കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ്- വൈരുധ്യങ്ങൾ, ചലനാത്മക സന്തുലനങ്ങൾ, സമന്വയങ്ങൾ, ആവിർഭാവങ്ങൾ

കുടുംബം മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുരാതനവും അതേസമയം ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണവുമായ സാമൂഹിക ഘടനകളിലൊന്നാണ്. സാധാരണയായി കുടുംബത്തെ സ്നേഹം, കരുതൽ, സംരക്ഷണം, പരസ്പര സഹായം, ഉത്തരവാദിത്തം, രക്തബന്ധം, വിവാഹബന്ധം എന്നിവകൊണ്ട് ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ഒരു കൂട്ടായ്മയായാണ് കാണുന്നത്. എന്നാൽ കുടുംബത്തെ ഇത്രയും ലളിതമായി നിർവചിക്കുന്നത് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തെ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ല. കുടുംബം ഒരേസമയം ജൈവവും മാനസികവും സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവും സാംസ്കാരികവും ധാർമ്മികവുമായ ബന്ധങ്ങളുടെ സജീവമായ ഒരു വ്യവസ്ഥയാണ്. അതിനകത്ത് സ്നേഹവും വിരോധവും, അടുപ്പവും അകലവും, സ്വാതന്ത്ര്യവും ആശ്രിതത്വവും, അവകാശവും ഉത്തരവാദിത്തവും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, പാരമ്പര്യവും പുതുമയും, സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും നിരന്തരം പരസ്പരം സ്വാധീനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് കുടുംബത്തെ നിശ്ചലമായ ഒരു സ്ഥാപനമായി കാണുന്നതിനുപകരം നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹിക പ്രക്രിയയായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.

വൈരുധ്യാത്മകമായ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഒരു വസ്തുവിന്റെയോ സംവിധാനത്തിന്റെയോ നിലനിൽപ്പിനും മാറ്റത്തിനും പുറമേ നിന്നുള്ള കാരണങ്ങൾ മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നില്ല. അതിനകത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരസ്പരവിരുദ്ധ ശക്തികളെയാണ് ആദ്യം പരിശോധിക്കുന്നത്. ഒരു സംവിധാനത്തെ നിലനിർത്തുന്ന ശക്തികളും അതിനെ മാറ്റത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ശക്തികളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പ്രവർത്തനപ്രതിപ്രവർത്തനമാണ് അതിന്റെ ചലനത്തിന് അടിസ്ഥാനം. കുടുംബവും ഇതേ നിയമത്തിന് വിധേയമാണ്. കുടുംബത്തിലെ സമാധാനം വൈരുധ്യങ്ങളുടെ അഭാവമല്ല; മറിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന വൈരുധ്യങ്ങളെ ഒരു പരിധിവരെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ്. ഈ സന്തുലനം തകരുമ്പോൾ പുതിയ സംഘർഷങ്ങൾ ഉയരും; സംഘർഷങ്ങൾ പുതിയ പൊരുത്തപ്പെടലുകളിലേക്കും പുതിയ ബന്ധരൂപങ്ങളിലേക്കും നയിക്കും. അങ്ങനെ കുടുംബത്തിന്റെ ജീവിതം വൈരുധ്യം, സംഘർഷം, സന്തുലനം, സമന്വയം, പുനഃസംഘടന, വീണ്ടും ഉയരുന്ന വൈരുധ്യം എന്ന തുടർച്ചയായ പ്രക്രിയയായി കാണാം.

കുടുംബത്തിലെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ വൈരുധ്യം വ്യക്തിയും കൂട്ടായ്മയും തമ്മിലുള്ളതാണ്. കുടുംബം വ്യക്തിക്ക് സുരക്ഷയും സ്നേഹവും പിന്തുണയും നൽകുന്നു. എന്നാൽ അതേ സമയം കുടുംബജീവിതത്തിന് ചില പങ്കിട്ട നിയമങ്ങളും കടമകളും നിയന്ത്രണങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. ഓരോ അംഗത്തിനും സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങളും ഇഷ്ടങ്ങളും ജീവിതലക്ഷ്യങ്ങളും സ്വകാര്യതയും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉണ്ടായിരിക്കും. എന്നാൽ കുടുംബത്തിലെ മറ്റുള്ളവർക്കും അതേപോലെ ആവശ്യങ്ങളും അവകാശങ്ങളും ഉണ്ട്. അതിനാൽ “എനിക്ക് എന്താണ് വേണ്ടത്?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “നമുക്ക് എന്താണ് വേണ്ടത്?” എന്ന ചോദ്യവും ഉയരുന്നു. വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും കുടുംബത്തിന്റെ കൂട്ടായ ആവശ്യവും തമ്മിലുള്ള ഈ ബന്ധമാണ് കുടുംബജീവിതത്തിലെ അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന്.

ഈ വൈരുധ്യം കുട്ടിയുടെ വളർച്ചയിൽ വളരെ വ്യക്തമായി കാണാം. ജനിച്ചശേഷം കുട്ടി മാതാപിതാക്കളെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. ഭക്ഷണം, സംരക്ഷണം, ഭാഷ, പെരുമാറ്റം, അറിവ്, സാമൂഹികബന്ധം എന്നിവയിൽ അവൻ കുടുംബത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു. എന്നാൽ വളർച്ചയോടൊപ്പം സ്വയം ചിന്തിക്കാനും തീരുമാനിക്കാനും സ്വന്തം ഇഷ്ടങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കാനും അവൻ തുടങ്ങുന്നു. മാതാപിതാക്കളുടെ കാഴ്ചയിൽ സംരക്ഷണം ആവശ്യമായിരിക്കുമ്പോൾ കുട്ടിയുടെ കാഴ്ചയിൽ അതേ സംരക്ഷണം ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ നിയന്ത്രണമായി അനുഭവപ്പെടാം. കുട്ടിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യാഭിലാഷം മാതാപിതാക്കളുടെ കാഴ്ചയിൽ അനുസരണക്കേടായോ അപകടസാധ്യതയായോ തോന്നാം. ഇവിടെ ഒരു പക്ഷം മുഴുവനായും ശരിയും മറ്റേ പക്ഷം മുഴുവനായും തെറ്റുമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. ഇരുവരുടെയും നിലപാടുകൾ വ്യത്യസ്തമായ ജീവിതഘട്ടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉയരുന്നത്. ഈ വൈരുധ്യത്തിന് പരിഹാരം ഒരാളുടെ ഇച്ഛയെ മറ്റൊരാളിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതല്ല; സംരക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് ക്രമേണ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്കുള്ള പുതിയ ബന്ധരൂപം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ്.

അതുകൊണ്ട് കുടുംബത്തിലെ എല്ലാ വൈരുധ്യങ്ങളും നാശകരമല്ല. ചില വൈരുധ്യങ്ങൾ വളർച്ചയുടെ പ്രേരകശക്തികളാണ്. കുട്ടി മാതാപിതാക്കളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് വ്യക്തിത്വവളർച്ചയുടെ ഭാഗമായിരിക്കാം. ജീവിതപങ്കാളികൾ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത് ബന്ധത്തിന്റെ പരാജയമല്ല; അവർ രണ്ടുപേരും സ്വതന്ത്ര വ്യക്തികളായി നിലനിൽക്കുന്നതിന്റെ സ്വാഭാവിക ഫലമായിരിക്കാം. സഹോദരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ പോലും അവരുടെ വ്യക്തിത്വവികാസത്തിന്റെ ഭാഗമാകാം. അതിനാൽ വൈരുധ്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല കുടുംബജീവിതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. വൈരുധ്യങ്ങളെ നാശത്തിലേക്ക് പോകാതെ വളർച്ചയിലേക്കും പുതിയ പൊരുത്തത്തിലേക്കും നയിക്കുക എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്.

കുടുംബത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വൈരുധ്യം സ്വാതന്ത്ര്യവും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും തമ്മിലുള്ളതാണ്. മനുഷ്യൻ സ്വതന്ത്ര വ്യക്തിയാണ്; എന്നാൽ പൂർണ്ണമായും സ്വയംപര്യാപ്തനായ ജീവിയല്ല. ജനനം മുതൽ മരണംവരെ അവൻ മറ്റുള്ളവരുമായി പലതരത്തിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ ആശ്രിതനായി ജീവിക്കുന്നു. ശിശുവിന് മാതാപിതാക്കളുടെ സഹായം ആവശ്യമാണ്; വയോജനത്തിന് മക്കളുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും സഹായം ആവശ്യമായേക്കാം; രോഗാവസ്ഥയിൽ ആരോഗ്യമേഖലയുടെ സഹായം ആവശ്യമാണ്; സാമ്പത്തികജീവിതത്തിൽ സഹപ്രവർത്തകരുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും പങ്കാളിത്തം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് മറ്റുള്ളവരിൽനിന്നുള്ള പൂർണ്ണമായ വേർപാട് അല്ല. മറ്റുള്ളവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുമ്പോഴും സ്വന്തം ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് യുക്തിപൂർവം തീരുമാനിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം.

ഇവിടെ കുടുംബബന്ധത്തിലെ ആരോഗ്യകരമായ അവസ്ഥയെ “പരസ്പരാശ്രിതമായ സ്വാതന്ത്ര്യം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാം. ഒരാൾക്ക് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് മറ്റുള്ളവരോട് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളവനായി ജീവിക്കാൻ കഴിയണം. കുടുംബം ഒരാളെ പൂർണ്ണമായി വിഴുങ്ങുന്ന ഘടനയാകരുത്; അതുപോലെ ഓരോ അംഗവും മറ്റുള്ളവരിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ട ദ്വീപുകളായി മാറുകയും അരുത്. വ്യക്തിത്വവും കൂട്ടായ്മയും പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കാതെ പരസ്പരം സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ഉയർന്ന കുടുംബസന്തുലനം.

സ്നേഹവും അധികാരവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യവും കുടുംബത്തിന്റെ ഘടനയിൽ വളരെ പ്രധാനമാണ്. സ്നേഹം ഒരാളെ മറ്റൊരാളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്. അധികാരം എന്നാൽ തീരുമാനമെടുക്കാനും മറ്റുള്ളവരുടെ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കാനും കഴിയുന്ന ശേഷിയാണ്. മാതാപിതാക്കൾക്ക് കുട്ടികളേക്കാൾ കൂടുതൽ തീരുമാനാധികാരം ഉണ്ടായിരിക്കും. സാമ്പത്തികമായി കുടുംബത്തെ കൂടുതലായി പിന്തുണയ്ക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൂടുതൽ സ്വാധീനം ലഭിച്ചേക്കാം. പ്രായം, ലിംഗം, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സ്വത്തുടമസ്ഥത, സാമൂഹിക പദവി തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളും കുടുംബത്തിലെ അധികാരവിതരണത്തെ സ്വാധീനിക്കും.

സ്നേഹത്തിന്റെ പേരിൽ നടക്കുന്ന നിയന്ത്രണം സ്നേഹമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. “നിന്റെ നന്മയ്ക്കുവേണ്ടിയാണ്” എന്ന വാക്കിന് യഥാർത്ഥ കരുതലും മറ്റൊരാളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ശ്രമവും രണ്ടും ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയും. അതിനാൽ കുടുംബത്തിലെ സ്നേഹത്തെ അധികാരബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. യഥാർത്ഥ സ്നേഹം മറ്റൊരാളുടെ വ്യക്തിത്വത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നു. നിയന്ത്രണം മറ്റൊരാളുടെ വ്യക്തിത്വത്തെ സ്വന്തം ഇഷ്ടത്തിന് വിധേയമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. സ്നേഹത്തിന്റെയും അധികാരത്തിന്റെയും ഈ വൈരുധ്യം തിരിച്ചറിയാത്തിടത്ത് കുടുംബത്തിലെ ഐക്യം പുറമേ കാണുന്നുവെങ്കിലും അകത്ത് അടിച്ചമർത്തൽ വളരാം.

കുടുംബത്തെ സമൂഹത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ചുനോക്കാനും കഴിയില്ല. കുടുംബം സമൂഹത്തിന്റെ ചെറുരൂപം തന്നെയാണ്. സമൂഹത്തിലെ സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളും സ്വത്തുടമസ്ഥതയും തൊഴിൽവിഭജനവും ലിംഗബന്ധങ്ങളും വിദ്യാഭ്യാസവും മതവും ജാതിയും വർഗ്ഗവും രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികമാറ്റങ്ങളും കുടുംബജീവിതത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. കുടുംബത്തിലെ പല പ്രശ്നങ്ങളെയും വ്യക്തികളുടെ സ്വഭാവദോഷംകൊണ്ട് മാത്രം വിശദീകരിക്കുന്നത് അതുകൊണ്ട് അപൂർണ്ണമാണ്. ഒരാളുടെ തൊഴിൽനഷ്ടം, വരുമാനക്കുറവ്, കുടിയേറ്റം, സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദം, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ചികിത്സാചെലവ്, താമസപ്രശ്നം എന്നിവ കുടുംബത്തിലെ ബന്ധങ്ങളെ ബാധിക്കാം. വ്യക്തിപരമായി തോന്നുന്ന പല സംഘർഷങ്ങൾക്കും പിന്നിൽ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ കാരണങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

കുടുംബവും സാമ്പത്തികജീവിതവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പ്രത്യേകമായി ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. കുടുംബം സ്നേഹത്തിന്റെയും വികാരത്തിന്റെയും ഇടം മാത്രമല്ല; ജീവിതത്തിന്റെ ഭൗതിക പുനരുത്പാദനം നടക്കുന്ന പ്രധാന ഇടവുമാണ്. ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കൽ, കുട്ടികളെ വളർത്തൽ, രോഗികളെ പരിചരിക്കൽ, വയോജനങ്ങളെ നോക്കുക, വീട് പരിപാലിക്കുക, കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുക തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കുടുംബത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് അനിവാര്യമാണ്. ഇവയിൽ പലതിനും നേരിട്ടുള്ള വേതനം ലഭിക്കാറില്ല. എന്നാൽ വേതനം ലഭിക്കാത്തതുകൊണ്ട് അവയുടെ സാമൂഹികമൂല്യം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. കുടുംബത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനായി ചെയ്യുന്ന പരിചരണപ്രവർത്തനം സമൂഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ സാമ്പത്തികജീവിതത്തിനും അടിസ്ഥാനമാണ്.

ഇവിടെയാണ് സ്ത്രീയും പുരുഷനും തമ്മിലുള്ള കുടുംബബന്ധത്തിന്റെ വൈരുധ്യം ചരിത്രപരമായി പ്രധാനമാകുന്നത്. പല പരമ്പരാഗത കുടുംബഘടനകളിലും പുറംലോകത്തെ ഉപജീവനപ്രവർത്തനം പുരുഷന്റെ മേഖലയായും വീട്ടുപരിചരണം സ്ത്രീയുടെ കടമയായും കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനവും സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽപങ്കാളിത്തവും സാമ്പത്തികസ്വാതന്ത്ര്യവും വർധിച്ചതോടെ ഈ പഴയ വിഭജനം വലിയ തോതിൽ മാറി. സ്ത്രീ പുറത്തും തൊഴിൽ ചെയ്യുമ്പോഴും വീട്ടിലെ പഴയ പരിചരണബാധ്യതകൾ പൂർണ്ണമായി മാറിയില്ലെങ്കിൽ പുതിയ വൈരുധ്യം രൂപപ്പെടും. അതിനാൽ കുടുംബത്തിലെ സമത്വം വരുമാനത്തിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. വീട്ടുപണി, കുട്ടികളുടെ പരിചരണം, വയോജനപരിചരണം, തീരുമാനമെടുക്കൽ, സാമ്പത്തികനിയന്ത്രണം, വിശ്രമസമയം എന്നിവയുടെ നീതിപൂർവമായ പങ്കുവെപ്പും അതിൽ ഉൾപ്പെടണം.

തലമുറകൾ തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം കുടുംബജീവിതത്തിലെ സ്വാഭാവികമായ മറ്റൊരു ഘടകമാണ്. ഓരോ തലമുറയും വ്യത്യസ്തമായ ചരിത്രപരവും സാമൂഹികവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വളരുന്നു. ഒരു തലമുറയ്ക്ക് ജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ആയിരുന്ന മൂല്യങ്ങൾ അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് അതേ പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരിക്കണമെന്നില്ല. പഴയ തലമുറ സ്ഥിരതക്കും സുരക്ഷയ്ക്കും പാരമ്പര്യത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകുമ്പോൾ പുതിയ തലമുറ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും പരീക്ഷണത്തിനും പുതുമയ്ക്കും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകാം. ഇതിനെ മൂല്യച്യുതിയായി മാത്രം കാണുന്നത് യുക്തിസഹമല്ല. സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ മാറുമ്പോൾ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതാവശ്യങ്ങളും മാറുന്നു.

അതേസമയം പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് പഴയ തലമുറയുടെ അനുഭവജ്ഞാനം പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കാനും കഴിയില്ല. മുൻതലമുറയുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ തെറ്റുകളും പരിമിതികളും ഉണ്ടായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതിനൊപ്പം ദീർഘകാല ജീവിതാനുഭവവും പ്രതിസന്ധികളെ നേരിട്ട അറിവും ഉണ്ടാകും. അതിനാൽ തലമുറകളുടെ യഥാർത്ഥ സമന്വയം പഴയതിനെ അന്ധമായി സംരക്ഷിക്കുന്നതിലോ പുതുമയെ അന്ധമായി സ്വീകരിക്കുന്നതിലോ അല്ല. അനുഭവത്തിൽനിന്ന് അറിവ് സ്വീകരിക്കുകയും പഴയ പരിമിതികളെ മറികടക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പുതിയ ബന്ധരൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ്.

കുടുംബത്തിലെ സന്തുലനം എന്നത് എല്ലാവരും ഒരേപോലെ ചിന്തിക്കുന്ന അവസ്ഥയല്ല. അഭിപ്രായവ്യത്യാസമില്ലാത്ത കുടുംബം ആരോഗ്യകരമായ കുടുംബമാണെന്ന ധാരണ തെറ്റാണ്. അഭിപ്രായവ്യത്യാസം അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടാലും അത് നിലനിൽക്കും. യഥാർത്ഥ സന്തുലനം വ്യത്യാസങ്ങളെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് കുടുംബത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഐക്യം സംരക്ഷിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്. ഒരാൾക്ക് മറ്റൊരാളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ അഭിപ്രായം ഉണ്ടായിരിക്കാം; എന്നാൽ ആ വ്യത്യാസം ബന്ധത്തെ തകർക്കാതെ നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവാണ് കുടുംബസന്തുലനത്തിന്റെ അടയാളം.

കുടുംബസന്തുലനം ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയുമല്ല. അത് നിരന്തരം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്ന ചലനാത്മകാവസ്ഥയാണ്. കുട്ടി ജനിക്കുമ്പോൾ കുടുംബത്തിന്റെ ഘടന മാറുന്നു. കുട്ടി വളരുമ്പോൾ വീണ്ടും മാറുന്നു. വിവാഹം, തൊഴിൽമാറ്റം, താമസമാറ്റം, സാമ്പത്തികമാറ്റം, രോഗം, മരണം, വയോജനാവസ്ഥ, മക്കളുടെ വിവാഹം, കുടിയേറ്റം തുടങ്ങിയ ഓരോ സംഭവവും കുടുംബത്തിലെ ശക്തികളുടെ സന്തുലനത്തെ മാറ്റുന്നു. ഓരോ മാറ്റത്തിനുശേഷവും കുടുംബം പുതിയ ചുമതലകളും പുതിയ ബന്ധപരിധികളും പുതിയ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും നിർവചിക്കേണ്ടിവരുന്നു.

കുടുംബത്തിലെ സംയോജകബലം എന്നത് അംഗങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് നിർത്തുന്ന ശക്തികളുടെ സമാഹാരമാണ്. സ്നേഹം, വിശ്വാസം, പരസ്പര ബഹുമാനം, കൂട്ടായ ഓർമ്മകൾ, സാമ്പത്തിക സഹകരണം, പരിചരണം, പങ്കിട്ട ലക്ഷ്യങ്ങൾ, പരസ്പര ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവ കുടുംബത്തിലെ സംയോജകബലത്തിന്റെ പ്രധാന രൂപങ്ങളാണ്. ഇവ കുടുംബത്തെ ഒരു കൂട്ടായ്മയായി നിലനിർത്തുന്നു. എന്നാൽ കുടുംബത്തിൽ വിയോജകബലങ്ങളും അനിവാര്യമാണ്. വ്യക്തിത്വം, സ്വാതന്ത്ര്യം, പുതിയ ആശയങ്ങൾ, പുതിയ തൊഴിൽ, വിവാഹം, കുടിയേറ്റം, പുതിയ സൗഹൃദങ്ങൾ, പുതിയ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ എന്നിവ വ്യക്തിയെ പഴയ കുടുംബപരിധികളിൽനിന്ന് പുറത്തേക്ക് നീങ്ങാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

സംയോജകബലം അമിതമായി ശക്തമായാൽ കുടുംബം അടഞ്ഞ സംവിധാനമായി മാറാം. അംഗങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം അഭിപ്രായം പറയാനും സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനിക്കാനും സ്വകാര്യത സംരക്ഷിക്കാനും കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിൽ കുടുംബത്തിന്റെ ഐക്യം യഥാർത്ഥ ഐക്യമല്ല. മറുവശത്ത് വിയോജകബലം അമിതമായാൽ കുടുംബബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമാകുകയും പരസ്പരവിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ കുടുംബം സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള സജീവമായ സന്തുലനം നിലനിർത്തുന്ന കുടുംബമാണ്. ഒരുമയും വേർതിരിവും രണ്ടും ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ അവയുടെ അളവും രൂപവും ജീവിതഘട്ടത്തിനനുസരിച്ച് മാറണം.

സമന്വയം സന്തുലനത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന ആശയമാണ്. സന്തുലനം നിലവിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങളെ ഒരു പരിധിവരെ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതാണെങ്കിൽ സമന്വയം ആ വൈരുധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് ഒരു പുതിയ ബന്ധരൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ്. കുട്ടിയുടെ സംരക്ഷണവും സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം ഇതിന് നല്ല ഉദാഹരണമാണ്. കുട്ടിയെ എപ്പോഴും നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയോ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രണമില്ലാതെ വിടുകയോ ചെയ്യുന്നത് രണ്ടും അപര്യാപ്തമാണ്. പ്രായത്തിനും പക്വതയ്ക്കും അനുസരിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള അവകാശം ക്രമേണ കൈമാറിക്കൊണ്ട് ആവശ്യമായ സംരക്ഷണം നിലനിർത്തുന്ന പുതിയ ബന്ധരീതി സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ സംരക്ഷണവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉയർന്നതലത്തിൽ സമന്വയിക്കുന്നു.

കുടുംബത്തിലെ സമന്വയത്തിന് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉപാധികളിലൊന്ന് തുറന്ന ആശയവിനിമയമാണ്. മൗനം വൈരുധ്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. പലപ്പോഴും അത് വൈരുധ്യത്തെ ഉള്ളിൽ അടച്ചുവയ്ക്കുകയും പിന്നീട് കൂടുതൽ ശക്തമായ രൂപത്തിൽ പുറത്തുവരാൻ ഇടയാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്വന്തം അഭിപ്രായം പറയാനുള്ള അവകാശവും മറ്റൊരാളുടെ അഭിപ്രായം കേൾക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പും ഒരുപോലെ ആവശ്യമാണ്. സംസാരിക്കുക മാത്രമല്ല, കേൾക്കുകയും വേണം. സ്വന്തം നിലപാട് ശരിയാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നതിനേക്കാൾ മറ്റൊരാളുടെ അനുഭവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴാണ് കുടുംബബന്ധത്തിൽ പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നത്.

കുടുംബത്തിലെ തർക്കങ്ങളെ “ആരാണ് ജയിക്കേണ്ടത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ മാത്രം സമീപിക്കുമ്പോൾ ബന്ധം തന്നെ തോൽക്കാം. ഒരു വാദത്തിൽ യുക്തിപരമായി വിജയിച്ചാലും മറ്റൊരാളുടെ ആത്മാഭിമാനം തകർന്നാൽ ബന്ധത്തിന്റെ അടിത്തറ ദുർബലമാകും. അതിനാൽ കുടുംബത്തിലെ സംഘർഷപരിഹാരത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു പക്ഷത്തിന്റെ വിജയം അല്ല; ഇരുപക്ഷത്തിനും അംഗീകരിക്കാവുന്ന പുതിയ ബന്ധക്രമം കണ്ടെത്തുകയാണ്. പലപ്പോഴും പ്രശ്നത്തിന്റെ പുറംരൂപത്തെക്കാൾ അതിന്റെ പിന്നിലുള്ള ആവശ്യം മനസ്സിലാക്കുകയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. കോപത്തിന് പിന്നിൽ അംഗീകാരത്തിന്റെ ആവശ്യമുണ്ടാകാം; എതിർപ്പിന് പിന്നിൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ആവശ്യമുണ്ടാകാം; അമിതനിയന്ത്രണത്തിന് പിന്നിൽ ഭയമുണ്ടാകാം.

കുടുംബബന്ധങ്ങളിൽ ഓർമ്മയും ഒരു ശക്തിയാണ്. ഒരുമിച്ച് അനുഭവിച്ച സന്തോഷങ്ങളും പ്രതിസന്ധികളും വിജയങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും രോഗകാലങ്ങളും ആഘോഷങ്ങളും കുടുംബാംഗങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന കൂട്ടായ ഓർമ്മയായി മാറുന്നു. ഈ ഓർമ്മ സംയോജകബലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ പഴയ അപമാനങ്ങളും മുറിവുകളും നിരാശകളും അതേപോലെ ബന്ധത്തെ വിയോജിപ്പിലേക്കും നയിക്കാം. അതിനാൽ ഭൂതകാലത്തെ മറക്കുക എന്നതല്ല ആവശ്യം; ഭൂതകാലത്തെ പുതിയ അർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുകയാണ് ആവശ്യമായത്. പഴയ അനുഭവങ്ങളെ നിരന്തരമായ കുറ്റാരോപണത്തിനുള്ള ആയുധമാക്കുന്നതിന് പകരം ഭാവിയിലെ ബന്ധത്തെ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള അറിവാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ ഓർമ്മ തന്നെ സമന്വയത്തിന്റെ ഉപാധിയാകുന്നു.

കുടുംബം സമൂഹത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു അടഞ്ഞ ലോകമല്ല. പുറത്തുള്ള ലോകത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ നിരന്തരം കുടുംബത്തിനകത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്നു. ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും, വിവരവിനിമയ സംവിധാനങ്ങളും, തൊഴിൽരീതികളും, വിദ്യാഭ്യാസവും, നഗരവൽക്കരണവും, കുടിയേറ്റവും, ആഗോളവൽക്കരണവും, ഉപഭോഗസംസ്കാരവും കുടുംബത്തിന്റെ രൂപത്തെയും ബന്ധങ്ങളെയും മാറ്റുന്നു. പഴയ തലമുറയ്ക്ക് പരിചിതമല്ലാത്ത ലോകത്താണ് പുതിയ തലമുറ വളരുന്നത്. അതിനാൽ കുടുംബത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് അതിന്റെ പഴയ രൂപം അതേപടി സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ അല്ല; മാറുന്ന സാമൂഹികപരിസരത്തോട് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന കഴിവിലാണ്.

ഇവിടെയാണ് ആവിർഭാവം എന്ന ആശയം വളരെ പ്രധാനമാകുന്നത്. കുടുംബത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളെ അതിലെ ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തുകയായി മാത്രം വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലിൽനിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നു. വിശ്വാസം, കുടുംബസംസ്കാരം, കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തബോധം, കുടുംബപരിചയം, പങ്കിട്ട ഓർമ്മ, പരസ്പരസുരക്ഷാബോധം എന്നിവ ഓരോ വ്യക്തിയിലും ഒറ്റപ്പെട്ട നിലയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഗുണങ്ങളല്ല. ബന്ധങ്ങളുടെ സമഗ്രമായ ഇടപെടലിൽനിന്നാണ് അവ ആവിർഭവിക്കുന്നത്.

ഒരു കുടുംബത്തിലെ കുട്ടിയും ഇതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. കുട്ടിയുടെ വളർച്ച മാതാപിതാക്കളിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പാരമ്പര്യഘടകങ്ങളുടെ ഫലം മാത്രമല്ല. ജനിതകഘടകങ്ങൾ, ഗർഭകാലപരിസരം, പോഷണം, കുടുംബബന്ധം, ഭാഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങൾ, ചുറ്റുപാടുകൾ എന്നിവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് വ്യക്തിത്വം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ കുടുംബത്തിന്റെ സ്വഭാവവും ഓരോ അംഗത്തിന്റെയും വ്യക്തിഗത സ്വഭാവങ്ങളുടെ ശരാശരി മാത്രമല്ല. അംഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ പ്രത്യേക രീതിയിൽനിന്ന് കുടുംബത്തിനുതന്നെയുള്ള ഒരു പുതിയ സ്വഭാവം ആവിർഭവിക്കുന്നു.

ഈ ആവിർഭാവം സ്ഥിരമായ ഒന്നുമല്ല. കുടുംബത്തിലെ സാഹചര്യങ്ങൾ മാറുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വഭാവവും മാറുന്നു. പുതിയ കുഞ്ഞിന്റെ ജനനം കുടുംബത്തിന്റെ ബന്ധഘടനയെ മാറ്റുന്നു. മക്കളുടെ വളർച്ച മാതാപിതാക്കളുടെ പങ്കിനെ മാറ്റുന്നു. മക്കളുടെ വിവാഹം പുതിയ ബന്ധങ്ങളെ കുടുംബത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. വയോജനാവസ്ഥ പുതിയ പരിചരണബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരാളുടെ മരണം കുടുംബത്തിലെ ബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു മുഴുവൻ ഘടന തന്നെ മാറ്റിയേക്കാം. അതിനാൽ കുടുംബം നിരന്തരം പുതിയ രൂപത്തിലേക്ക് ആവിർഭവിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹികസംവിധാനമാണ്.

കുടുംബത്തിലെ പ്രതിസന്ധികൾക്കും ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ പുതിയ അർത്ഥമുണ്ട്. ഓരോ പ്രതിസന്ധിയും നാശത്തിന്റെ തുടക്കമാകണമെന്നില്ല. ചില പ്രതിസന്ധികൾ പഴയ ബന്ധരീതികൾ ഇനി മതിയാകുന്നില്ലെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. സാമ്പത്തികപ്രശ്നം കുടുംബത്തിലെ വിഭവവിതരണം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാക്കാം. കുട്ടിയുടെ വളർച്ച മാതാപിതാക്കളെ അവരുടെ നിയന്ത്രണരീതി മാറ്റാൻ നിർബന്ധിതമാക്കാം. വയോജനപരിചരണം കുടുംബത്തിലെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ പുനഃവിതരണം ചെയ്യേണ്ട സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കാം. അതായത് പ്രതിസന്ധി പഴയ ഘടനയുടെ പരിമിതിയെ വെളിപ്പെടുത്തുകയും പുതിയ ഘടനയുടെ സാധ്യത തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്നാൽ എല്ലാ വൈരുധ്യങ്ങളും സ്വാഭാവികമായി സമന്വയത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയില്ല. ചില വൈരുധ്യങ്ങൾ നിരന്തരമായ അപമാനം, ഭീഷണി, ബലപ്രയോഗം, സാമ്പത്തികനിയന്ത്രണം, മാനസികപീഡനം, ശാരീരികഹിംസ തുടങ്ങിയ നാശകരമായ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാം. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ “കുടുംബത്തിന്റെ ഐക്യം” എന്ന പേരിൽ വൈരുധ്യങ്ങളെ മറയ്ക്കുന്നത് യഥാർത്ഥ സമന്വയമല്ല. നീതിയും ബഹുമാനവും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും സുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കുന്ന തരത്തിൽ ബന്ധത്തെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയാണ് ആവശ്യമായത്. ഐക്യം അനീതിയെ സഹിക്കുന്നതല്ല; നീതിയുള്ള ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ്.

വയോജനങ്ങളുമായുള്ള കുടുംബബന്ധത്തിലും ഈ വൈരുധ്യാത്മകത കാണാം. ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ മാതാപിതാക്കൾ മക്കളെ സംരക്ഷിക്കുകയും തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രായം കൂടുമ്പോൾ ശാരീരികശേഷിയിലും സാമ്പത്തികസ്വാതന്ത്ര്യത്തിലും മാറ്റങ്ങൾ വരാം. മക്കളുടെ സഹായം ആവശ്യമായേക്കാം. എന്നാൽ സഹായം ആവശ്യപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തിയത് കൊണ്ട് അവരുടെ വ്യക്തിത്വവും തീരുമാനശേഷിയും പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അതിനാൽ പരിചരണവും സ്വയംനിർണ്ണയവും തമ്മിൽ പുതിയ സന്തുലനം ആവശ്യമാണ്. കഴിയുന്നിടത്തോളം വയോജനത്തിന്റെ സ്വന്തം തീരുമാനശേഷി സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ആവശ്യമായ സഹായം നൽകുകയാണ് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സമന്വയം.

മക്കൾ വളർന്ന് വിവാഹിതരാകുന്നതോടെ മാതാപിതാക്കളും മക്കളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും പുതിയ രൂപം സ്വീകരിക്കണം. മകൻ അല്ലെങ്കിൽ മകൾ ഇനി മാതാപിതാക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള കുട്ടി മാത്രമല്ല; സ്വന്തം കുടുംബത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള വ്യക്തിയാണ്. അതിനാൽ മാതാപിതാക്കളുടെ പങ്കും മാറണം. “തീരുമാനം പറയുന്ന മാതാപിതാക്കൾ” എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് “അനുഭവം പങ്കുവെച്ച് പിന്തുണ നൽകുന്ന മുതിർന്നവർ” എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. പഴയ അധികാരബന്ധം പുതിയ പരസ്പരബഹുമാനബന്ധമായി മാറുമ്പോഴാണ് തലമുറകളുടെ ബന്ധത്തിൽ ഉയർന്ന സമന്വയം ഉണ്ടാകുന്നത്.

സ്നേഹത്തിനും സ്വന്തം ഒരു വൈരുധ്യാത്മകതയുണ്ട്. സ്നേഹം ഒരു നിശ്ചലമായ വികാരമല്ല. അത് പരിചരണം, വിശ്വാസം, ബഹുമാനം, ഉത്തരവാദിത്തം, പങ്കാളിത്തം, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് നൽകുന്ന സ്ഥലം, മറ്റൊരാളുടെ മാറ്റത്തെ അംഗീകരിക്കൽ എന്നിവയിലൂടെ നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരാളെ സ്നേഹിക്കുന്നു എന്നത് അവൻ എപ്പോഴും പഴയതുപോലെ തന്നെ തുടരണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നതല്ല. മറിച്ച് അവന്റെ മാറ്റത്തെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് ബന്ധത്തിന്റെ പുതിയ രൂപം കണ്ടെത്തുകയാണ് പക്വമായ സ്നേഹം. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ കുടുംബസ്നേഹം “എല്ലാവരും ഒന്നുപോലെ ആയിരിക്കുക” എന്നതല്ല; വ്യത്യസ്തരായ വ്യക്തികൾ പരസ്പരം ബഹുമാനിച്ചുകൊണ്ട് ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുക എന്നതാണ്.

കുടുംബത്തെ ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ വൈരുധ്യാത്മക സംവിധാനമായി കാണുമ്പോൾ ഓരോ അംഗവും ഒരേസമയം സ്വതന്ത്ര ഘടകവും കുടുംബത്തിന്റെ സമഗ്രഘടനയുടെ ഭാഗവുമാണ്. ഒരാളുടെ അവസ്ഥ മറ്റുള്ളവരെ ബാധിക്കുന്നു; അതേ സമയം കുടുംബത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷം വ്യക്തിയുടെ ചിന്തയെയും വികാരത്തെയും പെരുമാറ്റത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഒരാൾ കുടുംബത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ കുടുംബവും വ്യക്തിയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിയും കുടുംബവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഏകദിശയിലുള്ള കാരണഫലബന്ധമല്ല. പരസ്പരം സൃഷ്ടിക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ പ്രക്രിയയാണ് അത്.

കുടുംബത്തിന്റെ സന്തുലനത്തെ അതുകൊണ്ട് ചലനരഹിതമായ സമത്വമായി കാണരുത്. അത് നിരന്തരം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്ന ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ്. വരുമാനം മാറുമ്പോൾ ഉത്തരവാദിത്തവിതരണം മാറണം. കുട്ടികൾ വളരുമ്പോൾ മാതാപിതാക്കളുടെ നിയന്ത്രണം കുറയണം. മക്കൾ സ്വന്തം കുടുംബങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ബന്ധത്തിന്റെ പരിധികൾ മാറണം. വയോജനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പരിചരണം ആവശ്യമായപ്പോൾ സമയവും വിഭവങ്ങളും പുനഃവിതരണം ചെയ്യണം. ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് കുടുംബം സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ സന്തുലനം നിലനിൽക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് കുടുംബത്തിന്റെ ആരോഗ്യം സംഘർഷമില്ലായ്മകൊണ്ട് അളക്കാനാവില്ല. വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും തുറന്നുപറയാനും അവയെ അപമാനമോ ഹിംസയോ ആക്കാതെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനും പുതിയ പൊരുത്തങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും കഴിയുന്ന ശേഷിയാണ് കുടുംബത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി. പുറമേ ശാന്തമായി തോന്നുന്ന ഒരു കുടുംബത്തിനകത്ത് ഭയവും മൗനവും അടിച്ചമർത്തലും നിറഞ്ഞിരിക്കാം. മറുവശത്ത് അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ തുറന്നുപറയുന്ന ഒരു കുടുംബത്തിൽ പരസ്പരബഹുമാനവും വിശ്വാസവും നിലനിൽക്കാം. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ കുടുംബസമാധാനം ശബ്ദമില്ലായ്മയല്ല; വൈരുധ്യങ്ങളെ സൃഷ്ടിപരമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവാണ്.

കുടുംബത്തിലെ ഒരു വൈരുധ്യം പരിഹരിക്കുമ്പോൾ അതോടെ കുടുംബത്തിന്റെ ചരിത്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല. പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ പുതിയ വൈരുധ്യം ഉയരും. കുട്ടിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യപ്രശ്നം പരിഹരിച്ചാൽ വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും സംബന്ധിച്ച പുതിയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ വരാം. സാമ്പത്തികപ്രശ്നം പരിഹരിച്ചാൽ വയോജനപരിചരണത്തിന്റെ പ്രശ്നം ഉയരാം. ദാമ്പത്യബന്ധത്തിലെ ഒരു പ്രശ്നം പരിഹരിച്ചാൽ മക്കളുടെ വളർച്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുതിയ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ വരാം. അതിനാൽ കുടുംബത്തിലെ സമന്വയം അന്തിമപരിഹാരമല്ല. ജീവിതം മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടേണ്ട ഒന്നാണ്.

ഇതാണ് കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ വൈരുധ്യാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള സത്യം. കുടുംബത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം വൈരുധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല. വ്യക്തിയും കുടുംബവും, സ്വാതന്ത്ര്യവും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും, സ്നേഹവും അധികാരവും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, പാരമ്പര്യവും പുതുമയും, സ്വകാര്യതയും പങ്കാളിത്തവും, സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിൽ സൃഷ്ടിപരമായ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് പുതിയ സന്തുലനങ്ങളും പുതിയ സമന്വയങ്ങളും പുതിയ കുടുംബസംസ്കാരങ്ങളും ആവിർഭവിക്കുന്നു.

കുടുംബത്തെ ഈ രീതിയിൽ നോക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു ചെറിയ സാമൂഹിക ഘടകം മാത്രമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകും. മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിന്റെ ആദ്യപാഠശാലയാണ് കുടുംബം. ഭാഷയും സ്നേഹവും വിശ്വാസവും സഹകരണവും മത്സരവും ഉത്തരവാദിത്തവും അവകാശബോധവും നീതിബോധവും അധികാരബോധവും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും മനുഷ്യൻ ആദ്യമായി അനുഭവിക്കുന്നത് കുടുംബബന്ധങ്ങളിലൂടെയാണ്. അതുകൊണ്ട് കുടുംബത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ ചെറിയ പ്രശ്നങ്ങൾ മാത്രമല്ല; മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം രൂപപ്പെടുന്ന അടിസ്ഥാന പ്രക്രിയകളുടെ ഭാഗമാണ്.

കുടുംബത്തിന്റെ ഭാവിയും അതിനാൽ പഴയ കുടുംബരൂപത്തെ അതേപടി സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ അല്ല. മാറുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുമ്പോഴും മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന മൂല്യങ്ങളായ സ്നേഹം, കരുതൽ, ബഹുമാനം, നീതി, ഉത്തരവാദിത്തം, സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവ സംരക്ഷിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലാണ് കുടുംബത്തിന്റെ ഭാവി. കുടുംബത്തിന്റെ ഐക്യം വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കാതെ നിലനിൽക്കണം; വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം കുടുംബബന്ധങ്ങളെ തകർക്കാതെയും വികസിക്കണം. ഇതാണ് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള കുടുംബസമന്വയം.

അവസാനമായി കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ വൈരുധ്യാത്മകതയെ ഒരു തുടർച്ചയായ ചലനമായി മനസ്സിലാക്കാം. വൈരുധ്യങ്ങൾ കുടുംബത്തിന്റെ ചലനത്തിന് കാരണമാകുന്നു; സന്തുലനം അതിന്റെ താൽക്കാലിക സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സമന്വയം വൈരുധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ ബന്ധരൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ആവിർഭാവം ആ പുതിയ ബന്ധരൂപത്തിൽനിന്ന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ഘടകങ്ങളിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് കാണാനാകാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങളെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. അങ്ങനെ കുടുംബം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി “പരിഹരിക്കപ്പെട്ട” ഒരു സംവിധാനം അല്ല. അത് നിരന്തരം സ്വയം പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്ന, സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന, പുതിയ രൂപങ്ങളിലേക്ക് ആവിർഭവിക്കുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയാണ്.

അതുകൊണ്ട് ആരോഗ്യകരമായ കുടുംബത്തിന്റെ പരമമായ വൈരുധ്യാത്മക തത്വം ഇങ്ങനെ പറയാം: ഒരുമ എന്നത് വ്യത്യാസങ്ങളുടെ ഇല്ലായ്മയല്ല; വ്യത്യാസങ്ങളെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സമന്വയം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യം ബന്ധങ്ങളുടെ നിഷേധമല്ല; ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ബന്ധത്തിനകത്തെ സ്വയംനിർണ്ണയമാണ്. സ്നേഹം നിയന്ത്രണമല്ല; മറ്റൊരാളുടെ വ്യക്തിത്വവും വളർച്ചയും അംഗീകരിക്കുന്ന ബന്ധമാണ്. സന്തുലനം നിശ്ചലതയല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലും ബന്ധത്തിന്റെ ഐക്യം പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്ന ചലനമാണ്. ഈ ചലനാത്മക പ്രക്രിയ തന്നെയാണ് കുടുംബത്തിന്റെ ജീവിതം; അതിന്റെ തുടർച്ചയായ ആവിർഭാവമാണ് കുടുംബത്തിന്റെ ചരിത്രം.

കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ വൈരുധ്യാത്മകതയെ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ കുടുംബം ഒരു നിശ്ചലമായ സാമൂഹികസ്ഥാപനമല്ലെന്നും, മറിച്ച് നിരന്തരം സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സജീവമായ ഒരു ബന്ധവ്യവസ്ഥയാണെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു. കുടുംബത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് അതിനകത്തെ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ അഭാവത്തിൽ നിന്നല്ല ഉണ്ടാകുന്നത്. മറിച്ച് പരസ്പരം വ്യത്യസ്തമായ ആവശ്യങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും വ്യക്തിത്വങ്ങളും താൽപര്യങ്ങളും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും ഒരു പൊതുബന്ധത്തിനകത്ത് നിരന്തരം ഇടപെടുന്നതിൽ നിന്നാണ് കുടുംബജീവിതത്തിന്റെ ചലനം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ട് വൈരുധ്യം കുടുംബത്തിന്റെ രോഗലക്ഷണമല്ല; കുടുംബത്തിന്റെ ചലനത്തിന്റെയും വളർച്ചയുടെയും അടിസ്ഥാനശക്തിയാണ്.

കുടുംബത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെല്ലാം ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവയല്ല. ചില വൈരുധ്യങ്ങൾ വളർച്ചയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നവയാണ്; ചിലത് പഴയ ബന്ധരീതികളുടെ പരിമിതികളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നവയാണ്; മറ്റുചിലത് അധികാരത്തിന്റെ അസമമായ വിതരണത്തിൽനിന്നും അനീതിയിൽനിന്നും അടിച്ചമർത്തലിൽനിന്നും ഉയരുന്ന നാശകരമായ വൈരുധ്യങ്ങളാണ്. അതിനാൽ കുടുംബത്തിലെ ഓരോ സംഘർഷത്തെയും ഒരേ അളവുകോലിൽ വിലയിരുത്താനാവില്ല. ഏത് വൈരുധ്യമാണ് പുതിയ വളർച്ചയുടെ സാധ്യത തുറക്കുന്നത്, ഏതാണ് ബന്ധത്തെ തകർക്കുന്നത്, ഏതാണ് പുതിയ സന്തുലനം ആവശ്യപ്പെടുന്നത് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് വൈരുധ്യാത്മകമായ കുടുംബബോധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.

കുടുംബത്തെ നിലനിർത്തുന്ന സംയോജകബലങ്ങളും കുടുംബത്തിലെ പഴയ ഘടനകളെ മാറ്റത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പ്രവർത്തനപ്രതിപ്രവർത്തനമാണ് കുടുംബജീവിതത്തെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നത്. സ്നേഹം, വിശ്വാസം, പരിചരണം, പങ്കിട്ട ഓർമ്മകൾ, പരസ്പര ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവ സംയോജകബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തിത്വം, സ്വാതന്ത്ര്യം, പുതുമ, പുതിയ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ, പുതിയ തലമുറയുടെ ആവശ്യങ്ങൾ എന്നിവ വിയോജകബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നത് ആരോഗ്യകരമായ കുടുംബബന്ധത്തിന് അനുകൂലമല്ല. സംയോജകബലം മാത്രം ശക്തമായാൽ കുടുംബം അടഞ്ഞതും നിയന്ത്രണാധിഷ്ഠിതവുമായിത്തീരും; വിയോജകബലം മാത്രം ശക്തമായാൽ കുടുംബത്തിന്റെ ബന്ധഘടന ശിഥിലമാകും. അതിനാൽ കുടുംബത്തിന്റെ ജീവശക്തി ഈ രണ്ടു ശക്തികളുടെ ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലാണ്.

എന്നാൽ സന്തുലനം എന്നത് നിശ്ചലമായ സമത്വമല്ല. ജീവിതം മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് കുടുംബത്തിലെ സന്തുലനവും മാറുന്നു. ഒരു കുഞ്ഞിന്റെ ജനനം കുടുംബത്തിന്റെ മുഴുവൻ ബന്ധക്രമത്തെയും മാറ്റുന്നു. കുട്ടിയുടെ വളർച്ച മാതാപിതാക്കളുടെ പങ്ക് മാറ്റുന്നു. മക്കളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം വർധിക്കുമ്പോൾ മാതാപിതാക്കളുടെ നിയന്ത്രണം കുറയേണ്ടിവരുന്നു. മക്കളുടെ വിവാഹം പുതിയ ബന്ധങ്ങളെ കുടുംബത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. വയോജനാവസ്ഥ പരിചരണത്തിന്റെ പുതിയ ആവശ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സാമ്പത്തികമാറ്റങ്ങൾ കുടുംബത്തിലെ ഉത്തരവാദിത്തവിതരണത്തെ മാറ്റുന്നു. രോഗം, മരണം, കുടിയേറ്റം, തൊഴിൽമാറ്റം, താമസമാറ്റം തുടങ്ങിയവ ഓരോന്നും കുടുംബത്തിന്റെ പഴയ സന്തുലനത്തെ തകർത്തുകൊണ്ട് പുതിയ സന്തുലനത്തിനുള്ള ആവശ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ ശക്തി പ്രതിസന്ധികൾ ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകാത്തതിലല്ല; പ്രതിസന്ധികൾക്ക് ശേഷം പുതിയ സന്തുലനം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവിലാണ്. പഴയ ബന്ധരീതി ഇനി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെന്ന് ഒരു പ്രതിസന്ധി വ്യക്തമാക്കുമ്പോൾ അതിനെ പരാജയമായി മാത്രം കാണേണ്ടതില്ല. ചിലപ്പോൾ അത് കുടുംബത്തിന്റെ അടുത്ത വളർച്ചാഘട്ടത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പായിരിക്കും. പഴയ രീതിയിൽ തുടരാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ പുതിയ രീതിയെ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള നിർബന്ധമായി മാറുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ കുടുംബത്തിലെ പ്രതിസന്ധി പലപ്പോഴും മാറ്റത്തിന്റെ വിത്താണ്.

ഇവിടെയാണ് സമന്വയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം വ്യക്തമാകുന്നത്. സമന്വയം ഒരു പക്ഷത്തിന്റെ വിജയം മറ്റേ പക്ഷത്തിന്റെ പരാജയം എന്നല്ല. വൈരുധ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട രണ്ടു ശക്തികളുടെയും അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളെ ഉയർന്നതലത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പുതിയ ബന്ധരൂപമാണ് സമന്വയം. മാതാപിതാക്കളുടെ സംരക്ഷണവും കുട്ടിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യത്തിൽ സംരക്ഷണം ഇല്ലാതാക്കുകയോ സ്വാതന്ത്ര്യം നിഷേധിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ, പ്രായത്തിനും പക്വതയ്ക്കും അനുസരിച്ച് സ്വാതന്ത്ര്യം വികസിപ്പിക്കുന്ന ബന്ധരീതി സൃഷ്ടിക്കുന്നത് അതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. അതുപോലെ ജീവിതപങ്കാളികളുടെ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും കുടുംബത്തിന്റെ കൂട്ടായ ആവശ്യങ്ങളും തമ്മിൽ പരസ്പരം നിഷേധിക്കാതെ സഹവർത്തിത്വത്തിന്റെ പുതിയ രൂപം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴും സമന്വയം സംഭവിക്കുന്നു.

കുടുംബബന്ധത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സമന്വയം ഒരേപോലെ ചിന്തിക്കുന്നതിൽനിന്നല്ല ഉണ്ടാകുന്നത്; വ്യത്യസ്തരായി നിലനിൽക്കുമ്പോഴും പരസ്പരം അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നതിൽനിന്നാണ്. ഒരേ വീട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ഒരേ സ്വപ്നങ്ങളോ ഒരേ സ്വഭാവമോ ഒരേ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക കാഴ്ചപ്പാടുകളോ ഒരേ ജീവിതലക്ഷ്യങ്ങളോ ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. കുടുംബത്തിന്റെ പക്വത വ്യത്യാസങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിൽ അല്ല, വ്യത്യാസങ്ങളെ സഹവർത്തിത്വത്തിന്റെ ശക്തിയാക്കി മാറ്റുന്നതിലാണ്. വ്യത്യാസം ബന്ധത്തിന്റെ ശത്രുവല്ല; പരസ്പര ബഹുമാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അത് ബന്ധത്തെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കാൻ കഴിയും.

ഇതോടൊപ്പം വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും കുടുംബത്തിന്റെ കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിലുള്ള ശരിയായ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്. കുടുംബത്തിന്റെ പേരിൽ വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലാതാക്കുന്നത് ആരോഗ്യകരമായ ഐക്യമല്ല. അതുപോലെ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പേരിൽ മറ്റുള്ളവരോടുള്ള എല്ലാ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും നിഷേധിക്കുന്നതും പൂർണ്ണമായ സ്വാതന്ത്ര്യമല്ല. മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം മറ്റുള്ളവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുമ്പോഴും സ്വന്തം ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ തീരുമാനിക്കാനുള്ള കഴിവിലാണ്. അതിനാൽ കുടുംബത്തിന്റെ ഉയർന്ന രൂപം വ്യക്തിയെ വിഴുങ്ങുന്ന കൂട്ടായ്മയുമല്ല, വ്യക്തികളെ പരസ്പരം അന്യരാക്കുന്ന വേർതിരിവുമല്ല; പരസ്പരാശ്രിതമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ കൂട്ടായ്മയാണ്.

സ്നേഹത്തിന്റെയും ഇതേ വൈരുധ്യാത്മകതയുണ്ട്. സ്നേഹം ഒരാളെ സ്വന്തമാക്കാനുള്ള അവകാശമല്ല. മറ്റൊരാളുടെ ജീവിതത്തെ സ്വന്തം ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള അധികാരവും സ്നേഹമല്ല. യഥാർത്ഥ സ്നേഹം മറ്റൊരാളുടെ സ്വതന്ത്ര അസ്തിത്വത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നു. മറ്റൊരാൾ മാറുമ്പോൾ ആ മാറ്റത്തെ മനസ്സിലാക്കാനും, ബന്ധത്തിന്റെ പഴയ രൂപം ആവശ്യമായപ്പോൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പുതിയ രൂപം സൃഷ്ടിക്കാനും കഴിയുന്ന ശേഷിയാണ് പക്വമായ സ്നേഹം. അതിനാൽ സ്നേഹം സ്ഥിരമായ ഒരു വികാരമെന്നതിലുപരി നിരന്തരം പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ബന്ധപ്രക്രിയയാണ്.

കുടുംബത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠവും ഇതുതന്നെയാണ്. പാരമ്പര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കണം എന്നത് പഴയ എല്ലാ ബന്ധരൂപങ്ങളും അതേപടി നിലനിർത്തണം എന്നല്ല. അതുപോലെ പുതുമ സ്വീകരിക്കണം എന്നത് മുൻകാല അനുഭവങ്ങളെയും മൂല്യങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കണമെന്നുമല്ല. പാരമ്പര്യത്തിൽനിന്ന് മനുഷ്യബന്ധങ്ങളെ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്ന ഘടകങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സമത്വത്തിനും വിരുദ്ധമായ ഘടകങ്ങളെ മറികടക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ വൈരുധ്യാത്മക പുരോഗതി. പഴയതിനെ നിഷേധിക്കുന്നതിലൂടെയല്ല പുതിയതിന്റെ ജനനം; പഴയതിലെ സാധ്യതകളെയും പരിമിതികളെയും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിൽനിന്ന് ഉയർന്ന പുതിയ രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലൂടെയാണ്.

കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ ഈ ചലനാത്മകതയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ കുടുംബവും വ്യക്തിയും പരസ്പരം സൃഷ്ടിക്കുന്നവരാണെന്ന് കാണാം. വ്യക്തി കുടുംബത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; കുടുംബം വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവത്തെയും ചിന്തയെയും വികാരത്തെയും സാമൂഹികബോധത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരാളുടെ പെരുമാറ്റം കുടുംബത്തെ ബാധിക്കുന്നു; കുടുംബത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷം വീണ്ടും ആ വ്യക്തിയുടെ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ കുടുംബബന്ധങ്ങളെ ഏകദിശയിലുള്ള കാരണഫലബന്ധമായി കാണാനാവില്ല. പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു വൃത്താകാരമായ ചലനമാണ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ ഫലമായി കുടുംബത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പല പുതിയ ഗുണങ്ങളും വ്യക്തികളിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് കാണാനാവാത്തവയാണ്. വിശ്വാസം, കൂട്ടായ സുരക്ഷാബോധം, കുടുംബസംസ്കാരം, പങ്കിട്ട ഓർമ്മ, പരസ്പര ഉത്തരവാദിത്തബോധം, കുടുംബത്തിന്റെ പൊതുവായ സ്വഭാവം എന്നിവ ബന്ധങ്ങളുടെ സമഗ്രമായ ഇടപെടലിൽനിന്ന് ആവിർഭവിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളാണ്. ഇതാണ് കുടുംബത്തിന്റെ ആവിർഭാവസ്വഭാവം. കുടുംബം അതിലെ വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടത്തുക മാത്രമല്ല; വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽനിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു സമഗ്രതയാണ്.

എന്നാൽ ഓരോ ആവിർഭാവവും വീണ്ടും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കും. പുതിയ കുടുംബസംസ്കാരം രൂപപ്പെട്ടാൽ പുതിയ തലമുറ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യും. പുതിയ സന്തുലനം സ്ഥാപിച്ചാൽ മാറുന്ന ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ അതിനെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിക്കും. പുതിയ സമന്വയം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അതിൽ പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന ഘടകങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ ഉയരും. അതിനാൽ കുടുംബത്തിന്റെ ചരിത്രം ഒരു നേർരേഖയല്ല. അത് ഉയർച്ചകളും താഴ്ചകളും പൊരുത്തങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും പുനഃസംഘടനകളും ആവിർഭാവങ്ങളും നിറഞ്ഞ സജീവമായ ചലനമാണ്.

ഇതുതന്നെയാണ് കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ വൈരുധ്യാത്മകതയെ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ വിശാലമായ ചലനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്. കുടുംബത്തിൽ പഠിക്കുന്ന സഹകരണം, പരസ്പര ബഹുമാനം, ഉത്തരവാദിത്തം, അധികാരം, നീതി, സ്വാതന്ത്ര്യം, പങ്കുവെപ്പ്, പരിചരണം തുടങ്ങിയ ബന്ധരീതികൾ പിന്നീട് വ്യക്തിയുടെ സാമൂഹിക പെരുമാറ്റത്തിലും പ്രതിഫലിക്കുന്നു. കുടുംബം അതുകൊണ്ട് സമൂഹത്തിൽനിന്ന് വേർപ്പെട്ട ഒരു സ്വകാര്യസ്ഥലം മാത്രമല്ല; ഭാവിയിലെ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളയ്ക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ഇടമാണ്. കുടുംബത്തിലെ ബന്ധങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരം സമൂഹത്തിന്റെ മാനുഷികതയെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ കുടുംബത്തെ ഒരു ചെറിയ സാമൂഹിക പ്രപഞ്ചമായി കാണാം. അതിനകത്ത് സമൂഹത്തിലെ പല അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യങ്ങളും ചെറുരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വ്യക്തിയും സമൂഹവും, സ്വാതന്ത്ര്യവും നിയന്ത്രണവും, സ്നേഹവും അധികാരവും, തൊഴിലും പരിചരണവും, സമത്വവും അസമത്വവും, പാരമ്പര്യവും പുതുമയും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും എന്നിവ കുടുംബത്തിനകത്ത് തന്നെ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ വൈരുധ്യാത്മകതയെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ പൊതുവായ വൈരുധ്യാത്മകതയെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു പ്രധാന വഴിയാണ്.

കുടുംബത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഐക്യം അതിനകത്തെ എല്ലാ വ്യത്യാസങ്ങളെയും മായ്ച്ചുകളയുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നില്ല. വ്യത്യാസങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുകയും അവയ്ക്കിടയിൽ നീതിയുള്ള ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണ് അത് രൂപപ്പെടുന്നത്. ഒരാളുടെ ശബ്ദം മറ്റൊരാളുടെ ശബ്ദത്തെ നിശ്ശബ്ദമാക്കുന്നിടത്ത് ഐക്യമില്ല; അവിടെ അധികാരമുണ്ട്. എല്ലാവർക്കും സംസാരിക്കാനും കേൾക്കപ്പെടാനും കഴിയുന്നിടത്താണ് യഥാർത്ഥ ഐക്യം. ഒരാളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം മറ്റൊരാളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ നശിപ്പിക്കാത്തിടത്താണ് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം. ഒരാളുടെ വളർച്ച മറ്റൊരാളുടെ തകർച്ചയായി മാറാത്തിടത്താണ് കുടുംബത്തിന്റെ വളർച്ച.

അതിനാൽ കുടുംബത്തിന്റെ പരമമായ ലക്ഷ്യം “ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കുക” എന്നതിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. പരസ്പരം വ്യത്യസ്തരായിരിക്കുമ്പോഴും പരസ്പരം വളരാൻ സഹായിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കുക എന്നതാണ് അതിന്റെ ഉയർന്ന രൂപം. സ്നേഹം വ്യക്തിത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കാതെ വ്യക്തിത്വത്തെ വളർത്തണം. പരിചരണം സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കാതെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കണം. ഉത്തരവാദിത്തം അടിച്ചമർത്തലായി മാറാതെ പരസ്പരസഹായമായി മാറണം. അധികാരം സംരക്ഷണത്തിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യണം. പാരമ്പര്യം വളർച്ചയെ തടയാതെ പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് അടിത്തറ നൽകണം.

അവസാനം, കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വൈരുധ്യാത്മക ചലനത്തെ ഒരു തുടർച്ചയായ പരിവർത്തനക്രമമായി ചുരുക്കാം: വൈരുധ്യങ്ങൾ ഉയരുന്നു; അവ സംഘർഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സംഘർഷം പഴയ സന്തുലനത്തെ തകർക്കുന്നു; പുതിയ സന്തുലനത്തിനുള്ള ആവശ്യം രൂപപ്പെടുന്നു; അതിൽനിന്ന് സമന്വയം ഉയരുന്നു; സമന്വയത്തിൽനിന്ന് പുതിയ ബന്ധഗുണങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നു; ആ പുതിയ ബന്ധഗുണങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ചലനമാണ് കുടുംബത്തെ ജീവനുള്ളതാക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് കുടുംബത്തിന്റെ മഹത്വം അതിന്റെ പൂർണ്ണതയിൽ അല്ല; അപൂർണ്ണതകളെ മറികടന്ന് സ്വയം പുനഃസൃഷ്ടിക്കാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവിലാണ്. കുടുംബം ഒരിക്കലും പൂർത്തിയായ ഒരു രൂപമല്ല. അത് ഓരോ തലമുറയിലും പുതുതായി ജനിക്കുന്നു; ഓരോ ബന്ധത്തിലും പുതുതായി രൂപപ്പെടുന്നു; ഓരോ പ്രതിസന്ധിയിലും പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; ഓരോ സമന്വയത്തിലും പുതിയ അർത്ഥം നേടുന്നു. കുടുംബം നിലനിൽക്കുന്നത് വൈരുധ്യങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാലല്ല; വൈരുധ്യങ്ങളെ ജീവിതത്തിന്റെ ഉയർന്ന രൂപങ്ങളിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവുള്ളതിനാലാണ്.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ വൈരുധ്യാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാനസൂത്രം ഇങ്ങനെ പറയാം: വൈരുധ്യം ചലനത്തിന്റെ ഉറവിടമാണ്; സന്തുലനം നിലനിൽപ്പിന്റെ ഉപാധിയാണ്; സമന്വയം വളർച്ചയുടെ മാർഗമാണ്; ആവിർഭാവം പുതിയ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ജനനമാണ്. ഈ നാലും പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്തവിധം ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നു. അവയുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലാണ് കുടുംബം ഒരു ജീവിക്കുന്ന ബന്ധവ്യവസ്ഥയായി നിലനിൽക്കുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത വൃത്തമായ കുടുംബത്തിന്റെ ഈ ചലനത്തെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, കുടുംബം വെറും ബന്ധങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയല്ലെന്നും, മനുഷ്യൻ തന്നെ നിരന്തരം പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു അടിസ്ഥാന സാമൂഹിക പ്രക്രിയയാണെന്നും നമുക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും.

കുടുംബത്തിന്റെ ചരിത്രവികാസത്തെ വൈരുധ്യാത്മകമായി പരിശോധിക്കുമ്പോൾ കൂട്ടുകുടുംബം, പുരുഷാധിപത്യകുടുംബവ്യവസ്ഥ, അണുകുടുംബം, സോഷ്യലിസ്റ്റ് കുടുംബവ്യവസ്ഥ എന്നിവയെ പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കപ്പെട്ട നാല് നിശ്ചല രൂപങ്ങളായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ഉൽപ്പാദനരീതി, സ്വത്തുടമസ്ഥത, തൊഴിൽവിഭജനം, പാരമ്പര്യാവകാശം, സ്ത്രീ-പുരുഷബന്ധം, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം, സാമൂഹികപരിചരണസംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയിലെ മാറ്റങ്ങളോടൊപ്പം കുടുംബത്തിന്റെ രൂപവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഓരോ കുടുംബരൂപവും ഒരു പ്രത്യേക ചരിത്രഘട്ടത്തിലെ സാമൂഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾക്കും അനുസരിച്ച് രൂപപ്പെട്ടതാണ്. അതിനകത്ത് നിലനിൽപ്പിനെ സഹായിക്കുന്ന സംയോജകബലങ്ങളും പഴയ ഘടനകളെ മാറ്റത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന വിയോജകബലങ്ങളും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

കൂട്ടുകുടുംബം പ്രധാനമായും ഭൂമി, സ്വത്ത്, കൃഷി, കൂട്ടായ തൊഴിൽ, പാരമ്പര്യബന്ധം എന്നിവയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ശക്തമായ കുടുംബരൂപമായി വളർന്നു. ഒരേ കുടുംബത്തിലെ പല തലമുറകളും ഒരുമിച്ച് താമസിക്കുകയും വരുമാനവും സ്വത്തും തൊഴിലും ചിലപ്പോൾ പൊതുവായി കൈകാര്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം, വയോജനപരിചരണം, രോഗപരിചരണം, ഭക്ഷണസംവിധാനം, കൃഷിപ്പണി തുടങ്ങിയവ കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളായി മാറി. വ്യക്തിക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് വഹിക്കേണ്ടിവരുന്ന ജീവിതഭാരം കുറയ്ക്കാനും കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ വർധിപ്പിക്കാനും ഈ സംവിധാനത്തിന് കഴിവുണ്ടായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് കൃഷിയാധിഷ്ഠിത സമൂഹത്തിൽ തൊഴിൽശക്തിയുടെ കൂട്ടായ വിന്യാസം കുടുംബത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് സഹായകമായി.

എന്നാൽ കൂട്ടുകുടുംബത്തിന്റെ സംയോജകബലത്തിനൊപ്പം അതിനകത്ത് ശക്തമായ വിയോജകബലങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം പലപ്പോഴും കുടുംബത്തിന്റെ കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. പ്രായം, ലിംഗം, സ്വത്തുടമസ്ഥത, കുടുംബത്തിലെ സ്ഥാനം എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അധികാരക്രമം വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തെ നിയന്ത്രിക്കാമായിരുന്നു. യുവതലമുറയുടെ പുതിയ ആഗ്രഹങ്ങളും സ്ത്രീകളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യാഭിലാഷവും വ്യക്തിഗത തൊഴിൽതിരഞ്ഞെടുപ്പുകളും വിവാഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ധാരണകളും പഴയ കൂട്ടുകുടുംബഘടനയുമായി വൈരുധ്യത്തിലായി. അതിനാൽ കൂട്ടുകുടുംബത്തിന്റെ വിഘടനം വെറും “കുടുംബമൂല്യങ്ങളുടെ തകർച്ച”യായി മാത്രം കാണാനാവില്ല; മാറിയ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ പഴയ കുടുംബരൂപത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറയെ തന്നെ മാറ്റിയതിന്റെ ഫലമായും അതിനെ കാണണം.

പുരുഷാധിപത്യകുടുംബവ്യവസ്ഥ കുടുംബത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ചരിത്രരൂപമാണ്. ഇവിടെ കുടുംബത്തിലെ പ്രധാന തീരുമാനാധികാരവും സ്വത്തുടമസ്ഥതയും പാരമ്പര്യാവകാശവും പൊതുവെ പുരുഷന്റെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീയുടെ സാമൂഹികപങ്ക് പലപ്പോഴും ഭാര്യ, അമ്മ, പരിചാരക എന്നീ കുടുംബപരമായ ചുമതലകളിലേക്ക് പരിമിതപ്പെടുത്തപ്പെടുകയും പുരുഷൻ ഉപജീവനത്തിന്റെയും കുടുംബത്തിന്റെ പുറംലോകബന്ധങ്ങളുടെയും പ്രധാന പ്രതിനിധിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇത്തരമൊരു കുടുംബക്രമം സ്വകാര്യസ്വത്തുടമസ്ഥത, പാരമ്പര്യാവകാശം, തൊഴിൽവിഭജനം, സാമൂഹിക അധികാരഘടന എന്നിവയുമായി ചരിത്രപരമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് വളർന്നത്. അതുകൊണ്ട് പുരുഷാധിപത്യത്തെ വെറും വ്യക്തിഗത പുരുഷസ്വഭാവത്തിന്റെ പ്രശ്നമായി കാണുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്; അതിന്റെ പിന്നിൽ നിലനിന്നിരുന്ന സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ഘടനകളെയും പരിശോധിക്കണം.

പുരുഷാധിപത്യകുടുംബത്തിലെ പ്രധാന വൈരുധ്യം കുടുംബത്തിന്റെ കൂട്ടായ നിലനിൽപ്പിനാവശ്യമായ സ്ത്രീയുടെ വൻ സംഭാവനയും ആ സംഭാവനയ്ക്ക് ലഭിച്ച സാമൂഹിക അംഗീകാരവും തമ്മിലുള്ളതാണ്. കുട്ടികളെ പ്രസവിക്കുകയും വളർത്തുകയും കുടുംബത്തെ പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീയുടെ തൊഴിൽ കുടുംബത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് അനിവാര്യമായിരുന്നിട്ടും അതിന് പലപ്പോഴും സ്വതന്ത്രമായ സാമ്പത്തിക മൂല്യമോ തീരുമാനാധികാരമോ ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽപങ്കാളിത്തം, സ്വത്തവകാശം, രാഷ്ട്രീയാവകാശം, നിയമപരമായ സമത്വം, സാമ്പത്തികസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവ വികസിച്ചതോടെ ഈ വൈരുധ്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി. അങ്ങനെ പുരുഷാധിപത്യ കുടുംബഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെയുണ്ടായിരുന്ന അന്തർവിരോധങ്ങൾ അതിന്റെ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള ശക്തികളായി മാറി.

അണുകുടുംബം ആധുനിക വ്യവസായസമൂഹത്തോടും നഗരവൽക്കരണത്തോടും തൊഴിൽമാറ്റങ്ങളോടും വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായ ജീവിതരീതികളോടും അടുത്ത ബന്ധമുള്ള കുടുംബരൂപമായി വളർന്നു. സാധാരണയായി മാതാപിതാക്കളും അവരുടെ അവിവാഹിതരായ മക്കളും ചേർന്ന ചെറിയ കുടുംബഘടനയാണ് അണുകുടുംബം. വലിയ കുടുംബത്തിന്റെ സ്വത്തും തൊഴിലും കൂട്ടായി കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ട സാഹചര്യം കുറഞ്ഞപ്പോൾ ചെറിയ കുടുംബം കൂടുതൽ പ്രായോഗികമായി മാറി. തൊഴിൽ തേടി നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള കുടിയേറ്റം, വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും തൊഴിൽ അവസരങ്ങളുടെയും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വ്യാപനം, വ്യക്തിഗത വരുമാനം, സ്വകാര്യതയോടുള്ള വർധിച്ച താൽപര്യം എന്നിവ അണുകുടുംബത്തിന്റെ വ്യാപനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തി.

അണുകുടുംബം വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സ്വകാര്യതയ്ക്കും ദാമ്പത്യബന്ധത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രതയ്ക്കും ചില പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നു. മാതാപിതാക്കൾക്കും മക്കൾക്കും വലിയ കുടുംബത്തിന്റെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലിൽനിന്ന് കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായ ജീവിതമേഖല ലഭിച്ചു. എന്നാൽ ഇതോടൊപ്പം മറ്റൊരു വൈരുധ്യവും രൂപപ്പെട്ടു. മുമ്പ് കൂട്ടുകുടുംബം പങ്കിട്ടിരുന്ന കുട്ടിപരിചരണം, വയോജനപരിചരണം, രോഗപരിചരണം, ഗൃഹപ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ചെറിയ കുടുംബത്തിന്റെ ചുമലിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. രണ്ട് മുതിർന്നവരും തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന കുടുംബങ്ങളിൽ കുട്ടികളുടെയും വയോജനങ്ങളുടെയും പരിചരണം വലിയ സമ്മർദ്ദമാകാം. അതിനാൽ അണുകുടുംബം വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം വർധിപ്പിച്ചെങ്കിലും സാമൂഹികപരിചരണത്തിന്റെ കൂട്ടായ അടിത്തറ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു.

അണുകുടുംബത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന വൈരുധ്യം സ്വകാര്യ കുടുംബവും പൊതുസമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലാണ്. ഭക്ഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിചരണം, വയോജനസംരക്ഷണം, കുട്ടികളുടെ വളർച്ച തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളുടെ വലിയൊരു പങ്ക് കുടുംബത്തിനകത്ത് തന്നെ നിർവഹിക്കേണ്ടിവരുമ്പോൾ കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തികശേഷി കുറയുന്ന ഘട്ടങ്ങളിൽ അതിന്റെ പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമാകുന്നു. ഇതോടെ കുടുംബം സ്വകാര്യമായി വഹിക്കുന്ന പല ചുമതലകളും സാമൂഹികമായി പങ്കുവെക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഉയരുന്നു. ഈ വൈരുധ്യമാണ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് കുടുംബവ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയ്ക്ക് ഭൗതികമായ അടിത്തറ നൽകുന്നത്.

സോഷ്യലിസ്റ്റ് കുടുംബവ്യവസ്ഥയെ ഒരു ഏകീകൃത ചരിത്രമാതൃകയായി മാത്രം കാണാതെ ഒരു സാമൂഹിക ലക്ഷ്യമായി മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം. കുടുംബത്തെ സ്വകാര്യമായ ഒരു സാമ്പത്തിക ആശ്രയകേന്ദ്രമാക്കി നിലനിർത്തുന്നതിനു പകരം, കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സമത്വവും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് കുട്ടിപരിചരണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, വയോജനപരിചരണം, ഗൃഹപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സാമൂഹികവൽക്കരണം തുടങ്ങിയ ചുമതലകളിൽ സമൂഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് അതിന്റെ പ്രധാന ആശയം. ഇതിലൂടെ കുടുംബത്തെ തകർക്കുക എന്നതല്ല ലക്ഷ്യം; കുടുംബത്തിന് ഒറ്റയ്ക്ക് വഹിക്കേണ്ടിവരുന്ന സാമൂഹികഭാരം കുറയ്ക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

സോഷ്യലിസ്റ്റ് കുടുംബസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സ്ത്രീ-പുരുഷ സമത്വം പ്രധാന സ്ഥാനമാണ് നേടുന്നത്. സ്ത്രീയുടെ സാമൂഹികസ്ഥാനം ഭാര്യയോ അമ്മയോ എന്ന കുടുംബപങ്കിൽ മാത്രം നിർവചിക്കപ്പെടാതെ സ്വതന്ത്രമായ സാമൂഹിക വ്യക്തിത്വമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടണം. സ്ത്രീക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സ്വത്തവകാശം, പൊതുജീവിതത്തിലെ പങ്കാളിത്തം, സാമ്പത്തികസ്വാതന്ത്ര്യം, തീരുമാനാധികാരം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കപ്പെടുമ്പോൾ കുടുംബത്തിലെ പഴയ അധികാരബന്ധങ്ങൾ മാറുന്നു. അതോടൊപ്പം കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം സ്ത്രീയുടെ സ്വകാര്യ ഉത്തരവാദിത്തം മാത്രമല്ലെന്നും സമൂഹത്തിന്റെയും പുരുഷന്റെയും പങ്കിട്ട ഉത്തരവാദിത്തമാണെന്നും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ ഗൃഹപരിചരണത്തിന്റെ ലിംഗാധിഷ്ഠിത വിഭജനം ക്രമേണ മാറ്റാനുള്ള സാഹചര്യം രൂപപ്പെടുന്നു.

ഇവിടെ കൂട്ടുകുടുംബവും സോഷ്യലിസ്റ്റ് കുടുംബസങ്കൽപ്പവും തമ്മിൽ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം കാണാം. കൂട്ടുകുടുംബത്തിൽ പരിചരണവും വിഭവങ്ങളും പങ്കിടുന്നത് പ്രധാനമായും രക്തബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമീപനത്തിൽ പരിചരണത്തിന്റെയും സാമൂഹികസുരക്ഷയുടെയും ഉത്തരവാദിത്തം രക്തബന്ധത്തിന്റെ പരിധിക്കപ്പുറം സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുഉത്തരവാദിത്തമായി വികസിക്കുന്നു. അതിനാൽ കൂട്ടുകുടുംബത്തിന്റെ ചില സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ — കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം, വയോജനപരിചരണം, പരസ്പരസഹായം — കൂടുതൽ വിശാലമായ സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടാം. ഇതുവഴി വ്യക്തിക്ക് കുടുംബത്തിൽനിന്നുള്ള പിന്തുണ നഷ്ടപ്പെടാതെ കുടുംബത്തോടുള്ള നിർബന്ധിത ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കാനുള്ള സാധ്യത ഉണ്ടാകുന്നു.

ഇതിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം കുടുംബത്തിന്റെ നാശമല്ല, കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ മനുഷ്യവൽക്കരണമാണ്. സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വം കുറയുമ്പോൾ സ്നേഹബന്ധം നിർബന്ധിതബന്ധത്തിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രബന്ധമായി മാറാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. “എന്നെ സംരക്ഷിക്കണം, അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ അനുസരിക്കണം” എന്ന തരത്തിലുള്ള ആശ്രിതബന്ധത്തിന് പകരം “നാം പരസ്പരം തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു” എന്ന ബന്ധരൂപം വളരാം. ഈ അർത്ഥത്തിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് കുടുംബവ്യവസ്ഥ കുടുംബത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല; കുടുംബത്തിനകത്തെ സാമ്പത്തിക നിർബന്ധിതത്വങ്ങളും അധികാര അസമത്വങ്ങളും കുറച്ച് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലും സമത്വത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായ പുതിയ കുടുംബബന്ധങ്ങൾക്ക് അടിത്തറ ഒരുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

കുടുംബവ്യവസ്ഥകളുടെ ഈ ചരിത്രചലനത്തെ വൈരുധ്യാത്മകമായി ചുരുക്കിയാൽ, കൂട്ടുകുടുംബം കൂട്ടായ സംരക്ഷണവും വിഭവപങ്കുവെപ്പും ശക്തിപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് നിയന്ത്രണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു; പുരുഷാധിപത്യകുടുംബം സ്വത്തും അധികാരവും കേന്ദ്രീകരിച്ചെങ്കിലും സ്ത്രീയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും സമത്വത്തെയും പരിമിതപ്പെടുത്തി; അണുകുടുംബം വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും സ്വകാര്യതയും വർധിപ്പിച്ചെങ്കിലും പരിചരണത്തിന്റെ ഭാരം ചെറിയ കുടുംബത്തിനകത്ത് കേന്ദ്രീകരിച്ചു; സോഷ്യലിസ്റ്റ് കുടുംബസങ്കൽപ്പം വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും കുടുംബബന്ധവും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് സാമൂഹികപരിചരണവും സമത്വവും വിപുലീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഇതിൽ ഒന്നും മറ്റൊന്നിന്റെ യാന്ത്രികമായ പകരക്കാരനല്ല. ഓരോ ഘട്ടവും മുൻഘട്ടത്തിലെ ചില നേട്ടങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അതിന്റെ പരിമിതികളെ മറികടക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ കുടുംബത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം “കൂട്ടുകുടുംബത്തിലേക്കോ അണുകുടുംബത്തിലേക്കോ മടങ്ങണമോ?” എന്നതല്ല. കൂട്ടായ്മയുടെ സുരക്ഷയും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും, സ്നേഹവും സമത്വവും, സ്വകാര്യതയും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തവും, കുടുംബപരിചരണവും സാമൂഹികപരിചരണവും എന്നിവയെ ഉയർന്നതലത്തിൽ എങ്ങനെ സമന്വയിപ്പിക്കാം? എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം. കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ അടുത്ത ആവിർഭാവം ഈ വൈരുധ്യങ്ങൾക്ക് പുതിയൊരു സമന്വയം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലായിരിക്കും.