ജീവജാലങ്ങളിലെ മരണഭയം- ജൈവശാസ്ത്രം, ന്യൂറോശാസ്ത്രം, പരിണാമ മനഃശാസ്ത്രം, അസ്തിത്വതത്ത്വചിന്ത, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് എന്നിവയുടെ സംയോജിത പഠനം

മരണം ജീവന്റെ അനിവാര്യമായ പര്യവസാനമാണ്. ഭൂമിയിൽ ജീവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതു മുതൽ ഓരോ ജീവിയും ഒരിക്കൽ മരിക്കേണ്ടവരാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ജീവന്റെ ചരിത്രം മരണത്തിന്റെ ചരിത്രമല്ല; മറിച്ച് മരണത്തെ നിരന്തരം വൈകിപ്പിക്കാനുള്ള ജീവന്റെ പോരാട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്. ഒരു ജീവിയുടെ എല്ലാ ജൈവപ്രവർത്തനങ്ങളും, ശരീരഘടനയും, നാഡീവ്യൂഹവും, പ്രതിരോധസംവിധാനവും, പെരുമാറ്റരീതികളും, സാമൂഹികസംഘടനകളും ആത്യന്തികമായി ജീവൻ നിലനിർത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തെ സേവിക്കുന്നു. ഈ നിലനിൽപ്പുപ്രവണതയുടെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ മാനസികാവിഷ്കാരമാണ് മരണഭയം.

സാധാരണയായി മരണഭയത്തെ മനഃശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരിധിയിൽ മാത്രമാണ് പഠിക്കാറുള്ളത്. എന്നാൽ അത് അതിനേക്കാൾ വളരെ വിശാലമായ ഒരു പ്രതിഭാസമാണ്. അത് കോശങ്ങളുടെ ജൈവപ്രവർത്തനത്തിൽ ആരംഭിച്ച്, നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ വിവരസംസ്കരണത്തിലൂടെ വികസിച്ച്, പരിണാമചരിത്രത്തിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട്, മനുഷ്യബോധത്തിൽ അസ്തിത്വചോദ്യമായി മാറുകയും, സമൂഹങ്ങളിൽ സംസ്കാരത്തിന്റെയും മതത്തിന്റെയും തത്ത്വചിന്തയുടെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും പ്രേരകശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ പ്രതിഭാസത്തെ ഒരു പുതിയ ദാർശനിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഈ ദർശനപ്രകാരം ജീവൻ എന്നത് സംയോജക ശക്തികളും (cohesive forces) വിഘടനശക്തികളും (decohesive forces) തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ സംഘടിതാവസ്ഥയാണ്. അതിനാൽ മരണഭയം ഒരു മാനസികവികാരം മാത്രമല്ല; ജീവഘടന സ്വന്തം സംഘടന നിലനിർത്താൻ നടത്തുന്ന വിവരാധിഷ്ഠിത പ്രതിരോധപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഉദ്ഭവഗുണമാണ് (emergent property).

ഈ ലേഖനത്തിൽ മരണഭയത്തെ ഭൗതികശാസ്ത്രം, ജൈവശാസ്ത്രം, ന്യൂറോശാസ്ത്രം, പരിണാമജീവശാസ്ത്രം, മനഃശാസ്ത്രം, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, തത്ത്വചിന്ത എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുകയും, അവസാനം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഏകീകൃത ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

ജീവൻ എന്നത് രാസപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടം മാത്രമല്ല. പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ഊർജ്ജം സ്വീകരിക്കുകയും, അതിനെ ക്രമീകൃത ഘടനകളാക്കി മാറ്റുകയും, സ്വയം അറ്റകുറ്റപ്പണി നടത്തുകയും, വിവരങ്ങൾ സംഭരിക്കുകയും, സ്വയം പുനരുത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സജീവമായ ഒരു സംഘടിതാവസ്ഥയാണ് ജീവൻ.

ഒരു പാറക്കും ഒരു ജീവകോശത്തിനുമിടയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യത്യാസം ഇതാണ്. പാറയ്ക്ക് സ്വന്തം ഘടന നിലനിർത്താൻ സജീവപ്രവർത്തനം ആവശ്യമില്ല. എന്നാൽ ഒരു ജീവകോശം ഓരോ നിമിഷവും ആയിരക്കണക്കിന് ജൈവരാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി മാത്രമേ സ്വന്തം സംഘടന നിലനിർത്താൻ കഴിയൂ.

ജീവൻ ഒരിക്കലും നിശ്ചലമല്ല. ജീവൻ നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ നിരന്തരമായ സ്വയംസംഘടന നടക്കണം. ഈ സ്വയംസംഘടന പരാജയപ്പെടുമ്പോഴാണ് മരണം സംഭവിക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ജീവൻ എന്നത് സംയോജക ശക്തി വിഘടനശക്തിക്കെതിരെ നിരന്തരം നടത്തുന്ന സംഘടിത പ്രതിരോധമാണ്.

ജീവന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഒരു അടിസ്ഥാന സത്യം വ്യക്തമാകുന്നു. ജീവൻ രൂപംകൊണ്ട ആദ്യകാലം മുതൽ തന്നെ പ്രകൃതി ജീവികൾക്ക് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഒന്നാമത്തേത് സ്വന്തം ആന്തരിക സംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള ആവശ്യകതയും രണ്ടാമത്തേത് നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ബാഹ്യപരിസ്ഥിതിയുമായി പൊരുത്തപ്പെടേണ്ട ആവശ്യകതയുമാണ്. ഈ രണ്ട് ആവശ്യകതകൾ നിറവേറ്റാൻ കഴിയാത്ത ജീവികൾ പരിണാമചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി; വിജയിച്ചവരാണ് പിന്നീട് ഭൂമിയിലെ ജീവവൈവിധ്യത്തിന് അടിത്തറയായത്. അതിനാൽ മരണഭയം ഒരു ആകസ്മിക മാനസികാവസ്ഥയല്ല; കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി നടന്ന സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട ഒരു പരിണാമ നേട്ടമാണ്.

പരിണാമജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വമനുസരിച്ച്, ഒരു ജീവിയുടെ പെരുമാറ്റം അതിന്റെ ജനിതക വിവരങ്ങളുടെ നേരിട്ടുള്ള നിർദ്ദേശം മാത്രമല്ല. പരിസ്ഥിതിയുടെ സമ്മർദ്ദങ്ങളും ജീവിയുടെ ആന്തരിക ജൈവഘടനയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തര സംവേദനത്തിന്റെ ഫലമായാണ് പെരുമാറ്റം രൂപപ്പെടുന്നത്. അപകടം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന ജീവികൾക്ക് ജീവിച്ചിരിക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലായിരുന്നു. അതിനാൽ അപകടത്തെ തിരിച്ചറിയാനും അതിവേഗം പ്രതികരിക്കാനും കഴിയുന്ന നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ കൂടുതൽ വികസിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഭയം ഒരു വൈകാരിക പ്രതികരണമായി അല്ല, മറിച്ച് ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്ന വിവരസംസ്കരണ സംവിധാനമായി പരിണമിച്ചു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഇതിനെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാം. ഓരോ ജീവിയും പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു സംഘടിത വിവരഘടനയാണ്. ആ ഘടനയെ തകർക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിഘടനശക്തികളെ നേരിടാൻ ജീവിക്ക് നിരന്തരം പരിസ്ഥിതിയെ നിരീക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അപകടത്തെ മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചറിയുകയും അതിനനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യാനുള്ള സംയോജക ശക്തിയുടെ കഴിവാണ് ജീവന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഒന്ന്. ഈ വിവരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ വൈകാരിക പ്രകടനമാണ് ഭയം.

മരണഭയത്തിന്റെ വേരുകൾ അന്വേഷിക്കണമെങ്കിൽ ഏറ്റവും ലളിതമായ ജീവികളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കണം. ബാക്ടീരിയകൾക്കും ആർക്കിയകൾക്കും മനുഷ്യനെപ്പോലെ ബോധമോ വികാരങ്ങളോ ഇല്ല. എന്നിരുന്നാലും അവ പരിസ്ഥിതിയിലെ വ്യതിയാനങ്ങളെ അതിസൂക്ഷ്മമായി തിരിച്ചറിയുകയും അതിനനുസരിച്ച് പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഉദാഹരണമായി, വിഷപദാർത്ഥങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അനേകം ബാക്ടീരിയകൾ അവയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുന്നു. പോഷകസമൃദ്ധമായ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ചില ജീവികൾ പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളിൽ സ്പോറുകളായി മാറി വർഷങ്ങളോളം നിഷ്ക്രിയാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ചിലത് ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനം മാറ്റി സമ്മർദ്ദത്തെ അതിജീവിക്കുന്നു. ഇവയൊന്നും മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധപൂർവമായ ഭയത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളല്ല. എന്നാൽ ജീവന്റെ സംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള അടിസ്ഥാന പ്രവണതയുടെ പ്രകടനങ്ങളാണ്.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ദാർശനിക കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കണം. ജീവപരിണാമത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ “മരണഭയം” ഇല്ലായിരുന്നു; എന്നാൽ “മരണത്തെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള ജൈവപ്രവണത” ഉണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് നാഡീവ്യൂഹം വികസിച്ചതോടെയാണ് ഈ ജൈവപ്രവണത ക്രമേണ അനുഭവപരമായ ഭയമായി പരിണമിച്ചത്. അതിനാൽ ഭയം പരിണാമത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായതല്ല; മറിച്ച് നിലനിൽപ്പിനുള്ള ജൈവപ്രവണതയുടെ ഉയർന്ന വിവരസംഘടനയാണ്.

ബഹുകോശജീവികൾ രൂപംകൊണ്ടതോടെ ജീവന്റെ സങ്കീർണ്ണത വളരെയധികം വർധിച്ചു. ഓരോ കോശവും സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിനുവേണ്ടി മാത്രം പ്രവർത്തിച്ചാൽ മുഴുവൻ ജീവിയും നിലനിൽക്കില്ല. അതിനാൽ കോശങ്ങൾ തമ്മിൽ വിവരവിനിമയം നടത്തുകയും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം ഏകോപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പുതിയ സംവിധാനങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഇതാണ് പിന്നീട് നാഡീവ്യൂഹമായി പരിണമിച്ചത്.

ആദ്യകാല നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ വളരെ ലളിതമായിരുന്നു. സ്പർശം, പ്രകാശം, രാസസൂചനകൾ എന്നിവയോട് പ്രതികരിക്കുന്ന നാഡീകോശങ്ങൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ ജീവികൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായതോടെ ഈ നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ അപകടങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കാനും അനുയോജ്യമായ പ്രതികരണങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാനും തുടങ്ങി.

ഭയത്തിന്റെ ആദ്യ ജൈവരൂപം ഇവിടെ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ഒരു ജീവി ശത്രുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ഉടൻ ഓടിപ്പോകുകയോ ശരീരം പിൻവലിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് വെറും പ്രതിഫലനപ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; അതൊരു വിവരസംസ്കരണത്തിന്റെ ഫലമാണ്. പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ ജീവന്റെ ആന്തരിക നിലനിൽപ്പ് മാതൃകയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ജീവന്റെ സംഘടനയ്ക്ക് ഭീഷണിയുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തുമ്പോൾ അതിവേഗ സംരക്ഷണപ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ബാഹ്യ വിഘടനശക്തികളുടെ വിവരസൂചനകൾ ജീവിയുടെ ആന്തരികസംയോജക ശക്തികളെ സജീവമാക്കുന്നു. ഭയം എന്നത് സജീവീകരണത്തിന്റെ അനുഭവപരമായ പ്രകടനമാണ്.

ഭൂമിയിലെ ജീവപരിണാമത്തിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദങ്ങളിൽ ഒന്ന് വേട്ടക്കാരും ഇരകളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമായിരുന്നു. വേട്ടക്കാരന് കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി ഇരയെ പിടിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇരയ്ക്ക് കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ അപകടം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് രക്ഷപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. ഈ പരസ്പരമത്സരം കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി തുടരുകയാണ്.

ഇതിന്റെ ഫലമായി ഇരകളിൽ അതിസൂക്ഷ്മമായ കാഴ്ചശക്തി, കേൾവിശക്തി, ഗന്ധഗ്രഹണം, കൂട്ടായ മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ വികസിച്ചു. മറുവശത്ത് വേട്ടക്കാരിൽ നിശബ്ദമായ ചലനം, കൃത്യമായ ആക്രമണം, ഉയർന്ന ബുദ്ധിശക്തി എന്നിവ പരിണമിച്ചു.

ഇത് ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു ജീവിയുടെ പുരോഗതി മറ്റൊരാളിൽ പുതിയ അനുയോജനത്തിന് കാരണമാകുന്നു. ഒരു ഭാഗത്തെ മാറ്റം മറുഭാഗത്ത് പുതിയ മാറ്റത്തിന് പ്രേരണയാകുന്നു. ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനം നിരന്തരമായി തുടരുന്നു. അതിനാൽ മരണഭയം ഒരു വ്യക്തിഗത വികാരമല്ല; മുഴുവൻ ജീവലോകത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തിയ പരിണാമപരമായ ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണ്.

പരിണാമത്തിന്റെ മറ്റൊരു നിർണായക ഘട്ടം കൂട്ടമായി ജീവിക്കുന്ന ജീവികളുടെ ഉദയമാണ്. മീനുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടപ്പറക്കൽ, ആനക്കൂട്ടങ്ങൾ, ചെന്നായ്ക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, പ്രൈമേറ്റുകളുടെ സാമൂഹികജീവിതം എന്നിവ ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും മരണസാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നു.

ഇവിടെ ഭയം ഒരു വ്യക്തിഗത അനുഭവം മാത്രമല്ല. ഒരു അംഗം അപകടസൂചന നൽകുമ്പോൾ മുഴുവൻ കൂട്ടവും പ്രതികരിക്കുന്നു. അതായത് വിവരം സാമൂഹികമാകുന്നു. വ്യക്തിഗത മരണഭയം കൂട്ടായ സംരക്ഷണസംവിധാനമായി മാറുന്നു.

മനുഷ്യസമൂഹത്തിലും ഇതേ തത്വം ഉയർന്ന തലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അലാറം സംവിധാനങ്ങൾ, പോലീസ്, സൈന്യം, പൊതുജനാരോഗ്യം, ദുരന്തനിവാരണ സംവിധാനം, നിയമം, ഇൻഷുറൻസ്, ചികിത്സാസംവിധാനം എന്നിവയെല്ലാം കൂട്ടായ നിലനിൽപ്പിനുള്ള ഭയത്തിന്റെ സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട രൂപങ്ങളാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട മരണഭയത്തിന്റെ സംഘടിത പ്രകടനമാണെന്ന് പറയാം.

മരണഭയത്തെ പലപ്പോഴും ഒരു നെഗറ്റീവ് വികാരമായി മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. എന്നാൽ പരിണാമത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അത് ജീവന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സൃഷ്ടിശക്തികളിലൊന്നാണ്. അപകടങ്ങളെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള ആവശ്യം ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ കണ്ണുകൾ ഇത്ര വികസിക്കുമായിരുന്നില്ല; കേൾവിശക്തി ഇത്ര കൃത്യമാകുമായിരുന്നില്ല; മസ്തിഷ്കം ഇത്ര സങ്കീർണ്ണമാകുമായിരുന്നില്ല; സാമൂഹിക സഹകരണം ഇത്ര ശക്തമാകുമായിരുന്നില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വമനുസരിച്ച് എല്ലാ വികസനവും വിരുദ്ധപ്രവണതകളുടെ ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നുവരുന്നത്. ജീവന്റെ കാര്യത്തിൽ ആ വിരുദ്ധപ്രവണതകൾ സംഘടിത യോജിപ്പും വിഘടനത്തിലേക്കുള്ള സമ്മർദ്ദങ്ങളുമാണ്. ഈ സംഘർഷത്തിന്റെ ജൈവാനുഭവമാണ് മരണഭയം. അതിനാൽ മരണഭയം ജീവന്റെ ശത്രുവല്ല; ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ മുന്നോട്ട് നയിച്ച സൃഷ്ടിപരമായ സമ്മർദ്ദമാണ്. മനുഷ്യനിൽ ഈ പ്രക്രിയ കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു. ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്ന ജൈവപ്രവണത ബോധപൂർവമായ അസ്തിത്വചിന്തയായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

മരണഭയം എന്തുകൊണ്ടാണ് മനുഷ്യനിൽ ഇത്രയും ശക്തവും സങ്കീർണ്ണവുമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത് എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്തണമെങ്കിൽ മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പരിണാമചരിത്രം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. മരണഭയം വെറും മനഃശാസ്ത്രപരമായ അനുഭവമല്ല; അത് കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി വികസിച്ച നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ വിവരസംസ്കരണ ശേഷിയുടെ ഫലമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മസ്തിഷ്കം ഒരു ചിന്തായന്ത്രം മാത്രമല്ല; ജീവഘടനയുടെ യോജിപ്പിനെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഏറ്റവും ഉയർന്ന വിവരസംഘടനയാണ്. അതിന്റെ പ്രധാന ദൗത്യം പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചറിയുകയും ജീവന്റെ സംഘടിതാവസ്ഥയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ പ്രതികരണം സൃഷ്ടിക്കുകയുമാണ്. ഈ സംരക്ഷണപ്രവർത്തനത്തിന്റെ വൈകാരിക പ്രകടനമാണ് മരണഭയം.

ജീവപരിണാമത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ ജീവികൾക്ക് കേന്ദ്ര നാഡീവ്യൂഹം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പരിസ്ഥിതിയിലെ രാസപരവും ഭൗതികവുമായ വ്യതിയാനങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കുന്ന ലളിതമായ കോശസംവിധാനങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പിന്നീട് ബഹുകോശജീവികൾ രൂപപ്പെട്ടതോടെ വിവരങ്ങൾ അതിവേഗം കൈമാറാൻ പ്രത്യേക നാഡീകോശങ്ങൾ പരിണമിച്ചു. ഈ നാഡീകോശങ്ങളുടെ ശൃംഖലകൾ ക്രമേണ കേന്ദ്ര നാഡീവ്യൂഹമായി മാറി. ഇതാണ് ജീവിക്ക് പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനും, അവ വിശകലനം ചെയ്യാനും, ഭാവിയിലെ അപകടങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കാനും കഴിയുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിച്ചത്.

മത്സ്യങ്ങളിലും ഉഭയജീവികളിലും ഉരഗങ്ങളിലും മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടന രൂപപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും സസ്തനികളിലാണ് വികാരനിയന്ത്രണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഘടകങ്ങൾ ഗണ്യമായി വികസിച്ചത്. പ്രത്യേകിച്ച് ലിംബിക് സിസ്റ്റം (Limbic System) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഘടനകളുടെ പരിണാമം ജീവികൾക്ക് ഭയത്തെ ഒരു ജൈവപ്രതികരണമായി മാത്രമല്ല, ഒരു അനുഭവമായി തിരിച്ചറിയാനും അതിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും സഹായിച്ചു. അതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ് അമിഗ്ഡാല (Amygdala).

അമിഗ്ഡാലയെ പലപ്പോഴും “ഭയകേന്ദ്രം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അത് പൂർണമായും ശരിയായ വിശേഷണമല്ല. അമിഗ്ഡാലയുടെ പ്രധാന ദൗത്യം ജീവന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയായേക്കാവുന്ന വിവരങ്ങളെ അതിവേഗം തിരിച്ചറിയുക എന്നതാണ്. കണ്ണ്, ചെവി, മൂക്ക്, ത്വക്ക് എന്നിവയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ തലാമസ് (Thalamus) വഴി വളരെ വേഗത്തിൽ അമിഗ്ഡാലയിലെത്തുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ വിവരങ്ങൾ പൂർണമായി വിശകലനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എന്നിരുന്നാലും അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്ന് അമിഗ്ഡാല സംശയിച്ചാൽ, വിശദമായ പരിശോധനയ്ക്കായി കാത്തുനിൽക്കാതെ ഉടൻ തന്നെ സംരക്ഷണപ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നു.

ഇതിന് വലിയ പരിണാമപരമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കാട്ടിൽ ഒരു പുല്ലിനിടയിൽ എന്തോ അനങ്ങുന്നതു കണ്ടാൽ ആദ്യം അത് കാറ്റാണോ കടുവയാണോ എന്ന് പൂർണമായി വിശകലനം ചെയ്ത് തീരുമാനിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ജീവികൾ പലപ്പോഴും രക്ഷപ്പെട്ടിരിക്കില്ല. എന്നാൽ ആദ്യം ഓടുകയും പിന്നീട് പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്ത ജീവികൾക്ക് കൂടുതൽ ജീവൻ നിലനിർത്താനായി. അതിനാൽ പ്രകൃതി കൃത്യതയേക്കാൾ വേഗതയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകി. ഇന്നും മനുഷ്യന്റെ മസ്തിഷ്കം അതേ രീതിയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

അമിഗ്ഡാല അപകടസൂചന തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ അത് ഹൈപ്പോതാലമസിനെ (Hypothalamus) സജീവമാക്കുന്നു. തുടർന്ന് സ്വയംപ്രേരിത നാഡീവ്യൂഹം (Autonomic Nervous System), പ്രത്യേകിച്ച് സിംപത്തറ്റിക് നാഡീവ്യൂഹം, പ്രവർത്തനക്ഷമമാകുന്നു. അഡ്രിനൽ ഗ്രന്ഥികളിൽ നിന്ന് അഡ്രിനാലിൻ, നോർഅഡ്രിനാലിൻ എന്നിവ സ്രവിക്കുന്നു. ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഹൃദയമിടിപ്പ് വർധിക്കുന്നു, രക്തസമ്മർദ്ദം ഉയരുന്നു, ശ്വാസോച്ഛ്വാസം വേഗത്തിലാകുന്നു, പേശികളിലേക്ക് കൂടുതൽ രക്തം എത്തുന്നു, കണ്ണുകളുടെ കൃഷ്ണമണി വികസിക്കുന്നു, ദഹനപ്രക്രിയ താൽക്കാലികമായി മന്ദഗതിയിലാകുന്നു. ശരീരം മുഴുവൻ ഒരു അത്യാഹിതാവസ്ഥയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ പ്രതികരണത്തെ സാധാരണയായി “പോരാടുക അല്ലെങ്കിൽ ഓടിപ്പോകുക” (Fight or Flight Response) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ജീവികൾ മൂന്നാമതൊരു പ്രതികരണവും കാണിക്കുന്നു. അതാണ് “സ്തംഭിച്ചുപോകൽ” (Freeze Response). ശത്രുവിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതിരിക്കാൻ പൂർണമായും അനങ്ങാതെ നിൽക്കുക, മരിച്ചതുപോലെ കിടക്കുക തുടങ്ങിയ പെരുമാറ്റങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ചില ജീവികൾക്ക് ഇത് ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്ന ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ തന്ത്രമാണ്. അതിനാൽ മരണഭയം എല്ലായ്പ്പോഴും ഓട്ടമോ ആക്രമണമോ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; സാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത ജൈവപ്രതികരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

എന്നാൽ മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പ്രത്യേകത ഇതിലല്ല. മനുഷ്യനിൽ അമിഗ്ഡാലയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുകയും വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രീഫ്രോണ്ടൽ കോർട്ടെക്സ് (Prefrontal Cortex) വളരെ വികസിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ഭാഗമാണ് യുക്തിചിന്ത, പദ്ധതിയിടൽ, ദീർഘകാലഫലങ്ങൾ വിലയിരുത്തൽ, സ്വയംനിയന്ത്രണം, ധാർമ്മിക തീരുമാനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഉത്തരവാദി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യന് ഒരു ഭീഷണി യഥാർത്ഥമാണോ സങ്കൽപ്പിതമാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും അമിഗ്ഡാലയുടെ പ്രതികരണം പലപ്പോഴും പ്രീഫ്രോണ്ടൽ കോർട്ടെക്സിനെക്കാൾ വേഗത്തിലാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് യുക്തിപരമായി അപകടമില്ലെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും ചില ആളുകൾക്ക് ഇരുട്ട്, ഉയരം, വിമാനയാത്ര, പാമ്പ്, തിരക്ക് തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ശക്തമായ ഭയം അനുഭവപ്പെടുന്നത്.

ഹിപ്പോകാമ്പസ് (Hippocampus) മരണഭയത്തിൽ മറ്റൊരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ഓർമ്മകൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയും അവയെ സന്ദർഭങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഹിപ്പോകാമ്പസാണ്. ഒരാൾ ഒരു നായയുടെ ആക്രമണത്തിന് ഇരയായാൽ, പിന്നീട് നായയെ കാണുമ്പോൾ മാത്രമല്ല, അതേ തെരുവ്, അതേ ശബ്ദം, അതേ മണം എന്നിവയും ഭയപ്രതികരണം ഉണർത്താം. കാരണം അപകടത്തിന്റെ ഓർമ്മ ഹിപ്പോകാമ്പസ് പരിസ്ഥിതിവിവരങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ പഠനശേഷി ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

ന്യൂറോശാസ്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ കണ്ടെത്തലുകളിൽ ഒന്നാണ് മസ്തിഷ്കം സ്ഥിരമായ ഘടനയല്ല എന്നത്. ന്യൂറോപ്ലാസ്റ്റിസിറ്റി (Neuroplasticity) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സവിശേഷതയിലൂടെ അനുഭവങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പുതിയ നാഡീബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും പഴയ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുകയോ ദുർബലമാകുകയോ ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ മരണഭയത്തിന്റെ തീവ്രത ജീവിതാനുഭവങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മാറുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തവർക്കും ഗുരുതരമായ അപകടങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടവർക്കും പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ അനുഭവിച്ചവർക്കും മരണഭയം കൂടുതൽ ശക്തമാകാം. അതേസമയം പരിശീലനം, ചികിത്സ, സാമൂഹിക പിന്തുണ, ധ്യാനം, മനഃശാസ്ത്രപരമായ ഇടപെടലുകൾ എന്നിവയിലൂടെ ഈ ഭയം കുറയ്ക്കാനും സാധിക്കും. ഇതിലൂടെ ഭയം ഒരു സ്ഥിരസ്വഭാവമല്ലെന്നും, നിരന്തരം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വിവരപ്രക്രിയയാണെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിരീക്ഷണമാണ്. മസ്തിഷ്കം ഒരു യന്ത്രം പോലെ സ്ഥിരനിയമങ്ങൾ മാത്രം പിന്തുടരുന്നില്ല. ഓരോ അനുഭവവും അതിന്റെ ആന്തരിക വിവരസംഘടനയിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്നു. പുതിയ വിവരങ്ങൾ പഴയ അനുഭവങ്ങളുമായി സംയോജിക്കുകയും പുതിയ സന്തുലനാവസ്ഥകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ മരണഭയവും ഒരു സ്ഥിരവികാരമല്ല; ജീവിയുടെ ആന്തരിക വിവരസംഘടനയും ബാഹ്യപരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവഗുണമാണ്.

മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ മറ്റൊരു അതുല്യമായ കഴിവാണ് ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കൽപ്പശേഷി. മറ്റ് മിക്ക ജീവികളും നിലവിലുള്ള അപകടത്തോടാണ് പ്രധാനമായും പ്രതികരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മനുഷ്യന് വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം സംഭവിക്കാവുന്ന മരണത്തെക്കുറിച്ചുപോലും ചിന്തിക്കാൻ കഴിയും. ഈ കഴിവ് ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും സംസ്കാരവും സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിച്ചെങ്കിലും അതേ സമയം അസ്തിത്വപരമായ ഉത്കണ്ഠയ്ക്കും വഴിയൊരുക്കി. യഥാർത്ഥ അപകടമില്ലാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിലും മനുഷ്യൻ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ മരണഭയം നിലവിലുള്ള അപകടത്തിന്റെ മാത്രം പ്രതികരണമല്ല; ഭാവിയെ മുൻകൂട്ടി നിർമ്മിക്കുന്ന മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ സങ്കൽപ്പശേഷിയുടെ അനിവാര്യമായ പാർശ്വഫലവുമാണ്.

ഈ സങ്കൽപ്പശേഷിക്ക് പരിണാമപരമായ ഗുണങ്ങളുമുണ്ട്. ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകാവുന്ന അപകടങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാലാണ് മനുഷ്യൻ വീടുകൾ പണിതത്, ആയുധങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചത്, ചികിത്സാവിദ്യ വികസിപ്പിച്ചത്, ഭക്ഷണം സംഭരിച്ചത്, നിയമസംവിധാനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തിയത്, ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതികൾ സൃഷ്ടിച്ചത്. അതിനാൽ മരണഭയം ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും സാമൂഹികസംഘടനയുടെയും ഒരു പ്രധാന പ്രചോദനശക്തിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അതേസമയം ഇതേ കഴിവ് അതിരുകടക്കുമ്പോൾ രോഗാവസ്ഥകൾക്കും കാരണമാകുന്നു. യഥാർത്ഥ അപകടമില്ലാതിരുന്നിട്ടും നിരന്തരം മരണത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക, ചെറിയ ശാരീരിക ലക്ഷണങ്ങളെ മാരകരോഗമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുക, ചികിത്സാ പരിശോധനകളിൽ അമിതമായി ആശ്രയിക്കുക, പുറത്തിറങ്ങാൻ ഭയപ്പെടുക തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകൾ രൂപപ്പെടാം. ഇവിടെ ജൈവസംരക്ഷണത്തിനായി രൂപപ്പെട്ട സംവിധാനം അതിന്റെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യത്തെ മറികടന്ന് ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രവാഹത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, യോജിപ്പിശക്തിയുടെ സംരക്ഷണപ്രവർത്തനം തന്നെ പുതിയ അസന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ ആരോഗ്യമുള്ള മനസ്സെന്നത് ഭയത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; മറിച്ച് ഭയവും യുക്തിയും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ്.

ഈ വിശകലനത്തിൽ നിന്ന് ഒരു അടിസ്ഥാന നിഗമനം വ്യക്തമാകുന്നു. മരണഭയം മസ്തിഷ്കത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രത്തിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒരു വികാരമല്ല. അത് ഇന്ദ്രിയവ്യവസ്ഥകൾ, നാഡീവ്യൂഹം, അന്തഃസ്രാവവ്യൂഹം, ഓർമ്മ, പഠനം, ഭാവി സങ്കൽപ്പം, സാമൂഹികാനുഭവം, ബോധം എന്നിവയെല്ലാം സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ബഹുതല വിവരസംഘടനയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഇത് ജീവഘടനയുടെ യോജിപ്പിശക്തി വിഘടനസാധ്യതകളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയെ ചെറുക്കുന്നതിനായി സൃഷ്ടിച്ച ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ വിവരസംവിധാനങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ജീവജാലങ്ങളിൽ മരണഭയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന രൂപം മനുഷ്യനിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇതിന് കാരണം മനുഷ്യന്റെ ശരീരഘടനയോ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ വലിപ്പമോ മാത്രമല്ല. മനുഷ്യന് സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനും, ഭൂതകാലത്തെ ഓർക്കാനും, ഭാവിയെ സങ്കൽപ്പിക്കാനും, സ്വന്തം മരണത്തെ മുൻകൂട്ടി മനസ്സിൽ അനുഭവിക്കാനും കഴിയുന്ന ആത്മബോധം (Self-awareness) വികസിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാരണം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ആത്മബോധം ജീവന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളിലൊന്നാണ്. അത് പദാർത്ഥത്തിൽ മുൻകൂട്ടി നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു അതിഭൗതിക സത്തയല്ല; മറിച്ച് വിവരസംഘടനയുടെ അത്യുന്നത സങ്കീർണ്ണതയിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന ഒരു പുതിയ ഗുണമാണ്.

ജീവന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിൽ വിവരസംസ്കരണശേഷി ക്രമേണ വികസിച്ചുവന്നു. ഏകകോശജീവികൾക്ക് രാസസൂചനകൾ തിരിച്ചറിയാൻ മാത്രമേ കഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ളൂ. ബഹുകോശജീവികൾക്ക് പരിസ്ഥിതിയിലെ വ്യതിയാനങ്ങളോട് ഏകോപിതമായി പ്രതികരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. നാഡീവ്യൂഹം രൂപപ്പെട്ടതോടെ ജീവികൾക്ക് അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും അപകടങ്ങളെ ഓർമ്മിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. സസ്തനികളിൽ സാമൂഹികജീവിതം വികസിച്ചതോടെ മറ്റുള്ളവരുടെ പെരുമാറ്റം മനസ്സിലാക്കാനും പ്രവചിക്കാനും കഴിയുന്ന ഉയർന്ന വിവരസംസ്കരണം രൂപപ്പെട്ടു. പ്രൈമേറ്റുകളിലും പ്രത്യേകിച്ച് മനുഷ്യനിലും ഈ വിവരസംഘടന ഒരു പുതിയ ഗുണത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ജീവിക്ക് സ്വന്തം മനസ്സിനെ തന്നെ നിരീക്ഷിക്കാനും “ഞാൻ” എന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ അനുഭവം നിർമ്മിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. ഈ ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനമാണ് ആത്മബോധത്തിന്റെ ഉദയം.

ആത്മബോധം ഒരു നേട്ടമായിരുന്നു; എന്നാൽ അതോടൊപ്പം അത് മനുഷ്യനെ ഒരു പുതിയ പ്രതിസന്ധിയിലേക്കും നയിച്ചു. മറ്റ് ജീവികൾക്ക് അപകടം നേരിടുമ്പോൾ മാത്രമാണ് മരണസാധ്യത അനുഭവപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ മനുഷ്യന് ഭാവിയിൽ അനിവാര്യമായി സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്ന സ്വന്തം മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ തന്നെ ചിന്തിക്കാൻ കഴിയും. “ഞാൻ ജനിച്ചു, ഞാൻ ജീവിക്കുന്നു, ഒരുനാൾ ഞാൻ ഇല്ലാതാകും” എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അസ്തിത്വഭയത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. ഈ ഭയം പ്രകൃതിയിൽ അപൂർവമായ ഒരു പ്രതിഭാസമാണ്. ഇത് വെറും ജൈവപ്രതികരണമല്ല; സ്വയം തിരിച്ചറിയുന്ന ബോധത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ പരിണാമഫലമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വമനുസരിച്ച് ഓരോ പുതിയ സംഘടനാതലവും പുതിയ വിരോധങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആറ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും തമ്മിലുള്ള പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ ഉദിച്ചു. ജീവൻ രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ നിലനിൽപ്പും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള പുതിയ വിരോധം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. ആത്മബോധം രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ ജീവൻ ആദ്യമായി സ്വന്തം നാശത്തെക്കുറിച്ച് അറിവ് നേടി. അതിനാൽ അസ്തിത്വഭയം ആത്മബോധത്തിന്റെ വിരുദ്ധധ്രുവമാണ്. ആത്മബോധമില്ലെങ്കിൽ അസ്തിത്വഭയമില്ല; ആത്മബോധം വികസിച്ചാൽ അസ്തിത്വഭയം അനിവാര്യമായി ഉയർന്നുവരുന്നു. ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ വികസനത്തിന്റെ സ്വഭാവം.

മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ആദ്യകാല സമൂഹങ്ങളിൽ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതികരണങ്ങൾ വളരെ ലളിതമായിരുന്നു. എന്നാൽ സംസ്കാരം വികസിച്ചതോടെ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളും സങ്കീർണ്ണമായി. മനുഷ്യർ മരിച്ചവരെ അടക്കം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. ശവക്കുഴികളിൽ ഭക്ഷണവും ആയുധങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും വയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇതിൽ നിന്ന് മരണാനന്തരജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കൽപ്പങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ടവയല്ല. മറിച്ച് മരണത്തിന്റെ അന്തിമത്വത്തെ മാനസികമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ മനുഷ്യബോധം വികസിപ്പിച്ച പ്രതീകാത്മക സംവിധാനങ്ങളാണ്.

മതങ്ങളുടെ ഉദയവും ഇതേ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. മിക്ക മതങ്ങളും മരണത്തെ അവസാനമായി കാണുന്നില്ല. ആത്മാവ്, സ്വർഗ്ഗം, നരകം, പുനർജന്മം, മോക്ഷം, നിത്യജീവൻ തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ മരണഭയത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ മനുഷ്യസമൂഹം വികസിപ്പിച്ച സാംസ്കാരിക ഘടനകളാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വിശ്വാസങ്ങളെ പരിഹസിക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ അവയെ ശാസ്ത്രീയ സത്യങ്ങളായി അംഗീകരിക്കുന്നുമില്ല. പകരം അവയെ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട വിവരപരവും സാമൂഹികവുമായ അനുയോജനങ്ങളായി കാണുന്നു. അവയുടെ പ്രാധാന്യം അവ സത്യമാണോ അല്ലയോ എന്നതിലല്ല; മറിച്ച് മനുഷ്യർക്ക് മരണഭയത്തെ സാമൂഹികമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ അവ നൽകിയ സഹായത്തിലാണ്.

തത്ത്വചിന്തയും മരണത്തെ വ്യത്യസ്ത രീതികളിൽ സമീപിച്ചു. ചില ദാർശനികർ മരണം ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഘടകമാണെന്ന് കരുതി. ചിലർ മരണഭയം അജ്ഞതയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് വാദിച്ചു. മറ്റുചിലർ മരണത്തെ സ്വീകരിക്കുകയാണ് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യമെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ഈ സമീപനങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക അനുഭവങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിൽ വിലപ്പെട്ട സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മരണഭയത്തിന്റെ ജൈവവും പരിണാമപരവുമായ അടിത്തറയെ അവ പൂർണമായി ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വിടവ് നികത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വഭയം വെറും ദാർശനിക പ്രശ്നമല്ലെന്നും അത് ജൈവപരിണാമത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക തുടർച്ചയാണെന്നും ഈ ദർശനം കാണിക്കുന്നു. ജീവൻ നിലനിർത്താനുള്ള ജൈവപ്രവണതയും ആത്മബോധവും സംയോജിക്കുമ്പോഴാണ് അസ്തിത്വഭയം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ മരണഭയത്തെ വെറും യുക്തിചിന്തയിലൂടെ ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ല. അതിന്റെ വേരുകൾ ജീവന്റെ ജൈവഘടനയിലാണുള്ളത്. എന്നാൽ അതിനെ മനസ്സിലാക്കാനും നിയന്ത്രിക്കാനും അതിന് പുതിയ അർത്ഥം നൽകാനും മനുഷ്യബോധത്തിന് കഴിയും.

മനുഷ്യൻ മരണഭയത്തെ നേരിടാൻ പല മാർഗങ്ങളും വികസിപ്പിച്ചു. ചിലർ സന്താനങ്ങളിലൂടെ സ്വന്തം തുടർച്ച കാണുന്നു. ചിലർ കലാസൃഷ്ടികളിലൂടെയും സാഹിത്യത്തിലൂടെയും ശാസ്ത്രത്തിലൂടെയും സമൂഹസേവനത്തിലൂടെയും ചരിത്രത്തിൽ സ്വന്തം സാന്നിധ്യം നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ചിലർ രാഷ്ട്രത്തോടോ മതത്തോടോ ആശയധാരയോടോ തങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിച്ച് വ്യക്തിജീവിതത്തേക്കാൾ വലിയ ഒരു കൂട്ടായ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു. മറ്റുചിലർ കുടുംബത്തിലും സമൂഹത്തിലും സ്നേഹബന്ധങ്ങളിലും സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം കണ്ടെത്തുന്നു. ഇവയെല്ലാം മരണഭയത്തോടുള്ള മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രതികരണങ്ങളാണ്.

പരിണാമ മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനെ “പ്രതീകാത്മക അമരത്വം” (Symbolic Immortality) എന്ന ആശയത്തിലൂടെ വിശദീകരിക്കാറുണ്ട്. ജൈവമായി ഓരോ വ്യക്തിയും മരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആശയങ്ങൾ, കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ, സംസ്കാരം, സന്തതികൾ, സാമൂഹികസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ വ്യക്തിയുടെ സ്വാധീനം മരണത്തിനുശേഷവും തുടർന്നേക്കാം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് ഒരു അതിഭൗതിക അമരത്വമല്ല; വിവരങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ തുടർച്ചയാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ശരീരഘടന വിഘടിച്ചാലും, അയാൾ സൃഷ്ടിച്ച വിവരങ്ങളും സാമൂഹികപ്രഭാവങ്ങളും പുതിയ സംഘടനകളിൽ തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ഇവിടെ “ഞാൻ” എന്ന അനുഭവത്തെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. നമ്മൾ സാധാരണയായി “ഞാൻ” എന്നത് സ്ഥിരമായ ഒരു സത്തയാണെന്ന് കരുതുന്നു. എന്നാൽ ആധുനിക ന്യൂറോശാസ്ത്രം കാണിക്കുന്നത് “ഞാൻ” എന്ന അനുഭവം മസ്തിഷ്കത്തിലെ നിരന്തര വിവരസംയോജനത്തിന്റെ ഫലമാണെന്നാണ്. ഓർമ്മകൾ, ശരീരബോധം, ഭാഷ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, വികാരങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്നാണ് ഓരോ നിമിഷവും “ഞാൻ” എന്ന അനുഭവം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ “ഞാൻ” എന്നത് സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു വസ്തുവല്ല; മറിച്ച് നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന വിവരപ്രക്രിയയാണ്.

ഈ കണ്ടെത്തൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രധാന തത്വവുമായി യോജിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളത് ഘടനകളല്ല; പ്രക്രിയകളാണ്. ഓരോ ഘടനയും നിരന്തരമായ മാറ്റത്തിനിടയിലുള്ള ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ്. ജീവനും അതുപോലെ തന്നെയാണ്. ശരീരത്തിലെ കോശങ്ങൾ മാറുന്നു, പ്രോട്ടീനുകൾ മാറുന്നു, നാഡീബന്ധങ്ങൾ മാറുന്നു, ചിന്തകൾ മാറുന്നു, വ്യക്തിത്വം മാറുന്നു. എന്നിട്ടും ഈ തുടർച്ചയായ മാറ്റത്തിനിടയിൽ ഒരു സംഘടിത ഐക്യം നിലനിൽക്കുന്നു. അതാണ് വ്യക്തിത്വം. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ ഓരോ നിമിഷവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്; നിശ്ചലമായ ഒരു വസ്തുവല്ല.

മരണത്തെ ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നോക്കുമ്പോൾ അത് പൂർണ്ണമായ നാശമല്ല. ജീവന്റെ ചലനാത്മക സംഘടന ഒരു പരിധിവരെ നിലനിൽക്കുകയും പിന്നീട് വിഘടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ആ ജീവൻ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ദ്രവ്യവും ഊർജവും വിവരപരമായ സ്വാധീനങ്ങളും പുതിയ സംഘടനകളിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഭാഷ, ചിന്തകൾ, പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകൾ, കലാസൃഷ്ടികൾ, സന്തതികൾ, സാമൂഹിക സ്വാധീനങ്ങൾ എന്നിവ സമൂഹത്തിന്റെ വിവരസംഘടനയുടെ ഭാഗമായിത്തീരുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ മരണം വ്യക്തിഗത സംഘടനയുടെ അവസാനമാണെങ്കിലും ചരിത്രപരമായ എല്ലാ സ്വാധീനങ്ങളുടെയും അവസാനമല്ല.

ഇത് മരണഭയത്തെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. ജൈവപരമായി ജീവൻ സ്വന്തം സംഘടന നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നത് തുടരും. എന്നാൽ ഈ തിരിച്ചറിവ് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ സമീപനത്തിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റം വരുത്തുന്നു. മരണം ഒരു ദുരന്തം മാത്രമല്ല; ജീവന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയിലെ അനിവാര്യമായ ഒരു പരിവർത്തനമാണ്. ജീവിതത്തിന് അർത്ഥം നൽകുന്നത് മരണത്തിന്റെ സാന്നിധ്യമാണ്. അനന്തമായ സമയം ലഭിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ സൃഷ്ടിപരതയും ഉത്തരവാദിത്തവും അടിയന്തരതയും ചരിത്രബോധവും ഇന്നുള്ള രൂപത്തിൽ വികസിക്കുമായിരുന്നില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ വെല്ലുവിളി മരണത്തെ ഒഴിവാക്കുകയല്ല; മറിച്ച് മരണഭയത്തെ സൃഷ്ടിപരമായ ശക്തിയാക്കി മാറ്റുകയാണ്. മരണഭയം മനുഷ്യനെ ശാസ്ത്രം സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു, ചികിത്സാവിദ്യ വികസിപ്പിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു, സമൂഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു, കലയും സാഹിത്യവും തത്ത്വചിന്തയും സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ മരണഭയം ജീവിതത്തിന്റെ വിരുദ്ധശക്തിയല്ല; ജീവിതത്തെ ഉയർന്ന സംഘടനാതലങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ച ചരിത്രപരമായ പ്രചോദനശക്തിയാണ്.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ആത്മബോധവും അസ്തിത്വഭയവും മനുഷ്യന്റെ ദൗർബല്യത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളല്ല. അവ മനുഷ്യപരിണാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നേട്ടങ്ങളുടെ അനിവാര്യമായ പ്രതിഫലനങ്ങളാണ്. ഈ ഭയത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി മനസ്സിലാക്കി, സാമൂഹികമായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്തി, സൃഷ്ടിപരമായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുമ്പോഴാണ് മനുഷ്യബോധം തന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സാധ്യതകളിലേക്ക് വളരുന്നത്.

മരണഭയം വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒരു ജൈവവികാരമല്ല. അത് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തെയും സംസ്കാരത്തിന്റെ വികാസത്തെയും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉദയത്തെയും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വളർച്ചയെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും പുരോഗതിയെയും ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ച ചരിത്രശക്തിയാണ്. വ്യക്തിഗത മസ്തിഷ്കത്തിൽ ആരംഭിച്ച ഒരു ജൈവപ്രതികരണം, സാമൂഹികപരിണാമത്തിലൂടെ കൂട്ടായ വിവരസംഘടനയുടെ ഭാഗമായി മാറിയതാണ് മനുഷ്യചരിത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യേകതകളിലൊന്ന്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് ഒരു ഉദ്ഭവപരമായ (emergent) പരിവർത്തനമാണ്. ജീവന്റെ ആന്തരിക യോജിപ്പിനെ സംരക്ഷിക്കാൻ രൂപപ്പെട്ട ജൈവപ്രക്രിയ, പിന്നീട് സാമൂഹിക യോജിപ്പിനെ സംരക്ഷിക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളായി പരിണമിച്ചു.

ആദ്യകാല മനുഷ്യസമൂഹങ്ങൾ പ്രകൃതിയുടെ അനിശ്ചിതത്വത്തിനിടയിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. വന്യമൃഗങ്ങളുടെ ആക്രമണം, ഭക്ഷണക്കുറവ്, രോഗങ്ങൾ, പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ, ഗോത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷങ്ങൾ എന്നിവ മരണസാധ്യതയെ നിരന്തരം വർധിപ്പിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള ജീവിതത്തേക്കാൾ കൂട്ടായ ജീവിതമാണ് കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമെന്ന് മനുഷ്യർ അനുഭവത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കി. ഇതോടെ കുടുംബങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു; കുടുംബങ്ങൾ ഗോത്രങ്ങളായി വികസിച്ചു; ഗോത്രങ്ങൾ ഗ്രാമങ്ങളായും നഗരങ്ങളായും രാഷ്ട്രങ്ങളായും പരിണമിച്ചു. അതിനാൽ സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പിന്നിൽ സഹകരണത്തിനുള്ള സാമ്പത്തിക ആവശ്യകത മാത്രമല്ല, മരണസാധ്യത കുറയ്ക്കാനുള്ള കൂട്ടായ ശ്രമവും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, വ്യക്തിഗത യോജിപ്പിശക്തി സ്വയം പര്യാപ്തമല്ലാതായപ്പോൾ അത് ഉയർന്ന സംഘടനാതലമായ സാമൂഹിക യോജിപ്പിലേക്ക് വികസിച്ചു. വ്യക്തിയുടെ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ സമൂഹം എന്ന പുതിയ ഘടന രൂപപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ഡയലക്ടിക്കൽ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നു. വ്യക്തിയുടെ സുരക്ഷ ഇനി വ്യക്തിയുടെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമല്ല; അത് സമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തമായി മാറുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിഗത മരണഭയം സാമൂഹികസ്ഥാപനങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിന് പ്രചോദനമായി.

മനുഷ്യകുടുംബത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലും മരണഭയത്തിന് പരോക്ഷമായ പങ്കുണ്ട്. മനുഷ്യശിശു മറ്റ് മിക്ക ജീവികളുടെയും സന്തതികളെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെക്കാലം മാതാപിതാക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. ഈ ദീർഘമായ ആശ്രിതകാലം മാതാപിതാക്കൾ തമ്മിലുള്ള സഹകരണത്തെയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും ശക്തിപ്പെടുത്തി. ശിശുവിനെ സംരക്ഷിക്കാൻ കുടുംബം രൂപപ്പെട്ടു; കുടുംബങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ബന്ധുസമൂഹങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. മരണസാധ്യത കുറയ്ക്കാനുള്ള ഈ കൂട്ടായ ശ്രമമാണ് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടനകളെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്.

സ്നേഹം, കരുണ, സഹാനുഭൂതി, മാതാപിതൃസ്നേഹം തുടങ്ങിയ വികാരങ്ങൾ വെറും ആത്മീയഗുണങ്ങളല്ല; ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്ന ജൈവ-സാമൂഹിക സംവിധാനങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. ഒരാളുടെ വേദന മറ്റൊരാൾ തിരിച്ചറിയുകയും സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് കൂട്ടായ നിലനിൽപ്പിന്റെ സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ മരണഭയം മനുഷ്യനെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല; മറിച്ച് സഹകരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഡയലക്ടിക്കൽ സവിശേഷത.

മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിന്റെ എല്ലാ പ്രധാന മേഖലകളിലും മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം വ്യക്തമായി കാണാം. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ കലാസൃഷ്ടികളിൽ പോലും വേട്ടയാടൽ, മൃഗങ്ങൾ, മരണം, പുനർജനനം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ പ്രധാന വിഷയങ്ങളാണ്. ശവസംസ്കാരങ്ങൾ, സ്മാരകങ്ങൾ, പിരമിഡുകൾ, ശവകുടീരങ്ങൾ, വീരസ്മാരകങ്ങൾ, സ്മരണാദിനങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം മരണത്തെ സാമൂഹികമായി അർത്ഥവത്താക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ ശ്രമങ്ങളാണ്.

സാഹിത്യവും മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് വലിയൊരളവിൽ വികസിച്ചത്. മഹാകാവ്യങ്ങൾ, നാടകങ്ങൾ, നോവലുകൾ, കവിതകൾ എന്നിവയിൽ മരണവും മരണഭയവും പ്രധാന പ്രമേയങ്ങളാണ്. കാരണം മരണം ജീവിതത്തിന്റെ പരിമിതിയെ മനുഷ്യന് നിരന്തരം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പരിമിതിയാണ് ജീവിതത്തിലെ ഓരോ തീരുമാനത്തിനും മൂല്യം നൽകുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് ഒരു അടിസ്ഥാന ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധമാണ്. പരിമിതിയില്ലെങ്കിൽ മൂല്യമില്ല; അവസാനമില്ലെങ്കിൽ തുടക്കത്തിനും പ്രസക്തിയില്ല.

മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങളിലൊന്നാണ് മതം. മരണത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും മരണഭയത്തിന് അർത്ഥം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നതിൽ മതങ്ങൾ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ പ്രക്രിയയെ ചരിത്രപരവും വിവരപരവുമായ ഒരു പരിണാമമായി കാണുന്നു.

ആദ്യകാല മനുഷ്യന് മരണത്തിന്റെ ജൈവകാരണം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. രോഗം, വാർധക്യം, അപകടം എന്നിവ എന്തുകൊണ്ടാണ് മരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതെന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ ആവശ്യമായ ശാസ്ത്രീയ അറിവ് ലഭ്യമല്ലായിരുന്നു. അതിനാൽ മരണത്തെ പ്രകൃത്യാതീത ശക്തികളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്ന വിശ്വാസങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ വിശ്വാസങ്ങൾ സാമൂഹിക ഐക്യം വളർത്തുകയും ദുഃഖം കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സഹായിക്കുകയും ധാർമ്മിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വികാസത്തോടെ മരണത്തിന്റെ ജൈവപ്രക്രിയകളെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യന് കൂടുതൽ അറിവ് ലഭിച്ചു. ഇന്ന് കോശങ്ങളുടെ വാർധക്യം, ഡി.എൻ.എ. കേടുപാടുകൾ, പ്രോട്ടീൻ വ്യതിയാനങ്ങൾ, രോഗപ്രതിരോധ വ്യവസ്ഥയുടെ മാറ്റങ്ങൾ, അവയവങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷയം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ അറിവുണ്ട്. അതിനാൽ മരണത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ അതിഭൗതിക വിശദീകരണങ്ങൾ അനിവാര്യമല്ല. എന്നിരുന്നാലും മരണത്തെ നേരിടാനുള്ള മാനസിക ആവശ്യങ്ങൾ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മതങ്ങളും ആത്മീയചിന്തകളും ഇന്നും മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു.

രാഷ്ട്രീയസംവിധാനങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിലും മരണഭയം നിർണായകമായ പങ്കുവഹിച്ചു. ആദ്യകാല ഗോത്രനേതാക്കളും പിന്നീട് രാജാക്കന്മാരും രാഷ്ട്രങ്ങളും പ്രധാനമായും വാഗ്ദാനം ചെയ്തത് സുരക്ഷയായിരുന്നു. ബാഹ്യശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം, ആഭ്യന്തരക്രമസമാധാനം, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, ജലസുരക്ഷ എന്നിവ ഉറപ്പുവരുത്താനാണ് രാഷ്ട്രീയസ്ഥാപനങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത്.

ആധുനിക രാഷ്ട്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ചുമതലകളും ഇതുതന്നെയാണ്. പോലീസ്, സൈന്യം, അഗ്നിരക്ഷാസേന, പൊതുജനാരോഗ്യവ്യവസ്ഥ, ദുരന്തനിവാരണസംവിധാനം, നിയമവ്യവസ്ഥ എന്നിവയെല്ലാം സമൂഹത്തിലെ മരണസാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള സംഘടിത സംവിധാനങ്ങളാണ്. അതിനാൽ രാഷ്ട്രം വെറും ഭരണസംവിധാനം മാത്രമല്ല; കൂട്ടായ നിലനിൽപ്പിന്റെ യോജിപ്പിശക്തിയുടെ സ്ഥാപനവൽക്കരിച്ച രൂപമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ വ്യക്തിയുടെ സുരക്ഷാസംവിധാനങ്ങൾ മാത്രം മതിയാകാത്തപ്പോൾ സമൂഹം ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിൽ പുതിയ വിവരഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഉദ്ഭവപരമായ സാമൂഹികപരിണാമം.

മരണഭയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സൃഷ്ടിപരമായ ഫലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വികാസം. രോഗങ്ങളുടെ കാരണം കണ്ടെത്തുക, ഔഷധങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുക, ശസ്ത്രക്രിയകൾ നടത്തുക, പ്രതിരോധകുത്തിവയ്പ്പുകൾ വികസിപ്പിക്കുക, ശുദ്ധജലസംവിധാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക, പോഷകാഹാരം ഉറപ്പാക്കുക എന്നിവയെല്ലാം മനുഷ്യന്റെ ആയുസ്സ് വർധിപ്പിച്ചു.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ഡയലക്ടിക്കൽ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നു. ആദ്യം മരണഭയം ഒരു ജൈവപ്രതികരണമായിരുന്നു. പിന്നീട് അത് അന്വേഷണമായി മാറി. അന്വേഷണം ശാസ്ത്രമായി വികസിച്ചു. ശാസ്ത്രം സാങ്കേതികവിദ്യ സൃഷ്ടിച്ചു. സാങ്കേതികവിദ്യ വീണ്ടും മരണസാധ്യത കുറച്ചു. അങ്ങനെ മരണഭയം മനുഷ്യന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ ബുദ്ധിശക്തിയെ ഉണർത്തുന്ന ചരിത്രശക്തിയായി പ്രവർത്തിച്ചു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് യോജിപ്പിശക്തിയുടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന രൂപമാണ്. ജീവൻ വിഘടനസാധ്യതകളെ ചെറുക്കാൻ സ്വന്തം വിവരസംഘടന നിരന്തരം വികസിപ്പിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രം ഈ വിവരസംഘടനയുടെ സാമൂഹികരൂപമാണ്.

സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലും നിലനിൽപ്പിന്റെ ആവശ്യകതയുണ്ട്. ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കൽ, സംഭരണം, വാസസ്ഥലം നിർമ്മാണം, വസ്ത്രനിർമ്മാണം, ആരോഗ്യപരിപാലനം എന്നിവയെല്ലാം ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനാണ്. പിന്നീട് ഇൻഷുറൻസ്, പെൻഷൻ, സാമൂഹികസുരക്ഷ, ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസ് തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങൾ വികസിച്ചു. ഇവ ഭാവിയിലെ മരണസാധ്യതയെയോ ഗുരുതരമായ രോഗങ്ങളെയോ സാമ്പത്തികമായി നേരിടാനുള്ള കൂട്ടായ മാർഗങ്ങളാണ്.

ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം മരണഭയം വെറും വികാരമല്ല; അത് സാമ്പത്തികസ്ഥാപനങ്ങളെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു എന്നതാണ്. സമ്പത്ത് ശേഖരിക്കുന്നതിന്റെ പിന്നിലും പലപ്പോഴും ഭാവിയിലെ അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സുരക്ഷിതമായ ഭാവിക്കായുള്ള ആഗ്രഹം സാമ്പത്തിക പെരുമാറ്റത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകമാണ്.

മരണഭയം സൃഷ്ടിപരമായ ശക്തിയാകുന്നതുപോലെ തന്നെ അതിനെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യാനും കഴിയും. ചരിത്രത്തിൽ പല ഭരണകൂടങ്ങളും ജനങ്ങളുടെ ഭയം രാഷ്ട്രീയനിയന്ത്രണത്തിനുള്ള ഉപകരണമായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാഹ്യശത്രുക്കളുടെ ഭീഷണി, ആഭ്യന്തരശത്രുക്കളുടെ സാന്നിധ്യം, മതപരമായ ഭീഷണികൾ, രോഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം, സാമൂഹികഅരാജകത്വം തുടങ്ങിയവയെ അതിശയോക്തിയായി അവതരിപ്പിച്ച് ജനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിച്ച നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ ചരിത്രത്തിലുണ്ട്.

ഇത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഒരു പ്രധാന നിരീക്ഷണത്തിലേക്ക് നമ്മെ നയിക്കുന്നു. ജീവനെ സംരക്ഷിക്കാൻ രൂപപ്പെട്ട വിവരസംവിധാനങ്ങൾ തെറ്റായ വിവരങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവ ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ താൽപര്യങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രവർത്തിക്കാനും കഴിയും. അതിനാൽ ഭയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവൽക്കരണം സാമൂഹിക യോജിപ്പിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നില്ല; മറിച്ച് വിഘടനശക്തികളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഇന്നത്തെ ലോകത്ത് മരണഭയം പഴയതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. സാംക്രമികരോഗങ്ങൾ, ആണവായുധങ്ങൾ, കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, പരിസ്ഥിതി നാശം, കൃത്രിമബുദ്ധി, ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ പുതിയ അസ്തിത്വപരമായ ആശങ്കകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതേസമയം വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ പുരോഗതി, പൊതുജനാരോഗ്യവ്യവസ്ഥ, വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ മരണസാധ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ അറിവുകളും നൽകുന്നു.

ഇവിടെ വീണ്ടും ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധം പ്രകടമാണ്. മനുഷ്യന്റെ അറിവ് വർധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് മരണസാധ്യത കുറയുകയും അതേ സമയം പുതിയ അപകടസാധ്യതകളെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അറിവ് സുരക്ഷ വർധിപ്പിക്കുന്നതോടൊപ്പം പുതിയ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

മരണഭയത്തിന്റെ സാമൂഹികചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഒരു അടിസ്ഥാനനിയമം വ്യക്തമാകുന്നു. ജീവൻ സ്വന്തം നിലനിൽപ്പ് സംരക്ഷിക്കാൻ വ്യക്തിഗത ജൈവസംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചു. അവ പര്യാപ്തമല്ലാതായപ്പോൾ സാമൂഹികസംഘടനകൾ രൂപപ്പെട്ടു. സമൂഹങ്ങൾ പര്യാപ്തമല്ലാതായപ്പോൾ ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും വികസിച്ചു. ഓരോ പുതിയ സംഘടനാതലവും മുൻതലത്തിലെ പരിമിതികളെ അതിജീവിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം പുതിയ വിരോധങ്ങളും പുതിയ വെല്ലുവിളികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനനിയമം. വികസനം എന്നത് വിരോധങ്ങളുടെ അവസാനമല്ല; മറിച്ച് പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങളിൽ പുതിയ വിരോധങ്ങളുടെ ഉദയമാണ്. മരണഭയവും ഈ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണ്. അത് ജീവന്റെ ശത്രുവല്ല; ജീവന്റെ നിരന്തരമായ സ്വയംസംഘടനയെയും സാമൂഹികപരിണാമത്തെയും മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന ശക്തമായ ചരിത്രപ്രേരകമാണ്.

മരണഭയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുൻ ഖണ്ഡികകളിൽ നാം കണ്ടത്, അത് ഒരു ദൗർബല്യമോ വൈകാരിക വൈകല്യമോ അല്ലെന്നും മറിച്ച് ജീവന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിൽ രൂപംകൊണ്ട അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു സംരക്ഷണസംവിധാനമാണെന്നുമാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യനിൽ ഈ സംവിധാനം പുതിയൊരു പ്രശ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാരണം മനുഷ്യന് മരണത്തെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല; അതേസമയം മരണത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതിരിക്കാനും കഴിയില്ല. അതിനാൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി മരണത്തെ ജയിക്കുകയല്ല, മറിച്ച് മരണഭയത്തെ മനസ്സിലാക്കി അതിനെ സൃഷ്ടിപരമായ ജീവിതശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇതാണ് മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ ഉയർന്ന പരിണാമഘട്ടം.

പ്രകൃതിയിൽ ഭയത്തിന് രണ്ട് പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങളുണ്ട്. ഒന്നാമത്തേത് ജീവനെ സംരക്ഷിക്കുക, രണ്ടാമത്തേത് ജീവനെ പഠിപ്പിക്കുക. അപകടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അനുഭവം മസ്തിഷ്കത്തിൽ സൂക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പിന്നീട് സമാന സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി പ്രതികരിക്കാൻ ജീവിയെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഭയം ജീവനെ തടയുന്ന ശക്തിയല്ല; ജീവനെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്ന വിവരസംവിധാനമാണ്. എന്നാൽ ഈ സംവിധാനം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് നിരന്തരം സജീവമായിരിക്കുമ്പോഴാണ് അത് രോഗാവസ്ഥയായി മാറുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് എല്ലാ സംവിധാനങ്ങളും ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലൂടെയാണ് ആരോഗ്യകരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നത്. ഒരു ജീവിയിൽ യോജിപ്പിശക്തി പൂർണമായി ഇല്ലാതാകുകയോ വിഘടനശക്തി പൂർണമായി ഇല്ലാതാകുകയോ ചെയ്താൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കില്ല. അതുപോലെ ഭയത്തിന്റെ പൂർണ അഭാവവും അതിരുകടന്ന ഭയവും ഒരുപോലെ അപകടകരമാണ്. അപകടബോധമില്ലാത്ത വ്യക്തി അനാവശ്യമായ സാഹസങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയും ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. മറുവശത്ത് എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും മരണഭയം മാത്രം അനുഭവിക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് ജീവിതത്തെ സൃഷ്ടിപരമായി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയുകയുമില്ല. ആരോഗ്യമുള്ള മനസ്സ് ഈ രണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ്.

ആധുനിക ന്യൂറോശാസ്ത്രം കാണിക്കുന്നത് മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കം സ്ഥിരമായ ഒരു അവയവമല്ല എന്നതാണ്. ഓരോ അനുഭവവും മസ്തിഷ്കത്തിലെ നാഡീബന്ധങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്നു. പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു, പഴയവ ശക്തിപ്പെടുകയോ ദുർബലമാകുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഈ ന്യൂറോപ്ലാസ്റ്റിസിറ്റിയാണ് മനുഷ്യന് തന്റെ ഭയങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനകാരണം.

ഉദാഹരണത്തിന്, വിമാനയാത്രയെ ഭയപ്പെടുന്ന ഒരാൾ ക്രമേണ സുരക്ഷിതമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ യാത്രാനുഭവം നേടുമ്പോൾ മസ്തിഷ്കം പുതിയ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നു. പഴയ ഭയസ്മരണകൾക്ക് പകരം പുതിയ സുരക്ഷാനുഭവങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇതോടെ അമിഗ്ഡാലയുടെ അമിതപ്രതികരണം കുറയുകയും പ്രീഫ്രോണ്ടൽ കോർട്ടെക്സ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി ഭയത്തെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് വിവരസംഘടനയുടെ പുനർസന്തുലനമാണ്. പുതിയ വിവരങ്ങൾ പഴയ വിവരങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അവയുമായി സംയോജിച്ച് പുതിയ ഗുണപരമായ സംഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ മരണഭയത്തെ മറികടക്കുന്നത് അതിനെ അടിച്ചമർത്തലല്ല; അതിനെ പുതിയ അറിവിലൂടെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കലാണ്.

ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ അറിവ് വർധിച്ചതിനനുസരിച്ച് ചില ഭയങ്ങൾ കുറഞ്ഞതും പുതിയ ചില ഭയങ്ങൾ ഉണ്ടായതും കാണാം. ഇടിമിന്നലിനെ ഒരുകാലത്ത് ദൈവത്തിന്റെ കോപമായി കണ്ടിരുന്നു. ഇന്ന് അത് വൈദ്യുത പ്രതിഭാസമാണെന്ന് ശാസ്ത്രം വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു. രോഗങ്ങളെ ഒരുകാലത്ത് ദുരാത്മാക്കളുടെ ശാപമായി കണക്കാക്കിയിരുന്നു. ഇന്ന് അവയുടെ ജൈവകാരണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഈ അറിവ് മനുഷ്യനെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാക്കി.

എന്നാൽ അറിവ് എല്ലാ ഭയങ്ങളെയും ഇല്ലാതാക്കിയിട്ടില്ല. മറിച്ച് ആണവയുദ്ധം, കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, പരിസ്ഥിതി തകർച്ച, ജൈവായുധങ്ങൾ, ആഗോള മഹാമാരികൾ തുടങ്ങിയ പുതിയ ആശങ്കകളും അറിവിലൂടെ തന്നെ രൂപപ്പെട്ടു. അതിനാൽ അറിവും ഭയവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ലളിതമല്ല. അറിവ് പഴയ ഭയങ്ങളെ കുറയ്ക്കുകയും പുതിയ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വമനുസരിച്ച് ഇത് സ്വാഭാവികമാണ്. ഓരോ പുതിയ സംഘടനാതലവും പുതിയ വിരോധങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ അറിവിന്റെ വളർച്ച ഭയത്തിന്റെ അവസാനമല്ല; മറിച്ച് കൂടുതൽ യാഥാർത്ഥ്യബോധമുള്ള ഭയത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമാണ്.

മരണഭയത്തെ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കുന്നത് വ്യക്തിത്വവികാസത്തിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നു. മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം ഇല്ലാത്ത വ്യക്തി പലപ്പോഴും ജീവിതത്തിന്റെ മൂല്യം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല. എന്നാൽ മരണഭയത്തിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് ജീവിതത്തെ ആസ്വദിക്കാനും കഴിയുന്നില്ല.

ഇവിടെ ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ സന്തുലനം ആവശ്യമാണ്. മരണം അനിവാര്യമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ജീവിതത്തിലെ ഓരോ നിമിഷത്തിനും പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. സമയം പരിമിതമാണെന്ന തിരിച്ചറിവ് അനാവശ്യമായ വൈകിപ്പിക്കലുകൾ കുറയ്ക്കുന്നു. ബന്ധങ്ങളുടെ മൂല്യം വർധിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു. വ്യക്തി കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ ജീവിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ഇതാണ് സ്റ്റോയിക് തത്ത്വചിന്ത മുതൽ ആധുനിക അസ്തിത്വതത്ത്വചിന്ത വരെ പല ചിന്താപദ്ധതികളും ഊന്നിപ്പറഞ്ഞ ആശയം. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇതിന് ജൈവപരവും പരിണാമപരവുമായ വിശദീകരണവും നൽകുന്നു. മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം ജീവന്റെ വിവരസംഘടനയെ ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ മരണബോധം മനുഷ്യവികാസത്തിന്റെ തടസ്സമല്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ പ്രചോദനമാണ്.

മനുഷ്യൻ ഒരു സാമൂഹികജീവിയാണ്. അതിനാൽ മരണഭയത്തിന്റെ രൂപാന്തരം വ്യക്തിപരമായ തലത്തിൽ മാത്രം സംഭവിക്കുന്നില്ല. ഒരാൾ സ്വന്തം ജീവിതത്തെ മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ മരണഭയത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാറുന്നു. സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിനേക്കാൾ വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്ക് മനുഷ്യൻ തിരിയുന്നു.

ശാസ്ത്രജ്ഞർ, അധ്യാപകർ, ഡോക്ടർമാർ, സാമൂഹികപ്രവർത്തകർ, കലാകാരന്മാർ, തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികൾ എന്നിവരുടെ ജീവിതത്തിൽ ഇത് വ്യക്തമായി കാണാം. അവർ സ്വന്തം ജീവിതത്തെക്കാൾ വലിയ ഒരു സാമൂഹികപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായാണ് സ്വയം കാണുന്നത്. അപ്പോൾ മരണഭയം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല; എന്നാൽ അതിന്റെ സ്ഥാനം മാറുന്നു. വ്യക്തിഗത അസ്തിത്വത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ വികാസത്തിലേക്ക് അത് രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ വ്യക്തിഗത യോജിപ്പിശക്തി ഉയർന്ന സംഘടനാതലമായ സാമൂഹിക യോജിപ്പിശക്തിയിൽ ലയിക്കുന്നു. ഇതാണ് മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ മഹത്തായ ആത്മത്യാഗങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതകളുടെയും അടിത്തറ.

വാർധക്യം മരണഭയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ സമീപനത്തിൽ പ്രത്യേക സ്ഥാനം വഹിക്കുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ ജൈവശേഷി കുറയുന്നു, രോഗസാധ്യത വർധിക്കുന്നു, സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും മരണപ്പെടുന്നു, ജീവിതകാലം പരിമിതമാണെന്ന ബോധം ശക്തമാകുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ചിലർ കൂടുതൽ ഭയപ്പെടുന്നു; ചിലർ കൂടുതൽ ശാന്തരാകുന്നു.

ഇവിടെയും പ്രധാന ഘടകം ജൈവാവസ്ഥ മാത്രമല്ല; വിവരസംഘടനയുടെ സ്വഭാവമാണ്. ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംതൃപ്തി, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, അറിവ്, അനുഭവങ്ങൾ, സാമൂഹിക സംഭാവനകൾ എന്നിവ വാർധക്യത്തിലെ മരണഭയത്തെ ഗണ്യമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വാർധക്യം ഒരു പരാജയമല്ല. അത് ജീവന്റെ സ്വയംസംഘടനയുടെ സ്വാഭാവിക ഘട്ടമാണ്. ജീവഘടനയിലെ പുനരുദ്ധാരണ ശേഷി ക്രമേണ കുറയുകയും വിഘടനപ്രവണത വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് പ്രകൃതിയുടെ ഡയലക്ടിക്കൽ നിയമങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. ഈ യാഥാർത്ഥ്യം ശാസ്ത്രീയമായി അംഗീകരിക്കുമ്പോൾ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമീപനം കൂടുതൽ യാഥാർത്ഥ്യബോധമുള്ളതാകുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രായോഗിക സമീപനത്തിൽ മരണഭയത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് അതിനെ ജീവന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ പ്രചോദനമാക്കി മാറ്റുകയാണ് ലക്ഷ്യം. അതിനായി ചില അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാം.

ആദ്യത്തേത്, മരണത്തെ പ്രകൃതിവിരുദ്ധമായ ഒരു ദുരന്തമായി കാണാതെ ജീവന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായാണ് കാണേണ്ടത്. രണ്ടാമത്തേത്, മരണഭയം ശാസ്ത്രീയ അറിവിലൂടെ യാഥാർത്ഥ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. മൂന്നാമത്തേത്, വ്യക്തിജീവിതത്തെ വിശാലമായ സാമൂഹികപ്രക്രിയകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. നാലാമത്തേത്, ആരോഗ്യകരമായ ജീവിതശൈലിയിലൂടെ ജീവന്റെ ഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തണം. അഞ്ചാമത്തേത്, സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ വ്യക്തിയുടെ വിവരപരമായ സംഭാവന സമൂഹത്തിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കണം.

ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം ജീവിതത്തിന്റെ മൂല്യം ആയുസ്സിന്റെ ദൈർഘ്യത്തിൽ മാത്രമല്ല എന്നതാണ്. ജീവിച്ച വർഷങ്ങളുടെ എണ്ണത്തേക്കാൾ പ്രധാനമാണ് ആ ജീവിതത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരവും സാമൂഹിക സ്വാധീനവും. ചരിത്രത്തിലെ അനേകം മഹത്തായ വ്യക്തികൾ ദീർഘായുസ്സുള്ളവരായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ അവരുടെ വിവരസംഭാവന മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തീർന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ അവരുടെ ജൈവസംഘടന അവസാനിച്ചെങ്കിലും അവർ സൃഷ്ടിച്ച വിവരസംഘടന ഉയർന്ന സാമൂഹികസംഘടനകളിൽ തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

മരണഭയം മനുഷ്യന്റെ ശത്രുവല്ല; ജീവന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിൽ രൂപംകൊണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംരക്ഷണസംവിധാനങ്ങളിലൊന്നാണ്. അത് ജൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ആരംഭിച്ച് ന്യൂറോശാസ്ത്രത്തിലൂടെ വികസിക്കുകയും ആത്മബോധത്തിൽ അസ്തിത്വചോദ്യമായി മാറുകയും സമൂഹത്തിൽ സംസ്കാരത്തെയും ശാസ്ത്രത്തെയും രാഷ്ട്രീയത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ദീർഘമായ പരിണാമയാത്രയിൽ മരണഭയം നിരന്തരം പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങളിലേക്ക് രൂപാന്തരപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയെയും ഒരു ഏകീകൃത ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ജീവൻ എന്നത് യോജിപ്പിശക്തികളും വിഘടനശക്തികളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ്. മരണം ആ സന്തുലനത്തിന്റെ ഒരു പരിവർത്തനമാണ്. മരണഭയം ആ സന്തുലനം കഴിയുന്നത്ര കാലം നിലനിർത്താനുള്ള ജീവന്റെ വിവരപരമായ ശ്രമമാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ വികാസത്തോടെ ഈ ശ്രമം ജൈവസംരക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് ശാസ്ത്രത്തിലേക്കും സംസ്കാരത്തിലേക്കും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കും ചരിത്രസൃഷ്ടിയിലേക്കും വ്യാപിച്ചു.

അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം മരണത്തെ നിഷേധിക്കുന്നതിലല്ല; മറിച്ച് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവിനെ ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ അർത്ഥവത്തും ശാസ്ത്രീയവും മാനവികവും സൃഷ്ടിപരവുമാക്കുന്ന ശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിലാണ്. അതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മരണഭയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം.

മരണഭയം എല്ലാ ജീവികളിലും ഒരേ രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നില്ല. ജീവിയുടെ പരിണാമനില, നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത, സാമൂഹികസംഘടന, വിവരസംസ്കരണശേഷി, ആത്മബോധത്തിന്റെ തോത് എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ച് മരണഭയത്തിന്റെ സ്വഭാവവും തീവ്രതയും ഗുണപരമായി മാറുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് വളരെ സ്വാഭാവികമാണ്. കാരണം ഓരോ പുതിയ സംഘടനാതലത്തിലും ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ (Emergent Properties) രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യനിലെ മരണഭയത്തെ നേരിട്ട് ഒരു ബാക്ടീരിയയുടെയോ മത്സ്യത്തിന്റെയോ ഭയവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാനാവില്ല. എന്നിരുന്നാലും അവയെല്ലാം ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന യോജിപ്പിശക്തിയുടെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണ്.

വിവിധ ജീവിവർഗങ്ങളെ താരതമ്യപരമായി പഠിക്കുമ്പോൾ ജീവപരിണാമത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിൽ മരണഭയം എങ്ങനെ ക്രമേണ രൂപാന്തരപ്പെട്ടുവെന്ന് വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും. എല്ലാ ജീവികളിലും മരണഭയം ഒരേ രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നില്ല. ജീവിയുടെ പരിണാമനില, നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത, വിവരസംസ്കരണശേഷി, സാമൂഹികജീവിതം, ആത്മബോധം എന്നിവ വർധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് മരണഭയവും ഗുണപരമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് ഒരു ഉദ്ഭവപരിണാമ (Emergent Evolution) പ്രക്രിയയാണ്. അതായത്, ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന നിലനിൽപ്പുപ്രവണത ഓരോ പുതിയ സംഘടനാതലത്തിലും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ കൈവരിച്ചുകൊണ്ട് വികസിക്കുന്നു.

ഈ പരിണാമയാത്രയുടെ തുടക്കം ഏകകോശജീവികളിലാണ് കാണുന്നത്. ബാക്ടീരിയകൾ, ആർക്കിയകൾ, ഏകകോശ പ്രോട്ടോസോവകൾ തുടങ്ങിയ ജീവികൾക്ക് മസ്തിഷ്കമോ നാഡീവ്യൂഹമോ വികാരങ്ങളോ ഇല്ല. എന്നിരുന്നാലും അവയുടെ പെരുമാറ്റം സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ജീവൻ നിലനിർത്താനുള്ള ശക്തമായ ജൈവപ്രവണത വ്യക്തമായി കാണാം. ജീവിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളിലേക്ക് അവ നീങ്ങുകയും അപകടകരമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. രാസസൂചനകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കെമോട്ടാക്സിസ്, പ്രകാശത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഫോട്ടോടാക്സിസ്, ഓക്സിജന്റെ സാന്ദ്രതയനുസരിച്ചുള്ള ചലനം എന്നിവയെല്ലാം ജീവന്റെ സംഘടിതാവസ്ഥ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രതികരണങ്ങളാണ്. പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളിൽ ചില ബാക്ടീരിയകൾ സ്പോറുകളായി മാറി വർഷങ്ങളോ പതിറ്റാണ്ടുകളോ അതിജീവിക്കുകയും, ചില ഏകകോശജീവികൾ ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ച് പുതിയ അതിജീവനതന്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവയെ മനുഷ്യന്റെ അർത്ഥത്തിൽ മരണഭയം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ശരിയാകില്ല. എന്നിരുന്നാലും ജീവന്റെ സംഘടിതാവസ്ഥ നിലനിർത്താനുള്ള അടിസ്ഥാന ജൈവപ്രവണതയുടെ ആദ്യഘട്ടമായാണ് ഇവയെ കാണേണ്ടത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് യോജിപ്പിശക്തിയുടെ ഏറ്റവും പ്രാഥമിക വിവരപ്രകടനമാണ്.

സസ്യങ്ങളിൽ എത്തുമ്പോൾ ഈ വിവരസംഘടന കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. സസ്യങ്ങൾക്ക് നാഡീവ്യൂഹമോ മസ്തിഷ്കമോ ഇല്ലെങ്കിലും അവ പരിസ്ഥിതിയിലെ ഭീഷണികളെ അതിസൂക്ഷ്മമായി തിരിച്ചറിയുകയും അതിനനുസരിച്ച് ജൈവപ്രതികരണങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു സസ്യത്തെ കീടങ്ങൾ ആക്രമിക്കുമ്പോൾ അത് പ്രതിരോധരാസപദാർത്ഥങ്ങൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ചില സസ്യങ്ങൾ വായുവിലൂടെ രാസസന്ദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ച് സമീപത്തുള്ള സസ്യങ്ങളെയും പ്രതിരോധത്തിനായി സജ്ജമാക്കുന്നു. ചില മരങ്ങൾ ഭൂഗർഭ ഫംഗസ് ശൃംഖലകളിലൂടെ വിവരങ്ങൾ കൈമാറുന്നുവെന്ന് ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വരൾച്ച, അമിതചൂട്, ഉപ്പിന്റെ അളവിലെ വർധന, രോഗാണുക്കളുടെ ആക്രമണം തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ സസ്യങ്ങൾ ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനം മാറ്റി പുതിയ പ്രതിരോധപ്രക്രിയകൾ സജീവമാക്കുന്നു. ഇവിടെ മനുഷ്യനെപ്പോലുള്ള ഭയമില്ലെങ്കിലും ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ വിവരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന അതിസങ്കീർണ്ണമായ ജൈവസംഘടന പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പിന്നീട് മൃഗങ്ങളിൽ വൈകാരികപ്രതികരണങ്ങളായി വികസിക്കുന്ന സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രാഥമികരൂപമാണിത്.

അകശേരുകജീവികളിൽ നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ വികാസത്തോടൊപ്പം മരണഭയത്തിന്റെ പുതിയ ഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നു. പ്രാണികൾ, ഞണ്ടുകൾ, ചിപ്പികൾ, ചിലന്തികൾ, കീടങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ജീവികൾക്ക് അപകടങ്ങളെ അതിവേഗം തിരിച്ചറിയാനും പ്രതികരിക്കാനും കഴിയും. ഒരു ഈച്ചയുടെ നിഴൽ കണ്ടാൽ പാറ്റ ഉടൻ ഒളിക്കുന്നു; ചില ഒക്ടോപസുകൾ ശരീരത്തിന്റെ നിറം മാറ്റി ശത്രുവിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നു; ചിലന്തികൾ ശരീരത്തിലൂടെയുള്ള വിറയലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ശത്രുവിന്റെ സാന്നിധ്യം തിരിച്ചറിയുന്നു; തേനീച്ചകൾ ശത്രുവിനെ ആക്രമിക്കുമ്പോൾ അലാറം ഫെറോമോണുകൾ പുറന്തള്ളുകയും മുഴുവൻ കോളനിയെയും ജാഗ്രതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയമായ മാറ്റം വ്യക്തിഗത സംരക്ഷണം കൂട്ടായ സംരക്ഷണമായി വികസിക്കുന്നതാണ്. അപകടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരം ഒരു ജീവിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് സാമൂഹിക വിവരസംസ്കരണത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടം.

മത്സ്യങ്ങളിൽ നാഡീവ്യൂഹം കൂടുതൽ വികസിക്കുകയും അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനുള്ള കഴിവ് രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരിക്കൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ട പ്രദേശം പിന്നീട് ഒഴിവാക്കുക, പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുക, വേട്ടക്കാരുടെ പെരുമാറ്റം മനസ്സിലാക്കി പ്രതികരിക്കുക തുടങ്ങിയ കഴിവുകൾ മത്സ്യങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. മത്സ്യക്കൂട്ടങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റം പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ അർഹിക്കുന്നതാണ്. ഒരു മത്സ്യം അപകടം തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ ഏതാനും മില്ലിസെക്കൻഡുകൾക്കുള്ളിൽ മുഴുവൻ കൂട്ടവും ഒരേ ദിശയിൽ നീങ്ങുന്നു. ഓരോ മത്സ്യവും സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനമെടുക്കുന്നില്ല; പകരം കൂട്ടത്തിന്റെ വിവരസംസ്കരണം വ്യക്തികളുടെ വിവരസംസ്കരണത്തെക്കാൾ ഉയർന്ന തലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് ഒരു പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണമാണ്. കൂട്ടത്തിന്റെ ബുദ്ധി വ്യക്തിഗത ബുദ്ധികളുടെ ആകെത്തുകയല്ല; മറിച്ച് ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്ന പുതിയ ഗുണമാണ്.

ഉഭയജീവികളിലും ഉരഗങ്ങളിലും അപകടത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ കൂടുതൽ വികസിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങളെ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കുകയും മറഞ്ഞിരിക്കുക, ശരീരത്തിന്റെ നിറം മാറ്റുക, മരിച്ചതുപോലെ കിടക്കുക, വിഷപദാർത്ഥങ്ങൾ പുറന്തള്ളുക തുടങ്ങിയ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രതിരോധതന്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഉരഗങ്ങളിൽ ഓർമ്മശേഷിയും അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനുള്ള കഴിവും ഗണ്യമായി വികസിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവ നിലവിലുള്ള അപകടങ്ങളോട് മാത്രമല്ല, മുൻകാല അനുഭവങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഭാവിയിലെ അപകടസാധ്യതകളോടും പ്രതികരിക്കുന്നു. ഇവിടെ മരണഭയം തൽക്ഷണപ്രതികരണത്തിൽ നിന്ന് കാലപരമായ തുടർച്ചയുള്ള വിവരസംഘടനയായി വികസിക്കുന്നു.

പക്ഷികളിൽ ഈ വികാസം കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലെത്തുന്നു. അതിവികസിതമായ കാഴ്ചശക്തിയും പഠനശേഷിയും സാമൂഹികസംഘടനയും ഇവയ്ക്ക് ഉണ്ട്. പല പക്ഷികളും അപകടസൂചനകൾ അറിയിക്കാൻ പ്രത്യേക ശബ്ദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ചില ശബ്ദങ്ങൾ ആകാശത്തുനിന്നുള്ള വേട്ടക്കാരെയും മറ്റുചില ശബ്ദങ്ങൾ ഭൂമിയിലുള്ള ശത്രുക്കളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിലുപരി, പല പക്ഷികളും ഭാവിയെ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കി പെരുമാറുന്നു. ഭക്ഷണം സംഭരിക്കുക, സുരക്ഷിതമായ കൂടുകൾ നിർമ്മിക്കുക, കാലാവസ്ഥാനുസരിച്ച് ദീർഘദൂര കുടിയേറ്റം നടത്തുക തുടങ്ങിയവ നിലവിലുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോടുള്ള പ്രതികരണം മാത്രമല്ല; ഭാവിയിലെ അപകടങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി വിലയിരുത്തിയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്. ഇതിലൂടെ മരണഭയം തൽക്ഷണപ്രതികരണത്തിൽ നിന്ന് ഭാവിയെ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കുന്ന വിവരസംഘടനയിലേക്ക് വികസിക്കുന്നു.

സസ്തനികളിൽ മരണഭയം വ്യക്തമായ വൈകാരികരൂപം കൈവരിക്കുന്നു. നായ്ക്കൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, ഡോൾഫിനുകൾ, കുരങ്ങുകൾ തുടങ്ങിയ ജീവികൾ അപകടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ വികാരപ്രതികരണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. അമ്മയിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ഭയം, പരിക്കേറ്റ കൂട്ടാംഗത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ നടത്തുന്ന ശ്രമങ്ങൾ, ശത്രുവിനെ കണ്ടാൽ കൂട്ടായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകൽ, അപകടകരമായ അനുഭവങ്ങൾ ദീർഘകാലം ഓർത്തുവയ്ക്കൽ എന്നിവയെല്ലാം മരണഭയം വികാരപരമായ തലത്തിലെത്തിയതിന്റെ തെളിവുകളാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ആനകൾ മരിച്ച ആനകളുടെ അസ്ഥികളെ സ്പർശിച്ച് അവയുടെ സമീപത്ത് നിശ്ശബ്ദമായി നിൽക്കുന്നതും, ചിമ്പാൻസികളും ഗൊറില്ലകളും മരിച്ച കുഞ്ഞുങ്ങളെ മണിക്കൂറുകളോ ദിവസങ്ങളോ ചുമന്നുനടക്കുന്നതും പോലുള്ള പെരുമാറ്റങ്ങൾ ഗവേഷകരുടെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയെ മനുഷ്യനെപ്പോലുള്ള മരണബോധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവായി കാണുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി അതിശയോക്തിയായിരിക്കുമെങ്കിലും, മരണം ഒരു സാമൂഹികസംഭവമായി തിരിച്ചറിയാനുള്ള പ്രാരംഭരൂപങ്ങൾ ഇവയിൽ കാണാൻ കഴിയുന്നു.

മഹാകുരങ്ങുകളിൽ ഈ വികാസം കൂടുതൽ മുന്നേറുന്നു. ചിമ്പാൻസികൾ, ബോണോബോകൾ, ഒറാങ്ങുട്ടാനുകൾ, ഗൊറില്ലകൾ എന്നിവയിൽ ആത്മബോധത്തിന്റെ ആദ്യരൂപങ്ങൾ വ്യക്തമായി പ്രകടമാണ്. കണ്ണാടിയിൽ സ്വയം തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ്, ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുക, സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്തുക, ഭാവിയെക്കുറിച്ച് പദ്ധതിയിടുക എന്നിവ ഇവയുടെ ഉയർന്ന ബുദ്ധിശേഷിയുടെ തെളിവുകളാണ്. മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പരിധിവരെ ധാരണ ഇവയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരിക്കാമെന്ന് ചില ഗവേഷകർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, “ഞാൻ ഒരുനാൾ മരിക്കും” എന്ന മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വബോധത്തിന് സമാനമായ ആത്മപ്രതിഫലനശേഷി ഇവയിൽ ഉണ്ടെന്നതിന് ഇതുവരെ വ്യക്തമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരുന്നാലും ഇവിടെ ഒരു നിർണായക പരിണാമപരിവർത്തനം നടക്കുന്നു. ജൈവസംരക്ഷണത്തിനായി രൂപപ്പെട്ട ഭയം ക്രമേണ ആത്മബോധവുമായി സംയോജിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.

മനുഷ്യനിൽ ഈ പരിണാമം ഒരു പുതിയ ഗുണപരമായ തലത്തിലെത്തുന്നു. മനുഷ്യൻ നിലവിലുള്ള അപകടങ്ങളെ മാത്രമല്ല, ഭാവിയിൽ അനിവാര്യമായി സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്ന സ്വന്തം മരണത്തെയും മനസ്സിൽ സങ്കൽപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. സ്വന്തം ജനനം, വാർധക്യം, മരണം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനും, മരണാനന്തരജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താനും, ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാനും മനുഷ്യന് കഴിയുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ മരണഭയം ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരിധി വിട്ട് തത്ത്വചിന്ത, മതം, കല, ശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയം, സംസ്കാരം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തമായ ചരിത്രശക്തിയായി മാറുന്നു.

ഈ മുഴുവൻ താരതമ്യപഠനം ഒരു അടിസ്ഥാനനിയമം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീവപരിണാമത്തിന്റെ ഓരോ പുതിയ ഘട്ടത്തിലും മരണഭയം അളവിൽ മാത്രമല്ല, ഗുണത്തിലും രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. ഏകകോശജീവികളിൽ അത് രാസപ്രതികരണമായും, സസ്യങ്ങളിൽ ജൈവവിവരസംഘടനയായും, അകശേരുകജീവികളിൽ നാഡീപ്രതിഫലനമായും, മത്സ്യങ്ങളിലും ഉരഗങ്ങളിലും പഠിക്കാവുന്ന പെരുമാറ്റമായും, പക്ഷികളിൽ ഭാവിയെ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കുന്ന വിവരസംവിധാനമായും, സസ്തനികളിൽ വൈകാരികാനുഭവമായും, മഹാകുരങ്ങുകളിൽ ആത്മബോധത്തിന്റെ പ്രാരംഭരൂപമായും, മനുഷ്യനിൽ അസ്തിത്വപരമായ ആത്മബോധമായും വികസിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഉദ്ഭവപരിണാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്ന്. ഒരേ അടിസ്ഥാന ജൈവപ്രവണത ഓരോ പുതിയ സംഘടനാതലത്തിലും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ കൈവരിച്ച് നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ജീവന്റെ യോജിപ്പിശക്തി നിരന്തരം ഉയർന്ന വിവരസംഘടനകൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈ പരിണാമം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ജീവന്റെ യോജിപ്പിശക്തി ഓരോ പരിണാമഘട്ടത്തിലും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ വിവരസംഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. മരണഭയം ഈ വിവരസംഘടനയുടെ തുടർച്ചയായ പരിണാമത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. അത് ഒരു സ്ഥിരവികാരമല്ല; ജീവന്റെ ചരിത്രത്തോടൊപ്പം നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ഉദ്ഭവപ്രതിഭാസമാണ്.

ഈ വിശകലനം നമ്മെ ഒരു അടിസ്ഥാന നിഗമനത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. ജീവജാലങ്ങളിലെ മരണഭയത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ മനഃശാസ്ത്രമോ ന്യൂറോശാസ്ത്രമോ ജൈവശാസ്ത്രമോ പരിണാമസിദ്ധാന്തമോ തത്ത്വചിന്തയോ ഒറ്റയ്ക്ക് മതിയാകുന്നില്ല. ഈ ശാസ്ത്രശാഖകൾ ഓരോന്നും മരണഭയത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത വശങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നുവെങ്കിലും, അവയെല്ലാം ചേർത്തുവായിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ പ്രതിഭാസത്തിന്റെ സമഗ്രസ്വഭാവം വ്യക്തമാകുന്നത്. മരണഭയം ഒരു ബഹുതല, ബഹുമാന, ഉദ്ഭവപരമായ പ്രതിഭാസമാണ്. അതിനെ പൂർണമായി മനസ്സിലാക്കാൻ പദാർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ബോധത്തിലേക്കും, ജീവകോശത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യസമൂഹത്തിലേക്കും, ജൈവപരിണാമത്തിൽ നിന്ന് സംസ്കാരപരിണാമത്തിലേക്കും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഏകീകൃത സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂട് ആവശ്യമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അത്തരം ഒരു സമഗ്ര സമീപനമാണ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.

സാധാരണയായി മരണഭയത്തെ ഒരു വികാരമായി മാത്രമാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഈ പഠനം വ്യക്തമാക്കുന്നത് മരണഭയം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു വിവരപ്രക്രിയയാണെന്നാണ്. ഒരു ജീവി സ്വന്തം സംഘടിതാവസ്ഥയ്ക്ക് ഭീഷണിയായ സാഹചര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ വിശകലനം ചെയ്യുകയും അവയ്‌ക്കെതിരെ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ പ്രതികരണം സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സമഗ്ര ജൈവപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അനുഭവപരമായ രൂപമാണ് ഭയം. ഏകകോശജീവികളിൽ ഈ വിവരപ്രക്രിയ രാസസൂചനകളായി പ്രകടമാകുന്നു. സസ്യങ്ങളിൽ അത് ജൈവരാസ സന്ദേശങ്ങളായി വികസിക്കുന്നു. മൃഗങ്ങളിൽ അത് നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളായി മാറുന്നു. സസ്തനികളിൽ അത് വികാരങ്ങളുടെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. മനുഷ്യനിൽ എത്തുമ്പോൾ അത് ആത്മബോധം, ഭാഷ, സംസ്കാരം, ചരിത്രബോധം, ശാസ്ത്രീയചിന്ത എന്നിവയുമായി സംയോജിച്ച് പുതിയ ഗുണപരമായ തലത്തിലെത്തുന്നു. അതിനാൽ മരണഭയം ഒരു വികാരം മാത്രമല്ല; ജീവന്റെ വിവരസംഘടനയുടെ ഉയർന്ന പ്രകടനമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വമനുസരിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ സംഘടിത ഘടനകളും യോജിപ്പിശക്തികളും വിഘടനശക്തികളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ജീവനും ഈ നിയമത്തിന് അപവാദമല്ല. ഓരോ നിമിഷവും ജീവകോശങ്ങൾ വിഘടിക്കുന്നു, പ്രോട്ടീനുകൾ തകരുന്നു, ഡി.എൻ.എ. കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുന്നു, ഓക്സിഡേറ്റീവ് സമ്മർദ്ദം വർധിക്കുന്നു. അതേസമയം ശരീരം പുതിയ പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും ഡി.എൻ.എ. നന്നാക്കുകയും കേടായ കോശങ്ങളെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ജീവൻ എന്നത് സ്ഥിരതയല്ല; മറിച്ച് നിരന്തരമായ പുനഃസംഘടനയാണ്. ഈ പുനഃസംഘടന വിഘടനപ്രവണതയെ മറികടക്കാൻ കഴിയാതെ വരുന്ന ഘട്ടത്തിലാണ് മരണം സംഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ മരണഭയം യഥാർത്ഥത്തിൽ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയമല്ല; ജീവന്റെ സംഘടിതാവസ്ഥ തകരാനുള്ള സാധ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരപ്രതികരണമാണ്.

സാധാരണ ഭാഷയിൽ മരണം ഒരു നിമിഷത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന സംഭവമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും ജീവശാസ്ത്രം അതിനെ അങ്ങനെ കാണുന്നില്ല. വാർധക്യം ഒരു ദീർഘകാല ജൈവപ്രക്രിയയാണ്. കോശങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത ക്രമേണ കുറയുന്നു. മൈറ്റോകോൺഡ്രിയകളുടെ കാര്യക്ഷമത കുറഞ്ഞുവരുന്നു. ടെലോമിയറുകൾ ചുരുങ്ങുന്നു. പ്രോട്ടീനുകൾ തെറ്റായ രീതിയിൽ മടക്കപ്പെടുന്നു. പ്രതിരോധവ്യവസ്ഥ ദുർബലമാകുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയായാണ് ജീവഘടനയുടെ സ്വയംസംഘടനാശേഷി ക്ഷയിക്കുകയും ഒടുവിൽ മരണം സംഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ മരണം ജീവിതത്തിന്റെ വിരുദ്ധമല്ല; ജീവിതത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ ഡയലക്ടിക്കൽ പരിവർത്തനത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടമാണ്. ജീവനും മരണവും പരസ്പരം വേർതിരിക്കപ്പെട്ട രണ്ട് യാഥാർഥ്യങ്ങളല്ല; ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളാണ്.

ചരിത്രത്തിലുടനീളം മരണഭയത്തെ പലപ്പോഴും മനുഷ്യന്റെ ദൗർബല്യമായി ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പരിണാമജീവശാസ്ത്രവും ന്യൂറോശാസ്ത്രവും ചേർന്ന് നൽകുന്ന ചിത്രം തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. മരണഭയം ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ ജീവികൾ അപകടങ്ങളെ ഒഴിവാക്കാൻ പഠിക്കുമായിരുന്നില്ല. നാഡീവ്യൂഹം ഇത്ര സങ്കീർണ്ണമായി വികസിക്കുമായിരുന്നില്ല. ഓർമ്മശക്തി, പഠനശേഷി, സാമൂഹികസഹകരണം, ഭാഷ, ശാസ്ത്രം, ചികിത്സാവിദ്യ, സംസ്കാരം എന്നിവ ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ വളർന്നുവരുമായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ മരണഭയം പരിണാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ സൃഷ്ടിപരമായ പ്രചോദനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വിഘടനസാധ്യതയാണ് യോജിപ്പിനെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംഘടനാതലങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത ആത്മബോധമാണ്. എന്നാൽ ആത്മബോധം ഒരു പുതിയ ഡയലക്ടിക്കൽ വിരോധവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ജീവൻ ആദ്യമായി സ്വന്തം മരണത്തെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാകുന്നു. കൂടുതൽ ബോധം കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നു. അതേ സമയം കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തവും കൂടുതൽ മരണബോധവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ മഹത്വവും മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വഭയവും ഒരേ പരിണാമപ്രക്രിയയുടെ രണ്ട് വശങ്ങളാണ്. ആത്മബോധമില്ലെങ്കിൽ അസ്തിത്വഭയമില്ല; എന്നാൽ ആത്മബോധമില്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രവും കലയും തത്ത്വചിന്തയും സാമൂഹികബോധവും ഉണ്ടാകുകയുമില്ല.

മരണഭയത്തെ വ്യക്തിപരമായ ഒരു അനുഭവമായി മാത്രം കാണുന്നത് അപൂർണമാണ്. കുടുംബം, ഗോത്രം, സമൂഹം, രാഷ്ട്രം, ആരോഗ്യസംവിധാനം, നിയമം, വിദ്യാഭ്യാസം, ശാസ്ത്രം എന്നിവയെല്ലാം വ്യക്തിഗത മരണസാധ്യത കുറയ്ക്കാൻ മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച ഉയർന്ന സംഘടനാതലങ്ങളാണ്. വ്യക്തിയുടെ സ്വയംസംരക്ഷണശേഷി പരിമിതമായപ്പോൾ സമൂഹം പുതിയ വിവരസംഘടനകൾ സൃഷ്ടിച്ച് കൂട്ടായ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കി. ഈ അർത്ഥത്തിൽ സാമൂഹികപരിണാമം വ്യക്തിഗത മരണഭയത്തിന്റെ സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട രൂപമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഒരു പ്രധാന സംഭാവന ഈ പരിവർത്തനത്തെ വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കുന്നതിലാണ്. വ്യക്തിഗത യോജിപ്പിശക്തി ഉയർന്ന സംഘടനാതലങ്ങളിൽ സാമൂഹിക യോജിപ്പിശക്തിയായി വികസിക്കുന്നു.

ഈ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു പൊതുനിയമം രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയും. ജീവന്റെ സംഘടനാതലം ഉയരുന്നതിനനുസരിച്ച് മരണഭയം ജൈവപ്രതികരണത്തിൽ നിന്ന് വിവരപ്രതികരണമായും, വിവരപ്രതികരണത്തിൽ നിന്ന് വൈകാരികപ്രതികരണമായും, വൈകാരികപ്രതികരണത്തിൽ നിന്ന് ആത്മബോധമായും, ആത്മബോധത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവും ശാസ്ത്രീയവുമായ സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളായും രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. ഈ രൂപാന്തരമാണ് ജീവപരിണാമത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ മരണഭയത്തെ നിരന്തരം പുതിയ ഗുണങ്ങളിലേക്ക് ഉയർത്തിയത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ജീവനും മരണവും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളാണെന്ന് പറയുന്നില്ല. മറിച്ച് അവ ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ അവിഭാജ്യഘടകങ്ങളാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. മരണമില്ലെങ്കിൽ പരിണാമമുണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല. പരിണാമമില്ലെങ്കിൽ പുതിയ ജീവരൂപങ്ങളും പുതിയ ബോധരൂപങ്ങളും ഉണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് മരണം ജീവന്റെ ശത്രുവല്ല; ജീവന്റെ ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതേസമയം ജീവൻ സ്വാഭാവികമായും മരണത്തെ കഴിയുന്നത്ര വൈകിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ സംഘർഷമാണ് ജീവന്റെ ചലനാത്മക സ്വഭാവം.

ഈ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജീവിതത്തെ ഒരു പുതിയ രീതിയിൽ നിർവചിക്കാം. പ്രപഞ്ചത്തിലെ യോജിപ്പിശക്തികളും വിഘടനശക്തികളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനത്തെ വിവരസംഘടനയിലൂടെ സ്വയം നിലനിർത്തുകയും നിരന്തരം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രകൃതിദത്ത പ്രക്രിയയാണ് ജീവൻ. അതുപോലെ, ജീവഘടനയുടെ സ്വയംപുനഃസംഘടനാശേഷി വിഘടനപ്രവണതയെ മറികടക്കാൻ കഴിയാതെ വരുന്ന ഘട്ടത്തിൽ സംഘടിത വിവരസംവിധാനം തകരുന്നതാണ് മരണം. മരണഭയം എന്നത് ജീവന്റെ സംഘടിതാവസ്ഥയ്ക്ക് ഭീഷണിയായ വിഘടനസാധ്യതകളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിനായി രൂപപ്പെട്ട ജൈവ, ന്യൂറൽ, വിവരപര, സാമൂഹിക തലങ്ങളിലുള്ള ഉദ്ഭവപ്രതിഭാസമാണ്.

ഈ പഠനം നൽകുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രായോഗിക സന്ദേശം മരണഭയത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കേണ്ടതില്ല എന്നതാണ്. മറിച്ച് അതിനെ ശാസ്ത്രീയമായി മനസ്സിലാക്കുകയും, യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തോടെ വിശകലനം ചെയ്യുകയും, സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തമായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുകയും, സൃഷ്ടിപരമായ ജീവിതശക്തിയാക്കി മാറ്റുകയും വേണം. മരണഭയം മനുഷ്യനെ ചുരുക്കുന്ന ശക്തിയല്ല; അതിനെ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അത് മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയനാക്കുകയും കൂടുതൽ മാനവികനാക്കുകയും കൂടുതൽ സാമൂഹികനാക്കുകയും കൂടുതൽ സൃഷ്ടിപരനാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അവസാനമായി പറയുമ്പോൾ, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മരണഭയം ജീവന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള സ്വയംസംരക്ഷണപ്രവണതയുടെ ചരിത്രപരമായ പരിണാമമാണ്. ഏകകോശജീവികളിലെ രാസപ്രതികരണങ്ങളിൽ ആരംഭിച്ച ഈ യാത്ര മനുഷ്യനിലെ അസ്തിത്വബോധം വരെ എത്തിച്ചേരുന്നു. ഈ ദീർഘമായ പരിണാമപ്രക്രിയയിൽ മരണഭയം ജൈവസംരക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് ബോധത്തിലേക്കും, ബോധത്തിൽ നിന്ന് സംസ്കാരത്തിലേക്കും, സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ശാസ്ത്രത്തിലേക്കും, ശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കും നിരന്തരം രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം മരണത്തെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്നതിലല്ല; മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവിനെ ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ അർത്ഥപൂർണ്ണവും ശാസ്ത്രീയവും മാനവികവും സൃഷ്ടിപരവുമാക്കുന്ന ചരിത്രശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിലാണ്. ഇതുതന്നെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മരണഭയത്തിന്റെ സമഗ്രവും ഏകീകൃതവും ശാസ്ത്രീയവുമായ ദാർശനിക വ്യാഖ്യാനം.