ഇന്ത്യയിലെ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തവും(Crony Capitalism) കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമപ്രവർത്തനവും(Corporate Journalism)- ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം

ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ഘടനയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയങ്ങളിലൊന്നാണ് ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസം. സാധാരണ കാപ്പിറ്റലിസത്തിൽ കമ്പോളമത്സരം, നിക്ഷേപം, സാങ്കേതിക നവീകരണം, ഉൽപ്പാദനക്ഷമത എന്നിവയാണ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ. എന്നാൽ ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസത്തിൽ വിപണിശക്തികൾക്കു പകരം രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനവും തമ്മിലുള്ള സവിശേഷമായ കൂട്ടുകെട്ടാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ ദിശ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ നയങ്ങൾ, നിയമനിർമ്മാണം, നികുതി ഇളവുകൾ, പൊതുസമ്പത്തിന്റെ വിനിയോഗം, ബാങ്കിങ് വായ്പകൾ, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ വിതരണം, സ്വകാര്യവൽക്കരണം എന്നിവയെല്ലാം ഏതാനും വൻകിട കോർപ്പറേറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് അനുകൂലമായി രൂപപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ സമ്പത്ത്, അധികാരം, വിവരങ്ങൾ എന്നിവ ക്രമേണ കുറച്ചുപേരുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുകയും ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം ദുർബലമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇന്ത്യയിൽ ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസം ഒരു യാദൃശ്ചിക സംഭവമോ ഏതാനും വ്യക്തികളുടെ അഴിമതിയുടെയോ ഫലമല്ല. മറിച്ച്, ഭരണകൂടം, കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനം, ബാങ്കിങ് മേഖല, മാധ്യമങ്ങൾ, നിയന്ത്രണ ഏജൻസികൾ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ധനസമാഹരണ സംവിധാനം, നിയമനിർമ്മാണം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു സങ്കീർണ്ണ അധികാരഘടനയുടെ ഫലമാണ് അത്. ഈ വ്യവസ്ഥയിൽ ഭരണകൂടം പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ നിഷ്പക്ഷ പ്രതിനിധിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; പകരം, വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സംവിധാനമായി ക്രമേണ രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി വിപണിയിലെ സ്വതന്ത്രമത്സരം തകരുന്നു, ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾ തളരുന്നു, തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു, സാമൂഹിക അസമത്വം വർദ്ധിക്കുന്നു, സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ നേട്ടങ്ങൾ സമൂഹത്തിലെ വളരെ ചെറിയ ഒരു വിഭാഗത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുങ്ങുന്നു.

ഈ പ്രതിഭാസത്തെ പരമ്പരാഗത സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽ മാത്രം വിശദീകരിക്കുന്നത് പര്യാപ്തമല്ല. കാരണം, ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസം വെറും സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയല്ല; അത് രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ, ധനകാര്യം, നിയമം, സംസ്കാരം, സാമൂഹികബോധം എന്നിവയെല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ബഹുതല സാമൂഹിക പ്രക്രിയയാണ്. അതിനാൽ ഇതിന്റെ ആന്തരിക ഘടനയും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കാൻ കൂടുതൽ സമഗ്രമായ ഒരു സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂട് ആവശ്യമാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് എന്ന സൈദ്ധാന്തിക സമീപനം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നേടുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പ്രകാരം ഏതൊരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയും സ്ഥിരവും നിശ്ചലവുമായ ഒന്നല്ല. പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ രണ്ട് അടിസ്ഥാനശക്തികളുടെ നിരന്തര ഇടപെടലിലൂടെയാണ് എല്ലാ വ്യവസ്ഥകളും രൂപപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്നത്. ഒരു വശത്ത് ഘടനയെ ഏകീകരിക്കുകയും സ്ഥിരത നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന കോഹസീവ് (cohesive) ശക്തികൾ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും അസന്തുലിതാവസ്ഥകളും സൃഷ്ടിച്ച് മാറ്റത്തിനും പരിവർത്തനത്തിനും വഴിയൊരുക്കുന്ന ഡീകോഹസീവ് (decohesive) ശക്തികളും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് ശക്തികളുടെ സജീവമായ സംഘർഷമാണ് ചരിത്രത്തിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും ചലനശക്തി.

ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഭരണകൂടവും കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനവും തമ്മിലുള്ള കൂട്ടുകെട്ട് ഒരു ശക്തമായ കോഹസീവ് ശക്തിയാണ്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ നയപരമായ പിന്തുണ, ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അനുകൂല സമീപനം, നിയമപരമായ ഇളവുകൾ, മാധ്യമങ്ങളുടെ പിന്തുണ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ധനസഹായം, നിയന്ത്രണ ഏജൻസികളിലെ സ്വാധീനം എന്നിവ ചേർന്ന് കോർപ്പറേറ്റ് ആധിപത്യം കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. ഈ ഏകീകരണം ഉപരിതലത്തിൽ സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും, അതിന്റെ ആന്തരിക ഘടനയിൽ തന്നെ ഗുരുതരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ വളർന്നുവരുന്നു. സാമൂഹിക അസമത്വം, തൊഴിലില്ലായ്മ, കർഷകപ്രതിസന്ധി, ബാങ്കിങ് പ്രതിസന്ധി, സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം, പരിസ്ഥിതി നാശം, പൊതുജന അസംതൃപ്തി എന്നിവ ഈ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ രൂപപ്പെടുന്ന ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളാണ്. അതിനാൽ ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസം പുറമേ ശക്തമായതായി തോന്നിയാലും, അതിന്റെ ഉള്ളിൽ സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിനെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ നിരന്തരം വളരുകയാണ്.

ഇന്ത്യയിലെ ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസത്തിന്റെ ചരിത്രം സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണത്തോടെ മാത്രം ആരംഭിച്ചതല്ല. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലെ ലൈസൻസ്-പെർമിറ്റ് വ്യവസ്ഥയിൽ തന്നെ ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടിരുന്നു. വ്യവസായങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനും ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഇറക്കുമതി നടത്തുന്നതിനും സർക്കാർ അനുമതി അനിവാര്യമായിരുന്നതിനാൽ, വ്യവസായികളുടെ വിജയത്തിന് വിപണിമത്സരത്തേക്കാൾ രാഷ്ട്രീയബന്ധങ്ങൾ നിർണായകമായി. സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം ഭരണകൂടത്തിന്റെ അനുകമ്പയെ ആശ്രയിച്ചിരുന്നതിനാൽ, രാഷ്ട്രീയ രക്ഷാകർതൃത്വവും വ്യവസായവികസനവും തമ്മിൽ ശക്തമായ ബന്ധം വളർന്നു.

1991-ലെ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം ഈ ബന്ധം ഇല്ലാതാക്കിയില്ല; മറിച്ച് അതിനെ പുതിയ രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റി. ലൈസൻസ്-പെർമിറ്റ് വ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥാനത്ത് സ്വകാര്യവൽക്കരണവും ആഗോളവൽക്കരണവും എത്തിയെങ്കിലും, ഭരണകൂടത്തോടുള്ള അടുപ്പമാണ് വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ പ്രധാന മത്സരശേഷിയായി തുടർന്നത്. ഊർജം, ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ, വിമാനത്താവളങ്ങൾ, തുറമുഖങ്ങൾ, ഖനനം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം, ധനകാര്യ മേഖല എന്നിവയിൽ വളരെ കുറച്ച് കോർപ്പറേറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് അസാധാരണമായ വളർച്ച കൈവരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് സ്വതന്ത്ര വിപണിമത്സരത്തിന്റെ ഫലമായി മാത്രമല്ല; ഭരണകൂടത്തിന്റെ നയപരമായ പിന്തുണയും നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു.

ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷതകളിലൊന്ന് പൊതുസമ്പത്തുകളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണമാണ്. ഭൂമി, വനവിഭവങ്ങൾ, ധാതുക്കൾ, തുറമുഖങ്ങൾ, വിമാനത്താവളങ്ങൾ, വൈദ്യുതി, ആശയവിനിമയ ശൃംഖലകൾ തുടങ്ങിയ ദേശീയ സമ്പത്തുകൾ സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുസ്വത്തായിരിക്കേണ്ടതാണെങ്കിലും, അവ ക്രമേണ ഏതാനും സ്വകാര്യ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി സാമ്പത്തിക ശക്തി മാത്രമല്ല, രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനവും വിവരങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണവും അതേ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു.

ഈ കേന്ദ്രീകരണം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ അത്യന്തം ശക്തമായ ഒരു കോഹസീവ് പ്രക്രിയയാണ്. ഭരണകൂടം, ധനകാര്യസ്ഥാപനങ്ങൾ, മാധ്യമങ്ങൾ, നിയമസംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം വർദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് കോർപ്പറേറ്റ് ആധിപത്യം കൂടുതൽ സ്ഥിരത കൈവരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതോടൊപ്പം തന്നെ വിപരീതദിശയിൽ ശക്തമായ ഡീകോഹസീവ് പ്രക്രിയകളും ആരംഭിക്കുന്നു. സമ്പത്ത് കുറച്ചുപേരിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് ഉപഭോക്താക്കളുടെ വാങ്ങൽശേഷി കുറയുന്നു. ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ അടച്ചുപൂട്ടുന്നു. തൊഴിലവസരങ്ങൾ ചുരുങ്ങുന്നു. ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ ദുർബലമാകുന്നു. വരുമാന അസമത്വം വർദ്ധിക്കുന്നു. പൊതുജനങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരം തകരുന്നു. ഈ എല്ലാ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസത്തിന്റെ ദീർഘകാല സ്ഥിരതയെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ശക്തികളായി വളരുന്നു.

ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് സാമ്പത്തിക അധികാരം മാത്രം മതിയാകില്ല. അതിന് പൊതുജനങ്ങളുടെ ബോധത്തെയും നിയന്ത്രിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ ഘട്ടത്തിലാണ് കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമപ്രവർത്തനം അതിന്റെ ഏറ്റവും നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നത്. വൻകിട മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം ഏതാനും കോർപ്പറേറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ വാർത്തകൾ വെറും വിവരവിനിമയമല്ലാതാകുന്നു; അവ സാമൂഹികബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ഉപകരണങ്ങളായി മാറുന്നു. എന്താണ് വാർത്തയാകേണ്ടത്, എന്ത് മറച്ചുവെക്കണം, ഏത് വിഷയത്തെ പ്രധാനമാക്കണം, ഏത് വിഷയത്തെ അവഗണിക്കണം, ആരെ നായകനാക്കണം, ആരെ പ്രതിനായകനാക്കണം എന്നതെല്ലാം ഈ മാധ്യമഘടനകൾ നിർണ്ണയിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.

അങ്ങനെ കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങൾ വാർത്തകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; സമൂഹം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണമെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ആധിപത്യത്തിന് ആശയപരമായ നിയമസാധുത നൽകുന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ ഉപകരണമായി കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതുവഴി സാമ്പത്തിക അധികാരവും വിവരാധികാരവും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പുതിയ കോഹസീവ് ഘടന രൂപംകൊള്ളുന്നു.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആയുധം സാമ്പത്തിക ശക്തി മാത്രമല്ല; സാമൂഹിക ബോധത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവുമാണ്. ഒരു സമൂഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ വെറും ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരവും പോലീസും സൈന്യവും മാത്രം മതിയാകില്ല. ജനങ്ങൾ ലോകത്തെ എങ്ങനെ കാണണം, ഏത് പ്രശ്നങ്ങളെ പ്രധാനമായി കരുതണം, ആരെയാണ് ശത്രുവായി കാണേണ്ടത്, ആരെയാണ് രക്ഷകനായി കാണേണ്ടത്, ഏത് സാമ്പത്തിക നയങ്ങളെയാണ് അനിവാര്യമെന്ന് വിശ്വസിക്കേണ്ടത് എന്നതെല്ലാം നിർണ്ണയിക്കുന്ന ആശയപരമായ ആധിപത്യവും ആവശ്യമാണ്. ഈ ആശയപരമായ ആധിപത്യം നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങൾ നിർണ്ണായക പങ്കാണ് വഹിക്കുന്നത്.

കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങൾ സ്വയം ഒരു സാമ്പത്തിക വ്യവസായമാണ്. അവയുടെ പ്രധാന വരുമാനം പരസ്യങ്ങളിലൂടെയും വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ സാമ്പത്തിക പിന്തുണയിലൂടെയുമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അതിനാൽ മാധ്യമങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക നിലനിൽപ്പ് വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന ആശയം ഔപചാരികമായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രായോഗികമായി വാർത്തകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പും അവതരണരീതിയും എഡിറ്റോറിയൽ നയങ്ങളും കോർപ്പറേറ്റ് താൽപര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും സ്വതന്ത്രമാകാൻ കഴിയുന്നില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ നോക്കുമ്പോൾ, മാധ്യമ ഉടമസ്ഥതയുടെ കേന്ദ്രീകരണം വളരെ ശക്തമായ ഒരു കോഹസീവ് ശക്തിയാണ്. മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങൾ ഏതാനും വൻകിട കോർപ്പറേറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാകുമ്പോൾ വിവരപ്രവാഹവും ക്രമേണ കേന്ദ്രീകൃതമാകുന്നു. ഒരേ കോർപ്പറേറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകൾ ടെലിവിഷൻ ചാനലുകളും പത്രങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ വാർത്താ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളും വിനോദമാധ്യമങ്ങളും പരസ്യ ഏജൻസികളും ഒരേസമയം നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ, സമൂഹത്തിലെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുടെ സ്വാഭാവിക വൈവിധ്യം കുറയാൻ തുടങ്ങുന്നു. പല മാധ്യമങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ആശയധാര പലപ്പോഴും ഒന്നുതന്നെയായിത്തീരുന്നു.

ഈ കേന്ദ്രീകരണം വാർത്തകളുടെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ മാത്രം പ്രകടമാകുന്നില്ല. വാർത്തയുടെ ഭാഷ, ദൃശ്യാവിഷ്കാരം, ചർച്ചകളുടെ വിഷയങ്ങൾ, വിദഗ്ധരായി ക്ഷണിക്കപ്പെടുന്നവർ, രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളുടെ ദിശ, സാമ്പത്തിക നയങ്ങളുടെ അവതരണം എന്നിവയെല്ലാം ഒരു പ്രത്യേക പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ രൂപപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ വാർത്തകൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ നിഷ്പക്ഷ പ്രതിഫലനമല്ലാതെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പ്രക്രിയയായി മാറുന്നു.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിൽ മാധ്യമങ്ങളുടെ പ്രധാന ദൗത്യം യാഥാർത്ഥ്യം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുകയല്ല; യാഥാർത്ഥ്യത്തെ പ്രത്യേക രീതിയിൽ രൂപപ്പെടുത്തുകയാണ്. ചില വാർത്തകൾക്ക് അമിത പ്രാധാന്യം നൽകുകയും ചില വാർത്തകൾ പൂർണ്ണമായും അവഗണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഈ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണ്. ചില വിഷയങ്ങളിൽ നിരന്തരമായ ചർച്ചകൾ സംഘടിപ്പിക്കുമ്പോൾ, മറ്റുചില നിർണ്ണായക വിഷയങ്ങൾ പൊതുചർച്ചയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ സമൂഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ ഒരു ദിശയിലേക്ക് തിരിക്കുകയും യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ തിരിച്ചുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഉദാഹരണത്തിന്, തൊഴിലില്ലായ്മ, വരുമാന അസമത്വം, പൊതുമേഖലാ സ്വകാര്യവൽക്കരണം, കോർപ്പറേറ്റ് നികുതി ഇളവുകൾ, ബാങ്കുകളിലെ കിട്ടാക്കടങ്ങൾ, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ധനസമാഹരണത്തിലെ സുതാര്യതക്കുറവ് തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പൊതുചർച്ചയിൽ നിന്ന് ക്രമേണ പിന്നിലേക്ക് തള്ളപ്പെടാം. അതേസമയം മതപരമായ വിവാദങ്ങൾ, വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ, സെലിബ്രിറ്റി വാർത്തകൾ, വികാരപരമായ വിഷയങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് അസാധാരണമായ പ്രാധാന്യം നൽകപ്പെടാം. ഇതിലൂടെ ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ബോധം യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെടുന്നു.

ഇത് വെറും എഡിറ്റോറിയൽ മുൻഗണനയുടെ പ്രശ്നമല്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് സാമൂഹിക ബോധത്തിന്റെ കോഹസീവ് പുനഃസംഘടനയാണ്. ഭരണകൂടത്തിന്റെയും കോർപ്പറേറ്റ് ശക്തികളുടെയും താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു ഏകീകൃത ആശയപരമായ അന്തരീക്ഷം മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായ നയങ്ങളെപ്പോലും ദേശീയ വികസനത്തിന്റെയോ സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയുടെയോ അനിവാര്യ ഘടകങ്ങളായി കാണാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷത നയരൂപീകരണത്തെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവാണ്. സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ പൊതുജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ലക്ഷ്യമിട്ടല്ല രൂപപ്പെടുന്നത്; മറിച്ച് വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ ലാഭം പരമാവധിയാക്കുന്ന രീതിയിലാണ് അവ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. നികുതി ഇളവുകൾ, ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ നിയമങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി അനുമതികൾ, ഖനനാവകാശങ്ങൾ, ഇറക്കുമതി-കയറ്റുമതി നയങ്ങൾ, തൊഴിൽ നിയമങ്ങൾ, സ്വകാര്യവൽക്കരണ പദ്ധതികൾ എന്നിവയെല്ലാം വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് അനുകൂലമായി മാറുന്നു.

ഇവിടെയും മാധ്യമങ്ങളുടെ പങ്ക് നിർണ്ണായകമാണ്. ഇത്തരം നയങ്ങളെ മാധ്യമങ്ങൾ പലപ്പോഴും “സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങൾ”, “വികസനത്തിന്റെ പുതിയ അധ്യായം”, “ബിസിനസ് സൗഹൃദ അന്തരീക്ഷം”, “Ease of Doing Business” തുടങ്ങിയ ആകർഷകമായ പദപ്രയോഗങ്ങളിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അതുവഴി സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടാതെ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ പുരോഗതിയുടെ അനിവാര്യ ഘടകങ്ങളായി ജനങ്ങൾക്കുമുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഇവിടെ സാമ്പത്തിക കോഹഷനും ആശയപരമായ കോഹഷനും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് സാമ്പത്തിക നേട്ടങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതോടൊപ്പം, ആ നേട്ടങ്ങളെ ന്യായീകരിക്കുന്ന ആശയപരമായ പിന്തുണയും മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഇരട്ട കോഹഷനാണ് ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തെ സാധാരണ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയേക്കാൾ വളരെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നത്.

എന്നാൽ ഏതൊരു കോഹസീവ് വ്യവസ്ഥയും പൂർണ്ണമായും സ്ഥിരതയുള്ളതല്ല. അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികൾ നിരന്തരം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ യാഥാർത്ഥ്യം എത്രമാത്രം നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും, ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി മാറ്റാനാവില്ല. തൊഴിലില്ലായ്മ അനുഭവിക്കുന്ന യുവാവിന് സ്വന്തം അനുഭവം വാർത്തകളേക്കാൾ ശക്തമാണ്. കടബാധ്യതയിൽപ്പെട്ട കർഷകന് ടെലിവിഷൻ ചർച്ചകളേക്കാൾ യാഥാർത്ഥ്യം സ്വന്തം കൃഷിയിടത്തിലാണ്. അടച്ചുപൂട്ടുന്ന ചെറുകിട വ്യവസായിക്ക് വിപണിയിലെ യഥാർത്ഥ പ്രതിസന്ധി മാധ്യമങ്ങൾ പറയുന്നതിനെക്കാൾ വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ഇങ്ങനെ ജീവിതാനുഭവവും മാധ്യമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യം വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ സാമൂഹിക ബോധത്തിൽ പുതിയ ഡീകോഹസീവ് പ്രക്രിയകൾ ആരംഭിക്കുന്നു. ജനങ്ങൾ ഔദ്യോഗിക വിവരണങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങുന്നു. സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങൾക്കും പൗരമാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിനും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾക്കും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു. അന്വേഷണാത്മക മാധ്യമപ്രവർത്തനം കോർപ്പറേറ്റ്-രാഷ്ട്രീയ ബന്ധങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. വിസിൽബ്ലോവർമാരും സ്വതന്ത്ര ഗവേഷകരും പൊതുജനങ്ങൾ മറച്ചുവെച്ച വിവരങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നു.

ഇവയെല്ലാം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ശക്തമായ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളാണ്. അവ നിലവിലുള്ള ആശയപരമായ ഏകീകരണത്തെ തകർക്കുകയും സമൂഹത്തിൽ പുതിയ ബോധം രൂപപ്പെടാൻ സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങൾ എത്ര ശക്തമായാലും അവയ്ക്ക് വിവരങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ കുത്തക സ്ഥാപിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. കാരണം ഓരോ കോഹസീവ് ഘടനയുടെയും ഉള്ളിൽ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഡീകോഹസീവ് ശക്തികൾ അനിവാര്യമായും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷത രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും സാമ്പത്തിക ശക്തിയും പരസ്പരം പുനരുത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അടഞ്ഞ ചക്രം (closed loop) സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ്. കോർപ്പറേറ്റുകൾ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്ക് സാമ്പത്തിക പിന്തുണ നൽകുന്നു. അധികാരത്തിലെത്തുന്ന ഭരണകൂടം അതിന് പ്രതിഫലമായി കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് അനുകൂലമായ നയങ്ങളും നിയമപരമായ ഇളവുകളും പൊതുസമ്പത്തുകളിലേക്കുള്ള പ്രത്യേക പ്രവേശനവും നൽകുന്നു. ഇതിലൂടെ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ സമ്പത്ത് വീണ്ടും വർദ്ധിക്കുന്നു. വർദ്ധിച്ച സമ്പത്ത് അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ അവരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു. അങ്ങനെ സാമ്പത്തിക ശക്തി രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരം വീണ്ടും സാമ്പത്തിക ശക്തിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സ്വയം ശക്തിപ്പെടുന്ന ചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് വളരെ ശക്തമായ ഒരു കോഹസീവ് ഫീഡ്ബാക്ക് സംവിധാനം (cohesive feedback system) ആണ്. ഓരോ ഘടകവും മറ്റൊരു ഘടകത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ബാങ്കിങ് മേഖല കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് വലിയ വായ്പകൾ നൽകുന്നു; ഭരണകൂടം നിയന്ത്രണ ഇളവുകൾ നൽകുന്നു; മാധ്യമങ്ങൾ അതിനെ വികസനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു; തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ധനസഹായം ഭരണകൂടത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു; തുടർന്ന് ഭരണകൂടം വീണ്ടും അതേ കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് പുതിയ അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ചക്രം തുടർച്ചയായി ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ അധികാരം ക്രമേണ കുറച്ചുപേരുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു.

ഈ കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രത്യാഘാതം സ്വതന്ത്ര വിപണിമത്സരത്തിന്റെ ക്ഷയമാണ്. കാപ്പിറ്റലിസം സൈദ്ധാന്തികമായി മത്സരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു വ്യവസ്ഥയാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം മത്സരത്തെ ക്രമേണ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് ഭരണകൂടത്തിന്റെ പിന്തുണയും ബാങ്കുകളുടെ ധനസഹായവും നികുതി ഇളവുകളും മാധ്യമപിന്തുണയും ലഭിക്കുമ്പോൾ, ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾക്കും പുതിയ സംരംഭകർക്കും സമാനമായ അവസരങ്ങൾ ലഭിക്കാറില്ല. ഫലമായി വിപണി കുറച്ചുപേരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് മാറുകയും യഥാർത്ഥ മത്സരം ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഊർജോൽപ്പാദനം, ഖനനം, വിമാനത്താവളങ്ങൾ, തുറമുഖങ്ങൾ, ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ, ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, ഇ-കൊമേഴ്‌സ്, മാധ്യമരംഗം, ധനകാര്യ സേവനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഈ കേന്ദ്രീകരണം വളരെ വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും. ഇത്തരം മേഖലകളിൽ സാമ്പത്തിക ശക്തി മാത്രം കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നില്ല; വിവരങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക്, ഉപഭോക്തൃവിവരങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, പൊതുനയങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയും അതേ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇതോടെ സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രീകരണവും വിവരകേന്ദ്രീകരണവും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പുതിയ ഘടന രൂപപ്പെടുന്നു.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന തൂണാണ് ബാങ്കിങ്-ധനകാര്യ ബന്ധം. പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും കൃഷിക്കും ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കും തൊഴിൽസൃഷ്ടിക്കുമായി വായ്പ നൽകേണ്ട സ്ഥാപനങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിൽ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളുടെ വലിയൊരു ഭാഗം ഏതാനും കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് വൻതോതിൽ വായ്പ നൽകുന്ന സംവിധാനമായി മാറുന്നു. പലപ്പോഴും മതിയായ സാമ്പത്തിക പരിശോധനകളില്ലാതെ, രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദങ്ങളിലൂടെയോ കോർപ്പറേറ്റ് സ്വാധീനത്തിലൂടെയോ വലിയ വായ്പകൾ അനുവദിക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ വായ്പകളിൽ ഗണ്യമായൊരു വിഭാഗം പിന്നീട് നിഷ്‌ക്രിയ ആസ്തികളായി (Non-Performing Assets – NPAs) മാറുന്നു. വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകൾ വായ്പ തിരിച്ചടയ്ക്കാതിരുന്നാൽ വായ്പ പുനഃക്രമീകരിക്കപ്പെടുകയോ എഴുതിത്തള്ളുകയോ സർക്കാർ ധനസഹായത്തിലൂടെ ബാങ്കുകളെ രക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. അതേസമയം ചെറുകിട കർഷകനോ സാധാരണ സംരംഭകനോ ചെറിയ വായ്പ പോലും തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ വൈകിയാൽ കടുത്ത നിയമനടപടികൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്നു. ഈ ഇരട്ട മാനദണ്ഡം ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസ്വഭാവം തന്നെയാണ്.

ഇവിടെ മറ്റൊരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വൈരുദ്ധ്യം പ്രകടമാകുന്നു. നഷ്ടങ്ങൾ സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും ലാഭം സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് ലാഭമുണ്ടാകുമ്പോൾ അത് സ്വകാര്യ ഓഹരിയുടമകളുടെ സമ്പത്തായി മാറുന്നു. എന്നാൽ നഷ്ടമുണ്ടാകുമ്പോൾ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളുടെ പുനർമൂലധനവൽക്കരണത്തിലൂടെയോ സർക്കാർ ധനസഹായത്തിലൂടെയോ ആ നഷ്ടം സമൂഹം മുഴുവൻ വഹിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ സമ്പത്ത് സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും അപകടസാധ്യത പൊതുസമൂഹത്തിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇത്തരം സാമ്പത്തിക ഘടന ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. കാരണം ഓരോ കോഹസീവ് സംവിധാനവും അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ അതിനെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന ഡീകോഹസീവ് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളുടെ വിഭവങ്ങൾ വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകളിൽ കുടുങ്ങുമ്പോൾ ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കും കർഷകർക്കും പുതിയ സംരംഭങ്ങൾക്കും ആവശ്യമായ ധനസഹായം കുറയുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഉൽപ്പാദനവളർച്ച മന്ദഗതിയിലാകുന്നു. തൊഴിലവസരങ്ങൾ കുറയുന്നു. ആഭ്യന്തര വിപണിയുടെ വ്യാപ്തി ചുരുങ്ങുന്നു. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ജൈവശേഷി ക്ഷയിക്കുന്നു.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രത്യാഘാതം ചെറുകിട-ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങളുടെ ക്രമേണ തകർച്ചയാണ്. ലോകത്തെ ഏത് ആരോഗ്യകരമായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉറവിടം ചെറുകിട സംരംഭങ്ങളാണ്. പ്രാദേശിക ഉൽപ്പാദനം, കുടുംബ വ്യവസായങ്ങൾ, സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ചെറിയ നിർമ്മാണ യൂണിറ്റുകൾ, സേവനമേഖലയിലെ സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവയാണ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വൈവിധ്യവും സുസ്ഥിരതയും നൽകുന്നത്. എന്നാൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം ഈ വികേന്ദ്രീകൃത സാമ്പത്തിക ഘടനയെ ക്രമേണ തകർക്കുന്നു.

വൻകിട കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് കുറഞ്ഞ പലിശയ്ക്ക് വായ്പയും നികുതി ഇളവുകളും അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും ഭരണകൂടത്തിന്റെ നയപിന്തുണയും ലഭിക്കുമ്പോൾ, ചെറുകിട സംരംഭകർക്ക് ഉയർന്ന പലിശനിരക്കുകളും സങ്കീർണ്ണമായ നിയമനടപടികളും വിപണിയിലെ അന്യായ മത്സരവുമാണ് നേരിടേണ്ടിവരുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലും ഇ-കൊമേഴ്‌സ് മേഖലയിലും വൻകിട കമ്പനികൾ വിപണി പിടിച്ചടക്കുമ്പോൾ പരമ്പരാഗത വ്യാപാരമേഖലയും ചെറുകിട വ്യാപാരികളും കൂടുതൽ പ്രതിസന്ധിയിലാകുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയ സാമ്പത്തിക വൈവിധ്യത്തെ കുറയ്ക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; സാമൂഹിക ഘടനയെയും മാറ്റിമറിക്കുന്നു. ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ പ്രാദേശിക തൊഴിൽസാധ്യതകൾ കുറയുന്നു. ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള കുടിയേറ്റം വർദ്ധിക്കുന്നു. മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ ക്ഷയിക്കുന്നു. പ്രാദേശിക വിപണികൾ കോർപ്പറേറ്റ് വിതരണശൃംഖലകളെ ആശ്രയിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. അങ്ങനെ സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രീകരണത്തോടൊപ്പം സാമൂഹിക കേന്ദ്രീകരണവും ശക്തിപ്പെടുന്നു.

എന്നാൽ ഇതേ പ്രക്രിയ തന്നെ പുതിയ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ പ്രതിഷേധങ്ങൾ, കർഷകസമരങ്ങൾ, തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, സഹകരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ വളർച്ച, പ്രാദേശിക ഉൽപ്പാദനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ആവശ്യങ്ങൾ, പൊതുമേഖലയെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇവ വെറും പ്രതിഷേധങ്ങളല്ല; നിലവിലുള്ള കോഹസീവ് ഘടനയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന ഡീകോഹസീവ് സാമൂഹികശക്തികളാണ്.

ചരിത്രത്തിലെ എല്ലാ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളും ഇതേ നിയമത്തിന് വിധേയമായിരുന്നു. സ്വയം ശക്തിപ്പെടുന്ന ഓരോ സംവിധാനവും അതിന്റെ തന്നെ ഉള്ളിൽ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തവും അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമല്ല. അത് വളരുന്നതിനനുസരിച്ച് അതിനെതിരായ സാമൂഹിക ശക്തികളും വളരുന്നു. ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ഭാവിയിലെ സാമൂഹിക പരിവർത്തനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന ചാലകശക്തിയായി മാറുന്നത്.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് സാമ്പത്തിക ശക്തിയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും മാത്രം പോരാ; അതിന് സാമൂഹിക അംഗീകാരവും ആശയപരമായ നിയമസാധുതയും (ideological legitimacy) നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ജനങ്ങൾ ഈ വ്യവസ്ഥയെ അന്യായവും ചൂഷണപരവുമായ ഒന്നായി തിരിച്ചറിയാൻ തുടങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറ ദുർബലമാകും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങളുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദൗത്യം വാർത്തകൾ പ്രചരിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, നിലവിലുള്ള സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയെ സ്വാഭാവികവും അനിവാര്യവും ഒഴിവാക്കാനാവാത്തതുമായ ഒന്നായി ജനങ്ങളുടെ ബോധത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുകയുമാണ്.

ഈ പ്രക്രിയ എല്ലായ്പ്പോഴും തുറന്ന പ്രചാരണത്തിലൂടെയല്ല നടക്കുന്നത്. കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ രീതിയിലാണ് അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഏത് വാർത്തയാണ് പ്രധാനവാർത്തയാകേണ്ടത്, ഏത് വിഷയമാണ് ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ളതെന്ന് കരുതേണ്ടത്, ഏത് വിഷയമാണ് വെറും പ്രാദേശിക പ്രശ്നമായി ചിത്രീകരിക്കേണ്ടത്, ആരെയാണ് വിദഗ്ധനായി അവതരിപ്പിക്കേണ്ടത്, ആരുടെ അഭിപ്രായമാണ് വിശ്വാസയോഗ്യമെന്ന് തോന്നിക്കേണ്ടത് എന്നീ തീരുമാനങ്ങളിലൂടെ സമൂഹത്തിന്റെ ബോധം ക്രമേണ രൂപപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു.

ഇത് നറേറ്റീവ് നിയന്ത്രണം (Narrative Control) എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മറച്ചുവയ്ക്കുക എന്നതല്ല ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം; മറിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ പ്രത്യേക രീതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഒരേ സംഭവത്തെ വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ അവതരിപ്പിച്ചാൽ ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിഗമനങ്ങളും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനത്തിന്റെ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തെ “ദേശീയ സമ്പത്തിന്റെ വിൽപ്പന” എന്ന നിലയിലും അവതരിപ്പിക്കാം; “സാമ്പത്തിക കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന പരിഷ്കാരം” എന്ന നിലയിലും അവതരിപ്പിക്കാം. സംഭവമൊന്നുതന്നെയായിരിക്കുമ്പോഴും നറേറ്റീവ് മാറുമ്പോൾ പൊതുബോധവും മാറുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നറേറ്റീവ് നിയന്ത്രണം ഒരു ശക്തമായ കോഹസീവ് ആശയശക്തിയാണ്. അത് സമൂഹത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളെ ഒരേ ആശയപരമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. മാധ്യമങ്ങൾ, പരസ്യങ്ങൾ, സിനിമ, വിനോദപരിപാടികൾ, വിദഗ്ധചർച്ചകൾ, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ എന്നിവയിലൂടെ ഒരേ സാമ്പത്തിക ദർശനം നിരന്തരം ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് ക്രമേണ പൊതുബോധത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറുന്നു. പിന്നീട് അത് ഒരു ആശയമായി അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല; മറിച്ച് സ്വാഭാവിക യാഥാർത്ഥ്യമായി തോന്നാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ഇതുതന്നെയാണ് നോം ചോംസ്‌കി “Manufacturing Consent” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച പ്രക്രിയ. പൊതുജനങ്ങളുടെ സമ്മതം ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെയല്ല, ആശയപരമായ രൂപീകരണത്തിലൂടെയാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. ജനങ്ങൾ സ്വന്തം താൽപര്യങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായ നയങ്ങളെപ്പോലും സ്വമേധയാ അംഗീകരിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ഇവിടെ രൂപപ്പെടുന്നത്.

എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു നറേറ്റീവും ശാശ്വതമല്ല എന്നതാണ്. ഓരോ ആശയപരമായ കോഹഷന്റെയും ഉള്ളിൽ അതിനെ തകർക്കുന്ന ഡീകോഹസീവ് സാധ്യതകൾ ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. മാധ്യമങ്ങൾ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ കഥകൾ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ തൊഴിലില്ലായ്മയും വിലക്കയറ്റവും വരുമാന അസമത്വവും വർദ്ധിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഔദ്യോഗിക നറേറ്റീവും ജീവിതാനുഭവവും തമ്മിലുള്ള അന്തരം വർദ്ധിക്കും. ഈ വൈരുദ്ധ്യം ക്രമേണ സാമൂഹിക ബോധത്തിൽ പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തിത്തുടങ്ങും.

ഇതേ ഘട്ടത്തിലാണ് സ്വതന്ത്ര മാധ്യമപ്രവർത്തനവും അന്വേഷണാത്മക പത്രപ്രവർത്തനവും ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം നേടുന്നത്. കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങൾ മറച്ചുവയ്ക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവരിക, സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ ബന്ധങ്ങളെ അന്വേഷിക്കുക, പൊതുസമ്പത്തിന്റെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം, കോർപ്പറേറ്റ് നികുതി ഇളവുകൾ, ബാങ്കിങ് തട്ടിപ്പുകൾ, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ധനസമാഹരണം, പരിസ്ഥിതി നാശം, തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശലംഘനങ്ങൾ എന്നിവ വെളിപ്പെടുത്തുക എന്നിവ സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളുടെ പ്രധാന ദൗത്യമായി മാറുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഇവ ഡീകോഹസീവ് വിജ്ഞാനശക്തികൾ (decohesive knowledge forces) ആണ്. കാരണം അവ നിലവിലുള്ള ആശയപരമായ ഏകീകരണത്തിൽ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഇതുവരെ മറച്ചുവെച്ചിരുന്ന യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ പുറത്തുവരുമ്പോൾ പഴയ നറേറ്റീവിന്റെ സ്ഥിരത തകരാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഈ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികൾക്ക് പുതിയ രൂപങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. സോഷ്യൽ മീഡിയ, പൗര മാധ്യമപ്രവർത്തനം (Citizen Journalism), സ്വതന്ത്ര ഡിജിറ്റൽ വാർത്താപ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് അന്വേഷണങ്ങൾ, ഡാറ്റാ ജേർണലിസം, വിസിൽബ്ലോവർ വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ എന്നിവ കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങളുടെ ഏകാധിപത്യത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഒരു സ്മാർട്ട്ഫോണും ഇന്റർനെറ്റ് കണക്ഷനും ഉപയോഗിച്ച് സാധാരണ പൗരന് പോലും വാർത്ത റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന അവസ്ഥ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഇത് വിവരങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിന് പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, പുതിയ വെല്ലുവിളികളും ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ട്. തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ, വ്യാജവാർത്തകൾ, ഗൂഢാലോചനാ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ, സംഘടിതമായ ഡിജിറ്റൽ പ്രചാരണങ്ങൾ, ബോട്ട് നെറ്റ്‌വർക്കുകൾ, ആൽഗോരിതമിക് പക്ഷപാതം എന്നിവയും അതേ ഡിജിറ്റൽ പരിസരത്തിൽ വളരുന്നു. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങൾ സ്വയം സ്വതന്ത്രമോ ജനാധിപത്യപരമോ ആണെന്ന് കരുതാനാവില്ല.

വാസ്തവത്തിൽ വലിയ സാങ്കേതിക കമ്പനികൾ തന്നെ പുതിയ വിവരാധികാര കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ ആൽഗോരിതങ്ങൾ ഏതൊക്കെ വാർത്തകളാണ് കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക് എത്തേണ്ടതെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുന്നു. തിരയൽ യന്ത്രങ്ങൾ (Search Engines), വീഡിയോ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, പരസ്യ ശൃംഖലകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഏതാനും ബഹുരാഷ്ട്ര കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. അതിനാൽ വിവരങ്ങളുടെ വികേന്ദ്രീകരണം സംഭവിക്കുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ പുതിയ തരത്തിലുള്ള കേന്ദ്രീകരണവും രൂപപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വൈരുദ്ധ്യമാണ്. വിവരങ്ങളുടെ വികേന്ദ്രീകരണവും വിവര അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ കേന്ദ്രീകരണവും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്നു. ഇത് സാമൂഹിക പരിണാമത്തിന്റെ പുതിയ ഘട്ടത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ പുതിയ ഡീകോഹസീവ് സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, അതേ സാങ്കേതികവിദ്യയെ കോർപ്പറേറ്റ് ശക്തികൾ വീണ്ടും കോഹസീവ് ഘടനയിലേക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാനും ശ്രമിക്കുന്നു.

ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഓരോ പുതിയ ആശയവിനിമയ സാങ്കേതികവിദ്യയും ആദ്യം വികേന്ദ്രീകരണത്തിന് അവസരം സൃഷ്ടിക്കുകയും പിന്നീട് വലിയ സാമ്പത്തിക ശക്തികൾ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അച്ചടിയന്ത്രം, റേഡിയോ, ടെലിവിഷൻ, ഇന്റർനെറ്റ്, സോഷ്യൽ മീഡിയ—എല്ലാം ഈ നിയമത്തിന് വിധേയമായിരുന്നു. അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വയം വിമോചനശക്തിയോ ആധിപത്യശക്തിയോ അല്ല; ഏത് സാമൂഹിക ശക്തിയാണ് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പങ്ക് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനതത്വം വ്യക്തമാകുന്നു. ഒരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയുടെ പരിണാമം ഒരിക്കലും നേർരേഖാപരമായ (linear) പ്രക്രിയയല്ല. കോഹസീവ് ശക്തികളും ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളും പരസ്പരം പ്രതികരിക്കുകയും പുതിയ സന്തുലനാവസ്ഥകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണ പ്രക്രിയയാണ് അത്. അതിനാൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തവും കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമാധിപത്യവും ഒരുവശത്ത് ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് അവയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന പുതിയ സാമൂഹികശക്തികളും സാങ്കേതിക സാധ്യതകളും ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ഒരേസമയം വളർന്നുവരുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനമാണ് സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവി നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൊന്ന് സമ്പത്തിന്റെ അതികേന്ദ്രീകരണവും ജനങ്ങളുടെ വാങ്ങൽശേഷിയുടെ ഇടിവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ്. കാപ്പിറ്റലിസ്റ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാന ചാലകശക്തി ഉപഭോഗമാണ്. ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കളും സേവനങ്ങളും വാങ്ങാൻ ജനങ്ങൾക്ക് മതിയായ വരുമാനമുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ ഉൽപ്പാദനവും നിക്ഷേപവും തുടർച്ചയായി വളരുകയുള്ളു. എന്നാൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിൽ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ നിന്നുള്ള ലാഭത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് ഏതാനും കോർപ്പറേറ്റുകളുടെയും ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികളുടെ വേതനവർദ്ധന മന്ദഗതിയിലാകുന്നു, ചെറുകിട സംരംഭങ്ങളുടെ വരുമാനം കുറയുന്നു, കർഷകരുടെ വാങ്ങൽശേഷി ക്ഷയിക്കുന്നു, മധ്യവർഗ്ഗം കടബാധ്യതയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വിപണിയിൽ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. ഉൽപ്പാദനശേഷി വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ഉപഭോഗശേഷി അതേ തോതിൽ വളരുന്നില്ല. വലിയ കോർപ്പറേറ്റുകൾ കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വാങ്ങാൻ കഴിയുന്ന ജനങ്ങളുടെ എണ്ണം താരതമ്യേന കുറയുന്നു. ഇതാണ് മാർക്സിയൻ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിൽ അതിർ ഉൽപ്പാദന പ്രതിസന്ധി (Over-accumulation Crisis) എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് സാമ്പത്തിക കോഹഷൻ തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു ശക്തമായ ഡീകോഹസീവ് വൈരുദ്ധ്യമാണ്.

സമ്പത്ത് കുറച്ചുപേരിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക സന്തുലിതാവസ്ഥ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഉൽപ്പാദനവും ഉപഭോഗവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു. ലാഭം വർദ്ധിച്ചാലും വിപണി വികസിക്കുന്നില്ല. നിക്ഷേപങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചാലും ആവശ്യകത അതേ അനുപാതത്തിൽ ഉയരുന്നില്ല. ഈ വൈരുദ്ധ്യം സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യത്തിന്റെയും ധനകാര്യ പ്രതിസന്ധികളുടെയും വിത്തായി മാറുന്നു.

മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ദുർബലതയും ഇതേ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണ്. പരമ്പരാഗതമായി മധ്യവർഗ്ഗമാണ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉപഭോക്തൃവിഭാഗം. ചെറുകിട വ്യവസായികൾ, അധ്യാപകർ, ആരോഗ്യപ്രവർത്തകർ, സർക്കാർ ജീവനക്കാർ, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ പ്രൊഫഷണലുകൾ, സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ എന്നിവരാണ് ഈ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ. എന്നാൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വളർച്ചയോടൊപ്പം ഈ വിഭാഗത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും ക്രമേണ ക്ഷയിക്കുന്നു.

വിലക്കയറ്റം വർദ്ധിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും ആരോഗ്യപരിചരണത്തിന്റെയും ചെലവ് ഉയരുന്നു. തൊഴിൽ കൂടുതൽ അസ്ഥിരമാകുന്നു. കരാർ തൊഴിലുകൾ വർദ്ധിക്കുന്നു. വീടുകൾ വാങ്ങുന്നതിനും കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ആരോഗ്യച്ചെലവുകൾക്കും മധ്യവർഗ്ഗം കൂടുതൽ വായ്പകളെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഫലമായി വരുമാനം വർദ്ധിച്ചാലും സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ വർദ്ധിക്കുന്നില്ല. ഈ സാമ്പത്തിക അസ്വസ്ഥത ക്രമേണ രാഷ്ട്രീയ അസംതൃപ്തിയായി മാറുന്നു.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ക്രമേണ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളായും പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളായും രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. ആദ്യം വ്യക്തിപരമായ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളായി അനുഭവപ്പെടുന്ന പ്രതിസന്ധികൾ പിന്നീട് പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ സംയുക്ത അനുഭവമായി മാറുന്നു. വ്യക്തിഗത നിരാശ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ ബോധമായി വളരുന്നു. ഇതാണ് ചരിത്രത്തിലെ വലിയ സാമൂഹിക പരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് അടിത്തറ ഒരുക്കിയിട്ടുള്ള പ്രക്രിയ.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനായി നിരന്തരം പുതിയ മേഖലകളെ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കേണ്ടിവരുന്നു. പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, ജലം, ഊർജം, ഗതാഗതം, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ലാഭത്തിനുള്ള പുതിയ മേഖലകളായി മാറുന്നു. എന്നാൽ ഓരോ പുതിയ സ്വകാര്യവൽക്കരണവും സമൂഹത്തിൽ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പൊതുസേവനങ്ങൾ വിലകൂടിയതാകുന്നു. സാമൂഹിക അസമത്വം വർദ്ധിക്കുന്നു. പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു. പൊതുസമ്പത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് കോർപ്പറേറ്റുകളിലേക്ക് മാറുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ പ്രക്രിയയെ കോഹഷന്റെ അതിവികാസം (Over-cohesion) എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാം. ഒരു വ്യവസ്ഥയിലെ കോഹസീവ് ശക്തികൾ അതിരുകടക്കുമ്പോൾ അവ സ്വന്തം സന്തുലിതാവസ്ഥയെ തന്നെ തകർക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. കാരണം എല്ലാ വിഭവങ്ങളും ഒരു കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പരിസരപ്രദേശങ്ങൾ കൂടുതൽ ദുർബലമാകുന്നു. ഒടുവിൽ കേന്ദ്രത്തിന്റെ ശക്തി തന്നെ അതിന്റെ പരിസരങ്ങളുടെ ദുർബലതയെ ആശ്രയിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇത് ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കാൻ കഴിയാത്ത ഘടനയാണ്.

ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, കർഷകസമരങ്ങൾ, വിദ്യാർത്ഥി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ സംഘടനകൾ, സഹകരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, മനുഷ്യാവകാശ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പുതിയ ചരിത്രപരമായ പ്രസക്തി ലഭിക്കുന്നത്. ഇവ വെറും താൽപര്യസംരക്ഷണ സംഘടനകളല്ല; നിലവിലുള്ള സാമൂഹിക ഘടനയിലെ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളുടെ സംഘടിത രൂപങ്ങളാണ്.

കർഷകപ്രക്ഷോഭങ്ങൾ ഇതിന്റെ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. കാർഷിക നയങ്ങൾ വലിയ കാർഷിക കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് അനുകൂലമായി മാറുമ്പോൾ ചെറുകിട കർഷകർ സംഘടിതമായി പ്രതികരിക്കുന്നു. ഭൂമിയേറ്റെടുക്കലിനെതിരായ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്. പൊതുസമ്പത്തുകളുടെയും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെയും കോർപ്പറേറ്റുവൽക്കരണത്തിനെതിരെ പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങൾ പ്രതിരോധം ഉയർത്തുന്നു. തൊഴിലാളി സംഘടനകൾ തൊഴിൽ നിയമങ്ങളുടെ ഉദാരവൽക്കരണത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിക്കുന്നു. ഈ പ്രസ്ഥാനങ്ങളൊന്നും ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളല്ല; ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സാമൂഹിക പ്രകടനങ്ങളാണ്.

അതേസമയം, ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം ഈ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളെ പൂർണ്ണമായും അടിച്ചമർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല. പലപ്പോഴും അവയെ ആഗിരണം ചെയ്യാനും (co-optation) ശ്രമിക്കുന്നു. ചില വിമർശനങ്ങൾ ഭാഗികമായി അംഗീകരിക്കുന്നു. ചെറിയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ചില അന്വേഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നു. നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങളിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുന്നു. എന്നാൽ വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനഘടന മാറ്റാതെ അതിന്റെ മേൽപ്പറപ്പിൽ മാത്രം പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു പ്രതിഭാസമാണ്. കോഹസീവ് വ്യവസ്ഥകൾ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളെ എല്ലായ്പ്പോഴും നേരിട്ട് നശിപ്പിക്കണമെന്നില്ല; പലപ്പോഴും അവയെ തങ്ങളിലേക്ക് ഉൾക്കൊണ്ട് അവയുടെ പരിവർത്തനശേഷി കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ചില പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളെ അധികാരഘടനയുടെ ഭാഗമാക്കുക, വിമർശകരെ ഉപദേശകസമിതികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുക, സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളെ കോർപ്പറേറ്റുകൾ ഏറ്റെടുക്കുക, ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളിൽ ചിലത് മാത്രം അംഗീകരിക്കുക തുടങ്ങിയവ ഈ പ്രക്രിയയുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

എന്നാൽ ഈ ആഗിരണത്തിനും പരിധിയുണ്ട്. കാരണം അടിസ്ഥാന സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം പുതിയ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദ്ഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. ചരിത്രം ഒരേ വൈരുദ്ധ്യത്തെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധി ഏതെങ്കിലും ഒരു സർക്കാരിന്റെയോ ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് ഗ്രൂപ്പിന്റെയോ പ്രശ്നമല്ല; അത് വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക ഘടനയിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ വൈരുദ്ധ്യമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ യാന്ത്രികമായ കാരണ-ഫല ബന്ധങ്ങളായി കാണുന്നില്ല. മറിച്ച്, പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുകയും രൂപാന്തരപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന സജീവമായ സാമൂഹിക പ്രക്രിയകളായാണ് കാണുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സാമൂഹിക മാറ്റവും ഒരൊറ്റ സംഭവത്തിലൂടെയല്ല ഉണ്ടാകുന്നത്. അനവധി കോഹസീവ്-ഡീകോഹസീവ് പ്രക്രിയകളുടെ ദീർഘകാല പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് പുതിയ സാമൂഹിക ഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്ന് സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളെ സ്ഥിരമായ ഘടനകളായല്ല, മറിച്ച് ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ (Emergent Properties) സൃഷ്ടിക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണ ചലനാത്മക സംവിധാനങ്ങളായാണ് കാണുന്നത് എന്നതാണ്. സമൂഹത്തിൽ നടക്കുന്ന മാറ്റങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഏതെങ്കിലും ഒരു ഘടകത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഫലമല്ല; നിരവധി പരസ്പരബന്ധിത പ്രക്രിയകളുടെ ഇടപെടലിലൂടെ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതാണ്. ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തവും കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമപ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധത്തിൽ നിന്നുമാണ് ഇത്തരം നിരവധി ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നത്.

അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ക്രമേണ ശോഷണം (erosion of democracy) ആണ്. ഭരണഘടനാപരമായ സ്ഥാപനങ്ങൾ, തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ, നിയമസഭകൾ, കോടതികൾ, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഔപചാരികമായി നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അവയുടെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം മാറിത്തുടങ്ങുന്നു. ജനങ്ങളുടെ ഇച്ഛാശക്തി പ്രതിഫലിപ്പിക്കേണ്ട സ്ഥാപനങ്ങൾ ക്രമേണ കോർപ്പറേറ്റ് താൽപര്യങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുറംരൂപം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ സാമൂഹിക ഉള്ളടക്കം മാറുന്നു.

ഇത് ഒരൊറ്റ തീരുമാനത്തിന്റെ ഫലമല്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ധനസമാഹരണം, മാധ്യമ ഉടമസ്ഥതയുടെ കേന്ദ്രീകരണം, നയരൂപീകരണത്തിൽ കോർപ്പറേറ്റ് സ്വാധീനം, നിയന്ത്രണ ഏജൻസികളിലെ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ, പൊതുമേഖലയുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം, പൊതുസമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം എന്നിവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഈ പുതിയ സാമൂഹിക ഗുണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ദുർബലതയെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംഭവമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല; അത് മുഴുവൻ സാമൂഹിക ഘടനയുടെ ഉദ്ഭവഗുണമാണ്.

ഇതോടൊപ്പം തന്നെ മറ്റൊരു ഉദ്ഭവഗുണവും രൂപപ്പെടുന്നു—പൊതുജനങ്ങളുടെ മാധ്യമവിശ്വാസത്തിന്റെ ക്ഷയം. മാധ്യമങ്ങൾ നിരന്തരം കോർപ്പറേറ്റുകളുടെയും ഭരണകൂടത്തിന്റെയും താൽപര്യങ്ങളോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നതായി ജനങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, മുഖ്യധാരാ മാധ്യമങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം ക്രമേണ കുറയുന്നു. വാർത്തകളുടെ വിശ്വാസ്യത ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ആളുകൾ മറ്റ് വിവരസ്രോതസ്സുകളെ അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് ഒരു ഡീകോഹസീവ് പ്രക്രിയയാണ്. നിലവിലുള്ള വിവരഘടനയുടെ സ്ഥിരത ക്രമേണ തകരുന്നു. എന്നാൽ ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് മറ്റൊരു വൈരുദ്ധ്യവുമുണ്ട്. മുഖ്യധാരാ മാധ്യമങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുന്നവർ എല്ലായ്പ്പോഴും വിശ്വസനീയമായ സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളിലേക്കാണ് പോകുന്നത് എന്നില്ല. പലപ്പോഴും തെറ്റായ വിവരങ്ങളിലേക്കും ഗൂഢാലോചനാ സിദ്ധാന്തങ്ങളിലേക്കും നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത സാമൂഹ്യമാധ്യമ പ്രചാരണങ്ങളിലേക്കും അവർ ആകർഷിക്കപ്പെടാം. അതിനാൽ വിവരങ്ങളുടെ വികേന്ദ്രീകരണം സ്വാഭാവികമായി സത്യത്തിലേക്ക് നയിക്കണമെന്നില്ല. അത് പുതിയ തരത്തിലുള്ള വിവര അരാജകത്വത്തിനും വഴിവയ്ക്കാം.

അതുകൊണ്ടാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഡീകോഹഷനെ സ്വയം പുരോഗതിയായി കാണാത്തത്. കോഹഷനും ഡീകോഹഷനും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ആരോഗ്യകരമായ സാമൂഹിക പരിണാമത്തിന് അനിവാര്യം. അമിതമായ കോഹഷൻ ഏകാധിപത്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുമ്പോൾ, അമിതമായ ഡീകോഹഷൻ അരാജകത്വത്തിലേക്കും സാമൂഹിക വിഘടനത്തിലേക്കും നയിക്കും. സമൂഹത്തിന്റെ വികാസം ഈ രണ്ട് ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള സൃഷ്ടിപരമായ സന്തുലനത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.

ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗം ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഒരു വശത്ത് സോഷ്യൽ മീഡിയ സാധാരണ പൗരന്മാർക്ക് അഭിപ്രായപ്രകടനത്തിനുള്ള പുതിയ വേദികൾ തുറന്നുകൊടുത്തു. മറുവശത്ത് അതേ സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ഏതാനും ആഗോള സാങ്കേതിക കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുമാണ്. അങ്ങനെ വിവരങ്ങളുടെ വികേന്ദ്രീകരണവും വിവര അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ കേന്ദ്രീകരണവും ഒരേസമയം നടക്കുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യമാണ് ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വിവരരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവം.

ഇതേ സാഹചര്യത്തിൽ പൗര മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് (Citizen Journalism) പുതിയ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു. ഒരു സ്മാർട്ട്ഫോണും ഇന്റർനെറ്റ് കണക്ഷനും ഉപയോഗിച്ച് സാധാരണ പൗരന് പോലും സംഭവങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്താനും പ്രചരിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്നു. മുമ്പ് വലിയ മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങൾ മാത്രം ചെയ്തിരുന്ന പല പ്രവർത്തനങ്ങളും ഇപ്പോൾ സാധാരണ ജനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് മറച്ചുവെക്കപ്പെടുന്ന വിവരങ്ങൾ പൊതുസമൂഹത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിൽ പൗര മാധ്യമപ്രവർത്തനം നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ഈ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിനും പരിമിതികളുണ്ട്. പൗര മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് എല്ലായ്പ്പോഴും എഡിറ്റോറിയൽ പരിശോധനയും വസ്തുതാപരിശോധനയും ശാസ്ത്രീയമായ സ്ഥിരീകരണ സംവിധാനങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ വിവരങ്ങളോടൊപ്പം തെറ്റായ വിവരങ്ങളും അതിവേഗം പ്രചരിക്കാം. ഇതും മറ്റൊരു ഡയലക്ടിക്കൽ വൈരുദ്ധ്യമാണ്. വിവരസ്വാതന്ത്ര്യം വർദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് വിവരങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യത ഉറപ്പാക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തവും വർദ്ധിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ മുഴുവൻ വിവരവ്യവസ്ഥയെ ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ (Dynamic Equilibrium) എന്ന നിലയിൽ കാണാം. കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങൾ നിലവിലുള്ള അധികാരഘടനയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളും അന്വേഷണാത്മക മാധ്യമപ്രവർത്തനവും പൗര മാധ്യമപ്രവർത്തനവും അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതേസമയം കോർപ്പറേറ്റുകൾ ആ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ ശക്തികൾ നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാലാണ് മാധ്യമലോകം സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്നത്.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം ഈ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളെ വെറും അടിച്ചമർത്തുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; അവയുമായി പൊരുത്തപ്പെടാനും അവയെ സ്വന്തം ഘടനയിലേക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാനും നിരന്തരം ശ്രമിക്കുന്നു. ചില സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളെ കോർപ്പറേറ്റുകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. ചില ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾക്ക് സാമ്പത്തിക പിന്തുണ നൽകുന്നു. ചില വിമർശകരെ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഭാഗമാക്കുന്നു. ചില പരിഷ്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അങ്ങനെ പ്രതിരോധശക്തികളെ ഭാഗികമായി ആഗിരണം ചെയ്ത് വ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥിരത നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ചരിത്രം തെളിയിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരു വ്യവസ്ഥയ്ക്കും അതിന്റെ എല്ലാ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും ശാശ്വതമായി ആഗിരണം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. സാമ്പത്തിക അസമത്വം വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ, തൊഴിലില്ലായ്മ രൂക്ഷമാകുമ്പോൾ, പൊതുസമ്പത്ത് സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, പരിസ്ഥിതി നാശം വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളും ഔദ്യോഗിക നറേറ്റീവുകളും തമ്മിലുള്ള അന്തരം കൂടുതൽ വലുതാകുന്നു. ആ ഘട്ടത്തിൽ പുതിയ സാമൂഹിക ബോധം രൂപപ്പെടുന്നു. പുതിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നു. പുതിയ സാമ്പത്തിക മാതൃകകൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. പുതിയ മാധ്യമരൂപങ്ങൾ വികസിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഇതാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ചലനനിയമം. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി തന്നെയാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ദൗർബല്യത്തിന്റെ ഉറവിടവും. ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം സാമ്പത്തിക ശക്തിയെ എത്രത്തോളം കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളം അത് സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. മാധ്യമങ്ങളെ എത്രത്തോളം നിയന്ത്രിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളം സ്വതന്ത്ര വിവരസ്രോതസ്സുകളുടെ ആവശ്യകതയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അധികാരത്തെ എത്രത്തോളം ഏകീകരിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളം അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ജനാധിപത്യ ശക്തികൾക്കും വളരാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തെ ഒരു സ്ഥിരമായ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. അത് സ്വന്തം ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളാൽ നിരന്തരം രൂപാന്തരപ്പെടുന്ന ഒരു ചരിത്രപ്രക്രിയയാണ്. അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തന്നെ അതിന്റെ പരിവർത്തനത്തിന്റെ വിത്തുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. കോഹസീവ് ശക്തികൾ അധികാരത്തെ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ, ഡീകോഹസീവ് ശക്തികൾ പുതിയ സാമൂഹിക സാധ്യതകളെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ഭാവിയിലെ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ പരിവർത്തനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന ചാലകശക്തി.

അതിനാൽ കൂടുതൽ നീതിയുക്തവും ജനാധിപത്യപരവും സമത്വാധിഷ്ഠിതവുമായ ഒരു സമൂഹം രൂപപ്പെടുത്തണമെങ്കിൽ, സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളുടെ വികേന്ദ്രീകരണം, സഹകരണ ഉൽപ്പാദനരീതികളുടെ വികസനം, തൊഴിലാളികളുടെയും ചെറുകിട സംരംഭങ്ങളുടെയും ശക്തീകരണം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ധനസമാഹരണത്തിലെ സമ്പൂർണ്ണ സുതാര്യത, മാധ്യമ ഉടമസ്ഥതയുടെ വികേന്ദ്രീകരണം, പൊതുമേഖലയുടെ സംരക്ഷണം, അന്വേഷണാത്മകവും സ്വതന്ത്രവുമായ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രോത്സാഹനം, പൗരപങ്കാളിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശക്തിപ്പെടുത്തൽ എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്. ഇവ വെറും ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങളല്ല; കോഹസീവ്-ഡീകോഹസീവ് ശക്തികൾ തമ്മിൽ ആരോഗ്യകരമായ ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക സന്തുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചരിത്രപരമായ ആവശ്യകതകളാണ്.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തെയും കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തെയും സംബന്ധിച്ച ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിഗമനം. ഒരു വ്യവസ്ഥയും ശാശ്വതമല്ല. എല്ലാ വ്യവസ്ഥകളും അവയുടെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൂടെയാണ് വളരുകയും പ്രതിസന്ധിയിലാകുകയും ഒടുവിൽ പുതിയ സാമൂഹിക രൂപങ്ങളിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത്. ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തവും ഈ ചരിത്രനിയമത്തിന് അപവാദമല്ല. സ്വന്തം വിജയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ സ്വന്തം പരിവർത്തനത്തിന്റെ വിത്തുകൾ അത് വഹിക്കുന്നു.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം എന്നത് ഏതാനും അഴിമതിക്കാരായ രാഷ്ട്രീയക്കാരുടെയോ ഏതാനും സ്വാധീനമുള്ള കോർപ്പറേറ്റുകളുടെയോ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയല്ല. അത് ആധുനിക കാപ്പിറ്റലിസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഒരു പരിണാമഘട്ടമാണ്. കാപ്പിറ്റലിസ്റ്റ് മത്സരം അതിന്റെ തന്നെ വികാസത്തിലൂടെ ഏകാധിപത്യത്തിലേക്ക് വളരുമ്പോൾ, സാമ്പത്തിക ഏകാധിപത്യം അനിവാര്യമായി രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തെയും തന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക ശക്തിയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും പരസ്പരം ലയിക്കുന്ന ഈ ഘട്ടത്തെയാണ് ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഭരണകൂടം ക്രമേണ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ പ്രതിനിധി എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനത്തിന്റെ സംരക്ഷകനായി മാറുന്നു. നിയമനിർമ്മാണം, ധനനയം, നികുതി വ്യവസ്ഥ, ബാങ്കിങ്, മാധ്യമങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ക്രമേണ കോർപ്പറേറ്റ് നിയന്ത്രണത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളായി മാറുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ രൂപം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം ശോഷിക്കപ്പെടുന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ നടക്കുന്നു, എന്നാൽ അവയെ സ്വാധീനിക്കുന്നത് സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണ്. മാധ്യമങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ വിവരങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് കോർപ്പറേറ്റ് ഉടമസ്ഥതയുടെ പരിധിക്കുള്ളിലാണ്. വിപണി നിലനിൽക്കുന്നു, പക്ഷേ യഥാർത്ഥ മത്സരം ക്ഷയിക്കുന്നു. സ്വകാര്യമൂലധനം നിലനിൽക്കുന്നു, എന്നാൽ അത് സ്വതന്ത്രമത്സരത്തിന്റെ ഫലമല്ല; ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണയുടെ ഫലമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ പ്രക്രിയയെ മറ്റൊരു വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഈ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് ഒരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയും ശാശ്വതമല്ല. ഓരോ വ്യവസ്ഥയും അതിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൂടെയാണ് വികസിക്കുകയും പ്രതിസന്ധിയിലാകുകയും ഒടുവിൽ പുതിയ സാമൂഹിക രൂപങ്ങളിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത്. കോഹസീവ് ശക്തികൾ വ്യവസ്ഥയെ ഏകീകരിക്കുകയും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അതേ പ്രക്രിയ തന്നെ പുതിയ ഡീകോഹസീവ് ശക്തികളെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വിരുദ്ധശക്തികളുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചാലകശക്തി.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം സാമ്പത്തിക അധികാരത്തെ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതോടൊപ്പം സാമൂഹിക അസമത്വത്തെയും കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. അത് മാധ്യമങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതേ സമയം സ്വതന്ത്ര വിവരസ്രോതസ്സുകളുടെ ആവശ്യകതയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നതിനൊപ്പം പുതിയ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കും സാമൂഹിക പ്രതിരോധങ്ങൾക്കും സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ചെറുകിട സംരംഭങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നതിനൊപ്പം സഹകരണ സാമ്പത്തിക മാതൃകകളുടെ ആവശ്യകതയെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുവരുന്നു. പൊതുമേഖലയെ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കുന്നതിനൊപ്പം പൊതുസമ്പത്തിന്റെ സാമൂഹിക പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ബോധവും വളർത്തുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം സ്വന്തം വിജയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ സ്വന്തം പരാജയത്തിന്റെ വിത്തുകൾ വഹിക്കുന്നു. അതിന്റെ കോഹസീവ് ശക്തികൾ എത്രത്തോളം ശക്തിപ്പെടുന്നുവോ, അത്രത്തോളം അതിന്റെ ഡീകോഹസീവ് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ശക്തിപ്പെടുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പക്വതയാണ് ചരിത്രപരമായ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയുടെ അടിസ്ഥാനചോദ്യം ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തെ എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കാം എന്നതല്ല; മറിച്ച് അതിന് പകരം എന്ത് സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയാണ് സൃഷ്ടിക്കേണ്ടത് എന്നതാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഭാവിയിലെ പുരോഗമനപരമായ സാമ്പത്തിക മാതൃക യാന്ത്രികമായ ഭരണകൂട നിയന്ത്രണമോ നിയന്ത്രണങ്ങളില്ലാത്ത സ്വതന്ത്ര വിപണിയോ ആയിരിക്കില്ല. സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക ഘടനയായിരിക്കും അത്. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥത, സഹകരണ സംരംഭങ്ങൾക്കും തൊഴിലാളി ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും മുൻഗണന, ചെറുകിട-ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം, മാധ്യമ ഉടമസ്ഥതയുടെ വികേന്ദ്രീകരണം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ധനസമാഹരണത്തിലെ സമ്പൂർണ്ണ സുതാര്യത, ബാങ്കിങ് സംവിധാനത്തെ സാമൂഹിക വികസനത്തിനായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കൽ, ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും ഊർജവും പോലുള്ള അടിസ്ഥാന സേവനങ്ങളുടെ സർവജനലഭ്യത, ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ പൊതുസ്വത്തായി വികസിപ്പിക്കൽ, കൃത്രിമബുദ്ധിയും ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തിനായി വിനിയോഗിക്കൽ, തൊഴിലാളികൾക്കും ഉപഭോക്താക്കൾക്കും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങൾക്കും സാമ്പത്തിക തീരുമാനങ്ങളിൽ ജനാധിപത്യപരമായ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കൽ എന്നിവ ഈ പുതിയ സാമൂഹിക മാതൃകയുടെ അടിസ്ഥാന സവിശേഷതകളായിരിക്കും.

ഇവ വെറും രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളല്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിലവിലെ വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള അടുത്ത ചരിത്രഘട്ടത്തിന്റെ സൂചനകളാണിവ. ചരിത്രം ഒരിക്കലും നേർരേഖയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല; വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിപരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് അത് മുന്നേറുന്നത്. ഓരോ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയും അതിന്റെ ഉള്ളിൽ അടുത്ത സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയുടെ വിത്തുകളെ വഹിക്കുന്നു. ഫ്യൂഡലിസത്തിനുള്ളിൽ കാപ്പിറ്റലിസം വളർന്നതുപോലെ, കാപ്പിറ്റലിസത്തിനുള്ളിലും അതിന്റെ പരിധികളെ അതിജീവിക്കുന്ന പുതിയ സാമൂഹിക രൂപങ്ങൾ ഇതിനകം ഉദ്ഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. സഹകരണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ, ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് വിജ്ഞാന ഉൽപ്പാദനം, വികേന്ദ്രീകൃത ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകൾ, സമൂഹാധിഷ്ഠിത ഊർജോൽപ്പാദനം, പങ്കാളിത്ത ജനാധിപത്യം, തൊഴിലാളി ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഭാവിയിലെ സാമൂഹിക പരിണാമത്തിന്റെ പ്രാരംഭ രൂപങ്ങളാണ്.

അതുകൊണ്ട് ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിനെതിരായ പോരാട്ടം ഏതാനും കോർപ്പറേറ്റുകളെ വിമർശിക്കുന്നതോ അഴിമതിക്കെതിരായ പ്രചാരണമോ മാത്രമല്ല. അത് സമൂഹത്തിന്റെ അടുത്ത ചരിത്രഘട്ടത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഈ പരിവർത്തനം സ്വയമേവ സംഭവിക്കുകയില്ല. അതിന് ശാസ്ത്രീയമായ വിശകലനവും സാമൂഹിക ബോധവൽക്കരണവും ജനാധിപത്യപരമായ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ആശയപരമായ വ്യക്തതയും അനിവാര്യമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പാഠം ഇതാണ്: ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളാണ് അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഭാവിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തവും ഈ സർവസാധാരണ ചരിത്രനിയമത്തിന് അപവാദമല്ല. അതിന്റെ ശക്തിക്കുള്ളിൽ തന്നെ അതിന്റെ ദൗർബല്യവും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ വിജയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ വിത്തുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ആ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി മനസ്സിലാക്കുകയും അവയുടെ ദിശയെ സാമൂഹിക നീതിയിലേക്കും സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യത്തിലേക്കും മനുഷ്യ വിമോചനത്തിലേക്കും നയിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം.