ക്വാണ്ടങ്ങളും(Quantum) പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം പാളി(Quantum Layers) ഘടനയും – ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രപഞ്ച വീക്ഷണം

മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയചിന്തയുടെ ചരിത്രത്തിൽ “ക്വാണ്ടം” എന്ന ആശയം ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും വിപ്ലവകരമായ കണ്ടെത്തലുകളിലൊന്നാണ്. ന്യൂട്ടണിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രം പ്രപഞ്ചത്തെ തുടർച്ചയായ (continuous) മാറ്റങ്ങളുടെ ലോകമായി കണ്ടപ്പോൾ, ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രം പ്രകൃതി അടിസ്ഥാനതലത്തിൽ വിവിക്ത (discrete) ഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണെന്ന് തെളിയിച്ചു. ഊർജ്ജം തുടർച്ചയായി കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല; മറിച്ച് നിശ്ചിത അളവുകളായ ക്വാണ്ടങ്ങളായാണ് അത് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും പുറന്തള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത്. ഈ കണ്ടെത്തൽ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെ മാത്രമല്ല, മനുഷ്യന്റെ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തെയും ആഴത്തിൽ മാറ്റിമറിച്ചു.

എന്നിരുന്നാലും, ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രം പ്രധാനമായും ഉപആറ്റോമിക ലോകത്തിന്റെ പെരുമാറ്റം വിശദീകരിക്കുന്ന ശാസ്ത്രശാഖയായി വികസിച്ചു. ഫോട്ടോണുകൾ, ഇലക്ട്രോണുകൾ, ക്വാർക്കുകൾ, ഗ്ലുവോണുകൾ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാനകണങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ അതിന് സാധിച്ചെങ്കിലും, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സമഗ്രപരിണാമത്തെ ഒരൊറ്റ ഏകീകൃത ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിൽ വിശദീകരിക്കുക എന്നത് അതിന്റെ ലക്ഷ്യമായിരുന്നില്ല. അജൈവ ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് ജീവൻ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, ജീവിയിൽ നിന്ന് ബോധം എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് സമൂഹം എങ്ങനെ വികസിച്ചു, സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് സംസ്കാരവും നാഗരികതയും എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പരിധിക്ക് പുറത്താണ്.

ഈ വിടവാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പൂരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിലെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളെ സർവപ്രപഞ്ചപരമായ സംഘടനാസിദ്ധാന്തമായി വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സമീപനത്തിൽ “ക്വാണ്ടം” എന്നത് സൂക്ഷ്മകണങ്ങളെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികപദമല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ എല്ലാ സംഘടനാതലങ്ങളിലും ബാധകമായ ഒരു അടിസ്ഥാന ദാർശനിക ആശയമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഒരു ക്വാണ്ടം എന്നത് ഒരു ഭൗതിക വസ്തുവിന്റെയോ പ്രക്രിയയുടെയോ അടിസ്ഥാന സ്വത്വം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട്, അതിലും സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകളുടെ രൂപീകരണത്തിലും പരിണാമത്തിലും പങ്കാളിയാകുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ സ്ഥിരതയുള്ള വിവിക്ത ഘടകമാണ്. ഈ നിർവചനം ക്വാണ്ടത്തെ അളവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമല്ല, സംഘടനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലും നിർവചിക്കുന്നു. അതായത്, ഒരു സംഘടനാതലത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായ അസ്തിത്വം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ ഘടകമാണ് ആ തലത്തിലെ ക്വാണ്ടം.

ഈ നിർവചനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത, അത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ എല്ലാ സംഘടനാതലങ്ങൾക്കും ഒരുപോലെ ബാധകമാണെന്നതാണ്. ഭൗതികലോകത്തിൽ ഒരു ഫോട്ടോൺ വൈദ്യുതകാന്തിക ഫീൽഡിന്റെ ക്വാണ്ടമാണ്. ഒരു ആറ്റം രാസഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ടാണ്. ഒരു തന്മാത്ര രാസസംയുക്തത്തിന്റെ ക്വാണ്ടാണ്. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു ജീവകോശം ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ടാണ്. സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു വ്യക്തി സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ടാണ്. ഓരോ സംഘടനാതലത്തിനും അതിന്റേതായ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ട് ഉണ്ട്. അതിനാൽ “ക്വാണ്ടം” എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക വലിപ്പത്തിലുള്ള വസ്തുവല്ല; മറിച്ച് ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാതലത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ സ്വതന്ത്ര സ്വത്വഘടകമാണ്.

ഇവിടെ “സ്വത്വം” (Identity) എന്ന ആശയം കേന്ദ്രസ്ഥാനത്താണ്. ഒരു വസ്തുവിന്റെ സ്വത്വം അതിന്റെ വലിപ്പം കൊണ്ടല്ല നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്; അതിന്റെ ഘടനയും പ്രവർത്തനവുമാണ് അതിനെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ജലതന്മാത്രയെ രണ്ടായി വിഭജിച്ചാൽ രണ്ട് ജലതന്മാത്രകൾ ലഭിക്കുകയില്ല; ഹൈഡ്രജനും ഓക്സിജനും ലഭിക്കും. അതിനാൽ ജലത്തിന്റെ സ്വത്വം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ ഘടകം ജലതന്മാത്രയാണ്. അതാണ് ജലത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം. അതുപോലെ, ഒരു ജീവകോശത്തെ അതിന്റെ നിർണായകഘടകങ്ങളായി വിഭജിച്ചാൽ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടും. അതിനാൽ ജീവകോശമാണ് ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ടം.

ഈ ആശയം ഒരു സർവസാധാരണ നിയമത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഓരോ സംഘടനാതലത്തിനും അതിന്റെ സ്വത്വം സംരക്ഷിക്കുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ സ്ഥിരതയുള്ള വിവിക്ത ഘടകമുണ്ട്. ആ ഘടകമാണ് ആ സംഘടനാതലത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം എന്നത് കേവലം സൂക്ഷ്മലോകത്തിലെ ഒരു ഭൗതിക ആശയമല്ല; അത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സംഘടനാപരമായ സർവസാധാരണ നിയമമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടുത്ത അടിസ്ഥാനസിദ്ധാന്തം ക്വാണ്ടം പാളികൾ (Quantum Layers) എന്ന ആശയമാണ്. പ്രപഞ്ചം ഒരൊറ്റ ഏകതല യാഥാർത്ഥ്യമല്ല. അത് അനന്തമായ സംഘടനാതലങ്ങളുടെ ഒരു ശ്രേണിയാണ്. ഓരോ സംഘടനാതലവും ഒരു ക്വാണ്ടം പാളിയാണ്. ഓരോ പാളിക്കും അതിന്റേതായ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ടുകളും നിയമങ്ങളും പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളും ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും ഉണ്ട്. ഈ പാളികൾ പരസ്പരം ഒറ്റപ്പെട്ടവയല്ല; അവ പരസ്പരം ആശ്രയിക്കുകയും പരസ്പരം ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം പാളികളെ ഒരു കെട്ടിടത്തിന്റെ നിലകളായി സങ്കൽപ്പിക്കുന്നത് തെറ്റിദ്ധാരണയുണ്ടാക്കും. കാരണം ഓരോ പാളിയും താഴെയുള്ള പാളിയുടെ മുകളിൽ വെറുതെ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നതല്ല. മറിച്ച് താഴ്ന്ന പാളിയിലെ ക്വാണ്ടുകൾ തമ്മിലുള്ള പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നാണ് അടുത്ത പാളി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം പാളികൾ വെറും സ്ഥാനപരമായ (spatial) പാളികളല്ല; സംഘടനാപരവും പ്രവർത്തനപരവും വിവരപരവുമായ (organizational, functional and informational) പാളികളാണ്.

പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദ്യകാലഘട്ടത്തിൽ അടിസ്ഥാന ഫീൽഡുകളും പ്രാഥമിക കണങ്ങളും മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ആറ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ആറ്റങ്ങളുടെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. തന്മാത്രകളുടെ സങ്കീർണ്ണസംഘടനയിൽ നിന്ന് അജൈവ ജീവോൽഭവത്തിലൂടെ ജീവകോശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ജീവകോശങ്ങളുടെ സഹകരണത്തിൽ നിന്ന് ബഹുകോശജീവികൾ വികസിച്ചു. ജീവികളുടെ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് സമൂഹങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. സമൂഹങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭാഷയും സംസ്കാരവും ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും നാഗരികതയും വികസിച്ചു. ഓരോ ഘട്ടവും ഒരു പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയുടെ ഉദയമാണ്.

ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം, ഓരോ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയും അതിനു താഴെയുള്ള പാളിയെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിനെ ഉൾക്കൊണ്ട് അതിനെ അതിലുമുയർന്ന സംഘടനാതലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു എന്നതാണ്. ഈ ആശയം ഹെഗേലിയൻ ഡയലക്ടിക്സിലെ “Aufhebung” എന്ന ആശയത്തോട് സാമ്യമുള്ളതാണെങ്കിലും, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഇത് ശുദ്ധമായ ദാർശനിക സങ്കൽപ്പമല്ല. ഭൗതികവും ജൈവവും സാമൂഹികവുമായ എല്ലാ പരിണാമങ്ങളിലും കാണാൻ കഴിയുന്ന സർവസാധാരണ സംഘടനാസിദ്ധാന്തമാണ്.

ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ജീവകോശത്തിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ ആറ്റങ്ങളും അവയുടെ രാസസ്വഭാവം നിലനിർത്തുന്നു. എന്നാൽ ജീവകോശം വെറും രാസവസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല. അതിൽ ഉപാപചയം, സ്വയംപകർപ്പ്, വിവരസംഭരണം, പരിസ്ഥിതിയോടുള്ള പ്രതികരണം തുടങ്ങിയ പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, കോടിക്കണക്കിന് ജീവകോശങ്ങൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന മനുഷ്യശരീരം വെറും കോശങ്ങളുടെ കൂട്ടമല്ല; ബോധം, ഓർമ്മ, ഭാഷ, ചിന്ത, സൃഷ്ടിപരത തുടങ്ങിയ പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ അവിടെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇവയെ താഴ്ന്ന പാളിയിലെ നിയമങ്ങൾ മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ പ്രാധാന്യം. ഓരോ പാളിക്കും അതിന്റേതായ നിയമങ്ങളുണ്ട്. താഴ്ന്ന പാളിയിലെ നിയമങ്ങൾ ഉയർന്ന പാളിയുടെ നിലനിൽപ്പിന് അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ അവ മാത്രം ഉയർന്ന പാളിയുടെ മുഴുവൻ പെരുമാറ്റത്തെയും വിശദീകരിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല. കാരണം ഓരോ പുതിയ പാളിയിലും പുതിയ ബന്ധങ്ങളും പുതിയ വിവരസംഘടനകളും പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം എന്നത് വലിപ്പം വർധിക്കുന്ന പ്രക്രിയയല്ല; സംഘടനാതലങ്ങൾ ഉയരുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പ്രപഞ്ചത്തെ ഒരു മഹത്തായ പദാർത്ഥസമാഹാരമായി കാണുന്നില്ല. അത് പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട അനന്തമായ ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ സ്വയംസംഘടിതവും സ്വയംപരിണമിക്കുന്നതുമായ ഒരു ചലനാത്മക ശൃംഖലയായാണ് പ്രപഞ്ചത്തെ കാണുന്നത്. ഓരോ പാളിയും അതിന്റേതായ ക്വാണ്ടുകളാൽ നിർമ്മിതമാണ്. ഓരോ ക്വാണ്ടും അതിന്റേതായ സ്വത്വം സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഓരോ പാളിയും അതിനുമുകളിലുള്ള പുതിയ പാളിയുടെ ഉദയത്തിന് അടിത്തറയാകുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ ഉദ്ഭവവും പുനഃസംഘടനയും തന്നെയാണ് പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രക്രിയ.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ “ക്വാണ്ടം” എന്നത് ഒരു ഭൗതിക അളവുകോൽ മാത്രമല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സംഘടനാത്മക വ്യാകരണത്തിലെ അടിസ്ഥാനപദമാണ്. അതുപോലെ “ക്വാണ്ടം പാളികൾ” എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ വാക്യനിർമ്മാണമാണ്. ഈ രണ്ടും ചേർന്നാണ് ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് ജീവനും, ജീവിയിൽ നിന്ന് ബോധവും, ബോധത്തിൽ നിന്ന് സമൂഹവും, സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് നാഗരികതയും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മഹാപരിണാമത്തെ ഏകീകൃതമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ സിദ്ധാന്തം, പ്രപഞ്ചത്തിലെ യാതൊരു ക്വാണ്ടും യാദൃശ്ചികമായി രൂപപ്പെടുന്നില്ല എന്നതാണ്. അതുപോലെ, ഒരു ക്വാണ്ടും ഒരു ബാഹ്യശക്തിയുടെ സൃഷ്ടിയുമല്ല. ഓരോ ക്വാണ്ടും പ്രപഞ്ചത്തിൽ സർവവ്യാപിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന രണ്ട് അടിസ്ഥാന പ്രവണതകളായ സംയോജനബലങ്ങളുടെയും (Cohesive Forces) വിഘടനബലങ്ങളുടെയും (Decohesive Forces) നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഈ രണ്ട് പ്രവണതകളും പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ സംഘടനാതലങ്ങളിലും സജീവമാണ്. അവ ഭൗതികകണങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, ആകാശഗംഗകളിലും, ജീവകോശങ്ങളിലും, ജീവികളിലും, മനുഷ്യസമൂഹങ്ങളിലും, ചിന്തകളിലും, സംസ്കാരങ്ങളിലും ഒരുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ സംയോജനബലം എന്നത് വസ്തുക്കളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് പുതിയ സംഘടനകൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സർവസാധാരണ പ്രവണതയാണ്. വിഘടനബലം എന്നത് ആ സംഘടനകളെ വ്യാപിപ്പിക്കുകയോ വേർതിരിക്കുകയോ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയോ പുതിയ രൂപങ്ങളിലേക്ക് പരിണമിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന സർവസാധാരണ പ്രവണതയാണ്. ഇവ പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളാണെങ്കിലും പരസ്പരം നശിപ്പിക്കുന്നവയല്ല. മറിച്ച് ഇവയുടെ സഹവർത്തിത്വമാണ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചലനാത്മകതയ്ക്ക് കാരണം.

പരമ്പരാഗത ദർശനങ്ങളിൽ വിരുദ്ധശക്തികളെ പലപ്പോഴും പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ശത്രുക്കളായി ചിത്രീകരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഈ സമീപനം മാറ്റപ്പെടുന്നു. സംയോജനവും വിഘടനവും പരസ്പരപൂരകങ്ങളാണ്. സംയോജനമില്ലാതെ സ്ഥിരഘടനകൾ ഉണ്ടാകില്ല. വിഘടനമില്ലാതെ പരിണാമവും പുതുമയും ഉണ്ടാകില്ല. സംയോജനമാത്രമുള്ള ഒരു പ്രപഞ്ചത്തിൽ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും ഒടുവിൽ ഒരു ഏകീകൃത ഘടനയായി ലയിച്ചുപോകും. വിഘടനമാത്രമുള്ള ഒരു പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഒരു സ്ഥിരഘടനയും രൂപപ്പെടുകയില്ല. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനും പരിണാമത്തിനും ഈ രണ്ട് പ്രവണതകളും ഒരുപോലെ അനിവാര്യമാണ്.

ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പ്രപഞ്ചത്തെ ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിന്റെ (Dynamic Equilibrium) പ്രപഞ്ചമായി കാണുന്നു. ഇവിടെ സന്തുലനം എന്നത് നിശ്ചലതയല്ല. തുടർച്ചയായ ചലനത്തിനിടയിലും സംഘടന നിലനിർത്തുന്ന അവസ്ഥയാണ്. ഒരു നദിയുടെ ഒഴുക്ക് ഒരിക്കലും നിൽക്കുന്നില്ല. എന്നിട്ടും നദി എന്ന സ്വത്വം നിലനിൽക്കുന്നു. മനുഷ്യശരീരത്തിലെ കോശങ്ങൾ നിരന്തരം നശിക്കുകയും പുതുതായി രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും വ്യക്തിയുടെ സ്വത്വം തുടർച്ചയായി നിലനിൽക്കുന്നു. അതുപോലെ ഓരോ ക്വാണ്ടും അതിന്റെ ആന്തരിക ഘടകങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും സ്വന്തം അടിസ്ഥാനസംഘടന നിലനിർത്തുന്നു.

ഈ ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ് ക്വാണ്ടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടിത്തറ. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഒരു ക്വാണ്ട് എന്നത് സംയോജനബലങ്ങളുടെയും വിഘടനബലങ്ങളുടെയും ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലൂടെ സ്വത്വം നിലനിർത്തുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ സ്ഥിരതയുള്ള വിവിക്ത ഘടകമാണ്. ഇവിടെ “സ്ഥിരത” എന്നത് മാറ്റമില്ലായ്മയല്ല; മറിച്ച് മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും സ്വത്വം നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ ഘടനകളും സ്വയംസംഘടിത (self-organized) സംവിധാനങ്ങളാണ്. ഒരു ആറ്റത്തിൽ ന്യൂക്ലിയസിനെ ഒരുമിച്ച് നിലനിർത്തുന്ന ശക്തികളും ഇലക്ട്രോണുകളുടെ ചലനവും തമ്മിൽ ഒരു സന്തുലനം നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു തന്മാത്രയിൽ രാസബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സംയോജനവും താപചലനം സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിഘടനവും തമ്മിൽ സന്തുലനമുണ്ട്. ഒരു ജീവകോശത്തിൽ നിർമ്മാണപ്രക്രിയകളും (anabolism) വിഘടനപ്രക്രിയകളും (catabolism) തമ്മിലുള്ള സന്തുലനമാണ് ജീവനെ നിലനിർത്തുന്നത്. ഒരു പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥയിൽ ജനനവും മരണവും, ഉൽപ്പാദനവും ഉപഭോഗവും, മത്സരവും സഹകരണവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനമാണ് അതിന്റെ സ്ഥിരതയ്ക്ക് കാരണം. ഒരു സമൂഹത്തിൽ ഏകീകരണവും വൈവിധ്യവും, പരമ്പര്യവും നവീകരണവും, ക്രമവും സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനമാണ് സാമൂഹികസ്ഥിരതയുടെ അടിസ്ഥാനം.

ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട മറ്റൊരു കാര്യം, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ സംയോജനബലങ്ങളും വിഘടനബലങ്ങളും ഓരോ സംഘടനാതലത്തിലും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പ്രകടമാകുന്നത് എന്നതാണ്. ഭൗതികതലത്തിൽ അവ അടിസ്ഥാനബലങ്ങളായോ ഊർജ്ജവിതരണമായോ പ്രകടമാകാം. രാസതലത്തിൽ അവ രാസബന്ധങ്ങളായും രാസപ്രവർത്തനങ്ങളായും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ അവ ഉപാപചയപ്രക്രിയകളായും ജനിതകസ്ഥിരതയും ജനിതകവ്യതിയാനവും ആയുമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സമൂഹത്തിൽ അവ സഹകരണവും മത്സരവും, ഐക്യവും വൈവിധ്യവും, പാരമ്പര്യവും നവീകരണവും എന്ന രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു. അതിനാൽ അടിസ്ഥാനതത്ത്വം ഒന്നായിരിക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ പ്രകടനരൂപം ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിയിലും വ്യത്യസ്തമാണ്.

ഇത് ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ സിദ്ധാന്തവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിക്കും അതിന്റേതായ സംയോജന-വിഘടന പ്രക്രിയകളുണ്ട്. ആറ്റങ്ങളുടെ പാളിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ തന്മാത്രകളുടെ പാളിയിൽ അതേ രൂപത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കില്ല. ജീവകോശങ്ങളുടെ പാളിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ പാളിയിൽ അതേ രീതിയിൽ പ്രകടമാകുകയുമില്ല. എന്നാൽ എല്ലാ പാളികളുടെയും ആഴത്തിലുള്ള സംഘടനാത്മകതത്വം ഒന്നുതന്നെയാണ്—സംയോജനവും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനം.

ഈ ആശയം ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസിലെ “വിരുദ്ധങ്ങളുടെ ഐക്യവും സംഘർഷവും” എന്ന ആശയവുമായി ഭാഗികമായി സാമ്യമുള്ളതാണെങ്കിലും, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അതിനെ കൂടുതൽ കൃത്യമായ സംഘടനാസിദ്ധാന്തമാക്കി വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ വിരുദ്ധങ്ങൾ വെറും സംഘർഷത്തിലല്ല; അവ നിരന്തരം പുതിയ സംഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സംഘർഷം ഒരു ഭാഗം മാത്രമാണ്. സഹകരണം, സന്തുലനം, സ്വയംസംഘടന, ഉദ്ഭവം (emergence), പുനഃസംഘടന എന്നിവയും ഒരുപോലെ അടിസ്ഥാനപരമാണ്. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഡയലക്ടിക്സ് എന്നത് വിരുദ്ധങ്ങളുടെ നാശകരമായ ഏറ്റുമുട്ടലല്ല; മറിച്ച് സൃഷ്ടിപരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഈ സമീപനം പരിണാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ധാരണയും നൽകുന്നു. പരിണാമം എന്നത് പുതിയ ഘടകങ്ങൾ പുറത്തുനിന്ന് ചേർക്കപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയല്ല. ഒരു ക്വാണ്ടിനുള്ളിലെ സംയോജന-വിഘടന സന്തുലനം ക്രമേണ മാറുകയും ഒരു നിർണായകഘട്ടത്തിലെത്തുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ പുതിയ സംഘടനാരൂപം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ പുതിയ സംഘടനയാണ് അടുത്ത ക്വാണ്ടം പാളിയുടെ ആരംഭം. അതിനാൽ പരിണാമം ഒരു രേഖീയ വളർച്ചയല്ല; സന്തുലനങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായ പുനഃസംഘടനയാണ്.

ഇതിന് അജൈവ ജീവോൽഭവം ഒരു മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. പ്രാഥമിക ഭൂമിയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ലളിതമായ രാസതന്മാത്രകൾ ദീർഘകാലം പരസ്പരം ഇടപെട്ടു. അവയുടെ സംയോജനവും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം ക്രമേണ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ സ്വയംസംഘടിത സംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചു. ഒടുവിൽ സ്വയംപകർപ്പിനും ഉപാപചയത്തിനും കഴിവുള്ള ആദ്യജീവകോശങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇത് വെറും കൂടുതൽ തന്മാത്രകൾ കൂട്ടിച്ചേർന്നതുകൊണ്ടല്ല സംഭവിച്ചത്; മറിച്ച് ഒരു പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളി ഉദ്ഭവിച്ചതുകൊണ്ടാണ്. അതിനാൽ ജീവൻ രസതന്ത്രത്തിന്റെ ലളിതമായ തുടർച്ചയല്ല; രാസപാളിയിൽ നിന്ന് ജൈവപാളിയിലേക്കുള്ള ഗുണപരമായ കുതിച്ചുചാട്ടമാണ്.

ഇതേ നിയമം മനുഷ്യബോധത്തിനും ബാധകമാണ്. ന്യൂറോണുകളുടെ എണ്ണം വർധിച്ചതുകൊണ്ടുമാത്രം ബോധം രൂപപ്പെടുന്നില്ല. അവ തമ്മിലുള്ള സംഘടനാപരമായ ബന്ധങ്ങൾ ഒരു പുതിയ സന്തുലനത്തിലെത്തുമ്പോഴാണ് ബോധം എന്ന പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ വ്യക്തികളുടെ എണ്ണം വർധിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം സമൂഹം രൂപപ്പെടുന്നില്ല. അവരുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളും വിവരവിനിമയവും സഹകരണവും സംഘർഷവും ചേർന്ന് ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക ക്വാണ്ടം പാളി സൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴാണ് സമൂഹം യഥാർത്ഥ അർത്ഥത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഓരോ ക്വാണ്ടും ഒരു വസ്തു മാത്രമല്ല; ഒരു ചലനാത്മക സംഘടനാപ്രക്രിയയാണ്. ഓരോ ക്വാണ്ടും സ്വത്വം സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു സന്തുലനാവസ്ഥയാണ്. ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിയും അത്തരം സന്തുലനങ്ങളുടെ കൂട്ടായ സ്വയംസംഘടിത ശൃംഖലയാണ്. പ്രപഞ്ചപരിണാമം എന്നത് ഈ സന്തുലനങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ രൂപീകരണവും രൂപാന്തരവും പുനഃസംഘടനയുമാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാനനിയമം ഇങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം: “പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഓരോ ക്വാണ്ടും സംയോജനബലങ്ങളുടെയും വിഘടനബലങ്ങളുടെയും ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിയും താഴ്ന്ന പാളിയിലെ ക്വാണ്ടുകളുടെ സ്വയംസംഘടനയിലൂടെ രൂപംകൊള്ളുന്നു. സന്തുലനത്തിലെ ഗുണപരമായ മാറ്റങ്ങളാണ് പുതിയ ക്വാണ്ടുകളെയും പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളികളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചപരിണാമം എന്നത് ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ നിരന്തരമായ ഉദ്ഭവത്തിന്റെയും സ്വയംസംഘടനയുടെയും ഡയലക്ടിക്കൽ ചരിത്രമാണ്.”

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്നാണ് പ്രപഞ്ചത്തെ ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ (Quantum Layers) ചലനാത്മക ശ്രേണിയായി കാണുന്ന സമീപനം. ഈ സമീപനത്തിൽ പ്രപഞ്ചം ഒരേ സ്വഭാവമുള്ള ദ്രവ്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ വ്യാപനമല്ല; മറിച്ച് വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനേകം ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ സ്വയംസംഘടിതമായ ഒരു ശൃംഖലയാണ്. ഓരോ പാളിയും അതിനുതാഴെയുള്ള പാളിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപംകൊള്ളുന്നു. എന്നാൽ ഒരു പുതിയ പാളി ഒരിക്കലും താഴ്ന്ന പാളിയുടെ യാന്ത്രിക ആവർത്തനമല്ല. അത് പുതിയ നിയമങ്ങളും പുതിയ സ്വത്വവും പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും (Emergent Properties) ഉള്ള ഒരു പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യമാണ്.

ഇവിടെ “പാളി” (Layer) എന്ന പദം സ്ഥാനപരമായ അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതല്ല. അത് സംഘടനാതലത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ആറ്റം ഒരു തന്മാത്രയുടെ “മുകളിൽ” സ്ഥിതിചെയ്യുന്നില്ല. മറിച്ച് തന്മാത്ര രൂപപ്പെടുന്നത് ആറ്റങ്ങളുടെ പ്രത്യേക സംഘടനയിലൂടെയാണ്. അതുപോലെ ഒരു ജീവകോശം രാസതന്മാത്രകളുടെ മുകളിൽ കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു വസ്തുവല്ല; രാസസംഘടനയുടെ പുതിയ രൂപമാണ്. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം പാളികൾ എന്നത് സംഘടനാപരമായ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ തലങ്ങളാണ്; സ്ഥാനപരമായ പാളികളല്ല.

പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പരിണാമചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഒരു പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയുടെ ഉദയം കാണാൻ കഴിയും. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദ്യകാലഘട്ടത്തിൽ അടിസ്ഥാന ഫീൽഡുകളും പ്രാഥമിക കണങ്ങളും മാത്രമായിരുന്നു നിലനിന്നിരുന്നത്. അവ പരസ്പരം ഇടപെട്ട് പ്രോട്ടോണുകളും ന്യൂട്രോണുകളും ഇലക്ട്രോണുകളും പോലുള്ള സ്ഥിരതയുള്ള ക്വാണ്ടുകൾ രൂപപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് അവയുടെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് ആറ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ആറ്റങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള രാസബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകൾ രൂപപ്പെട്ടു. തന്മാത്രകളുടെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ സ്വയംസംഘടനയിൽ നിന്ന് അജൈവ ജീവോൽഭവത്തിലൂടെ ആദ്യജീവകോശങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. ജീവകോശങ്ങളുടെ സഹകരണത്തിൽ നിന്ന് ബഹുകോശജീവികൾ രൂപപ്പെട്ടു. ജീവികളുടെ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് സമൂഹങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. സമൂഹങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭാഷയും സംസ്കാരവും ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും നാഗരികതയും വികസിച്ചു.

ഈ സമ്പൂർണ്ണ ചരിത്രത്തെ ഒരു തുടർച്ചയായ പരിണാമപ്രക്രിയയായി കാണുന്നതിനുപകരം, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അതിനെ ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ അനുക്രമ ഉദ്ഭവമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ പാളിയും ഒരു പുതിയ സംഘടനാസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഉദയമാണ്. ഓരോ പാളിയും അതിന്റേതായ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ടുകളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഓരോ പാളിക്കും അതിന്റേതായ നിയമങ്ങളുണ്ട്. ഓരോ പാളിയിലും പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

ഈ സമീപനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന സവിശേഷത, ഓരോ ക്വാണ്ടും ഒരേസമയം രണ്ട് വ്യത്യസ്ത വേഷങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഒന്നാമതായി, അത് സ്വന്തം ക്വാണ്ടം പാളിയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടകമാണ്. രണ്ടാമതായി, അതിനുമുകളിലുള്ള പാളിയുടെ നിർമ്മാണസാമഗ്രിയാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ആറ്റം രാസപാളിയിലെ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ടാണ്. എന്നാൽ അതേ ആറ്റം തന്മാത്രാപാളിയുടെ നിർമ്മാണഘടകവുമാണ്. ഒരു തന്മാത്ര രാസസംയുക്തത്തിന്റെ ക്വാണ്ടാണ്; എന്നാൽ അതേ സമയം ജീവകോശത്തിന്റെ നിർമ്മാണഘടകവുമാണ്. ഒരു ജീവകോശം ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന ക്വാണ്ടാണ്; എന്നാൽ അത് ഒരു ബഹുകോശജീവിയുടെ നിർമ്മാണഘടകവുമാണ്. ഒരു വ്യക്തി സാമൂഹികപാളിയുടെ ക്വാണ്ടാണ്; അതേസമയം സമൂഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണഘടകവുമാണ്.

ഇതിലൂടെ ഒരു സർവസാധാരണ സംഘടനാസിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുന്നു. ഓരോ ക്വാണ്ടും സ്വന്തം പാളിയിൽ സ്വതന്ത്രസ്വത്വമുള്ള ഘടകമാണ്; അതേസമയം അടുത്ത പാളിയുടെ നിർമ്മാണത്തിന് ആവശ്യമായ അടിസ്ഥാന ഘടകവുമാണ്. അതിനാൽ പരിണാമം താഴ്ന്ന പാളികളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അവയെ പുതിയ സംഘടനാതലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു.

ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ മറ്റൊരു സവിശേഷത, ഓരോ പാളിയിലും വിവരത്തിന്റെ (Information) അളവും സംഘടനയും വർധിക്കുന്നു എന്നതാണ്. പ്രാഥമികകണങ്ങളിൽ വിവരസംഘടന വളരെ പരിമിതമാണ്. ആറ്റങ്ങളിൽ അത് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. തന്മാത്രകളിൽ രാസവിവരങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ജീവകോശങ്ങളിൽ ജനിതകവിവരവും ഉപാപചയവിവരവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ബഹുകോശജീവികളിൽ നാഡീവ്യൂഹം വിവരസംസ്കരണം സാധ്യമാക്കുന്നു. മനുഷ്യരിൽ ഭാഷയിലൂടെ പ്രതീകാത്മക വിവരങ്ങൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. സമൂഹങ്ങളിൽ സംസ്കാരം, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയവ വിവരത്തിന്റെ പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ പരിണാമം ദ്രവ്യത്തിന്റെ അളവ് വർധിക്കുന്ന പ്രക്രിയയല്ല; വിവരത്തിന്റെ സംഘടനാപരമായ സങ്കീർണ്ണത വർധിക്കുന്ന പ്രക്രിയ കൂടിയാണ്. ഓരോ പുതിയ പാളിയും മുമ്പുള്ള പാളിയേക്കാൾ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ സംഭരിക്കാനും സംസ്കരിക്കാനും കൈമാറ്റം ചെയ്യാനും കഴിവുള്ളതാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ പരിണാമം എന്നത് വിവരത്തിന്റെ സംഘടനാപരമായ പരിണാമവുമാണ്.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ശാസ്ത്രീയ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരമ്പരാഗത റിഡക്ഷനിസം (Reductionism) അനുസരിച്ച് ഉയർന്നതല പ്രതിഭാസങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും താഴ്ന്നതല നിയമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയും. ഉദാഹരണത്തിന്, ജീവശാസ്ത്രത്തെ രസതന്ത്രമായി ചുരുക്കാനും, രസതന്ത്രത്തെ ഭൗതികശാസ്ത്രമായി ചുരുക്കാനും കഴിയുമെന്നാണ് ഈ സമീപനം കരുതുന്നത്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ സമീപനത്തെ അപര്യാപ്തമായി കാണുന്നു. കാരണം, താഴ്ന്ന പാളികൾ ഉയർന്ന പാളികൾക്ക് അനിവാര്യമാണെങ്കിലും, അവ മതിയായവയല്ല. ഓരോ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയിലും പുതിയ സംഘടനാരീതികളും പുതിയ ബന്ധങ്ങളും പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അവയെ താഴ്ന്ന പാളിയുടെ നിയമങ്ങൾ മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ജീവകോശത്തിലെ എല്ലാ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളും ഭൗതിക-രാസനിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്. എന്നാൽ “ജീവൻ” എന്ന പ്രതിഭാസം ആ നിയമങ്ങളുടെ ലളിതമായ ആകെത്തുകയല്ല. ജീവൻ ഒരു പുതിയ സംഘടനാതലത്തിന്റെ ഉദ്ഭവഗുണമാണ്. അതുപോലെ, മനുഷ്യമസ്തിഷ്കത്തിലെ ഓരോ ന്യൂറോണും ഭൗതിക-രാസനിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ “ബോധം” ന്യൂറോണുകളുടെ എണ്ണത്തിന്റെ ആകെത്തുകയല്ല. അത് നാഡീശൃംഖലയുടെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പുതിയ ഗുണമാണ്.

ഈ ആശയം സമൂഹത്തിനും ബാധകമാണ്. ഒരു സമൂഹം വ്യക്തികളുടെ ഗണിതപരമായ ആകെത്തുകയല്ല. വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, ആശയവിനിമയം, സഹകരണം, സംഘർഷം, സംസ്കാരം, നിയമം, രാഷ്ട്രീയം എന്നിവ ചേർന്നാണ് സമൂഹം എന്ന പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളി രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ സമൂഹത്തെ വ്യക്തികളുടെ മനഃശാസ്ത്രം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിന് സ്വന്തം സംഘടനാനിയമങ്ങളുണ്ട്.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഒരു പ്രധാന സർവസാധാരണ നിയമം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിയിലും പുതിയ സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുമ്പോൾ, അവയ്ക്ക് മുമ്പുള്ള പാളിയിൽ ഇല്ലാത്ത പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഈ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ താഴ്ന്ന പാളികളെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അവയെ ഉൾക്കൊണ്ട് അവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇതാണ് പരിണാമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ സ്വഭാവം.

ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് അവസാനമില്ല. മനുഷ്യസമൂഹം പരിണാമത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടമല്ല. മനുഷ്യബോധം അന്തിമസംഘടനയുമല്ല. സാങ്കേതികവിദ്യ, കൃത്രിമബുദ്ധി, ആഗോളവിവരശൃംഖലകൾ, മനുഷ്യ-യന്ത്ര സഹപരിണാമം എന്നിവ ഭാവിയിൽ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളികൾക്ക് വഴിയൊരുക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ പ്രപഞ്ചം പൂർത്തിയായ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; നിരന്തരം പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളികൾ ഉദ്ഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന തുറന്ന പരിണാമവ്യവസ്ഥയാണ്.

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചരിത്രം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം മാത്രമല്ല; ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ ചരിത്രമാണ്. ഓരോ പുതിയ പാളിയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സംഘടനാപരമായ കഴിവിന്റെ പുതിയ പ്രകടനമാണ്. ഓരോ പാളിയും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ സന്തുലനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഓരോ പാളിയും പുതിയ സ്വത്വങ്ങളും പുതിയ വിവരസംഘടനകളും പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചപരിണാമം എന്നത് പദാർത്ഥത്തിന്റെ സഞ്ചാരം മാത്രമല്ല; ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ നിരന്തരമായ സ്വയംസംഘടനയുടെയും ഉദ്ഭവത്തിന്റെയും ചരിത്രമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ പ്രപഞ്ചപരിണാമം ദ്രവ്യത്തിന്റെയോ ഊർജ്ജത്തിന്റെയോ പരിണാമം മാത്രമല്ല; അത് വിവരത്തിന്റെ (Information), സംഘടനയുടെ (Organization), സ്വത്വത്തിന്റെ (Identity) നിരന്തരപരിണാമം കൂടിയാണ്. ഓരോ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയും ദ്രവ്യത്തിന്റെ പുതിയ ക്രമീകരണം മാത്രമല്ല സൃഷ്ടിക്കുന്നത്; മറിച്ച് വിവരത്തെ സംഭരിക്കാനും സംസ്‌കരിക്കാനും കൈമാറാനും ഉപയോഗിക്കാനുമുള്ള പുതിയ കഴിവുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ ചരിത്രം വിവരപരിണാമത്തിന്റെ ചരിത്രം കൂടിയാണ്.

ഇവിടെ “വിവരം” എന്ന പദത്തിന് സാധാരണ ആശയവിനിമയത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന അർത്ഥമല്ല ഉള്ളത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ വിവരം എന്നത് ഒരു ക്വാണ്ടിന്റെ ഘടനയെ നിർണ്ണയിക്കുകയും അതിന്റെ സ്വത്വം നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സംഘടനാപരമായ മാതൃകയാണ്. ഒരു പ്രോട്ടോണിന്റെ ആന്തരിക ഘടനയും ഒരു ആറ്റത്തിലെ ഇലക്ട്രോണുകളുടെ ക്രമീകരണവും ഒരു തന്മാത്രയിലെ രാസബന്ധങ്ങളും ഒരു ജീവകോശത്തിലെ ജനിതകക്രമവും ഒരു മസ്തിഷ്കത്തിലെ ന്യൂറൽ ശൃംഖലയും ഒരു സമൂഹത്തിലെ സാംസ്കാരികസംഘടനയും—ഇവയെല്ലാം വ്യത്യസ്ത ക്വാണ്ടം പാളികളിലെ വിവരസംഘടനകളാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ദ്രവ്യവും വിവരവും പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്തവയാണ്. വിവരമില്ലാത്ത ദ്രവ്യം ഒരു സംഘടിത ക്വാണ്ടായി നിലനിൽക്കുകയില്ല. അതുപോലെ ദ്രവ്യമില്ലാതെ വിവരം സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുകയുമില്ല. ഓരോ ക്വാണ്ടും ദ്രവ്യത്തിന്റെയും വിവരത്തിന്റെയും ഏകീകൃത സംഘടനയാണ്. ക്വാണ്ടം പാളികൾ വികസിക്കുമ്പോൾ ദ്രവ്യത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത വർധിക്കുന്നതോടൊപ്പം വിവരത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയും വർധിക്കുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയയെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായി ജീവപരിണാമത്തിൽ കാണാം. ഒരു ലളിതമായ രാസതന്മാത്രയിൽ വിവരത്തിന്റെ അളവ് പരിമിതമാണ്. എന്നാൽ അജൈവ ജീവോൽഭവത്തിലൂടെ ആദ്യജീവകോശം രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ ആദ്യമായി സ്വയംസംഘടിത വിവരവ്യവസ്ഥ (Self-organized Information System) ഉദ്ഭവിച്ചു. ജനിതകവിവരങ്ങൾ സംഭരിക്കാനും പകർത്താനും തിരുത്താനും തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറാനും ജീവകോശത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ഇത് രാസപാളിയിൽ നിന്ന് ജൈവപാളിയിലേക്കുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഗുണപരമായ കുതിച്ചുചാട്ടമായിരുന്നു.

ജീവപരിണാമം മുന്നോട്ടുപോയപ്പോൾ വിവരത്തിന്റെ അളവ് മാത്രമല്ല വർധിച്ചത്; വിവരത്തിന്റെ സംഘടനയും അടിസ്ഥാനപരമായി മാറി. ഏകകോശജീവികളിൽ ജനിതകവിവരമാണ് പ്രധാനമായിരുന്നത്. ബഹുകോശജീവികളിൽ കോശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയസംവിധാനങ്ങൾ വികസിച്ചു. നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ ഉദയത്തോടെ വിവരങ്ങൾ അതിവേഗം കൈമാറാനുള്ള പുതിയ സംവിധാനം രൂപപ്പെട്ടു. മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ വികാസത്തോടെ വിവരങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യാനും അനുഭവങ്ങളെ സംഭരിക്കാനും ഭാവിയെ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കാനുമുള്ള കഴിവ് വികസിച്ചു. അതിനാൽ ഓരോ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയും വിവരസംസ്‌കരണത്തിന്റെ പുതിയ തലമാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ബോധത്തെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ബോധം പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് വന്ന ഒരു ആത്മീയശക്തിയല്ല. അതുപോലെ ന്യൂറോണുകളുടെ ലളിതമായ ആകെത്തുകയും അല്ല. ബോധം എന്നത് ഉയർന്നതല വിവരസംഘടനയുടെ ഉദ്ഭവഗുണമാണ്. മസ്തിഷ്കത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് ന്യൂറോണുകൾ പ്രത്യേക രീതിയിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും വിവരങ്ങൾ നിരന്തരം കൈമാറുകയും സ്വയംസംഘടിത പ്രതികരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു നിർണായക സംഘടനാതലത്തിലെത്തുമ്പോഴാണ് ബോധം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

ഇത് മനസ്സിലാക്കാൻ ഒരു പ്രധാന കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കണം. ഒരു ന്യൂറോണിന് ബോധമില്ല. രണ്ട് ന്യൂറോണുകൾ ചേർന്നാലും ബോധമില്ല. കോടിക്കണക്കിന് ന്യൂറോണുകളുടെ യാന്ത്രിക കൂട്ടിച്ചേർക്കലിലും ബോധമില്ല. എന്നാൽ അവയുടെ സംഘടന ഒരു നിർണായക സങ്കീർണ്ണതയിലെത്തുമ്പോൾ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ആ പുതിയ പാളിയുടെ ഉദ്ഭവഗുണമാണ് ബോധം. അതിനാൽ ബോധം ഒരു ഘടകത്തിന്റെയും പ്രത്യേക ഗുണമല്ല; സംഘടനയുടെ ഗുണമാണ്.

ഇതേ നിയമം സമൂഹത്തിനും ബാധകമാണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ഭാഷയുണ്ടാകാം. എന്നാൽ ഭാഷ ഒരു വ്യക്തിയുടെ സൃഷ്ടിയല്ല; അത് സാമൂഹിക ക്വാണ്ടം പാളിയുടെ ഉദ്ഭവഗുണമാണ്. ശാസ്ത്രം, കല, നിയമം, ധാർമ്മികത, സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥ, രാഷ്ട്രം എന്നിവയും ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വത്തല്ല. അവ മനുഷ്യസമൂഹം എന്ന ഉയർന്ന ക്വാണ്ടം പാളിയുടെ വിവരസംഘടനകളാണ്. ഓരോ വ്യക്തിയും ഈ വിവരപാളിയിൽ ജനിക്കുകയും അതിലൂടെ രൂപപ്പെടുകയും പിന്നീട് അതിനെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വിവരത്തിന്റെ പരിണാമം നാല് പ്രധാന ക്വാണ്ടം പാളികളിലൂടെ വികസിച്ചുവരുന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ സംഘടനാപ്രക്രിയയാണ്. ഈ പ്രക്രിയയുടെ ആദ്യഘട്ടം ഭൗതികവിവരത്തിന്റെ പാളിയാണ്. ഇവിടെ വിവരം കണങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാന ഫീൽഡുകളുടെയും ഘടനാപരമായ ബന്ധങ്ങളിലും അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിലും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഒരു കണത്തിന്റെ ഘടന, അതിന്റെ ക്വാണ്ടം അവസ്ഥ, ഫീൽഡുകളുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവയിലൂടെ ഭൗതികലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വിവരസംഘടന രൂപംകൊള്ളുന്നു. ഈ തലത്തിൽ വിവരം ജീവശാസ്ത്രപരമോ ബോധപരമോ അല്ല; ഭൗതികസംഘടനയുടെ ക്രമവും സ്ഥിരതയും നിർണ്ണയിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനഘടനയാണ്.

ഈ ഭൗതികവിവരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് രാസവിവരത്തിന്റെ പാളി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ആറ്റങ്ങൾ തമ്മിൽ രാസബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും വ്യത്യസ്ത ത്രിമാനഘടനകളുള്ള തന്മാത്രകൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ വിവരത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഒരു തന്മാത്രയുടെ രാസസ്വഭാവം അതിന്റെ ഘടകആറ്റങ്ങളുടെ എണ്ണംകൊണ്ട് മാത്രം നിർണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അവ പരസ്പരം എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന സംഘടനാപരമായ വിവരമാണ് അതിനെ നിർണയിക്കുന്നത്. അതിനാൽ രാസവിവരം ഭൗതികവിവരത്തിന്റെ വിപുലീകരണം മാത്രമല്ല; പുതിയ സംഘടനാസിദ്ധാന്തത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു ഉയർന്ന വിവരപാളിയാണ്.

രാസവിവരത്തിന്റെ ഈ സങ്കീർണ്ണതയിൽ നിന്നാണ് ജൈവവിവരത്തിന്റെ പാളി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഡി.എൻ.എ., ആർ.എൻ.എ., പ്രോട്ടീൻ ശൃംഖലകൾ, കോശസൂചനാ സംവിധാനങ്ങൾ, ഉപാപചയശൃംഖലകൾ എന്നിവയിലൂടെ വിവരം ആദ്യമായി സ്വയം സംഭരിക്കാനും പകർത്താനും തിരുത്താനും തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറാനും കഴിയുന്ന ഒരു സജീവസംഘടനയായി മാറുന്നു. ഇവിടെ വിവരം ജീവന്റെ ഘടനയെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന നിർജ്ജീവ മാതൃക മാത്രമല്ല; ജീവന്റെ വളർച്ചയും പ്രവർത്തനവും പുനരുത്പാദനവും പരിണാമവും നിയന്ത്രിക്കുന്ന സജീവസംഘടനയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജൈവവിവരത്തിന്റെ ഉദയം പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗുണപരമായ കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കാം.

ജൈവവിവരത്തിന്റെ ദീർഘകാല പരിണാമത്തിൽ നിന്നാണ് ബോധപരവും സാമൂഹികവുമായ വിവരപാളി വികസിക്കുന്നത്. ഈ ഘട്ടത്തിൽ വിവരം ജനിതകകോഡുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; പ്രതീകങ്ങൾ, ഭാഷ, അറിവ്, സംസ്കാരം, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ, സാമൂഹികസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ സ്വയം വികസിക്കുകയും തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത, വിവരം സ്വയം വിശകലനം ചെയ്യാനും സ്വയം പരിഷ്‌കരിക്കാനും പുതിയ വിവരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും കഴിവുള്ളതായി മാറുന്നു എന്നതാണ്. മനുഷ്യബോധത്തിലൂടെയും സാമൂഹികസംഘടനകളിലൂടെയും വിവരം സ്വന്തം പരിണാമത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും സ്വന്തം ഭാവിയെ ആസൂത്രണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന തലത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ബോധപരവും സാമൂഹികവുമായ വിവരപാളി പ്രപഞ്ചത്തിലെ വിവരപരിണാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്നതായി നമുക്ക് ഇന്ന് അറിയാവുന്ന സംഘടനാതലത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.

ഈ ക്രമം പരിശോധിച്ചാൽ ഒരു പ്രധാന സർവസാധാരണ നിയമം വ്യക്തമാകുന്നു. ഓരോ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയും മുമ്പുള്ള പാളിയിലെ വിവരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിനെ ഉൾക്കൊണ്ട് കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് മനുഷ്യശരീരത്തിൽ ഭൗതികവും രാസപരവും ജൈവപരവും നാഡീപരവും സാമൂഹികവുമായ വിവരപാളികൾ ഒരേസമയം സഹവർത്തിത്വത്തോടെ നിലനിൽക്കുന്നത്.

ഇവിടെ “ക്വാണ്ടം പാളികൾ” എന്ന ആശയം മറ്റൊരു പ്രധാന അർത്ഥവും നൽകുന്നു. ഒരു പാളിയും മറ്റൊരു പാളിയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ടതല്ല. ഓരോ പാളിയും താഴ്ന്ന പാളികളിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്. അതേസമയം ഉയർന്ന പാളികൾ താഴ്ന്ന പാളികളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഇരുവഴിയുള്ള ബന്ധമാണ് പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഏകീകരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം പാളികൾ പരസ്പരം അടുക്കിവെച്ച നിലകളല്ല; നിരന്തരം വിവരങ്ങൾ കൈമാറുന്ന ചലനാത്മക ശൃംഖലയാണ്.

ഈ സമീപനം കൃത്രിമബുദ്ധിയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടും നൽകുന്നു. ഇന്നത്തെ കൃത്രിമബുദ്ധി മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച വിവരപാളിയുടെ ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ ഭാവിയിൽ കൃത്രിമബുദ്ധി കൂടുതൽ സ്വയംസംഘടിതമാവുകയും സ്വയംപഠിക്കാനും സ്വയംപരിഷ്‌കരിക്കാനും സ്വയംസൃഷ്ടിക്കാനും കഴിവുള്ള പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങളിലെത്തുകയാണെങ്കിൽ, അത് മനുഷ്യസമൂഹത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഒരു പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയുടെ ഉദയത്തിന് വഴിയൊരുക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ പരിണാമം ജൈവലോകത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല; വിവരത്തിന്റെ പുതിയ സംഘടനകളിലൂടെ അത് തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനനിയമം ഇങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം:

“ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിയും ദ്രവ്യത്തിന്റെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും മാത്രമല്ല, വിവരത്തിന്റെയും സംഘടനയുടെയും പുതിയ തലമാണ്. ഓരോ പുതിയ പാളിയും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ വിവരങ്ങളെ സംഭരിക്കാനും സംസ്കരിക്കാനും കൈമാറാനും കഴിവുള്ളതാണ്. ബോധം, ഭാഷ, സംസ്കാരം, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയെല്ലാം വിവരത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം പാളികളിലെ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചപരിണാമം എന്നത് ദ്രവ്യത്തിന്റെ പരിണാമം മാത്രമല്ല; വിവരത്തിന്റെ സ്വയംസംഘടിത പരിണാമവുമാണ്.”

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടമല്ല. മനുഷ്യൻ വിവരപരിണാമത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ഒരു ഘട്ടം മാത്രമാണ്. ഭാവിയിൽ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളികളും പുതിയ വിവരസംഘടനകളും പുതിയ ബോധരൂപങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചം നിരന്തരം സ്വയം അതിക്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു സൃഷ്ടിപ്രക്രിയയാണ്.

മുൻ ഖണ്ഡികകളിൽ ക്വാണ്ടം, ക്വാണ്ടം പാളികൾ, സംയോജനബലങ്ങൾ, വിഘടനബലങ്ങൾ, വിവരപരിണാമം, ബോധം, സ്വത്വം, മരണം, പുനഃസംഘടന എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പരിശോധിച്ചു. ഈ ചർച്ചകളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ ഒരു നിഗമനത്തിലെത്താൻ കഴിയും. പ്രപഞ്ചത്തിലെ അനന്തമായ വൈവിധ്യങ്ങൾ, എണ്ണമറ്റ ഘടനകൾ, അനവധി ജീവരൂപങ്ങൾ, സമൂഹങ്ങൾ, സംസ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം പുറമേ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ പരസ്പരം വ്യത്യസ്തങ്ങളായി തോന്നുന്നുവെങ്കിലും അവയുടെ ആന്തരിക പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് വളരെ കുറച്ച് സർവസാധാരണ സംഘടനാസിദ്ധാന്തങ്ങളാണ്. ഈ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ഒരു പ്രത്യേക ശാസ്ത്രശാഖയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നവയല്ല. ഭൗതികശാസ്ത്രം, രസതന്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, മനഃശാസ്ത്രം, സാമൂഹികശാസ്ത്രം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, ചരിത്രം, ബോധശാസ്ത്രം എന്നിവയുൾപ്പെടെ എല്ലാ സംഘടനാതലങ്ങളിലും ഇവ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്നു. രൂപം മാറുന്നുവെങ്കിലും അടിസ്ഥാനതത്ത്വം മാറുന്നില്ല. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവയെ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ സർവസാധാരണ നിയമങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ നിയമങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത് ക്വാണ്ടീകരണത്തിന്റെ നിയമമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഒരു സംഘടനാതലവും അനന്തമായി തുടർച്ചയായ ഒന്നല്ല. ഓരോ സംഘടനാതലത്തിനും അതിന്റെ സ്വത്വം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ സ്ഥിരതയുള്ള വിവിക്ത ഘടകമുണ്ട്. അതാണ് ആ സംഘടനാതലത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം. അതിനാൽ ക്വാണ്ടീകരണം ഊർജ്ജത്തിന്റെ മാത്രം സ്വഭാവമല്ല; അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവമാണ്. ഫോട്ടോൺ വൈദ്യുതകാന്തിക പാളിയുടെ ക്വാണ്ടമാണ്. ആറ്റം രാസപാളിയുടെ ക്വാണ്ടമാണ്. ജീവകോശം ജീവന്റെ ക്വാണ്ടാണ്. വ്യക്തി സമൂഹത്തിന്റെ ക്വാണ്ടാണ്. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം എന്നത് ഒരു നിശ്ചിത വലിപ്പമുള്ള വസ്തുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതല്ല; ഒരു സംഘടനാതലത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ സ്വതന്ത്ര സ്വത്വഘടകത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

രണ്ടാമത്തെ നിയമം ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിന്റെ നിയമമാണ്. ഒരു ക്വാണ്ടും നിശ്ചലാവസ്ഥയിലൂടെ സ്ഥിരത നേടുന്നില്ല. ഓരോ ക്വാണ്ടും സംയോജനബലങ്ങളുടെയും വിഘടനബലങ്ങളുടെയും നിരന്തരമായ ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലൂടെയാണ് സ്വന്തം സ്വത്വം നിലനിർത്തുന്നത്. ഈ സന്തുലനം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായ നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ല. അത് നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ആ മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും ക്വാണ്ടിന്റെ സംഘടനയും സ്വത്വവും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ സന്തുലനം നിർണായകമായി മാറുമ്പോഴാണ് പഴയ ക്വാണ്ട് രൂപാന്തരപ്പെടുകയും പുതിയ ക്വാണ്ട് ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല; ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ രണ്ട് അവിഭാജ്യ വശങ്ങളാണ്.

മൂന്നാമത്തെ നിയമം ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ നിയമമാണ്. പ്രപഞ്ചം ഒരൊറ്റ സംഘടനാതലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അത് പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചും പരസ്പരം ഉദ്ഭവിച്ചും നിൽക്കുന്ന അനേകം ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ ചലനാത്മക ശൃംഖലയാണ്. ഓരോ പാളിക്കും അതിന്റേതായ അടിസ്ഥാനക്വാണ്ടുകളും സംഘടനാനിയമങ്ങളും ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും ഉണ്ട്. താഴ്ന്ന പാളികൾ ഉയർന്ന പാളികൾക്ക് അടിസ്ഥാനമാകുന്നു. എന്നാൽ ഉയർന്ന പാളികൾ താഴ്ന്ന പാളികളുടെ യാന്ത്രിക ആവർത്തനമല്ല. ഓരോ പുതിയ പാളിയും പുതിയ സംഘടനാസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. ഓരോ പാളിയിലും പുതിയ സ്വത്വവും പുതിയ പ്രവർത്തനനിയമങ്ങളും പുതിയ വിവരസംഘടനയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

ഇതിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവത്തിന്റെ നിയമം രൂപപ്പെടുന്നത്. ഒരു പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളി രൂപപ്പെടുമ്പോൾ മുമ്പ് നിലവിലില്ലാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഈ ഗുണങ്ങളെ താഴ്ന്ന പാളിയിലെ ഘടകങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളായി മാത്രം ചുരുക്കാൻ കഴിയില്ല. ജലം ഹൈഡ്രജന്റെയും ഓക്സിജന്റെയും ഗുണങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയല്ല. ജീവൻ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയല്ല. ബോധം ന്യൂറോണുകളുടെ ആകെത്തുകയല്ല. സമൂഹം വ്യക്തികളുടെ ആകെത്തുകയുമല്ല. ഓരോ പുതിയ സംഘടനാതലത്തിലും പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളാണ് പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന സൃഷ്ടിപരമായ ശക്തി.

പ്രപഞ്ചപരിണാമം ദ്രവ്യത്തിന്റെ പരിണാമം മാത്രമല്ല; വിവരത്തിന്റെ പരിണാമം കൂടിയാണ്. ഓരോ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയും മുമ്പുള്ള പാളിയേക്കാൾ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളെ സംഭരിക്കാനും സംസ്കരിക്കാനും കൈമാറാനും കഴിവുള്ളതാണ്. ജനിതകവിവരത്തിൽ നിന്ന് നാഡീവിവരത്തിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് ഭാഷയിലേക്കും, സംസ്കാരത്തിലേക്കും, ശാസ്ത്രത്തിലേക്കും, സാങ്കേതികവിദ്യയിലേക്കും വികസിച്ച വിവരപരിണാമം ഈ നിയമത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. അതിനാൽ ദ്രവ്യത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത വർധിക്കുന്നതിനൊപ്പം വിവരത്തിന്റെ സംഘടനാപരമായ സങ്കീർണ്ണതയും വർധിക്കുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ പ്രപഞ്ചചരിത്രം വിവരത്തിന്റെ ചരിത്രം കൂടിയാണ്.

ഇതിനോടൊപ്പം പുനഃസംഘടനയുടെ നിയമവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിൽ പൂർണ്ണമായ നാശമില്ല. ഓരോ ക്വാണ്ടും രൂപാന്തരപ്പെടുമ്പോൾ അതിലെ ഘടകങ്ങൾ പുതിയ സംഘടനകളുടെ ഭാഗമാകുന്നു. ഒരു ആറ്റം വിഘടിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ആറ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരു തന്മാത്ര രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ പങ്കെടുക്കുമ്പോൾ പുതിയ തന്മാത്രകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരു ജീവി മരിക്കുമ്പോൾ അതിലെ ദ്രവ്യവും ഊർജ്ജവും വിവരത്തിന്റെ ചില ഘടകങ്ങളും പുതിയ ക്വാണ്ടുകളുടെ ഉദയത്തിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം നാശത്തിന്റെ ചരിത്രമല്ല; നിരന്തരമായ പുനഃസംഘടനയുടെ ചരിത്രമാണ്.

ഇതോടൊപ്പം സ്വത്വരൂപാന്തരത്തിന്റെ നിയമവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു ക്വാണ്ടിന്റെ സ്വത്വം ശാശ്വതമല്ല. അത് ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാസന്തുലനം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു. സന്തുലനം നിർണായകമായി മാറുമ്പോൾ പഴയ സ്വത്വം അവസാനിക്കുകയും പുതിയ സ്വത്വം ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജനനവും മരണവും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സംഭവങ്ങളല്ല; സ്വത്വത്തിന്റെ രൂപാന്തരത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ ഘട്ടങ്ങളാണ്. ഓരോ പുതിയ സ്വത്വവും മുമ്പുള്ള സ്വത്വത്തെ പൂർണ്ണമായി നിഷേധിക്കുന്നില്ല; അതിലെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളെ പുതിയ സംഘടനയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു ക്വാണ്ടം പാളിയും ഒറ്റയ്ക്ക് പരിണമിക്കുന്നില്ല. എല്ലാ പാളികളും പരസ്പരം സ്വാധീനിച്ചുകൊണ്ടാണ് വികസിക്കുന്നത്. ജീവപരിണാമം ഭൂമിശാസ്ത്രപരിണാമത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. സാമൂഹികപരിണാമം ജീവപരിണാമത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യബോധത്തെ മാറ്റുന്നു. മനുഷ്യബോധം സമൂഹത്തെ മാറ്റുന്നു. ഈ പരസ്പരസഹപരിണാമം പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ സംഘടനാതലങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനപ്രക്രിയയാണ്. അതിനാൽ പരിണാമം ഏകദിശയിലുള്ളതല്ല; അനേകം ക്വാണ്ടം പാളികൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സഹപരിണാമമാണ്.

ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് അന്തിമഘട്ടമില്ല. പ്രപഞ്ചത്തിൽ അവസാനത്തെ ക്വാണ്ടം പാളിയില്ല. അന്തിമസംഘടനയില്ല. അന്തിമസന്തുലനവുമില്ല. ഓരോ പുതിയ പാളിയും അതിനുമുകളിലുള്ള പുതിയ പാളികളുടെ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ജീവൻ രസതന്ത്രത്തിന്റെ അവസാനമല്ല. ബോധം ജീവപരിണാമത്തിന്റെ അവസാനമല്ല. മനുഷ്യസമൂഹം ബോധപരിണാമത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടവുമല്ല. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചം ഒരിക്കലും പൂർത്തിയാകുന്നില്ല. അത് നിരന്തരം സ്വയം അതിക്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളിയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ സാധ്യതകളെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ എല്ലാ നിയമങ്ങളുടെയും ആഴത്തിലുള്ള സന്ദേശം ഒന്നാണ്. പ്രപഞ്ചം പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത വസ്തുക്കളുടെ ശേഖരമല്ല. അത് അനന്തമായ ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ ഏകീകൃതവും സ്വയംസംഘടിതവും സ്വയംപരിണമിക്കുന്നതുമായ ഒരു മഹാശൃംഖലയാണ്. ഓരോ ക്വാണ്ടും പ്രപഞ്ചചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്. ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സ്വയംസംഘടനയുടെ ഒരു പുതിയ ഘട്ടമാണ്. ഓരോ പുതിയ ഉദ്ഭവവും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ ശേഷിയുടെ പുതിയ പ്രകടനമാണ്. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചത്തെ മനസ്സിലാക്കുക എന്നത് ഓരോ വസ്തുവിനെയും ഒറ്റപ്പെട്ട നിലയിൽ പഠിക്കുക എന്നതല്ല; അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സർവസാധാരണ സംഘടനാനിയമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുക എന്നതാണ്.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഒരു പുതിയ ശാസ്ത്രീയ ദർശനം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അത് ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെയും ജീവശാസ്ത്രത്തെയും സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തെയും പരസ്പരം വേർതിരിക്കുന്നില്ല. അവയെല്ലാം ഒരേ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ക്വാണ്ടം പാളികളായി കാണുന്നു. ദ്രവ്യം, ഊർജ്ജം, ജീവൻ, ബോധം, സമൂഹം, സംസ്കാരം എന്നിവയെല്ലാം ഒരൊറ്റ സർവസാധാരണ പരിണാമപ്രക്രിയയുടെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണെന്ന് ഈ ദർശനം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ രീതിയിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിലെ വിവിധ ശാഖകളെ ഒരു ഏകീകൃത പ്രപഞ്ചദർശനത്തിൽ സമന്വയിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടായി വികസിക്കുന്നു.