാപരമായ അടിത്തറ പരിശോധിക്കണം; അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദിശ തിരിച്ചറിയണം; അതിനുള്ളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യഘടകത്തെ വേർതിരിച്ചെടുക്കണം. ശത്രു പറയുന്ന ഒരു വിമർശനത്തിനുള്ളിലും യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഒരു അംശം ഉണ്ടായിരിക്കാം. സൗഹൃദപരമായ വിമർശനത്തിനുള്ളിലും തെറ്റായ നിഗമനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കാം. വിമർശകന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിലാസം മാത്രം നോക്കി സത്യത്തിന്റെ അളവ് നിർണയിക്കാനാവില്ല.

ശത്രുവിന്റെ കയ്യിലുള്ള സത്യത്തിന്റെ ചെറിയൊരു കണിക പോലും അവന്റെ പ്രചാരണത്തിന് വലിയ ശക്തി നൽകും. ആ സത്യകണികയെ നിഷേധിക്കുന്നതിലൂടെ ശത്രുവിനെ ദുർബലപ്പെടുത്താനാവില്ല; മറിച്ച് അവന്റെ വിശ്വാസ്യത വർധിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതിനെ ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് തെറ്റ് തിരുത്തുമ്പോഴാണ് ശത്രുവിന്റെ പ്രചാരണായുധം നിർവീര്യമാകുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ശത്രുതാപരമായ വിമർശനത്തോടുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ മറുപടി എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രതിപ്രചാരണമല്ല; ചിലപ്പോൾ കൃത്യമായ സ്വയംതിരുത്തലാണ്.

വിജയിക്കുന്ന വലിയ തെറ്റുകളുണ്ട്. തോറ്റുപോകുന്ന മഹത്തായ ശരികളുമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടി വിജയത്തിൽ സ്വന്തം ശരിയെ മാത്രം അന്വേഷിക്കരുത്; വിജയത്തിനുള്ളിൽ വളരുന്ന തെറ്റുകളെയും കണ്ടെത്തണം. പരാജയത്തിൽ സ്വന്തം തെറ്റുകളെ മാത്രം കാണുകയും വേണ്ട; പരാജയത്തിനിടയിലും സംരക്ഷിക്കേണ്ട മഹത്തായ ശരികളെ തിരിച്ചറിയണം. വിജയത്തിന്റെ ആവേശത്തിലും പരാജയത്തിന്റെ നിരാശയിലും ഒരുപോലെ വസ്തുനിഷ്ഠത നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്നതാണ് വിപ്ലവബോധത്തിന്റെ ഉയർന്ന രൂപം.

ഈ വീക്ഷണത്തിൽ വിപ്ലവ പാർട്ടിയുടെ ജീവശക്തി ഒരു സ്ഥിരഗുണമല്ല; നിരന്തരം പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്. സംയോജക അച്ചടക്കം പാർട്ടിയെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നു; വിയോജക ജനാധിപത്യം അതിനെ ജഡതയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു; സാമൂഹിക വിവരപ്രവാഹം പാർട്ടിയെ ജനജീവിതത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; സൈദ്ധാന്തിക സംസ്കരണം അനുഭവങ്ങളെ അറിവാക്കി മാറ്റുന്നു; ശാസ്ത്രീയ സ്വയംതിരുത്തൽ തെറ്റുകളെ പുതിയ സംഘടനാശേഷിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. ഇവയുടെ ചലനാത്മകമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലാണ് ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിയുടെ യഥാർഥ ജീവശക്തി ആവിർഭവിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ പാർട്ടിയെ സ്നേഹിക്കുക എന്നത് അതിന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ന്യായീകരിക്കുക എന്നതല്ല. പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുക എന്നത് അതിനെ ശത്രുവായി കാണുക എന്നതുമല്ല. യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയ പക്വത പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യത്തോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് അതിന്റെ തെറ്റുകളെ നിർഭയമായി തിരിച്ചറിയുന്നതിലാണ്. ശത്രുവിന്റെ ലക്ഷ്യം പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകളെ ഉപയോഗിച്ച് പാർട്ടിയെ തകർക്കുകയാണ്; ഒരു യഥാർഥ സഖാവിന്റെ ലക്ഷ്യം അതേ തെറ്റുകളെ കണ്ടെത്തി പാർട്ടിയെ കൂടുതൽ ശക്തവും ശാസ്ത്രീയവും ജനാധിപത്യപരവും വിപ്ലവകരവുമാക്കുകയാണ്.

ഒരു വിപ്ലവ പാർട്ടിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അതിന് ഒരിക്കലും തെറ്റുപറ്റുന്നില്ല എന്നതല്ല. സ്വന്തം തെറ്റുകളിൽ നിന്ന് പുതിയ അറിവ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനും വിമർശനത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ സംഘടനാശക്തി ആവിർഭവിപ്പിക്കാനും പരാജയത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ തന്ത്രങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താനും വിജയത്തിനുള്ളിൽ വളരുന്ന ജഡതയെ മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചറിയാനും കഴിയുന്നതാണ് അതിന്റെ യഥാർഥ ജീവശക്തി. ചരിത്രത്തെ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു പാർട്ടി ആദ്യം സ്വയം മാറാനുള്ള ശാസ്ത്രീയ ശേഷി നിരന്തരം സംരക്ഷിക്കണം. കാരണം സ്വയംതിരുത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരു വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനം, എത്ര മഹത്തായ ചരിത്രം അതിനുണ്ടായാലും, ക്രമേണ സ്വന്തം ചരിത്രത്തിന്റെ തടവുകാരനായി മാറും.