അൽഗോറിതമിക് ഫിൽട്ടർ ബബിൾ, മനുഷ്യബോധം, ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം- സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തെ അതിജീവിക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ

സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളെ സാധാരണയായി മനുഷ്യർ പരസ്പരം ആശയങ്ങളും വിവരങ്ങളും അഭിപ്രായങ്ങളും പങ്കുവയ്ക്കുന്ന ഒരു തുറന്ന പൊതുസ്ഥലമായി കാണാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഇന്നത്തെ സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അതിനേക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമാണ്. നാം കാണുന്ന ഉള്ളടക്കം ലോകത്ത് ആ നിമിഷം ലഭ്യമായ മുഴുവൻ വിവരങ്ങളുടെയും പ്രതിനിധാനം അല്ല. കോടിക്കണക്കിന് കുറിപ്പുകൾ, ദൃശ്യങ്ങൾ, ചിത്രങ്ങൾ, വാർത്തകൾ, അഭിപ്രായങ്ങൾ, സന്ദേശങ്ങൾ, പരസ്യങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഓരോ വ്യക്തിക്കും പ്രസക്തമാകുമെന്ന് കണക്കാക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ ഭാഗം തിരഞ്ഞെടുത്ത്, മുൻഗണന നൽകി, ക്രമീകരിച്ച് നമ്മുടെ മുന്നിലെത്തിക്കുകയാണ് അൽഗോറിതങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളിൽ ഓരോ വ്യക്തിയും അനുഭവിക്കുന്ന വിവരലോകം സ്വാഭാവികമായി ലഭിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; മനുഷ്യന്റെ പെരുമാറ്റവും അൽഗോറിതങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനവും പരസ്പരം സ്വാധീനിച്ച് നിരന്തരം നിർമ്മിക്കുകയും പുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു വ്യക്തിഗത വിവരപരിസ്ഥിതിയാണ്.

ഇവിടെയാണ് “ഫിൽട്ടർ ബബിൾ” അഥവാ “വിവരവലയ അടച്ചുപൂട്ടൽ” എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത്. എന്നാൽ അൽഗോറിതം ഒരാൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള കാര്യങ്ങൾ മാത്രം കാണിക്കുന്നു എന്ന ലളിതമായ അർത്ഥത്തിൽ അതിനെ കാണാൻ പാടില്ല. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പ്രതികരണച്ചക്രത്തിലാണ്. നാം എന്താണ് കാണുന്നത് എന്നത് നമ്മുടെ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ പെരുമാറ്റം അൽഗോറിതത്തിന് പുതിയ വിവരസൂചനകൾ നൽകുന്നു. ആ സൂചനകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അൽഗോറിതം വീണ്ടും നമ്മുടെ മുന്നിലെത്തുന്ന ഉള്ളടക്കം മാറ്റുന്നു. പുതിയ ഉള്ളടക്കം വീണ്ടും നമ്മുടെ താൽപര്യത്തെയും പെരുമാറ്റത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അങ്ങനെ മനുഷ്യന്റെ താൽപര്യങ്ങളും അൽഗോറിതത്തിന്റെ പ്രവചനങ്ങളും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സ്വയംശക്തിപ്പെടുന്ന ചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ വിവരവലയം ഒരു നിശ്ചലമായ ബബിൾ അല്ല; മനുഷ്യനും അൽഗോറിതവും തമ്മിലുള്ള തുടർച്ചയായ ഇടപെടലിലൂടെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക വിവരമേഖലയാണ്.

ഇന്റർനെറ്റിന്റെ ആദ്യകാലഘട്ടത്തിൽ പ്രധാന പ്രശ്നം വിവരക്കുറവായിരുന്നു. ഇന്ന് സ്ഥിതി പൂർണ്ണമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യന് ഒരു ദിവസം വായിക്കാനും കാണാനും കഴിയുന്നതിലും അനവധി മടങ്ങ് വിവരങ്ങളാണ് ഓരോ നിമിഷവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ വിവരപ്പെരുപ്പത്തിൽ നിന്ന് പ്രസക്തമായ വിവരങ്ങൾ സ്വയം കണ്ടെത്തുക മനുഷ്യബുദ്ധിക്ക് പ്രായോഗികമായി അസാധ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ ശുപാർശാ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഒരാൾ മുമ്പ് എന്തൊക്കെ കണ്ടു, എത്രനേരം കണ്ടു, എന്താണ് ഇഷ്ടപ്പെട്ടത്, എന്താണ് പങ്കുവച്ചത്, ഏതിൽ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി, എന്താണ് ഒഴിവാക്കിയത്, ആരെയൊക്കെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്, ഏതുതരം ഉള്ളടക്കത്തിലാണ് വീണ്ടും വീണ്ടും ഇടപെടുന്നത് തുടങ്ങിയ പെരുമാറ്റസൂചനകൾ അൽഗോറിതം ശേഖരിക്കുകയും അവയിൽ നിന്ന് വ്യക്തിയുടെ അടുത്ത താൽപര്യങ്ങളെ പ്രവചിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇവിടെ ഒരു നിർണായകമായ മാറ്റമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. അൽഗോറിതം നമ്മുടെ നിലവിലുള്ള താൽപര്യം മാത്രം കണ്ടെത്തുന്നില്ല; നമ്മുടെ അടുത്ത താൽപര്യം എന്തായിരിക്കാമെന്നും പ്രവചിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഒരാൾ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ വിഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ദൃശ്യം മുഴുവൻ കാണുകയും അതേ വിഷയത്തിലുള്ള മറ്റൊരു ദൃശ്യം തുറക്കുകയും ചെയ്താൽ അത് അൽഗോറിതത്തിന് ശക്തമായ ഒരു സൂചനയായി മാറുന്നു. തുടർന്ന് അതേ വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ ദൃശ്യങ്ങളും വാർത്തകളും വ്യക്തികളും പേജുകളും അഭിപ്രായങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങാം. പുതിയ ഉള്ളടക്കം വീണ്ടും കാണുന്നതോടെ ആ വിഷയത്തോടുള്ള താൽപര്യം വർധിക്കാം. ആ പുതിയ താൽപര്യം വീണ്ടും അൽഗോറിതത്തിന് പുതിയ സൂചന നൽകും. അങ്ങനെ തുടക്കത്തിലെ ചെറിയൊരു താൽപര്യം ക്രമേണ ഒരു വിശാലമായ വ്യക്തിഗത വിവരലോകമായി മാറുന്നു.

ഇവിടെ ഏകദിശയിലുള്ള കാരണബന്ധം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. “എന്റെ താൽപര്യം കാരണം അൽഗോറിതം എനിക്ക് ഈ ഉള്ളടക്കം കാണിക്കുന്നു” എന്നു പറയുന്നത് കാരണബന്ധത്തിന്റെ ഒരു വശം മാത്രമാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ബന്ധം രണ്ടുവശത്തേക്കുമാണ്. നമ്മുടെ താൽപര്യം അൽഗോറിതത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; അൽഗോറിതത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നമ്മുടെ പുതിയ താൽപര്യത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യനും അൽഗോറിതവും പരസ്പരം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക ബന്ധമാണ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ മനുഷ്യൻ അൽഗോറിതത്തിന്റെ വെറും ഉപഭോക്താവല്ല; അൽഗോറിതവും മനുഷ്യന്റെ പെരുമാറ്റത്തിന്റെ വെറും പ്രതിഫലനമല്ല. ഇരുവരും പരസ്പരം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക-സാങ്കേതിക സംവിധാനമാണ് ഇവിടെ രൂപപ്പെടുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ ഏകീകരണശക്തി അഥവാ സംയോജകശക്തി എന്ന ആശയം ഉപയോഗിച്ച് ഈ പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാം. സാമൂഹ്യമാധ്യമത്തിലെ ശുപാർശാ സംവിധാനം വ്യക്തിയുടെ നിലവിലുള്ള താൽപര്യങ്ങളോട് സാമ്യമുള്ള ഉള്ളടക്കങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഒന്നിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നു. ഒരാൾ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ ആശയത്തോട് താൽപര്യം കാണിച്ചാൽ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യക്തികളും പേജുകളും ദൃശ്യങ്ങളും വാർത്തകളും കൂട്ടായ്മകളും അഭിപ്രായങ്ങളും തുടർച്ചയായി അവന്റെ മുന്നിലെത്താം. ഇങ്ങനെ സമാനമായ ആശയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വിവരസംയോജനം വർധിക്കുന്നു. വ്യക്തിയുടെ വിവരലോകം ക്രമേണ കൂടുതൽ ഏകീകൃതമാകുന്നു.

ഇതിന്റെ പ്രധാന മനഃശാസ്ത്രപരമായ ഫലങ്ങളിലൊന്നാണ് “എല്ലാവരും എന്റെ അഭിപ്രായക്കാരാണ്” എന്ന അനുഭവം. ഒരു വ്യക്തി തന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന നൂറുകണക്കിന് കുറിപ്പുകളും ദൃശ്യങ്ങളും തുടർച്ചയായി കാണുമ്പോൾ, സമൂഹത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷവും അതേ അഭിപ്രായം പങ്കിടുന്നു എന്ന് അയാൾ കരുതാം. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ഭൂരിപക്ഷവും ഒരാൾക്ക് അൽഗോറിതം വഴി കാണുന്ന ഭൂരിപക്ഷവും ഒരുപോലെയല്ല. അയാൾ കാണുന്ന വിവരപരിസരത്തിൽ സമാനമായ അഭിപ്രായമുള്ളവരുടെ ശബ്ദങ്ങൾക്കാണ് കൂടുതൽ ദൃശ്യത ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ “എല്ലാവരും ഇതുതന്നെയാണ് പറയുന്നത്” എന്ന അനുഭവം പലപ്പോഴും യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക യോജിപ്പിന്റെ തെളിവല്ല; വ്യക്തിഗത വിവരവലയത്തിന്റെ ഫലമായിരിക്കാം.

ഇവിടെ വിഘടനശക്തി അഥവാ വേർതിരിക്കൽശക്തി എന്ന ആശയവും പ്രധാനമാണ്. ഒരു സംവിധാനത്തിൽ പുതിയ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ വ്യത്യാസങ്ങളും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. ഒരേ ആശയങ്ങൾ മാത്രം പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നാൽ ഒരു പരിധിവരെ മാനസിക സ്ഥിരത ലഭിക്കാം. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം പുതിയ വിവരങ്ങളെ സ്വീകരിക്കാനും പഴയ ധാരണകളെ തിരുത്താനും ഉള്ള ശേഷി കുറയാം. വ്യത്യസ്തമായ ആശയങ്ങൾ, വിരുദ്ധമായ തെളിവുകൾ, പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ, വിമർശനങ്ങൾ എന്നിവയുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തുമ്പോഴാണ് നിലവിലുള്ള ചിന്താരീതി ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. എന്നാൽ വിവരവലയം വ്യത്യസ്തമായ വിവരങ്ങളുടെ പ്രവേശനം കുറയ്ക്കുമ്പോൾ ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടൽ കുറയുന്നു. അങ്ങനെ മാനസിക സംയോജനം വർധിക്കുകയും ബൗദ്ധിക വിഘടനം കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇവിടെ വിവരവലയവും പ്രതിധ്വനിമുറിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും മനസ്സിലാക്കണം. വിവരവലയം പ്രധാനമായും അൽഗോറിതമിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ ഫലമാണ്. പ്രതിധ്വനിമുറി പ്രധാനമായും ഒരേ ആശയമുള്ള ആളുകളെയും കൂട്ടായ്മകളെയും മാത്രം പിന്തുടരുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യൻ തന്നെ നിർമ്മിക്കുന്ന സാമൂഹിക പരിസരമാണ്. എന്നാൽ ഇവ രണ്ടും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്താം. ഒരാൾ ഒരേ ആശയമുള്ളവരെ മാത്രം പിന്തുടരുമ്പോൾ പ്രതിധ്വനിമുറി രൂപപ്പെടുന്നു. അൽഗോറിതം അതേ ആശയത്തിലുള്ള ഉള്ളടക്കം വീണ്ടും വീണ്ടും ശുപാർശ ചെയ്യുമ്പോൾ വിവരവലയം കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു. അങ്ങനെ വ്യക്തിയുടെ സ്വയംതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, അൽഗോറിതത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, കൂട്ടായ സാമൂഹിക അംഗീകാരം എന്നീ മൂന്നു പ്രക്രിയകൾ ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് സ്വയംശക്തിപ്പെടുന്ന ഒരു വിവരപരിസരം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഇതിന്റെ പിന്നിൽ സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ഘടനയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പല സാമൂഹ്യമാധ്യമ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും പ്രധാന സാമ്പത്തിക വിഭവം മനുഷ്യന്റെ ശ്രദ്ധയാണ്. ഒരാൾ കൂടുതൽ സമയം അവിടെ ചെലവഴിക്കുകയും കൂടുതൽ ദൃശ്യങ്ങൾ കാണുകയും കൂടുതൽ പ്രതികരിക്കുകയും കൂടുതൽ പങ്കുവയ്ക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന് സാമ്പത്തിക മൂല്യമുണ്ട്. അതിനാൽ ശുപാർശാ സംവിധാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും “ഈ ഉള്ളടക്കം സത്യമാണ്” എന്നതിനേക്കാൾ “ഈ ഉള്ളടക്കം വ്യക്തിയിൽ ശക്തമായ പ്രതികരണം ഉണ്ടാക്കുമോ?” എന്നതിനെ പ്രവർത്തനപരമായി പരിഗണിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ ശക്തമായ പ്രതികരണം സത്യത്തിന്റെ തെളിവല്ല. കൂടുതൽ പങ്കുവയ്ക്കപ്പെടുന്നത് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായി ശരിയാണെന്നതിന്റെ തെളിവുമല്ല. കൂടുതൽ ജനപ്രീതി കൂടുതൽ സാമൂഹികപ്രയോജനത്തിന്റെ തെളിവുമല്ല. എന്നിരുന്നാലും പ്രതികരണം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഉള്ളടക്കം കൂടുതൽ ദൃശ്യമായി മാറുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ വികാരപ്രധാനവും അതിശയോക്തിപരവുമായ ഉള്ളടക്കത്തിന് മുൻതൂക്കം ലഭിക്കാം.

ഇവിടെ മനുഷ്യന്റെ പ്രതികരണത്തിന്റെ അർത്ഥവും അൽഗോറിതം അതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്ന സൂചനയും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ടാകാം. ഒരാൾ ഒരു തെറ്റായ വാർത്തയെ എതിർക്കാനായി അതിന് അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്താം. മറ്റൊരാൾ അത് തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ തന്നെ പങ്കുവയ്ക്കാം. എന്നാൽ അൽഗോറിതം ആദ്യം കാണുന്നത് പ്രതികരണത്തിന്റെ ഉദ്ദേശമല്ല; പ്രതികരണം സംഭവിച്ചു എന്ന പെരുമാറ്റസൂചനയാണ്. അതിനാൽ നാം എതിർപ്പോടെ പ്രതികരിച്ച ഉള്ളടക്കം പോലും വീണ്ടും നമ്മുടെ മുന്നിൽ കൂടുതൽ എത്താനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. മനുഷ്യന്റെ ആശയപരമായ ഉദ്ദേശവും യന്ത്രം വായിക്കുന്ന പെരുമാറ്റസൂചനയും തമ്മിലുള്ള ഈ വൈരുദ്ധ്യം സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന പ്രത്യേകതയാണ്.

ഇതോടെ അൽഗോറിതമിക ഉയർത്തിക്കാട്ടൽ എന്ന പ്രതിഭാസം കൂടുതൽ പ്രധാനമാകുന്നു. സാമൂഹ്യമാധ്യമത്തിലെ എല്ലാ ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്കും ഒരേ ദൃശ്യത ലഭിക്കുന്നില്ല. അനവധി കുറിപ്പുകളിൽ നിന്ന് ചിലത് മുൻനിരയിലെത്തുകയും മറ്റുള്ളവ പിന്നിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ “ആരാണ് സംസാരിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “ആരുടെ ശബ്ദത്തിനാണ് കൂടുതൽ ദൃശ്യത നൽകപ്പെടുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കേണ്ടിവരുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിൽ അനവധി ആശയങ്ങൾ നിലനിൽക്കാം. എന്നാൽ അവയ്ക്കെല്ലാം തുല്യമായ ഡിജിറ്റൽ ദൃശ്യത ലഭിക്കണമെന്നില്ല. അങ്ങനെ അൽഗോറിതമിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാമൂഹിക ആശയങ്ങളുടെ ദൃശ്യതയെ തന്നെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു ശക്തിയായി മാറുന്നു.

ഇത് രാഷ്ട്രീയരംഗത്ത് പ്രത്യേകിച്ച് പ്രധാനമാണ്. പഴയ ജനമാധ്യമങ്ങളുടെ കാലത്ത് അഭിപ്രായരൂപീകരണം പ്രധാനമായും വാർത്തകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, അവതരണരീതി, ആവർത്തനം എന്നിവയിലൂടെയായിരുന്നു നടക്കുന്നത്. സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളുടെ കാലത്ത് അതിലേക്ക് വ്യക്തിഗത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്ന പുതിയ ഘടകം കൂടി ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഒരേ രാഷ്ട്രീയ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് ഒരേ സമൂഹത്തിലെ രണ്ട് വ്യക്തികൾക്ക് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത വിവരലോകങ്ങൾ ലഭിക്കാം. ഒരാൾക്ക് രാജ്യത്തിന്റെ പരാജയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അനവധി കുറിപ്പുകൾ കാണാം; മറ്റൊരാൾക്ക് രാജ്യത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അനവധി കുറിപ്പുകൾ കാണാം. ഇരുവരും സ്വന്തം വിവരവലയത്തെ നോക്കി “തെളിവുകൾ എന്റെ മുന്നിലുണ്ട്” എന്ന് കരുതാം. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ വിവരയുദ്ധത്തിൽ പ്രശ്നം വസ്തുതകൾ മാത്രമല്ല; ഏത് വസ്തുതകൾ എത്രത്തോളം ദൃശ്യമായി മാറ്റപ്പെടുന്നു എന്നതും പ്രധാനമാണ്.

ഇവിടെയാണ് ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രശ്നം ഉയരുന്നത്. ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് ഒരാൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശം മാത്രമല്ല. ലഭ്യമായ വിവിധ ആശയങ്ങൾ, തെളിവുകൾ, വാദങ്ങൾ, വിമർശനങ്ങൾ എന്നിവയുമായി സ്വതന്ത്രമായി സമ്പർക്കം പുലർത്താനും അവയെ താരതമ്യം ചെയ്യാനും തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വന്തം നിലപാട് രൂപപ്പെടുത്താനും ആവശ്യമെങ്കിൽ അത് തിരുത്താനും കഴിയുന്ന ശേഷിയാണ് യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം. ഒരാൾക്ക് സംസാരിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ടെങ്കിലും അവന്റെ മുന്നിലെ വിവരങ്ങൾ അൽഗോറിതമികമായി ഏകപക്ഷീയമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, നിയമപരമായ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം നിലനിന്നാലും ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടിത്തറ ദുർബലമാകാം.

വിവരസ്വാതന്ത്ര്യവും ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും ഇവിടെ നിർണായകമാണ്. വിവരസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശമാണ്. ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങളെ സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിച്ച് ചിന്തിക്കാനും വിലയിരുത്താനും കഴിയുന്ന ശേഷിയാണ്. ഒരാൾക്ക് കോടിക്കണക്കിന് വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമായാലും അവയിൽ നിന്ന് ഒരേ തരത്തിലുള്ള വിവരങ്ങൾ മാത്രം അൽഗോറിതം തുടർച്ചയായി തെരഞ്ഞെടുത്ത് കാണിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വിവരങ്ങളുടെ അളവ് വളരെ വലുതായിരിക്കാം; എന്നാൽ ആശയവൈവിധ്യം വളരെ ചെറുതായിരിക്കാം. അതിനാൽ വിവരസമ്പത്ത് വർധിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പാകുന്നില്ല.

ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറ്റവും വലിയ ഭീഷണി എല്ലായ്പ്പോഴും തുറന്ന നിരോധനം ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. തുറന്ന നിരോധനം ഉണ്ടെങ്കിൽ നിയന്ത്രണം വ്യക്തമായി കാണാം. എന്നാൽ അൽഗോറിതമിക ചുരുക്കൽ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമാണ്. ഒരു ആശയത്തെ നിരോധിക്കാതെ തന്നെ അതിന്റെ ദൃശ്യത കുറയ്ക്കാം. ഒരു വാദത്തെ തെറ്റാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാതെ തന്നെ അതിന് ലഭിക്കുന്ന പ്രചാരം കുറയ്ക്കാം. അതേസമയം മറ്റൊരു ആശയം ആവർത്തിച്ച് മുന്നിലെത്തിക്കാം. അങ്ങനെ “എന്താണ് ചിന്തിക്കേണ്ടത്?” എന്ന് നേരിട്ട് പറയാതെ “എന്തിനെക്കുറിച്ചാണ് നിരന്തരം ചിന്തിക്കേണ്ടത്?” എന്നതിനെ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയും. അൽഗോറിതമിക അധികാരത്തിന്റെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ രൂപം ഇതാണ്.

ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ ചിന്തയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പുള്ള വിവരതിരഞ്ഞെടുപ്പും സ്വതന്ത്രമായിരിക്കണം. ഒരു വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യത്യസ്തവും പരസ്പരം വിരുദ്ധവുമായ തെളിവുകളും വാദങ്ങളും കാണാനുള്ള യഥാർത്ഥ അവസരം വ്യക്തിക്ക് വേണം. എന്നാൽ അൽഗോറിതം മുൻകാല പെരുമാറ്റത്തെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭാവിയിലെ വിവരങ്ങളും അതേ മാതൃകയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ ഇന്നത്തെ ഇഷ്ടം നാളത്തെ വിവരലോകത്തിന്റെ അതിരായി മാറുന്നു. അങ്ങനെ വ്യക്തിയുടെ നിലവിലുള്ള താൽപര്യം തന്നെ അവന്റെ ഭാവിയിലെ അറിവിന്റെ പരിധിയായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് വിരുദ്ധമായ ആശയങ്ങളുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്താനുള്ള ശേഷി. ഇത് എല്ലാ അഭിപ്രായങ്ങളും ഒരുപോലെ ശരിയാണെന്ന അർത്ഥത്തിലുള്ള ആപേക്ഷികവാദമല്ല. മറിച്ച് ഒരു ആശയം തെറ്റാണെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അതിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ രൂപം മനസ്സിലാക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പാണ്. ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാനവും ഇതുതന്നെയാണ്. ഒരു സിദ്ധാന്തത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന തെളിവുകൾ മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയ രീതി അല്ല; അതിനെ തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ കഴിയുന്ന തെളിവുകളും അന്വേഷിക്കുകയാണ് ശാസ്ത്രീയ സമീപനം. അതിനാൽ വൈരുദ്ധ്യത്തെ ഒഴിവാക്കുന്നത് ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിനെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വൈരുദ്ധ്യം ഒരു നിഷേധാത്മക പ്രതിഭാസം മാത്രമല്ല. അത് പുതിയ അറിവിന്റെ സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു വിഘടനശക്തിയാണ്. നിലവിലുള്ള ചിന്താരൂപത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന പുതിയ തെളിവുകളാണ് ഒരു വ്യക്തിയെ തന്റെ ആശയങ്ങളെ പുനഃപരിശോധിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ബൗദ്ധികമായി സ്വതന്ത്രനായ മനുഷ്യൻ സ്വന്തം അഭിപ്രായത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ മാത്രം താൽപര്യമുള്ളവനല്ല; സ്വന്തം അഭിപ്രായം തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ കഴിയുന്ന തെളിവുകളെയും അന്വേഷിക്കുന്നവനാണ്. “എന്റെ അഭിപ്രായം ശരിയാണോ?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “എന്റെ അഭിപ്രായം തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന തെളിവ് എന്തായിരിക്കും?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കുമ്പോഴാണ് യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം ആരംഭിക്കുന്നത്.

സ്വന്തം അഭിപ്രായം തിരുത്താനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകമാണ്. സാധാരണയായി ചിന്താസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് സ്വന്തം അഭിപ്രായം നിലനിർത്താനുള്ള അവകാശമായി മാത്രം കാണാറുണ്ട്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ പുതിയ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ “ഞാൻ തെറ്റിയിരുന്നു” എന്ന് സമ്മതിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഒരു ആശയം വ്യക്തിയുടെ സ്വന്തം തിരിച്ചറിയലിന്റെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞാൽ, അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന തെളിവുകൾ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തിനെതിരായ ആക്രമണമെന്നുപോലും തോന്നാം. വിവരവലയം ഈ തിരിച്ചറിയലിനെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അഭിപ്രായം അറിവിന്റെ വിഷയത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ വിഷയമായി മാറുന്നു.

അങ്ങനെ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ മനുഷ്യൻ ഒരു ആശയത്തെ വിശ്വസിക്കുന്നതിലുപരി ആ ആശയത്തോടൊപ്പം തന്നെ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന തെളിവുകളെ തെളിവായി കാണാതെ ഭീഷണിയായി കാണാൻ തുടങ്ങാം. ഇതാണ് ബൗദ്ധിക ധ്രുവീകരണത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള രൂപം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ അമിതമായ സംയോജനം ഒരു ചിന്താസംവിധാനത്തിന്റെ പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള കഴിവ് കുറയ്ക്കുന്നു. പുതിയ വിവരങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനേക്കാൾ നിലവിലുള്ള തിരിച്ചറിയലിനെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രവണത ശക്തമാകുന്നു.

ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ അൽഗോറിതമിക സ്വാധീനത്തെ അതിജീവിക്കുന്നതിന് ഏറ്റവും പ്രായോഗികമായ മാർഗം അൽഗോറിതത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി രക്ഷപ്പെടുക എന്നതല്ല. അതിന്റെ പ്രതികരണച്ചക്രത്തെ ബോധപൂർവ്വം ദുർബലപ്പെടുത്തുകയാണ്. അതിനായി ആദ്യം സ്വീകരിക്കേണ്ട ഒരു അടിസ്ഥാനനിയമമുണ്ട്: സാമൂഹ്യമാധ്യമത്തിലെ വിവരവരവ് അറിവിന്റെ പ്രധാന ഉറവിടമാക്കരുത്. സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളെ പുതിയ കാര്യങ്ങൾ കണ്ടെത്താനുള്ള ഉപാധിയായി ഉപയോഗിക്കാം; എന്നാൽ ഒരു അവകാശവാദത്തിന്റെ സത്യാവസ്ഥ പരിശോധിക്കാൻ യഥാർത്ഥ ഉറവിടങ്ങളിലേക്കും ഗവേഷണങ്ങളിലേക്കും ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലേക്കും ദീർഘമായ വിശകലനങ്ങളിലേക്കും പോകണം.

ഇതിനായി വളരെ ലളിതമായ ഒരു നിയമം സ്വീകരിക്കാം: “ആദ്യം അന്വേഷിക്കുക; പിന്നീട് മാത്രം ചുരുളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുക.” സാമൂഹ്യമാധ്യമം തുറന്ന് “ഇന്ന് എനിക്ക് എന്താണ് കാണാനുള്ളത്?” എന്ന് ചോദിക്കുന്നതിനുപകരം “ഇന്ന് എനിക്ക് എന്താണ് അറിയേണ്ടത്?” എന്ന് ആദ്യം തീരുമാനിക്കുക. പിന്നെ ആ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് സ്വയം അന്വേഷിക്കുക. അങ്ങനെ അൽഗോറിതം നയിക്കുന്ന വിവരസ്വീകരണത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ തന്നെ നയിക്കുന്ന വിവരാന്വേഷണത്തിലേക്ക് മാറുന്നു.

ഓരോ പ്രധാന വിഷയത്തിനും വിവരവൈവിധ്യം സൃഷ്ടിക്കണം. ഒരു യഥാർത്ഥ ഉറവിടം, ഒരു വിദഗ്ധന്റെ വിശകലനം, വ്യത്യസ്തമായ ഒരു വ്യാഖ്യാനം, സ്വതന്ത്രമായ ഒരു പരിശോധന എന്നിങ്ങനെ പല തലങ്ങളിലുള്ള വിവരങ്ങൾ പരിശോധിക്കാം. ഒരേ വിഷയത്തിൽ വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയ-ചിന്താപരമായ നിലപാടുകളുള്ള ഉറവിടങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നത് പ്രത്യേകിച്ച് പ്രയോജനകരമാണ്. ലക്ഷ്യം എല്ലാ നിലപാടുകളും ഒരുപോലെ ശരിയാണെന്ന് അംഗീകരിക്കുക എന്നല്ല; വ്യത്യസ്ത അവതരണങ്ങൾ തമ്മിൽ താരതമ്യം ചെയ്ത് കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമായ നിഗമനത്തിലെത്തുക എന്നതാണ്.

സ്വന്തം അഭിപ്രായത്തിന് എതിരായ വിവരങ്ങൾ ഉദ്ദേശപൂർവ്വം അന്വേഷിക്കുന്നതും ശക്തമായ ഒരു പ്രതിരോധമാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ ശക്തമായ എതിർവാദങ്ങൾ വായിക്കുക. ഒരു ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ പ്രധാന വിമർശനങ്ങൾ പരിശോധിക്കുക. എന്നാൽ ലക്ഷ്യം “രണ്ടു വശവും ഒരുപോലെ ശരിയാണ്” എന്ന് പറയുക അല്ല. മറിച്ച് “എന്റെ അഭിപ്രായം ഏറ്റവും ശക്തമായ എതിർവാദത്തെ അതിജീവിക്കുന്നുണ്ടോ?” എന്ന് പരിശോധിക്കുകയാണ്.

അൽഗോറിതത്തിന് നാം നൽകുന്ന പെരുമാറ്റസൂചനകളും ബോധപൂർവ്വമാക്കണം. നമ്മുടെ ഓരോ അമർത്തലും, ദൃശ്യനിരീക്ഷണവും, ഇഷ്ടചിഹ്നവും, പങ്കുവയ്ക്കലും, അഭിപ്രായവും അൽഗോറിതത്തിന് ഒരു പഠനസൂചനയാണ്. അതിനാൽ നല്ല ഉള്ളടക്കം കണ്ടാൽ പിന്തുടരുക, സൂക്ഷിച്ചുവയ്ക്കുക, ആവശ്യമായപ്പോൾ പങ്കുവയ്ക്കുക. അനാവശ്യമായ ഉള്ളടക്കത്തിന് “ഇത് താൽപര്യമില്ല” എന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുക. ആവശ്യമില്ലാത്ത അക്കൗണ്ടുകളെ ഒഴിവാക്കുക. പ്രത്യേകിച്ച് കോപം, ഭയം, അപമാനം, പ്രകോപനം എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഉള്ളടക്കത്തോട് ഉടൻ പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുക. നാം എതിർപ്പോടെ രേഖപ്പെടുത്തിയ അഭിപ്രായം പോലും അൽഗോറിതത്തിന് “ഇത് ശക്തമായ പ്രതികരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നു” എന്ന സൂചന നൽകാം.

സ്വന്തം വിവരഭക്ഷണവും വൈവിധ്യമാർന്നതാക്കണം. ഒരേ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കവും ഒരേ തരത്തിലുള്ള ചെറുദൃശ്യങ്ങളും ഒരേ വാർത്തകളും മാത്രം ഉപയോഗിക്കാതെ ശാസ്ത്രം, ചരിത്രം, തത്ത്വചിന്ത, സാഹിത്യം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയം, ജീവശാസ്ത്രം, പ്രകൃതിശാസ്ത്രം, കല തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ വായനയും നിരീക്ഷണവും നടത്തണം. ഒരു വിഷയത്തിനുള്ളിലും അനുകൂല തെളിവുകൾ, പ്രതികൂല തെളിവുകൾ, നിഷ്പക്ഷ വിശകലനം, യഥാർത്ഥ രേഖകൾ എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. ഇതിലൂടെ അൽഗോറിതമിക പ്രത്യേകീകരണം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചിന്തയുടെ ചുരുക്കം കുറയ്ക്കാം.

ചെറുദൃശ്യങ്ങളുടെ അമിത ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുന്നതും പ്രധാനമാണ്. തുടർച്ചയായ ചെറുദൃശ്യങ്ങൾ ഉത്തേജനം, ഉടനടി പ്രതികരണം, അടുത്ത ഉത്തേജനം എന്ന അതിവേഗ ചക്രം സൃഷ്ടിക്കാം. അതിന് പകരം ദീർഘമായ പുസ്തകവായന, ഗവേഷണലേഖനങ്ങൾ, ദീർഘപ്രഭാഷണങ്ങൾ, അഭിമുഖങ്ങൾ, ലേഖനങ്ങൾ എന്നിവ സ്ഥിരമായ ശ്രദ്ധയും ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയും വളർത്തുന്നു. ഒരു പുസ്തകം വായിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ ഒരു സമഗ്രമായ ആശയവികാസത്തെ പിന്തുടരുന്നു. അൽഗോറിതമിക ചുരുളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ആശയങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലം നിരന്തരം മാറുന്നു. ഈ വ്യത്യാസം ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് വളരെ പ്രധാനമാണ്.

ഒരു പ്രധാന വാർത്ത കണ്ടാൽ കുറഞ്ഞത് മൂന്ന് സ്വതന്ത്ര ഉറവിടങ്ങളിൽ പരിശോധിക്കുന്ന ശീലം വളർത്താം. എന്നാൽ ഒരേ യഥാർത്ഥ വാർത്ത പരസ്പരം പകർത്തിയ മൂന്ന് ഉറവിടങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ മൂന്ന് സ്വതന്ത്ര ഉറവിടങ്ങളല്ല. അതിനാൽ ഉറവിടങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും പരിശോധിക്കണം. ശാസ്ത്രീയ അവകാശവാദങ്ങൾക്കായി യഥാർത്ഥ ഗവേഷണലേഖനം, പഠനരീതി, പഠനത്തിലെ പങ്കാളികളുടെ എണ്ണം, പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഗവേഷണസ്രോതസ്സ്, പിന്നീട് നടന്ന പുനഃപരിശോധനകൾ എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. “ശാസ്ത്രജ്ഞർ കണ്ടെത്തി” എന്നൊരു സാമൂഹ്യമാധ്യമ കുറിപ്പ് സ്വയം ശാസ്ത്രീയ തെളിവല്ല.

ഇവിടെ “അവകാശവാദം, തെളിവ്, നിഗമനം” എന്ന മൂന്നു ഘട്ടങ്ങൾ വേർതിരിച്ചറിയുന്ന ശീലം വളർത്തുന്നത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. എന്താണ് പറയുന്നത് എന്നത് അവകാശവാദം. അതിന് എന്താണ് തെളിവ് എന്നത് തെളിവ്. തെളിവിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ ആ നിഗമനത്തിലെത്തി എന്നത് നിഗമനരീതി. ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും കലർന്നുപോകുമ്പോഴാണ് തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നത്. അവ വേർതിരിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ അൽഗോറിതമിക സ്വാധീനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം സ്വയം ദുർബലമാകും.

സ്വന്തം ചിന്തയിലെ മുൻവിധികളും തിരിച്ചറിയണം. സ്ഥിരീകരണ മുൻവിധി, ലഭ്യതാ മുൻവിധി, നിഷേധാത്മകതയോടുള്ള അമിത ആകർഷണം, സ്വന്തം നിലപാടിനെ അനുകൂലിക്കുന്ന തെളിവുകൾ മാത്രം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന പ്രവണത തുടങ്ങിയവ അൽഗോറിതമിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിനൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ വിവരവലയം കൂടുതൽ ശക്തമാകാം. നമുക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ആശയവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന വാർത്ത കണ്ടാൽ പരിശോധിക്കാതെ വിശ്വസിക്കുകയും എതിരാളിയുടെ ഭാഗത്ത് നിന്നുള്ള അതേ അവകാശവാദത്തെ കൂടുതൽ സംശയത്തോടെ കാണുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ “ഇത് എന്റെ എതിരാളി പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ ഇതേ രീതിയിൽ വിശ്വസിക്കുമായിരുന്നോ?” എന്ന ചോദ്യം സ്വയം ചോദിക്കുന്ന ശീലം വളരെ പ്രയോജനകരമാണ്.

സ്വന്തം ബൗദ്ധിക തിരിച്ചറിയൽ വഴക്കമുള്ളതാക്കുന്നതും ആവശ്യമാണ്. “ഞാൻ ഈ ആശയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു” എന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ “ഈ ആശയം തെറ്റാണെങ്കിൽ ഞാൻ തന്നെ തെറ്റാണ്” എന്ന അവസ്ഥയിലെത്തുമ്പോൾ പുതിയ തെളിവുകളെ സ്വീകരിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാകും. അതിനാൽ “ഇപ്പോൾ ലഭ്യമായ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഞാൻ ഈ നിലപാട് സ്വീകരിക്കുന്നു; പുതിയ തെളിവുകൾ ലഭിച്ചാൽ അത് തിരുത്താൻ ഞാൻ തയ്യാറാണ്” എന്ന സമീപനമാണ് കൂടുതൽ ആരോഗ്യകരം. ഇത് ശാസ്ത്രീയ വിനയത്തിന്റെയും ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും സംഗമസ്ഥാനമാണ്.

അൽഗോറിതത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി മാറിനിൽക്കുന്ന സമയവും നമുക്ക് ബോധപൂർവ്വം സൃഷ്ടിക്കാം. ദിവസവും അല്ലെങ്കിൽ ആഴ്ചയിൽ നിശ്ചിത സമയം സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി പുസ്തകം, ഗവേഷണലേഖനം, ദീർഘലേഖനം, യഥാർത്ഥ രേഖകൾ, സ്വന്തം കുറിപ്പുകൾ എന്നിവ വായിക്കാം. ഇതിലൂടെ ശുപാർശാ സംവിധാനങ്ങൾ നയിക്കുന്ന ശ്രദ്ധാചക്രത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സിന് പുറത്തുവരാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു വിഷയത്തിൽ ദീർഘകാലം പഠനം നടത്തുന്നവർക്ക് ഇത് അത്യന്തം പ്രധാനമാണ്.

സ്വന്തം വിവരഭൂപടം നിർമ്മിക്കുന്നതും അൽഗോറിതമിക വിവരവലയത്തെ അതിജീവിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ശീലമാണ്. ഒരു പ്രധാന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങളെ വെറുതെ ഓർമ്മയിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നതിനുപകരം, ആ വിഷയത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ നമുക്ക് എന്താണ് അറിയുന്നത്, അതിന് എന്താണ് തെളിവ്, എന്തൊക്കെയാണ് ഇപ്പോഴും നമുക്ക് അറിയാത്തത്, നമ്മുടെ നിലപാടിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന പ്രധാന എതിർവാദങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, കൂടുതൽ എന്താണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത് എന്നിങ്ങനെ ക്രമപ്പെടുത്തി ചിന്തിക്കുകയും കുറിച്ചുവയ്ക്കുകയും ചെയ്യാം. ഇത്തരത്തിലുള്ള ശീലം സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ക്ഷണികമായ ധാരണകളെ ക്രമേണ ഒരു സമഗ്രമായ അറിവുസംവിധാനമായി മാറ്റുന്നു. അപ്പോൾ അറിവ് നിരന്തരം മാറിമറിയുന്ന സാമൂഹ്യമാധ്യമ ചുരുളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന താൽക്കാലിക പ്രതികരണങ്ങളുടെ കൂട്ടമല്ലാതായി, തെളിവുകളും ചോദ്യങ്ങളും സംശയങ്ങളും തിരുത്തലുകളും പുതിയ കണ്ടെത്തലുകളും ചേർന്ന് നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു നിർമ്മാണപ്രക്രിയയായി മാറുന്നു.

ഇത്തരം വിവരഭൂപടം നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയയിലൂടെ വ്യക്തിക്ക് സ്വന്തം ചിന്തയുടെ വളർച്ചയും നിരീക്ഷിക്കാൻ കഴിയും. ഒരു വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം രൂപപ്പെട്ട ധാരണ പിന്നീട് ലഭിച്ച തെളിവുകളാൽ എങ്ങനെ മാറി, ഏത് തെളിവാണ് പഴയ നിലപാടിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തിയത്, ഏത് തെളിവാണ് അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്തത്, ഏതൊക്കെ കാര്യങ്ങളിലാണ് ഇപ്പോഴും വ്യക്തതയില്ലാത്തത് എന്നിവ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. ഇതിലൂടെ “എനിക്ക് അറിയാം” എന്ന ധാരണയ്ക്കും “എനിക്ക് അറിയാമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു” എന്ന ധാരണയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള വ്യത്യാസവും വ്യക്തമാകും. യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക പക്വത പലപ്പോഴും കൂടുതൽ കാര്യങ്ങൾ അറിയുന്നതിൽ മാത്രമല്ല, തനിക്ക് എന്താണ് അറിയാത്തത് എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നതിലും ആണ്.

ഇതിൽ നിന്ന് ഒരു വ്യക്തിഗത ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യചക്രം രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയും. ഒരു വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് വിവരം ലഭിക്കുന്നതോടെ പ്രക്രിയ അവസാനിക്കുന്നില്ല; യഥാർത്ഥത്തിൽ അവിടെ നിന്നാണ് അത് ആരംഭിക്കുന്നത്. ലഭിച്ച വിവരത്തെ ആദ്യം ചോദ്യം ചെയ്യണം. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനവും ഉറവിടവും പരിശോധിക്കണം. അതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന തെളിവുകൾക്കൊപ്പം അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന തെളിവുകളും അന്വേഷിക്കണം. പരസ്പരവിരുദ്ധമായ വാദങ്ങളെ താരതമ്യം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് തെളിവുകളെ വിമർശനാത്മകമായി വിലയിരുത്തി സ്വന്തം നിഗമനത്തിലെത്തണം. പുതിയ തെളിവുകൾ പഴയ നിഗമനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ, പഴയ നിലപാടിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നതിനു പകരം അത് തിരുത്താനുള്ള സന്നദ്ധതയും ഉണ്ടായിരിക്കണം. അങ്ങനെ വിവരം സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ചോദ്യം ചെയ്യലിലേക്കും, ചോദ്യം ചെയ്യലിൽ നിന്ന് വൈരുദ്ധ്യാന്വേഷണത്തിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് തെളിവുപരിശോധനയിലേക്കും, ചിന്തയിലേക്കും, ആവശ്യമായ തിരുത്തലിലേക്കും, ഒടുവിൽ കൂടുതൽ സമഗ്രമായ പുതിയ അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ ബൗദ്ധിക പ്രക്രിയ രൂപപ്പെടുന്നു.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം ഒരിക്കൽ കൈവരിച്ചിട്ട് പിന്നീട് സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. അത് നിരന്തരം പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ്. പുതിയ വിവരം ലഭിക്കുമ്പോൾ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും, വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ നേരിടുകയും, തെളിവുകൾ പരിശോധിക്കുകയും, ആവശ്യമായപ്പോൾ സ്വന്തം നിഗമനങ്ങൾ തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നിടത്തോളം ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം സജീവമായി നിലനിൽക്കും. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം സ്വന്തം അഭിപ്രായത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതിലല്ല; പുതിയ തെളിവുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ സ്വന്തം അഭിപ്രായത്തെ പുനഃപരിശോധിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലാണ്.

ഇതിന് നേർവിപരീതമായ ഒരു പ്രക്രിയയാണ് അൽഗോറിതമിക അടച്ചുപൂട്ടലിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്നത്. ഒരാൾ ഒരു പ്രത്യേക ഉള്ളടക്കവുമായി സമ്പർക്കത്തിൽ വരുന്നു. അത് അവനിൽ ശക്തമായ പ്രതികരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആ പ്രതികരണം അൽഗോറിതത്തിന് ഒരു പ്രധാന സൂചനയായി മാറുന്നു. അതേ തരത്തിലുള്ള ഉള്ളടക്കം വീണ്ടും വീണ്ടും മുന്നിലെത്തുന്നു. ആവർത്തിച്ചുള്ള സമ്പർക്കം ആ ആശയത്തെ കൂടുതൽ പരിചിതമാക്കുന്നു. പരിചിതത്വം വിശ്വാസ്യതയുടെ ഒരു മിഥ്യാധാരണ സൃഷ്ടിക്കാം. അതേ ആശയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന കൂടുതൽ ഉള്ളടക്കങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തിയുടെ മുൻധാരണകൾ കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ക്രമേണ സംശയത്തിന് ഇടം കുറയുകയും ഉറച്ച വിശ്വാസം വളരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒടുവിൽ വ്യത്യസ്തമായ ആശയങ്ങളെ എതിർപ്പായോ ഭീഷണിയായോ കാണുന്ന ധ്രുവീകരണത്തിലേക്ക് ഈ പ്രക്രിയ നീങ്ങാം.

അങ്ങനെ ഒരു വശത്ത് ചോദ്യം ചെയ്യൽ, വൈരുദ്ധ്യം, തെളിവുപരിശോധന, ചിന്ത, തിരുത്തൽ, പുതിയ അറിവ് എന്നിവയിലൂടെ വികസിക്കുന്ന ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ചലനമുണ്ട്. മറുവശത്ത് ആവർത്തനം, സ്ഥിരീകരണം, ഉറച്ചവിശ്വാസം, ധ്രുവീകരണം എന്നിവയിലൂടെ ശക്തിപ്പെടുന്ന അൽഗോറിതമിക അടച്ചുപൂട്ടലിന്റെ ചലനമുണ്ട്. ആദ്യത്തെ ചലനം മനുഷ്യന്റെ അറിവിന്റെ പരിധി വികസിപ്പിക്കുകയും ചിന്തയെ കൂടുതൽ വഴക്കമുള്ളതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ചലനം നിലവിലുള്ള വിശ്വാസങ്ങളെ കൂടുതൽ കട്ടിയാക്കുകയും വ്യത്യസ്തമായ വിവരങ്ങളോടുള്ള തുറന്ന മനസ്സിനെ കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ രണ്ടു പ്രക്രിയകളും സംയോജകശക്തികളും വിഘടനശക്തികളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യസ്തമായ ചലനങ്ങളായി കാണാം. ഒരേ ആശയത്തെ നിരന്തരം ആവർത്തിച്ച് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങളെ മാത്രം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നത് അമിതമായ സംയോജനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനെ സന്തുലിതമാക്കാൻ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള തുറന്ന സമീപനം, വ്യത്യസ്തമായ ആശയങ്ങളുമായുള്ള സമ്പർക്കം, തെളിവുകളുടെ സ്വതന്ത്ര പരിശോധന, സ്വന്തം നിഗമനങ്ങളുടെ പുനഃപരിശോധന എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ അൽഗോറിതമിക വിവരവലയത്തെ അതിജീവിക്കുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാന തന്ത്രം അൽഗോറിതത്തെ പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കുക എന്നതല്ല; അത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന അമിതമായ സംയോജനത്തെ ആവശ്യമായ വൈരുദ്ധ്യവും വൈവിധ്യവും ഉപയോഗിച്ച് സന്തുലിതമാക്കുക എന്നതാണ്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സ്വന്തം വിവരലോകത്തിന്റെ വെറും ഉപഭോക്താവായി നിൽക്കരുത്. അവൻ സ്വന്തം വിവരലോകത്തിന്റെ സജീവ നിർമ്മാതാവാകണം. എന്ത് വായിക്കണം, ആരെ പിന്തുടരണം, എന്ത് അന്വേഷിക്കണം, എന്തിനെ സംശയിക്കണം, ഏത് തെളിവാണ് വിശ്വസനീയമെന്ന് പരിശോധിക്കണം, ഏത് അഭിപ്രായത്തെ എതിർവാദത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ വീണ്ടും പരിശോധിക്കണം എന്നതിൽ ബോധപൂർവ്വമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കണം. അപ്പോഴാണ് സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളുടെ അൽഗോറിതമിക ഒഴുക്കിനുള്ളിൽ ജീവിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ അതിന്റെ ഒഴുക്കിൽ പൂർണ്ണമായി ഒഴുകിപ്പോകാതെ സ്വന്തം ചിന്തയുടെ ദിശ സ്വയം നിർണ്ണയിക്കാൻ മനുഷ്യന് കഴിയുന്നത്.

എങ്കിലും മുഴുവൻ ഉത്തരവാദിത്തവും വ്യക്തിയുടെ മേൽ ചുമത്താൻ പാടില്ല. ഒരു വ്യക്തി എത്രത്തോളം വിമർശനാത്മകമായി ചിന്തിക്കുന്നവനായാലും, അയാൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിവരപരിസരം തന്നെ തുടർച്ചയായി ഏകപക്ഷീയമായി രൂപപ്പെടുത്തപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഘടനാപരമായ പരിമിതികൾ ഉണ്ടാകും. ഒരു നദിയുടെ ഒഴുക്കിനെതിരെ നിരന്തരം നീന്തുന്ന ഒരാളോട് “നീ കൂടുതൽ ശക്തമായി നീന്തണം” എന്ന് മാത്രം പറയുന്നത് യുക്തിസഹമല്ല. ഒഴുക്കിന്റെ ദിശയും ശക്തിയും മാറ്റാൻ കഴിയാത്തിടത്തോളം വ്യക്തിയുടെ ശ്രമത്തിന് ഒരു പരിധിയുണ്ടാകും. അതുപോലെതന്നെ, പ്രകോപനവും ഭയവും വിദ്വേഷവും അതിശയോക്തിയും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഉള്ളടക്കങ്ങളെ നിരന്തരം ഉയർത്തിക്കാട്ടുകയും, ശാന്തമായ വിശകലനങ്ങൾക്കും സങ്കീർണ്ണമായ വാദങ്ങൾക്കും വ്യത്യസ്തമായ കാഴ്ചപ്പാടുകൾക്കും കുറഞ്ഞ ദൃശ്യത നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു വിവരവ്യവസ്ഥയിൽ, വ്യക്തി എത്ര വിമർശനാത്മകനായാലും അവന്റെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം പൂർണ്ണമായും വ്യക്തിപരമായ ശ്രമത്തിലൂടെ സംരക്ഷിക്കാനാവില്ല.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയണം. ഒരാളുടെ ചിന്തയെ നേരിട്ട് നിയന്ത്രിക്കുന്നതും അയാൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങളുടെ പരിസ്ഥിതിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ല. ആദ്യത്തേത് വ്യക്തമായ നിർബന്ധമാണ്; രണ്ടാമത്തേത് കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ ഘടനാപരമായ സ്വാധീനമാണ്. അൽഗോറിതം “ഇത് വിശ്വസിക്കണം” എന്ന് നേരിട്ട് പറയേണ്ടതില്ല. പകരം, ചില ആശയങ്ങളെ നിരന്തരം മുന്നിലെത്തിക്കുകയും ചില ആശയങ്ങളെ പിന്നിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ഒരു പ്രത്യേക വിവരപരിസരം സൃഷ്ടിച്ചാൽ മതി. ആ വിവരപരിസരത്തിനുള്ളിലാണ് വ്യക്തിയുടെ ചിന്തയും തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളും നടക്കുന്നത്. അതിനാൽ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കണമെങ്കിൽ വ്യക്തിയുടെ ചിന്താസ്വാതന്ത്ര്യത്തോടൊപ്പം അവന്റെ വിവരപരിസരത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും വൈവിധ്യവും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ അൽഗോറിതമുകളുടെ സുതാര്യത ഒരു സാങ്കേതിക വിഷയമാത്രമല്ല; അത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെയും ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും വിഷയമാണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒരു പ്രത്യേക ഉള്ളടക്കം കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നത് എന്ന് യാതൊരു വിധത്തിലും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യമാണെങ്കിൽ, സ്വന്തം വിവരപരിസരത്തെ വിമർശനാത്മകമായി വിലയിരുത്താനുള്ള അവന്റെ കഴിവ് പരിമിതപ്പെടും. ഏത് തരത്തിലുള്ള പെരുമാറ്റസൂചനകളാണ് ശേഖരിക്കുന്നത്, അവ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഏത് ഉള്ളടക്കത്തിന് മുൻഗണന നൽകുന്നു, ഏത് ഉള്ളടക്കമാണ് താഴേക്ക് നീക്കുന്നത്, വ്യക്തിയുടെ മുൻകാല പെരുമാറ്റം ഭാവിയിലെ ശുപാർശകളെ എത്രത്തോളം സ്വാധീനിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഉപയോക്താവിന് കുറഞ്ഞത് ആവശ്യമായ അറിവും നിയന്ത്രണവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. പൂർണ്ണമായും രഹസ്യമായ ഒരു വിവരതിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനം മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ അന്തരീക്ഷമല്ല.

അതുപോലെതന്നെ ശുപാർശാ സംവിധാനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തവും നിർണായകമാണ്. ഒരു അൽഗോറിതം എന്താണ് കൂടുതൽ ദൃശ്യമായി മാറ്റുന്നത് എന്നത് വെറും സാങ്കേതിക തിരഞ്ഞെടുപ്പായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ഒരു ഉള്ളടക്കത്തിന് കൂടുതൽ ദൃശ്യത നൽകുന്നത് അതിന്റെ സാമൂഹിക സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കുന്നതാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനത്തിൽ, ചെറിയൊരു അൽഗോറിതമിക മുൻഗണന പോലും വലിയ തോതിൽ ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന് സമൂഹതലത്തിലുള്ള പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ “അൽഗോറിതം അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ചു” എന്നത് ഒരു മതിയായ വിശദീകരണമാകരുത്. സമൂഹത്തിൽ വ്യാപകമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന ശുപാർശാ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് അവയുടെ രൂപകൽപ്പനയെയും പ്രവർത്തനത്തെയും കുറിച്ച് ഒരു പരിധിവരെ പൊതുത്താൽപ്പര്യ ഉത്തരവാദിത്തം ഉണ്ടായിരിക്കണം.

ഇവിടെ ഉപയോക്താവിന് യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രണം നൽകുന്നതും അത്യാവശ്യമാണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് “എനിക്ക് ഇത് കാണേണ്ട” എന്ന് പറയാനുള്ള സൗകര്യം ഉണ്ടായിരിക്കണം. എന്തുതരത്തിലുള്ള ഉള്ളടക്കമാണ് തനിക്ക് ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതെന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കാനും, ചില വിഷയങ്ങളിൽ വ്യക്തിഗതവൽക്കരണം കുറയ്ക്കാനും, ശുപാർശാ ചരിത്രം പുനഃക്രമീകരിക്കാനും, താൻ പിന്തുടരുന്ന വിവരസ്രോതസ്സുകൾ സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കാനും കഴിയണം. ഉപയോക്താവിന്റെ ഇഷ്ടം ചോദിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിക്കുന്ന, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ പരിധി അൽഗോറിതം തന്നെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന സംവിധാനവും യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രണമല്ല. തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അവകാശത്തോടൊപ്പം തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ സാഹചര്യത്തിലും ഒരു പരിധിവരെ നിയന്ത്രണം വേണം.

സ്വകാര്യത സംരക്ഷണവും ഇതിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകമാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ വായനാശീലം, തിരച്ചിൽചരിത്രം, കാണുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ, ഇടപെടലുകൾ, താൽപര്യങ്ങൾ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, വികാരപരമായ പ്രതികരണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുമ്പോൾ അൽഗോറിതത്തിന് ആ വ്യക്തിയുടെ പെരുമാറ്റം കൂടുതൽ കൃത്യമായി പ്രവചിക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ പ്രവചനശേഷി വർധിക്കുന്നതോടൊപ്പം സ്വാധീനശേഷിയും വർധിക്കുന്നു. ഒരാളുടെ താൽപര്യം മനസ്സിലാക്കുന്നത് ഒരു കാര്യമാണ്; ആ താൽപര്യത്തെ ഉപയോഗിച്ച് അവന്റെ അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളെ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയുന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്. അതിനാൽ വ്യക്തിഗത വിവരങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം സ്വകാര്യതയുടെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; അത് ബൗദ്ധിക സ്വയംഭരണത്തിന്റെ പ്രശ്നം കൂടിയാണ്.

അതോടൊപ്പം സ്വതന്ത്രമായ പരിശോധനാസംവിധാനങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. ഒരു അൽഗോറിതമിക സംവിധാനം സ്വന്തം പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് സ്വയം അവകാശപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങൾ മാത്രം വിശ്വസിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല. സ്വതന്ത്ര ഗവേഷകർക്ക്, ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക്, പൊതുതാൽപ്പര്യ സംഘടനകൾക്ക്, ആവശ്യമായ നിയമപരമായ സുരക്ഷയോടെ, ഇത്തരം സംവിധാനങ്ങളുടെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ പരിശോധിക്കാൻ കഴിയണം. ഏത് തരത്തിലുള്ള ഉള്ളടക്കമാണ് കൂടുതൽ ഉയർത്തിക്കാട്ടപ്പെടുന്നത്, ഏത് വിഭാഗത്തിലുള്ള ആളുകൾക്ക് എന്തുതരത്തിലുള്ള വിവരപരിസരമാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്, തെറ്റായ വിവരങ്ങളും പ്രകോപനപരമായ ഉള്ളടക്കങ്ങളും എങ്ങനെ വ്യാപിക്കുന്നു, രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണത്തിൽ എന്തുതരത്തിലുള്ള പങ്കാണ് സംവിധാനങ്ങൾ വഹിക്കുന്നത് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി പഠിക്കപ്പെടണം. ഇതിലൂടെ അൽഗോറിതമിക ശക്തി പൊതുനിരീക്ഷണത്തിന് വിധേയമാകുന്നു.

തെറ്റായ വിവരങ്ങൾക്കെതിരായ സംരക്ഷണവും അതേപോലെ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ ഇവിടെ ഒരു സൂക്ഷ്മമായ സന്തുലിതാവസ്ഥ വേണം. തെറ്റായ വിവരങ്ങളെ തടയുക എന്ന പേരിൽ യഥാർത്ഥ വിമർശനങ്ങളെയും വ്യത്യസ്തമായ അഭിപ്രായങ്ങളെയും അടിച്ചമർത്തുന്നത് ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് മറ്റൊരു ഭീഷണിയാകും. അതിനാൽ പരിഹാരം അഭിപ്രായങ്ങളുടെ ഏകീകരണം അല്ല; തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിവരവ്യവസ്ഥയാണ്. തെറ്റായ അവകാശവാദങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ സുതാര്യവും പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയവുമായിരിക്കണം. ഒരു ആശയം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് നീക്കം ചെയ്യുന്നതെന്ന് മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അവസരവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റായ വിവരങ്ങൾക്കെതിരായ സംരക്ഷണം തന്നെ പുതിയൊരു വിവരനിയന്ത്രണ സംവിധാനമായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ വിവരവൈവിധ്യം ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യമായി കാണണം. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ഒരേ ആശയത്തിന്റെ നൂറുകണക്കിന് ആവർത്തനങ്ങൾ കാണാൻ കഴിയുന്നതുപോലെ, അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന വ്യത്യസ്ത കാഴ്ചപ്പാടുകളിലേക്കും പ്രവേശിക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ അവസരവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഇവിടെ “വൈവിധ്യം” എന്നത് എല്ലാ ആശയങ്ങൾക്കും ഒരേ പ്രാധാന്യം നൽകുക എന്നല്ല. മറിച്ച് യുക്തിപരമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വ്യത്യസ്ത നിലപാടുകൾക്ക് വിവരപരിസരത്തിൽ യുക്തിസഹമായ ദൃശ്യത ലഭിക്കുക എന്നതാണ്. ആശയങ്ങളുടെ മത്സരമാണ് അറിവിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് ആവശ്യമായത്; ആശയങ്ങളുടെ ഏകാധിപത്യം അല്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ ഇതിനെ ഒരു സാമൂഹിക ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയുടെ പ്രശ്നമായി കാണാം. അൽഗോറിതമിക സംവിധാനങ്ങൾ നിലവിലുള്ള താൽപര്യങ്ങളെയും വിശ്വാസങ്ങളെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ഒന്നിച്ചുകൊണ്ടുവരുമ്പോൾ സമൂഹത്തിലെ വിവരസംയോജകശക്തി അമിതമായി വർധിക്കാം. അതിനെ സന്തുലിതമാക്കാൻ വൈവിധ്യം, വൈരുദ്ധ്യം, വിമർശനം, സ്വതന്ത്ര പരിശോധന, പുതിയ ആശയങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം തുടങ്ങിയ വിഘടനശക്തികൾ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ വിഘടനം എന്നത് ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കുകയോ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സംശയിക്കുകയോ ചെയ്യുക എന്നല്ല. മറിച്ച് അമിതമായ ഏകീകരണത്തെ തകർത്തുകൊണ്ട് പുതിയതും കൂടുതൽ സമഗ്രവുമായ അറിവിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് ഇടയൊരുക്കുകയാണ്.

ഇവിടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും പ്രത്യേക ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. ഭാവിയിലെ പൗരന്മാരെ വിവരങ്ങൾ ഓർമ്മിക്കുന്നവരായി മാത്രം പരിശീലിപ്പിച്ചാൽ മതിയാകില്ല. വിവരത്തിന്റെ ഉറവിടം പരിശോധിക്കാനും തെളിവും അഭിപ്രായവും വേർതിരിക്കാനും വ്യത്യസ്ത വാദങ്ങളെ താരതമ്യം ചെയ്യാനും സ്വന്തം മുൻവിധികളെ തിരിച്ചറിയാനും തെറ്റായ നിഗമനങ്ങൾ തിരുത്താനും അൽഗോറിതമിക സ്വാധീനം തിരിച്ചറിയാനും കഴിയുന്നവരായി വളർത്തണം. അതായത് പരമ്പരാഗത സാക്ഷരതയ്ക്കൊപ്പം വിവരസാക്ഷരത, അൽഗോറിതമിക സാക്ഷരത, വിമർശനാത്മക ചിന്ത, ബൗദ്ധിക സ്വയംഭരണം എന്നിവയും ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം.

ഇത് വ്യക്തിയുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ലാത്തതിന്റെ മറ്റൊരു തെളിവാണ് രാഷ്ട്രീയ ജനാധിപത്യവുമായി ഇതിന് ഉള്ള ബന്ധം. ജനാധിപത്യത്തിൽ വോട്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം മാത്രം മതിയാകില്ല; അറിവോടെയും സ്വതന്ത്രമായും തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള കഴിവും ആവശ്യമാണ്. പൗരന്മാരുടെ മുന്നിലുള്ള വിവരപരിസരം കുറച്ച് ശക്തമായ സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങൾ നിരന്തരം രൂപപ്പെടുത്തുകയും അതിന്റെ പ്രവർത്തനം പൊതുജനങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഔപചാരിക ഘടന നിലനിന്നാലും അതിന്റെ ബൗദ്ധിക അടിത്തറ ദുർബലമാകാം. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ ജനാധിപത്യസംരക്ഷണം അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുകയില്ല; വിവരവൈവിധ്യത്തിന്റെയും ബൗദ്ധിക സ്വയംഭരണത്തിന്റെയും സംരക്ഷണവും അതിന്റെ ഭാഗമായിരിക്കണം.

അതുകൊണ്ട് അൽഗോറിതമിക സമൂഹത്തിൽ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് രണ്ട് തലങ്ങളിൽ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വ്യക്തി സ്വന്തം ചിന്തയിൽ വിമർശനാത്മക ശീലങ്ങൾ വളർത്തണം; സമൂഹം അതിനനുകൂലമായ വിവരപരിസരം സൃഷ്ടിക്കണം. വ്യക്തി സ്വന്തം വിവരഭക്ഷണം വൈവിധ്യവൽക്കരിക്കണം; സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങൾക്കും വിവരവൈവിധ്യം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെടണം. വ്യക്തി സ്വന്തം മുൻവിധികളെ തിരിച്ചറിയണം; അൽഗോറിതങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ മുൻവിധികളെ അനന്തമായി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തവും അവയുടെ രൂപകൽപ്പനയിൽ ഉണ്ടായിരിക്കണം.

അവസാനം, ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം വ്യക്തിയുടെ തലച്ചോറിനുള്ളിൽ മാത്രം സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഒരു സ്വകാര്യഗുണമല്ല. അത് വ്യക്തിയും സമൂഹവും സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങളും ചേർന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക ബൗദ്ധിക പരിസ്ഥിതിയാണ്. മനുഷ്യന് സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കണമെങ്കിൽ അവന് വൈവിധ്യമാർന്ന വിവരങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം വേണം; ആ വിവരങ്ങൾ തമ്മിൽ താരതമ്യം ചെയ്യാനുള്ള അവസരം വേണം; അവയെ പരിശോധിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം വേണം; സ്വന്തം നിലപാട് തിരുത്താനുള്ള അവകാശവും സുരക്ഷയും വേണം. അൽഗോറിതമിക സംവിധാനങ്ങൾ ഈ അടിസ്ഥാന സാഹചര്യങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, പ്രശ്നം വ്യക്തിയുടെ “ശ്രദ്ധക്കുറവ്” മാത്രമല്ല; അത് ഒരു ഘടനാപരമായ സാമൂഹിക പ്രശ്നമാണ്.

അതിനാൽ അൽഗോറിതമിക കാലഘട്ടത്തിലെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം അൽഗോറിതങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല. അവ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ അനിവാര്യമായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു. ലക്ഷ്യം അവയെ മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ സഹായിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങളാക്കി മാറ്റുക എന്നതാണ്. വ്യക്തിഗത പ്രസക്തിയും വിവരവൈവിധ്യവും തമ്മിലും, സംയോജകശക്തിയും വിഘടനശക്തിയും തമ്മിലും, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിലും, സാങ്കേതിക കാര്യക്ഷമതയും മനുഷ്യസ്വയംഭരണവും തമ്മിലും ഒരു ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുകയാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം.

അപ്പോഴേ അൽഗോറിതം മനുഷ്യന്റെ ചിന്തയെ അടച്ചുപൂട്ടുന്ന ഒരു അദൃശ്യ മതിലായി മാറാതെ, മനുഷ്യന്റെ അറിവിന്റെ പരിധി വികസിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഉപകരണമായി മാറുകയുള്ളൂ. ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് അൽഗോറിതങ്ങളിൽ നിന്ന് മനുഷ്യനെ വേർതിരിച്ചുകൊണ്ടല്ല; മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് കീഴിൽ അൽഗോറിതങ്ങളുടെ ശക്തിയെ സാമൂഹികമായി നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടാണ്.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഒരു പ്രധാന തത്വം തെളിഞ്ഞുവരുന്നു. മനുഷ്യൻ അൽഗോറിതത്തിന്റെ വെറും ഉപഭോക്താവല്ല. മനുഷ്യന്റെ കൂട്ടായ പെരുമാറ്റം അൽഗോറിതമിക വിവരപരിസരത്തെ തന്നെ മാറ്റുന്നു. നാം എന്താണ് അമർത്തുന്നത്, എന്താണ് കാണുന്നത്, എന്താണ് പങ്കുവയ്ക്കുന്നത്, എന്തിനാണ് പ്രതികരിക്കുന്നത്, എന്താണ് അവഗണിക്കുന്നത് എന്നതെല്ലാം അൽഗോറിതത്തിന്റെ പഠനത്തിനുള്ള വിവരങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ഓരോ വ്യക്തിയും സ്വന്തം വിവരപരിസരത്തിന്റെ സഹനിർമ്മാതാവാണ്. അൽഗോറിതം നമ്മെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ നമ്മുടെ പെരുമാറ്റം അൽഗോറിതത്തിന്റെ ഭാവിയെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതാണ് ഈ ബന്ധത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളെ ഒരു വലിയ സാമൂഹിക-വിവരമേഖലയായി കാണാം. മനുഷ്യന്റെ ചിന്തയിലെ സംയോജക പ്രവണതകൾ ആശയങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. അൽഗോറിതമിക വ്യക്തിഗതവൽക്കരണം ആ സംയോജനം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. സാമൂഹിക അംഗീകാരം അതിനെ കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ പ്രതികരണങ്ങൾ അൽഗോറിതത്തിന് പുതിയ സൂചനകൾ നൽകുന്നു. ഉള്ളടക്കം നിർമ്മിക്കുന്നവർ അൽഗോറിതത്തിന്റെ പ്രവണതകൾക്കനുസരിച്ച് മാറുന്നു. അവരുടെ ഉള്ളടക്കം വീണ്ടും ഉപയോക്താക്കളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ മാറ്റുന്നു. അതേസമയം വ്യത്യസ്തമായ വിവരങ്ങൾ, വിരുദ്ധമായ തെളിവുകൾ, സ്വതന്ത്ര പരിശോധന, വിമർശനാത്മക ചിന്ത എന്നിവ വിഘടനശക്തികളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ സംയോജകശക്തികളും വിഘടനശക്തികളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ് വ്യക്തിയുടെ വിവരലോകത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് വിവരവലയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം അൽഗോറിതം മനുഷ്യനോട് നേരിട്ട് എന്തെങ്കിലും വിശ്വസിപ്പിക്കുന്നു എന്നതല്ല. അതിനേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ളത്, മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലുള്ള സാധ്യതകളുടെ വിവരലോകത്തെ അത് പുനഃക്രമീകരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. നാം എന്താണ് കാണുന്നത്, എന്താണ് കാണാതെ പോകുന്നത്, എന്തിനാണ് പ്രതികരിക്കുന്നത്, ആരെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്, ആരെയാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്, എന്താണ് സാധാരണമെന്ന് കരുതുന്നത് എന്നിവയെല്ലാം ഈ വിവരഘടന ക്രമേണ സ്വാധീനിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിനൊപ്പം മനുഷ്യന്റെ പ്രവർത്തനശേഷി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. നമ്മുടെ ഓരോ പ്രതികരണവും അൽഗോറിതത്തെ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ, അതിന്റെ ഭാവി രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലും നമുക്ക് പങ്കുണ്ട്.

അതിനാൽ അൽഗോറിതമിക കാലഘട്ടത്തിലെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം അൽഗോറിതങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി രക്ഷപ്പെടുക എന്നതല്ല. അൽഗോറിതങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിലും സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കാനുള്ള ശേഷി നിലനിർത്തുക എന്നതാണ്. അൽഗോറിതം നമ്മുടെ ശ്രദ്ധയെ നയിക്കാം; പക്ഷേ അത് നമ്മുടെ ചോദ്യങ്ങളെ നിർണ്ണയിക്കേണ്ടതില്ല. അത് ചില ആശയങ്ങളെ നമ്മുടെ മുന്നിലെത്തിക്കാം; പക്ഷേ അവയെ സത്യമായി സ്വീകരിക്കണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കേണ്ടതില്ല. അത് നമ്മുടെ മുൻകാല പെരുമാറ്റത്തിൽ നിന്ന് നമ്മുടെ ഭാവിയിലെ താൽപര്യങ്ങൾ പ്രവചിക്കാം; പക്ഷേ നമ്മുടെ ഭാവിയിലെ ചിന്തയെ മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കാൻ അനുവദിക്കേണ്ടതില്ല.

ഇവിടെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥം വ്യക്തമാകുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് നമുക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് മാത്രം കാണാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമല്ല; നമുക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്തതും കാണാനും കേൾക്കാനും പരിശോധിക്കാനും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വന്തം നിലപാട് രൂപപ്പെടുത്താനും കഴിയുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്. സ്വന്തം അഭിപ്രായത്തെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള കഴിവിനേക്കാൾ പ്രധാനമാണ് അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ്. സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ ആവർത്തിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനമാണ് അതിനെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന തെളിവുകൾ അന്വേഷിക്കാനുള്ള ധൈര്യം. പുതിയ തെളിവുകൾ വന്നാൽ സ്വന്തം നിലപാട് തിരുത്താനുള്ള സന്നദ്ധതയാണ് ബൗദ്ധിക പക്വതയുടെ അടയാളം.

അതിനാൽ അൽഗോറിതമിക വിവരവലയത്തെ അതിജീവിക്കുന്ന പ്രായോഗിക തന്ത്രം ഒടുവിൽ ചില ലളിതമായ ശീലങ്ങളായി ചുരുക്കാം: അൽഗോറിതമിക ചുരുളിനേക്കാൾ സ്വതന്ത്രമായ അന്വേഷണത്തിന് മുൻഗണന നൽകുക; ശുപാർശയേക്കാൾ സ്വന്തം തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുൻഗണന നൽകുക; ആവർത്തനത്തേക്കാൾ തെളിവിന് മുൻഗണന നൽകുക; യോജിപ്പിനേക്കാൾ വൈരുദ്ധ്യം അന്വേഷിക്കുക; ക്ഷണികമായ ദൃശ്യങ്ങളേക്കാൾ ദീർഘവായനയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുക; ഉടനടി പ്രതികരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ചിന്തയ്ക്ക് സമയം നൽകുക; സ്വന്തം നിഗമനത്തെ അന്തിമസത്യമായി കാണാതെ പുതിയ തെളിവുകൾ വന്നാൽ തിരുത്താവുന്ന താൽക്കാലിക നിഗമനമായി കാണുക.

ഇതിനെക്കാൾ പ്രധാനമായി ഇടയ്ക്കിടെ സ്വയം ചോദിക്കണം: “എന്റെ അൽഗോരിത വിവരലോകത്തിൽ ഇല്ലാത്തത് എന്താണ്?” ഈ ഒരു ചോദ്യം തന്നെ നമ്മൾ അകപ്പെട്ടരിക്കുന്ന വിവരവലയത്തിന്റെ മതിലിൽ ഒരു വിള്ളൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാരണം അൽഗോറിതം നമുക്ക് കാണിക്കുന്ന ലോകം യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ ലോകമല്ല; യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിന്ന് അൽഗോറിതം തിരഞ്ഞെടുത്ത ഒരു സാധ്യതാലോകമാണ്.

അവസാനം, അൽഗോറിതമിക കാലഘട്ടത്തിലെ യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം അൽഗോറിതത്തെ തോൽപ്പിക്കുന്നതിലല്ല. അൽഗോറിതം എന്താണ് കാണിക്കുന്നത് എന്നതിനു പുറത്തേക്ക് നോക്കാനുള്ള ശേഷി വളർത്തുന്നതിലാണ്. സ്വന്തം വിവരപരിസരം നിരീക്ഷിക്കാനും, അതിലെ അമിതമായ സംയോജനം തിരിച്ചറിയാനും, ആവശ്യമായ വൈരുദ്ധ്യവും വൈവിധ്യവും സൃഷ്ടിക്കാനും, തെളിവുകൾ അന്വേഷിക്കാനും, സ്വന്തം ചിന്തയെ പരിശോധിക്കാനും, തെറ്റാണെന്ന് തെളിഞ്ഞാൽ തിരുത്താനും കഴിയുന്ന മനുഷ്യനാണ് അൽഗോറിതമിക സമൂഹത്തിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രനായ മനുഷ്യൻ.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ല. അത് സംയോജകശക്തികളും വിഘടനശക്തികളും തമ്മിൽ നിരന്തരം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്. അൽഗോറിതം സംയോജനം വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യബോധം വൈരുദ്ധ്യം, വൈവിധ്യം, തെളിവ്, ചിന്ത, പുനഃപരിശോധന എന്നിവയിലൂടെ ആവശ്യമായ വിഘടനശക്തി സൃഷ്ടിക്കണം. അപ്പോഴാണ് മനുഷ്യൻ അൽഗോറിതത്തിന്റെ വെറും വസ്തു ആയി നിൽക്കാതെ സ്വന്തം അറിവിന്റെയും ചിന്തയുടെയും കർത്താവ് ആയി തുടരുന്നത്.

അൽഗോറിതം നമ്മെ എന്താണ് കാണിക്കുന്നത് എന്നത് നമുക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും നിയന്ത്രിക്കാനാകില്ല. എന്നാൽ അത് കാണിച്ചതിനെ എങ്ങനെ പരിശോധിക്കണം, എന്ത് വിശ്വസിക്കണം, എന്ത് ചോദ്യം ചെയ്യണം, എന്ത് തിരുത്തണം എന്നത് ബോധപൂർവ്വം തീരുമാനിക്കാനുള്ള കഴിവ് നമുക്ക് സംരക്ഷിക്കാനാകും. അതാണ് അൽഗോറിതമിക കാലഘട്ടത്തിലെ യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം.