മനുഷ്യശരീരത്തെ ഒരു യന്ത്രമായി മാത്രം കാണുന്ന പരമ്പരാഗത കാഴ്ചപ്പാടിൽ വ്യായാമം ശരീരത്തിലെ പേശികളെ ശക്തിപ്പെടുത്താനും ഹൃദയത്തിന്റെയും ശ്വാസകോശത്തിന്റെയും പ്രവർത്തനശേഷി വർധിപ്പിക്കാനുമുള്ള ഒരു ശാരീരിക പ്രവർത്തനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ജീവനെ ഒരു സങ്കീർണ്ണവും സ്വയംസംഘടിതവും നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയായി കാണുമ്പോൾ വ്യായാമത്തിന്റെ അർത്ഥം കൂടുതൽ വിശാലമാകുന്നു. ശരീരം ഒരിക്കലും മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ഘടനയല്ല. തന്മാത്രാതലം, കോശതലം, കലാതലം, അവയവതലം, അവയവവ്യവസ്ഥാതലം, നാഡീവ്യൂഹതലം, മാനസികതലം എന്നിങ്ങനെ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ അനേകം തലങ്ങളിൽ നിരന്തരം നടക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും ചലനാത്മകമായ ഏകീകരണമാണ് ജീവശരീരം.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ (Quantum Dialectics) കാഴ്ചപ്പാടിൽ ജീവൻ എന്നത് സ്ഥിരതയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായ ഏകതയാണ്. ശരീരത്തിലെ ഓരോ ഘടനയും നിലനിൽക്കുന്നത് അതിനെ ഒന്നിച്ചുനിർത്തുന്ന സംയോജകബലം (cohesive force)യും അതിനെ മാറ്റത്തിനും വിഘടനത്തിനും വിധേയമാക്കുന്ന വിയോജകബലം (decohesive force)യും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയിലൂടെയാണ്. അതിനാൽ വ്യായാമം ശരീരത്തിൽ പുറത്തുനിന്ന് ഏൽപ്പിക്കുന്ന ഒരു യാന്ത്രിക സമ്മർദ്ദം മാത്രമല്ല. ശരീരത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിതമായി വെല്ലുവിളിക്കുകയും അതിനുള്ള പ്രതികരണമായി ശരീരം കൂടുതൽ ഉയർന്ന പ്രവർത്തനക്ഷമതയുള്ള പുതിയൊരു സന്തുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രക്രിയയാണ് വ്യായാമം.
എയറോബിക് വ്യായാമം (aerobic exercise), ശക്തിവർധക വ്യായാമം (strength training), യോഗാഭ്യാസം (yoga practice) എന്നിവ അതുകൊണ്ട് പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന മൂന്ന് വ്യായാമരീതികളായി കാണേണ്ടതില്ല. ശരീരത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനതലങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന പരസ്പരപൂരകമായ മൂന്ന് മാർഗങ്ങളായി അവയെ കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം. എയറോബിക് വ്യായാമം പ്രധാനമായും ഹൃദയ-രക്തചംക്രമണ-ശ്വാസകോശ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ഊർജവിനിമയത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ശക്തിവർധക വ്യായാമം പേശികളുടെയും അസ്ഥികളുടെയും നാഡീ-പേശീസംവിധാനത്തിന്റെയും ഘടനാപരമായ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു. യോഗാഭ്യാസം ശരീരചലനം, ശ്വാസം, സന്തുലിതാവസ്ഥ, വഴക്കം, ശരീരബോധം, നാഡീവ്യൂഹനിയന്ത്രണം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ഏകീകരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ആരോഗ്യത്തെ അതിലെ ഒരു ഘടകത്തിന്റെ ശക്തികൊണ്ട് മാത്രം നിർവചിക്കാനാവില്ല. വിവിധ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരമാണ് ആ വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത നിർണയിക്കുന്നത്. ഹൃദയം ശക്തമായിരിക്കുമ്പോഴും പേശികൾ ദുർബലമാണെങ്കിൽ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനശേഷി കുറയാം. പേശികൾ ശക്തമായിരിക്കുമ്പോഴും ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ സഹനശേഷി കുറവാണെങ്കിൽ ദീർഘകാല പ്രവർത്തനശേഷി പരിമിതപ്പെടും. ശരീരശക്തിയും സഹനശേഷിയും ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും സന്തുലിതാവസ്ഥയും ശരീരചലനത്തിന്റെ വഴക്കവും മോശമാണെങ്കിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രായാധിക്യത്തിൽ, വീഴ്ചയുടെ സാധ്യത വർധിക്കും.
അതുകൊണ്ട് വ്യായാമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം ശരീരത്തിലെ ഒരു ഘടകത്തെ മാത്രം പരമാവധി വികസിപ്പിക്കുക എന്നതല്ല. ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക ഏകീകരണം (dynamic integration) മെച്ചപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ്. ഓരോ വ്യായാമവും ശരീരത്തിൽ ഒരു നിയന്ത്രിത വിയോജകബലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ശരീരം അതിനെ പ്രതിരോധിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പുനഃസംഘടനയാണ് വ്യായാമാനുകൂലനം (exercise adaptation).
വേഗത്തിലുള്ള നടത്തം, ദീർഘനടത്തം, ഓട്ടം, സൈക്കിൾ സവാരി, നീന്തൽ, നൃത്തം തുടങ്ങിയവ എയറോബിക് വ്യായാമത്തിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവയിൽ ശരീരം താരതമ്യേന ദീർഘകാലം തുടർച്ചയായി ഊർജം ചെലവഴിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഹൃദയം, ശ്വാസകോശം, രക്തക്കുഴലുകൾ, രക്തം, പേശികൾ, കോശങ്ങളിലെ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയ (mitochondria) എന്നിവ ഏകോപിതമായി പ്രവർത്തിക്കേണ്ടിവരുന്നു.
എയറോബിക് വ്യായാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ സഹനശേഷി (cardiorespiratory endurance) വർധിപ്പിക്കുന്നതിലാണ്. ഹൃദയത്തിന്റെ രക്തം പമ്പുചെയ്യാനുള്ള ശേഷി, പേശികളിലേക്ക് ഓക്സിജൻ എത്തിക്കുന്നതിനുള്ള കഴിവ്, പേശികളിലെ ഊർജോൽപ്പാദനം, രക്തചംക്രമണം, പഞ്ചസാരയുടെ ഉപയോഗം, കൊഴുപ്പിന്റെ ഉപയോഗം തുടങ്ങിയ നിരവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇതിലൂടെ മെച്ചപ്പെടുന്നു. സ്ഥിരമായ എയറോബിക് വ്യായാമം രക്തസമ്മർദ്ദം, രക്തത്തിലെ കൊഴുപ്പ്, ശരീരത്തിലെ പഞ്ചസാരയുടെ നിയന്ത്രണം, ശരീരഭാരം, പ്രവർത്തനശേഷി എന്നിവയിലും ഗുണകരമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ എയറോബിക് വ്യായാമം ശരീരത്തിലെ ഊർജപ്രവാഹത്തിന്റെ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയയായി കാണാം. വ്യായാമസമയത്ത് ശരീരത്തിന്റെ ഊർജാവശ്യം വർധിക്കുന്നു. അതിനനുസരിച്ച് ഹൃദയവും ശ്വാസകോശവും രക്തചംക്രമണവ്യവസ്ഥയും പേശികളും കൂടുതൽ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടിവരുന്നു. ഇത് നിലവിലുള്ള ശാരീരിക സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ ഒരു നിയന്ത്രിത വിയോജനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വ്യായാമത്തിനു ശേഷമുള്ള വിശ്രമഘട്ടത്തിൽ ശരീരം അതിനനുസരിച്ച് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ആവർത്തിച്ചുള്ള ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായ ഒരു പുതിയ പ്രവർത്തനസന്തുലിതാവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു.
അതായത് എയറോബിക് വ്യായാമം ശരീരത്തെ വെറും “ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്ന” പ്രവർത്തനമല്ല. ശരീരത്തിന്റെ ഊർജം സ്വീകരിക്കാനും പരിവർത്തനം ചെയ്യാനും വിതരണം ചെയ്യാനും ഉപയോഗിക്കാനുമുള്ള സമഗ്രശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന സവിശേഷതകളിലൊന്ന് നിരന്തരമായ ഊർജവിനിമയമാണ്. ആഹാരത്തിൽനിന്നുള്ള രാസോർജം കോശങ്ങൾ ഉപയോഗയോഗ്യമായ ഊർജമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. ഈ ഊർജം പേശീചലനം, നാഡീസന്ദേശങ്ങൾ, താപനിയന്ത്രണം, കോശപരിപാലനം, തന്മാത്രാനിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ അനവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു.
എയറോബിക് വ്യായാമം ഈ ഊർജവിനിമയ സംവിധാനത്തെ കൂടുതൽ സജീവമാക്കുന്നു. ദീർഘകാല പരിശീലനത്തോടെ ശരീരത്തിന് ഓക്സിജൻ ഉപയോഗിച്ച് ഊർജം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി മെച്ചപ്പെടുന്നു. പേശികളിലെ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയയുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത വർധിക്കുന്നു. രക്തചംക്രമണവും പേശികളിലേക്കുള്ള ഓക്സിജൻ വിതരണവും മെച്ചപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ ശരീരം കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായ ഊർജവിനിമയ വ്യവസ്ഥയായി മാറുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ ഇത് ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിലൂടെയുള്ള ഊർജപ്രവാഹത്തിൽ കൂടുതൽ സംയോജിതക്രമം (coherent organization) രൂപപ്പെടുന്നതായി കാണാം.
ശക്തിവർധക വ്യായാമത്തിൽ പേശികൾക്ക് നിയന്ത്രിതമായ പ്രതിരോധം നൽകുന്നു. ഭാരമുയർത്തൽ, ശരീരഭാരം ഉപയോഗിച്ചുള്ള വ്യായാമങ്ങൾ, പ്രതിരോധപ്പട്ടകൾ (resistance bands), വിവിധ പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന് ഉപയോഗിക്കാം.
ഇതിന്റെ ഫലം പേശികളുടെ വലുപ്പം വർധിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. പേശികളുടെ ശക്തി, പേശികളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത, നാഡീ-പേശി ഏകോപനം, അസ്ഥികളുടെ ഉറപ്പ്, സന്ധികളുടെ സ്ഥിരത, ശരീരത്തിന്റെ ചലനശേഷി, ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളിലെ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയിലും ശക്തിവർധക വ്യായാമം പ്രധാനമാണ്.
പ്രായം കൂടുന്നതിനനുസരിച്ച് പേശികളുടെ അളവും ശക്തിയും കുറയുന്ന പ്രക്രിയയെ സാർക്കോപീനിയ (sarcopenia) എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇത് വെറും സൗന്ദര്യപ്രശ്നമല്ല. കസേരയിൽനിന്ന് എഴുന്നേൽക്കൽ, പടികൾ കയറൽ, വസ്തുക്കൾ ഉയർത്തൽ, നടക്കുമ്പോൾ ശരീരം നിയന്ത്രിക്കൽ, വീഴ്ചയിൽനിന്ന് സ്വയം സംരക്ഷിക്കൽ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി പേശിശക്തി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ശക്തിവർധക വ്യായാമം ഘടനാപരമായ സംയോജകശേഷിയുടെ പുനർനിർമ്മാണം ആണ്. പുറമേനിന്നുള്ള പ്രതിരോധം പേശിയുടെ നിലവിലുള്ള ശേഷിയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ഈ വെല്ലുവിളി നിയന്ത്രിതമായ വിയോജകബലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ശരീരം അതിനോട് പ്രതികരിക്കുമ്പോൾ പേശികളിലും നാഡീ-പേശീബന്ധങ്ങളിലും മറ്റ് അനുബന്ധ കലകളിലും പുതിയ അനുകൂലനങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
അതിനാൽ ശക്തിവർധക വ്യായാമം ശരീരത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള ഘടനയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് അതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന ഘടനാപരമായ ശേഷി സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
ശക്തമായ പേശികൾ ചലനത്തിനുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമല്ല. അവ ശരീരത്തിന്റെ ഭാവിയിലെ ശാരീരിക വെല്ലുവിളികളെ നേരിടാനുള്ള ഒരു സംരക്ഷിത ശേഷി (reserve capacity) കൂടിയാണ്. ഒരാൾക്ക് ദൈനംദിന പ്രവർത്തനത്തിന് ആവശ്യമായ ശക്തിയേക്കാൾ കുറച്ചുകൂടി അധിക ശക്തി ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ രോഗം, ദീർഘകാല കിടപ്പ്, ചെറിയ പരിക്ക്, വീഴ്ച, ശാരീരിക സമ്മർദ്ദം തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തനസ്വാതന്ത്ര്യം നിലനിർത്താനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്.
ഇവിടെ strength training-ന്റെ ആരോഗ്യപ്രാധാന്യം വ്യക്തമാണ്. അത് ഇന്നത്തെ പ്രവർത്തനശേഷി മാത്രം വർധിപ്പിക്കുന്നില്ല; ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകാവുന്ന ശാരീരിക അസന്തുലിതാവസ്ഥകളെ നേരിടാനുള്ള അധികശേഷിയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
യോഗയെ ഒരു സാധാരണ ശരീരവ്യായാമമായി മാത്രം കാണുന്നത് അതിന്റെ പ്രത്യേകത കുറച്ചുകാണുന്നതാണ്. ആസനങ്ങൾ (asanas), ശ്വാസനിയന്ത്രണം (breath regulation), ശരീരവലിവ്, സന്തുലിതാവസ്ഥ, ഏകാഗ്രത, ശമനം (relaxation) തുടങ്ങിയ വിവിധ ഘടകങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത യോഗരീതികളിൽ വ്യത്യസ്ത അനുപാതത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
യോഗാഭ്യാസത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രത്യേകത ശരീരത്തിലെ പല പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ഒരേസമയം ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിലാണ്. ഒരു ആസനം ചെയ്യുമ്പോൾ പേശികൾ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ശരീരത്തിന്റെ സ്ഥിതിജ്ഞാനം (proprioception), സമതുലിതാവസ്ഥ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ആന്തരിക ചെവിയുടെ സംവിധാനം (vestibular system), കാഴ്ച, നാഡീവ്യൂഹം, പേശികൾ, ശ്വാസം എന്നിവ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഒരു കാലിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു ലളിതമായ സന്തുലിതാഭ്യാസം പോലും യഥാർത്ഥത്തിൽ നിരന്തരമായ സൂക്ഷ്മ തിരുത്തലുകളുടെ പ്രക്രിയയാണ്. ശരീരം ഒരു നിമിഷം പോലും പൂർണ്ണമായി നിശ്ചലമല്ല. ശരീരത്തിന്റെ സ്ഥാനം സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങൾ നാഡീവ്യൂഹത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു; മസ്തിഷ്കം അവയെ വിലയിരുത്തുന്നു; പേശികളിലേക്ക് തിരുത്തൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അയക്കുന്നു; ശരീരസ്ഥിതി വീണ്ടും മാറുന്നു; പുതിയ വിവരം വീണ്ടും നാഡീവ്യൂഹത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ തുടർച്ചയായ പ്രതികരണചക്രത്തിലൂടെയാണ് സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നത്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് ചലനത്തിനിടയിലെ സന്തുലിതാവസ്ഥയുടെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ജൈവ ഉദാഹരണമാണ്. സ്ഥിരത എന്നത് ചലനത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; നിരന്തരമായ മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും പ്രവർത്തനപരമായ ഏകീകരണം നിലനിർത്താനുള്ള ശേഷിയാണ്.
യോഗയിലെ ശ്വാസാഭ്യാസങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ശ്വാസം സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്നതും ഭാഗികമായി ബോധപൂർവം നിയന്ത്രിക്കാവുന്നതുമായ ഒരു ശാരീരിക പ്രവർത്തനമാണ്. അതിനാൽ ശ്വാസത്തെ ബോധപൂർവം നിയന്ത്രിക്കുന്ന പരിശീലനം ശ്വാസപ്രവർത്തനത്തെയും ശ്രദ്ധയെയും ശരീരബോധത്തെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ശ്വാസവും ശരീരചലനവും ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന അഭ്യാസങ്ങളിൽ ശ്വാസത്തിന്റെ താളവും പേശികളുടെ പ്രവർത്തനവും തമ്മിൽ ഒരു ക്രമബദ്ധമായ ബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നു. ശമനപരമായ യോഗാഭ്യാസങ്ങൾ ശരീരത്തിലെ സമ്മർദ്ദപ്രതികരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നാഡീവ്യൂഹ പ്രവർത്തനത്തെയും സ്വാധീനിക്കാം.
ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് യോഗയെ ഒരു ശരീരം–ശ്വാസം–നാഡീവ്യൂഹ ഏകീകരണ അഭ്യാസം (body–breath–nervous system integration practice) ആയി കാണാൻ സഹായിക്കുന്നു.
എയറോബിക് വ്യായാമം പ്രധാനമായും ശരീരത്തിന്റെ ഊർജവിനിമയവും സഹനശേഷിയും വികസിപ്പിക്കുന്നു. ശക്തിവർധക വ്യായാമം പ്രധാനമായും ഘടനാപരമായ ശക്തിയും പ്രവർത്തനശേഷിയും വികസിപ്പിക്കുന്നു. യോഗാഭ്യാസം പ്രധാനമായും ചലനസമന്വയം, സന്തുലിതാവസ്ഥ, വഴക്കം, ശരീരബോധം, ശ്വാസനിയന്ത്രണം എന്നിവ വികസിപ്പിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഈ വ്യത്യാസം പൂർണ്ണമായ വേർതിരിവല്ല. എയറോബിക് വ്യായാമത്തിനും പേശികളെ സ്വാധീനിക്കാം. ശക്തിവർധക വ്യായാമത്തിനും ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കാം. യോഗയ്ക്കും പേശിശക്തിയിലും ഹൃദയാരോഗ്യത്തിലും ചില ഗുണങ്ങൾ നൽകാം. വ്യത്യാസം പ്രധാനമായും ഓരോ രീതിയുടെയും പ്രധാന പ്രവർത്തനകേന്ദ്രത്തിൽ ആണ്.
അതുകൊണ്ട് “ഏതാണ് ഏറ്റവും നല്ല വ്യായാമം?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒറ്റ ഉത്തരമില്ല. ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ സഹനശേഷിയാണ് ലക്ഷ്യമെങ്കിൽ എയറോബിക് വ്യായാമത്തിന് മുൻതൂക്കമുണ്ട്. പേശിശക്തിയും പ്രവർത്തനസ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യമെങ്കിൽ ശക്തിവർധക വ്യായാമം അനിവാര്യമാണ്. സന്തുലിതാവസ്ഥ, വഴക്കം, ചലനസൗകര്യം, ശരീരബോധം എന്നിവ പ്രധാനമാണെങ്കിൽ യോഗാഭ്യാസം കൂടുതൽ പ്രയോജനകരമാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളിൽ ഒന്നായ സംയോജകബലം–വിയോജകബലം എന്ന വൈരുദ്ധ്യത്തെ വ്യായാമത്തിലൂടെ വളരെ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാം.
വ്യായാമം ശരീരത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള ക്രമത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. അതിനാൽ അത് നിയന്ത്രിതമായ വിയോജകബലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശരീരത്തിന്റെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷി അതിനെ നേരിടുന്നു. വിശ്രമം, ആഹാരം, ഉറക്കം, കോശപരിചരണം, തന്മാത്രാനിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകളിലൂടെ ശരീരം പുതിയൊരു ക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്നു. അതാണ് സംയോജകബലത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം.
വ്യായാമം വളരെ കുറവായാൽ ആവശ്യമായ വിയോജക ഉത്തേജനം ഉണ്ടാകില്ല. അതിനാൽ ശരീരത്തിന് പുതിയ അനുകൂലനം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആവശ്യം കുറയും. മറുവശത്ത് വ്യായാമത്തിന്റെ തീവ്രത ശരീരത്തിന്റെ പുനഃസംഘടനാശേഷിയെ നിരന്തരം മറികടക്കുകയാണെങ്കിൽ വിയോജകബലം അമിതമാകും. അപ്പോൾ ക്ഷീണം, കലാപരിക്ക്, അമിതപരിശ്രമം, പ്രവർത്തനശേഷിക്കുറവ് തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം.
അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ വ്യായാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വം വെല്ലുവിളിയും പുനഃസംഘടനയും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ്.
ആരോഗ്യത്തെ നിശ്ചലമായ ഒരു അവസ്ഥയായി കാണുന്നത് ജീവശാസ്ത്രപരമായി തെറ്റിദ്ധാരണ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ശരീരത്തിലെ താപനില, രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര, രക്തസമ്മർദ്ദം, ഹോർമോണുകൾ, ജലാംശം, ഊർജവിനിമയം, കോശപ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. എന്നിട്ടും ശരീരം അവയുടെ പരിധികളെ നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ട് പ്രവർത്തനക്ഷമത നിലനിർത്തുന്നു. ഇതാണ് ചലനാത്മക ആഭ്യന്തരസന്തുലിതാവസ്ഥ (dynamic homeostasis).
വ്യായാമം ഈ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ താൽക്കാലികമായി മാറ്റുന്നു. ഹൃദയമിടിപ്പ് കൂടുന്നു, ശ്വാസം വേഗത്തിലാകുന്നു, പേശികളുടെ ഊർജാവശ്യം കൂടുന്നു, ശരീരത്തിലെ താപോൽപ്പാദനം വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ വ്യായാമം അവസാനിച്ചതിനുശേഷം ശരീരം വീണ്ടും ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ആവർത്തിച്ചുള്ള ഈ വെല്ലുവിളികളിലൂടെ ശരീരം ഭാവിയിലെ വെല്ലുവിളികളെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി നേരിടാൻ പഠിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് വ്യായാമം ശരീരത്തിന്റെ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്താനുള്ള ശേഷിയെ തന്നെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
പ്രായം കൂടുമ്പോൾ ശരീരത്തിന്റെ പല പ്രവർത്തനശേഷികളും ക്രമേണ കുറയാം. പേശികളുടെ അളവും ശക്തിയും കുറയാം. ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ സഹനശേഷി കുറയാം. സന്ധികളുടെ ചലനവ്യാപ്തി കുറയാം. പ്രതികരണവേഗം കുറയാം. സന്തുലിതാവസ്ഥ ദുർബലമാകാം. എന്നാൽ പ്രായാധിക്യം എന്നത് നിർബന്ധമായും പ്രവർത്തനശേഷിയുടെ പൂർണ്ണ തകർച്ചയല്ല.
ശരിയായ അളവിലും ക്രമത്തിലും ചെയ്യുന്ന ശാരീരിക പ്രവർത്തനം പ്രായാധിക്യത്തിലും പ്രവർത്തനശേഷി നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. ഇവിടെ മൂന്ന് വ്യായാമരീതികളുടെയും സംയോജനം വളരെ പ്രധാനമാണ്.
എയറോബിക് വ്യായാമം ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ ശേഷിയും ദീർഘകാല പ്രവർത്തനക്ഷമതയും നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. ശക്തിവർധക വ്യായാമം പേശിശക്തിയും ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ ശരീരശേഷിയും സംരക്ഷിക്കുന്നു. യോഗാഭ്യാസം സന്തുലിതാവസ്ഥ, ചലനവഴക്കം, ശരീരബോധം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് പ്രായാധിക്യത്തിലെ വ്യായാമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം യുവാവിനെപ്പോലെ കായികശേഷി നേടുക എന്നതല്ല. സ്വതന്ത്രമായി നടക്കാനും എഴുന്നേൽക്കാനും ഇരിക്കാനും കയറാനും ദൈനംദിന ജീവിതം സ്വയം നടത്താനും കഴിയുന്ന പ്രവർത്തനസ്വാതന്ത്ര്യം പരമാവധി കാലം നിലനിർത്തുക എന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുള്ള ലക്ഷ്യം.
പ്രായാധിക്യത്തിൽ വീഴ്ച ഒരു പ്രധാന ആരോഗ്യപ്രശ്നമാണ്. വീഴ്ചയുടെ സാധ്യതയെ പേശിശക്തി, കാലുകളുടെ ശക്തി, സന്തുലിതാവസ്ഥ, കാഴ്ച, ശരീരസ്ഥിതിജ്ഞാനം, പ്രതികരണവേഗം തുടങ്ങിയ പല ഘടകങ്ങളും സ്വാധീനിക്കുന്നു.
ഇവയിൽ ചിലതിനെ ഒരേസമയം ലക്ഷ്യമിടാൻ യോഗാഭ്യാസത്തിനും സന്തുലിതാഭ്യാസങ്ങൾക്കും കഴിയും. എന്നാൽ നല്ല സന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്കൊപ്പം മതിയായ കാലുപേശിശക്തിയും ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ വീഴ്ച തടയുന്നതിലും വീണ്ടും aerobic exercise, strength training, balance training എന്നിവയുടെ സംയോജനം കൂടുതൽ യുക്തിസഹമാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ശരീരത്തിന്റെ സന്തുലിതാവസ്ഥ ഒരു ഏകഘടക ശേഷിയല്ല. പല പ്രവർത്തനതലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഏകോപനത്തിന്റെ ഉദ്ഭവഗുണമാണ് (emergent property). അതിനാൽ വീഴ്ച തടയാനും ഒരൊറ്റ വ്യായാമത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പല തലങ്ങളെയും ഒരുമിച്ച് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.
വ്യായാമം മാത്രം മതിയാകില്ല. വ്യായാമത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന വെല്ലുവിളിക്ക് ശരീരം പ്രതികരിക്കണമെങ്കിൽ വിശ്രമവും ഉറക്കവും ആവശ്യമാണ്. പേശികളും മറ്റ് കലകളും പുനർനിർമ്മിക്കാൻ ആവശ്യമായ പോഷകഘടകങ്ങളും ആവശ്യമാണ്.
അതുകൊണ്ട് വ്യായാമം–വിശ്രമം–പോഷണം എന്നിവയെ വേർതിരിച്ച ഘടകങ്ങളായി കാണുന്നതിനു പകരം ഒരേ ജൈവാനുകൂലന പ്രക്രിയയുടെ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായി കാണാം. വ്യായാമം വിയോജകബലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വിശ്രമം പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് അവസരം നൽകുന്നു. പോഷണം പുനർനിർമ്മാണത്തിനാവശ്യമായ ഭൗതിക ഘടകങ്ങൾ നൽകുന്നു.
ഈ മൂന്ന് ഘടകങ്ങളുടെ ശരിയായ ഏകീകരണമാണ് ആരോഗ്യകരമായ വ്യായാമാനുകൂലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം “കൂടുതൽ വ്യായാമം കൂടുതൽ ആരോഗ്യം നൽകും” എന്ന നേരിട്ടുള്ള രേഖീയ ധാരണയെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ഒരേ അളവിലുള്ള വ്യായാമം വ്യത്യസ്ത വ്യക്തികളിൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. പരിശീലനം നേടിയ ഒരാൾക്ക് ചെറിയ വെല്ലുവിളിയായത് ദീർഘകാലം വ്യായാമം ചെയ്യാത്ത ഒരാൾക്ക് വലിയ സമ്മർദ്ദമായേക്കാം.
അതിനാൽ വ്യായാമത്തിന്റെ അളവ് വ്യക്തിയുടെ പ്രായം, നിലവിലുള്ള പ്രവർത്തനശേഷി, മുൻപരിചയം, ശരീരഘടന, പേശിശക്തി, സന്തുലിതാവസ്ഥ, സന്ധികളുടെ നില, ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ ശേഷി, ഉറക്കം, പോഷണം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ചായിരിക്കണം.
പ്രത്യേകിച്ച് പ്രായമായവരിൽ ക്രമാനുഗതമായ വർധന (gradual progression) പ്രധാനമാണ്. ചെറിയ അളവിൽ ആരംഭിച്ച് ശരീരം അതിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിനനുസരിച്ച് പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ദൈർഘ്യമോ തീവ്രതയോ ക്രമേണ വർധിപ്പിക്കുന്നതാണ് സുരക്ഷിതമായ സമീപനം.
എയറോബിക് വ്യായാമം ശരീരത്തിന്റെ ഊർജപ്രവാഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ശക്തിവർധക വ്യായാമം ശരീരത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ സംയോജകശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു. യോഗാഭ്യാസം ശരീരത്തിലെ വിവിധ പ്രവർത്തനതലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു.
ഇവയെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം: എയറോബിക് വ്യായാമം ഊർജപ്രവാഹത്തെ വികസിപ്പിക്കുന്നു; ശക്തിവർധക വ്യായാമം ഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു; യോഗാഭ്യാസം ഘടനയും ചലനവും തമ്മിലുള്ള ഏകീകരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു.
ഇവ മൂന്നും ചേർന്നാൽ ശരീരത്തിന് ഒരേസമയം സഹനശേഷിയും ശക്തിയും സന്തുലിതാവസ്ഥയും ലഭിക്കുന്നു. അതാണ് സമഗ്രമായ ശാരീരിക ആരോഗ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു സമഗ്ര വ്യായാമക്രമത്തെ നാല് പരസ്പരബന്ധിത ഘട്ടങ്ങളായി കാണാം: ചലനം, വെല്ലുവിളി, പുനഃസംഘടന, സന്തുലിതാവസ്ഥ.
എയറോബിക് വ്യായാമം ചലനത്തിന്റെയും ഊർജവിനിമയത്തിന്റെയും പ്രധാന ഉപാധിയാണ്. ശക്തിവർധക വ്യായാമം ഘടനാപരമായ വെല്ലുവിളി നൽകുന്നു. യോഗാഭ്യാസം ചലനസമന്വയം, ശരീരബോധം, സന്തുലിതാവസ്ഥ, വഴക്കം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. വിശ്രമവും ഉറക്കവും ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട മാറ്റങ്ങളെ ശരീരത്തിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു.
അതുകൊണ്ട് സമഗ്രമായ ഒരു വ്യായാമക്രമത്തിൽ ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ പ്രവർത്തനം വർധിപ്പിക്കുന്ന നടത്തം പോലുള്ള എയറോബിക് പ്രവർത്തനവും, പ്രധാന പേശിസമൂഹങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തിവർധക വ്യായാമവും, സന്തുലിതാവസ്ഥയും വഴക്കവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്ന യോഗാഭ്യാസവും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ഏറ്റവും യുക്തിസഹമായ സമീപനമാണ്.
എയറോബിക് വ്യായാമം, ശക്തിവർധക വ്യായാമം, യോഗാഭ്യാസം എന്നിവയിൽ ഏതാണ് “ഏറ്റവും നല്ലത്” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒരു ഏക ഉത്തരമില്ല. ഓരോന്നും മനുഷ്യശരീരത്തിലെ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനതലങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണങ്ങൾ നൽകുന്നു. എന്നാൽ ശരീരം ഒരു പരസ്പരം വേർതിരിച്ച അവയവങ്ങളുടെ കൂട്ടമല്ലാത്തതിനാൽ, ഒരു വ്യായാമരീതിയുടെ ഗുണം മറ്റൊന്നിന്റെ അഭാവം കൊണ്ട് പൂർണ്ണമാകുന്നില്ല.
എയറോബിക് വ്യായാമം ഹൃദയത്തിന്റെയും ശ്വാസകോശത്തിന്റെയും പ്രവർത്തനശേഷിയും ശരീരത്തിന്റെ ഊർജവിനിമയശേഷിയും വർധിപ്പിക്കുന്നു. ശക്തിവർധക വ്യായാമം പേശികളുടെ ശക്തിയും ശരീരത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ ശേഷിയും പ്രവർത്തനസ്വാതന്ത്ര്യവും വർധിപ്പിക്കുന്നു. യോഗാഭ്യാസം സന്തുലിതാവസ്ഥ, ശരീരചലനത്തിന്റെ വഴക്കം, ശരീരബോധം, ശ്വാസനിയന്ത്രണം, നാഡീവ്യൂഹ ഏകോപനം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഇവയെല്ലാം ഒരേ അടിസ്ഥാന തത്വത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണ്. നിയന്ത്രിതമായ വിയോജകബലം ശരീരത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള ക്രമത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു; സംയോജകബലം അതിനോട് പ്രതികരിച്ച് ശരീരത്തെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു; ആവർത്തിച്ചുള്ള ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെ ഉയർന്ന പ്രവർത്തനശേഷിയുള്ള പുതിയ സന്തുലിതാവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ വ്യായാമം ശരീരത്തെ വെറും “ശക്തമാക്കുന്ന” പ്രവർത്തനമല്ല. ശരീരത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള കഴിവിനെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ജീവശാസ്ത്രപരമായ പ്രക്രിയയാണ്. ശരീരത്തിലെ വിവിധ തലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകീകരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും, ഊർജപ്രവാഹം കാര്യക്ഷമമാക്കുകയും, ഘടനാപരമായ ശക്തി വർധിപ്പിക്കുകയും, സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവ് വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ വ്യായാമം ശരീരത്തിന്റെ സമഗ്രമായ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയെ ഉയർത്തുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആരോഗ്യം മാറ്റമില്ലാത്ത ഒരു അവസ്ഥയല്ല; മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജിതാവസ്ഥ നിരന്തരം പുനർസൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശേഷിയാണ്. വ്യായാമം ഈ ശേഷിയെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന മാർഗമാണ്. എയറോബിക് വ്യായാമം ഊർജപ്രവാഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു; ശക്തിവർധക വ്യായാമം ഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു; യോഗാഭ്യാസം ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സന്തുലിതമായ സംയോജനമാണ് മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ ദീർഘകാല ആരോഗ്യത്തിനും പ്രവർത്തനസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ഏറ്റവും സമഗ്രമായ വ്യായാമദർശനം.
അവസാനമായി പറയുകയാണെങ്കിൽ, ശരീരത്തിന്റെ ആരോഗ്യത്തിന് ആവശ്യമായത് ഒരു വ്യായാമരീതിയുടെ പരമാവധി അല്ല; വ്യത്യസ്ത വ്യായാമങ്ങളിലൂടെ ശരീരത്തിലെ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിൽ അനുയോജ്യമായ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുകയാണ്. ഈ സന്തുലിതാവസ്ഥ തന്നെയാണ് ശരീരത്തിന്റെ അനുകൂലനശേഷിയുടെയും പ്രവർത്തനശേഷിയുടെയും ദീർഘകാല ആരോഗ്യത്തിന്റെയും ഭൗതിക അടിത്തറ.
ആരോഗ്യത്തെ രോഗത്തിന്റെ അഭാവമായി മാത്രം നിർവചിക്കുന്നത് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സങ്കീർണ്ണതയെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ല. ഒരു രോഗത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത ഒരാൾ നിർബന്ധമായും പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായിരിക്കണമെന്നില്ല. ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ അവയവങ്ങളും അവയവവ്യവസ്ഥകളും ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതോടൊപ്പം, അവ തമ്മിൽ പരസ്പരപൂരകമായും ഏകോപിതമായും പ്രവർത്തിക്കുകയും, മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ സാഹചര്യങ്ങളോട് ആവശ്യാനുസരണം പൊരുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യാനുള്ള കഴിവാണ് ആരോഗ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവം. അതിനാൽ ആരോഗ്യം ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ല; നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ശരീരം സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ച് പ്രവർത്തനക്ഷമത നിലനിർത്തുന്ന ഒരു ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ആരോഗ്യം എന്നത് ശരീരത്തിലെ സംയോജകബലം (cohesive force)യും വിയോജകബലം (decohesive force)യും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയുടെ (dynamic equilibrium) പ്രകടനമാണ്. സംയോജകബലം ശരീരത്തിലെ ഘടനകളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച് ഒരു ഏകീകൃത ജീവവ്യവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നു. വിയോജകബലം മാറ്റത്തിനും പുനഃസംഘടനയ്ക്കും വൈവിധ്യത്തിനും വഴിയൊരുക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് ശക്തികളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകുന്നത് ആരോഗ്യകരമല്ല. അമിതമായ സംയോജനം മാറ്റത്തോടുള്ള പൊരുത്തപ്പെടൽശേഷി കുറയ്ക്കും; അമിതമായ വിയോജനം ഘടനയുടെയും പ്രവർത്തനത്തിന്റെയും ഏകീകരണം തകർക്കും. അതിനാൽ ആരോഗ്യത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ ഇവ രണ്ടിന്റെയും പരസ്പരനിയന്ത്രിതമായ പ്രവർത്തനമാണ്.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ ആരോഗ്യം **“മാറ്റങ്ങളെ നേരിടുന്നതിനിടയിലും സ്വന്തം പ്രവർത്തനപരമായ ഏകീകരണം നിലനിർത്താനും, ആവശ്യമായപ്പോൾ അതിനെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായ പുതിയ സന്തുലിതാവസ്ഥയിലെത്താനും കഴിയുന്ന ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ ശേഷി”**യായി നിർവചിക്കാം. ഈ നിർവചനത്തിൽ ആരോഗ്യം ഒരു നിശ്ചിത സ്ഥാനമല്ല, മറിച്ച് തുടർച്ചയായ സ്വയംസംഘടനയുടെ (self-organization) പ്രക്രിയയാണ്. ശരീരം ഓരോ നിമിഷവും അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയുമായി വസ്തുവും ഊർജവും വിവരവും കൈമാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ കൈമാറ്റങ്ങളിലൂടെ ശരീരം സ്വന്തം ആന്തരിക ക്രമത്തെ നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കുന്നു.
ആരോഗ്യത്തിന്റെ ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ശരീരവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിൽ കർശനമായ വേർതിരിവില്ല. മനുഷ്യൻ പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു അടഞ്ഞ വ്യവസ്ഥയല്ല. ആഹാരം, വെള്ളം, വായു, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, താപനില, പ്രകാശം, ശാരീരിക പ്രവർത്തനം, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുമായി നിരന്തരം ഇടപഴകുന്ന തുറന്ന ജീവവ്യവസ്ഥയാണ് മനുഷ്യശരീരം. അതിനാൽ ആരോഗ്യത്തെ ശരീരത്തിനകത്തെ ഒരു അവസ്ഥയായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. ശരീരവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരവും ആരോഗ്യത്തെ നിർണയിക്കുന്നു.
ഇതേ കാരണംകൊണ്ടാണ് ആരോഗ്യം വെറും ശാരീരിക ക്ഷേമത്തിൽ ഒതുങ്ങാത്തത്. ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രകൾ, കോശങ്ങൾ, കലകൾ, അവയവങ്ങൾ, അവയവവ്യവസ്ഥകൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ഏകീകരണത്തോടൊപ്പം നാഡീവ്യൂഹം, മസ്തിഷ്കം, ബോധം, വികാരങ്ങൾ, പെരുമാറ്റം, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയും ആരോഗ്യത്തിന്റെ സമഗ്രഘടനയിൽ പങ്കാളികളാണ്. ഇവയെ ഓരോന്നായി വേർതിരിച്ച് ആരോഗ്യത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നതിനു പകരം, അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കുകയാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.
ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ രോഗവും ആരോഗ്യത്തിന്റെ വിപരീതമായി മാത്രം കാണേണ്ടതില്ല. ആരോഗ്യകരമായ അവസ്ഥയിൽനിന്ന് രോഗാവസ്ഥയിലേക്കുള്ള മാറ്റം ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിലെ സംയോജകബന്ധങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വ്യതിയാനങ്ങളുടെ ഒരു ഉദ്ഭവഫലമായി (emergent outcome) കാണാം. ഒരു ചെറിയ തന്മാത്രാതലത്തിലെ മാറ്റം കോശതലത്തിൽ വ്യതിയാനം സൃഷ്ടിക്കുകയും, അത് കലാതലത്തിലേക്കും അവയവതലത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുകയും, ഒടുവിൽ മുഴുവൻ ശരീരത്തിലും ലക്ഷണങ്ങളായി പ്രകടമാകുകയും ചെയ്യാം. അതുപോലെ രോഗാവസ്ഥയിൽനിന്ന് ആരോഗ്യത്തിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവും ഒരൊറ്റ ഘടകത്തെ ശരിയാക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രം സംഭവിക്കണമെന്നില്ല; വിവിധ തലങ്ങളിലെ ബന്ധങ്ങൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടി വരാം.
ഇവിടെയാണ് വ്യായാമത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാകുന്നത്. വ്യായാമം ശരീരത്തിന് നിയന്ത്രിതമായ വിയോജക ഉത്തേജനം നൽകുന്നു. എയറോബിക് വ്യായാമം ഊർജവിനിമയത്തെയും ഹൃദയ-ശ്വാസകോശ പ്രവർത്തനത്തെയും വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ശക്തിവർധക വ്യായാമം പേശികളുടെയും അസ്ഥികളുടെയും ഘടനാപരമായ ശേഷിയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. യോഗാഭ്യാസം ചലനം, സന്തുലിതാവസ്ഥ, ശ്വാസം, ശരീരബോധം, നാഡീവ്യൂഹനിയന്ത്രണം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ വെല്ലുവിളിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ വെല്ലുവിളികൾക്ക് ശരീരം അനുയോജ്യമായ പ്രതികരണം നൽകുമ്പോൾ പുതിയതും കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമവുമായ പ്രവർത്തനസന്തുലിതാവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു.
അതുകൊണ്ട് വ്യായാമം ആരോഗ്യത്തെ നേരിട്ട് “ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന” ഒരു വസ്തുവല്ല. മറിച്ച് ശരീരത്തിന്റെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഉപാധിയാണ്. ശരീരത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ അനുകൂലനശേഷിയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഈ അനുകൂലനശേഷി തന്നെയാണ് ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന സവിശേഷതകളിലൊന്ന്.
ഇതിൽനിന്ന് ആരോഗ്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷത വ്യക്തമാകുന്നു: ആരോഗ്യം എന്നത് സ്ഥിരതയല്ല, സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. ഒരു ആരോഗ്യവാനായ ശരീരം ഒരിക്കലും മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് നിരന്തരമായ മാറ്റങ്ങളെയും സമ്മർദ്ദങ്ങളെയും വെല്ലുവിളികളെയും നേരിട്ടുകൊണ്ട് പുതിയ സന്തുലിതാവസ്ഥകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആരോഗ്യത്തെ ഒരു കുളത്തിലെ നിശ്ചലജലത്തോട് ഉപമിക്കുന്നതിനേക്കാൾ, നിരന്തരം ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു നദിയോട് ഉപമിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം. നദിയിലെ ജലകണങ്ങൾ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും നദിയുടെ പ്രവാഹഘടന നിലനിൽക്കുന്നു. അതുപോലെ ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രകളും കോശങ്ങളും നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ജീവന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ ഏകീകരണം നിലനിർത്തപ്പെടുന്നു.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ ആരോഗ്യം ഒരു ഉദ്ഭവഗുണം (emergent property) കൂടിയാണ്. ശരീരത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക തന്മാത്രയിലോ ഒരു കോശത്തിലോ ഒരു അവയവത്തിലോ ഒറ്റയ്ക്ക് “ആരോഗ്യം” നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അനേകം ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ശരിയായ ബന്ധങ്ങളിൽനിന്നും പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്നും ആരോഗ്യകരമായ പ്രവർത്തനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഹൃദയം, ശ്വാസകോശം, കരൾ, വൃക്കകൾ, പേശികൾ, നാഡീവ്യൂഹം, പ്രതിരോധവ്യവസ്ഥ, ഹോർമോൺ വ്യവസ്ഥ, മസ്തിഷ്കം എന്നിവ ഓരോന്നും പ്രത്യേകം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഏകീകരണത്തിൽനിന്നാണ് വ്യക്തിയുടെ സമഗ്രമായ ജീവശേഷി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
“ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ നിരന്തരമാറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിലെ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിൽ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുകയും, പുതിയ വെല്ലുവിളികൾക്കനുസരിച്ച് സ്വന്തം ഘടനയെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും, അതുവഴി ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനപരമായ ഏകീകരണം നിരന്തരം പുനർസൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ ശേഷിയാണ് ആരോഗ്യം.”
ഈ നിർവചനത്തിൽ ആരോഗ്യം വെറും രോഗരഹിതാവസ്ഥയല്ല; പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള ശേഷി, പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി, ഏകീകരിക്കാനുള്ള ശേഷി, വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള ശേഷി, മാറ്റങ്ങളെ സൃഷ്ടിപരമായി ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള ശേഷി എന്നിവയുടെ സമഗ്രതയാണ്. അതിനാൽ ആരോഗ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അളവുകോൽ ശരീരത്തിൽ രോഗമുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് മാത്രമല്ല. മാറ്റങ്ങളെ നേരിടുമ്പോൾ ശരീരത്തിന് എത്രത്തോളം പ്രവർത്തനക്ഷമത നിലനിർത്താനാകുന്നു, തകരാറുകളിൽനിന്ന് എത്രത്തോളം വീണ്ടെടുക്കാനാകുന്നു, പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളോട് എത്രത്തോളം പൊരുത്തപ്പെടാനാകുന്നു, വിവിധ ശാരീരിക-മാനസിക പ്രവർത്തനങ്ങളെ എത്രത്തോളം ഏകീകരിക്കാനാകുന്നു എന്നതും ആരോഗ്യത്തിന്റെ നിർണായക അളവുകളാണ്.
ഇതുവഴി ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുതിയ ഭൗതിക-വൈരുദ്ധ്യാത്മക ദർശനം രൂപപ്പെടുന്നു. ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത് മാറ്റമില്ലാത്തതിനാലല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലും സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാലാണ്. ആരോഗ്യം നിലനിൽക്കുന്നത് സ്ഥിരതയിലൂടെയല്ല; ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയിലൂടെയാണ്. ശരീരം ശക്തമാകുന്നത് വെല്ലുവിളികളില്ലാത്തതിനാലല്ല; നിയന്ത്രിതമായ വെല്ലുവിളികളെ സ്വീകരിച്ച് അവയിൽനിന്ന് പുതിയ സംഘടനയും ശേഷിയും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനാലാണ്.
അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ ജീവിതം എന്നത് രോഗത്തെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള ശ്രമം മാത്രമാകരുത്. ശരീരത്തിന്റെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയെ പരമാവധി വികസിപ്പിക്കുന്ന ജീവിതരീതിയായിരിക്കണം അത്. സമതുലിതമായ ആഹാരം, മതിയായ ഉറക്കം, അനുയോജ്യമായ ശാരീരിക പ്രവർത്തനം, എയറോബിക് വ്യായാമം, ശക്തിവർധക വ്യായാമം, യോഗാഭ്യാസം, മാനസിക സമതുലിതാവസ്ഥ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, ശുദ്ധമായ പരിസ്ഥിതി, അർത്ഥവത്തായ ജീവിതപ്രവർത്തനം എന്നിവയെല്ലാം ഈ സമഗ്ര സ്വയംസംഘടനയുടെ വ്യത്യസ്ത ഘടകങ്ങളാണ്.
അവസാനമായി, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ആരോഗ്യം എന്നത് ജീവന്റെ സംയോജകബലം വിയോജകബലത്തെ അടിച്ചമർത്തുന്ന അവസ്ഥയല്ല; മറിച്ച് വിയോജകബലം സൃഷ്ടിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളെ സംയോജകബലം സൃഷ്ടിപരമായി ഉൾക്കൊണ്ട് പുതിയതും കൂടുതൽ അനുയോജ്യവുമായ ക്രമത്തിലേക്ക് ശരീരത്തെ നിരന്തരം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്. ഈ തുടർച്ചയായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനമാണ് ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനഭൗതികതത്വം.
QUANTUM DIALECTICS- 
Leave a comment