ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസത്തിലെ പുതിയ ഘട്ടം- ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ, കൃത്രിമബുദ്ധി, ഡിജിറ്റൽ ഭൗതികവാദം, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ്

മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ മാറ്റങ്ങളെയും പരിവർത്തനങ്ങളെയും നിർണ്ണയിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളിലൊന്ന് മനുഷ്യൻ തന്റെ ഭൗതിക ആവശ്യങ്ങൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിലുണ്ടാകുന്ന മാറ്റമാണെന്ന് കാണാം. മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ എന്നത് വെറും ഉപകരണങ്ങളെയോ യന്ത്രങ്ങളെയോ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നതല്ല. പ്രകൃതിയെ പരിവർത്തനം ചെയ്യാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ കഴിവ്, അധ്വാനശക്തി, ശാസ്ത്രീയജ്ഞാനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഉൽപ്പാദനോപകരണങ്ങൾ, ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ, തൊഴിലിന്റെ സംഘടനാരൂപങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതിക പ്രക്രിയ മാത്രമല്ല; അത് സമൂഹത്തിലെ വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളെയും അധികാരവിതരണത്തെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും മനുഷ്യരുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളെയും ക്രമേണ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ചരിത്രപ്രക്രിയ കൂടിയാണ്.

ആദിമ മനുഷ്യസമൂഹങ്ങളിൽ കല്ലുപകരണങ്ങൾ, വേട്ടയാടൽ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, തീയുടെ നിയന്ത്രണം, പ്രാഥമിക കൃഷിരീതികൾ എന്നിവയായിരുന്നു ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ പ്രധാന രൂപങ്ങൾ. കൃഷിയുടെ വികസനം മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഒരു നിർണ്ണായക ഗുണപരമായ ചാട്ടമായിരുന്നു. ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനത്തിൽ മിച്ചം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവ് സ്ഥിരതാമസ സമൂഹങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി; അതോടൊപ്പം തൊഴിൽവിഭജനം, സ്വത്തുടമസ്ഥത, അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, സാമൂഹിക പദവിവ്യവസ്ഥ എന്നിവയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. ലോഹങ്ങളുടെ ഉപയോഗം, മെച്ചപ്പെട്ട കാർഷികോപകരണങ്ങൾ, ജലസേചനം, ഗതാഗതം തുടങ്ങിയവ ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിച്ചു. അതായത് ഓരോ പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തിയും മനുഷ്യന്റെ പ്രകൃതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തെ മാറ്റുന്നതിനൊപ്പം മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും മാറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കാർൽ മാർക്സ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയതുപോലെ, ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനരീതി അതിന്റെ സാമൂഹിക ഘടനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന പ്രധാന ശക്തിയാണ്. ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് ഇവിടെ കേന്ദ്രപ്രശ്നം. ഭൂമി, ഉപകരണങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, അധ്വാനം, ശാസ്ത്രീയജ്ഞാനം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ഉടമസ്ഥത വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ പലപ്പോഴും അതേ വേഗത്തിൽ മാറുന്നില്ല. അങ്ങനെ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസവും നിലവിലുള്ള ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പഴയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ തന്നെ പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസത്തിന് തടസ്സമായി മാറുന്നു. അപ്പോഴാണ് സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിനുള്ള ഭൗതിക സാഹചര്യം പാകപ്പെടുന്നത്.

ഫ്യൂഡൽ സമൂഹത്തിൽ ഭൂമിയായിരുന്നു പ്രധാന ഉൽപ്പാദനോപാധി. കർഷകന്റെ അധ്വാനവും പരിമിതമായ സാങ്കേതികവിദ്യയും ഭൂമിയുമായുള്ള ബന്ധവും ചേർന്നാണ് ആ സാമൂഹികഘടന നിലനിന്നത്. എന്നാൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ വികസിക്കുകയും വ്യാപാരം, നഗരങ്ങൾ, കരകൗശല ഉൽപ്പാദനം, ധനവിനിമയം, പുതിയ ആശയവിനിമയരീതികൾ എന്നിവ വളരുകയും ചെയ്തപ്പോൾ പഴയ ഫ്യൂഡൽബന്ധങ്ങൾ പുതിയ ശക്തികളുമായി സംഘർഷത്തിലായി. അച്ചടിയന്ത്രം അറിവിന്റെയും ആശയങ്ങളുടെയും വ്യാപനത്തെ വേഗത്തിലാക്കി. നീരാവിയന്ത്രം ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കി. വ്യവസായ വിപ്ലവം കൃഷികേന്ദ്രിത സമൂഹത്തെ ഫാക്ടറി അധിഷ്ഠിത വ്യവസായസമൂഹത്തിലേക്ക് മാറ്റി. അതോടൊപ്പം പുതിയ ഒരു വർഗ്ഗഘടനയും രൂപപ്പെട്ടു—ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥരായ ബൂർഷ്വാസിയും തന്റെ അധ്വാനശക്തി വിൽക്കേണ്ടി വന്ന തൊഴിലാളിവർഗ്ഗവും.

വ്യവസായ വിപ്ലവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സവിശേഷത മനുഷ്യന്റെ ശാരീരിക അധ്വാനശേഷിയെ യന്ത്രങ്ങളിലൂടെ വിപുലീകരിക്കുകയായിരുന്നു. നീരാവിയന്ത്രം, വൈദ്യുതി, അസംബ്ലി ലൈൻ, യന്ത്രവൽക്കരണം, വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം എന്നിവ മനുഷ്യന്റെ ശാരീരിക പ്രവർത്തനങ്ങളെ കൂടുതൽ വേഗത്തിലും കൃത്യതയിലും ആവർത്തനക്ഷമതയിലും നിർവഹിക്കാൻ യന്ത്രങ്ങളെ പ്രാപ്തമാക്കി. ഇതിലൂടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയിൽ വലിയ വർധനവുണ്ടായെങ്കിലും അതിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ സാമൂഹികമായി തുല്യമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെട്ടില്ല. ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത തൊഴിലാളിയുടെ അധ്വാനത്തെ മൂലധനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി. അതിനാൽ വ്യവസായ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിച്ചപ്പോഴും അത് തൊഴിലാളിയുടെ അന്യവൽക്കരണത്തിനും ചൂഷണത്തിനും പുതിയ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.

ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നാം മറ്റൊരു ഗുണപരമായ വഴിത്തിരിവിന്റെ മുമ്പിലാണ്. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും കൃത്രിമബുദ്ധിയും അഥവാ Artificial Intelligence (AI) ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസത്തെ മറ്റൊരു ഉയർന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയാണ്. വ്യവസായ വിപ്ലവം പ്രധാനമായും ശാരീരിക അധ്വാനത്തെ യന്ത്രവൽക്കരിച്ചെങ്കിൽ, ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവം മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധികവും വിവരസംസ്‌കരണപരവും തീരുമാനമെടുക്കുന്നതുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്കാണ് യന്ത്രവൽക്കരണത്തെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നത്. കമ്പ്യൂട്ടർ, ഇന്റർനെറ്റ്, ക്ലൗഡ് കംപ്യൂട്ടിംഗ്, ബിഗ് ഡാറ്റ, മെഷീൻ ലേണിംഗ്, ജനറേറ്റീവ് AI, റോബോട്ടിക്സ്, സ്വയംനിയന്ത്രിത സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്ന് മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ ചില പ്രവർത്തനങ്ങളെ യന്ത്രങ്ങളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്ന ഒരു പുതിയ ഘട്ടം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നത് വെറും കൂടുതൽ ശക്തമായ കമ്പ്യൂട്ടറുകളുടെ വരവല്ല. ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് മാറുന്നത്. ഒരു യന്ത്രത്തിന് നിർദ്ദിഷ്ടമായ ഒരു ശാരീരിക പ്രവർത്തനം ആവർത്തിച്ച് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, AI സംവിധാനങ്ങൾക്ക് വലിയ തോതിലുള്ള വിവരങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്യാനും മാതൃകകൾ തിരിച്ചറിയാനും പ്രവചനങ്ങൾ നടത്താനും ഭാഷ കൈകാര്യം ചെയ്യാനും ചിത്രങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്യാനും തീരുമാനങ്ങൾക്ക് സഹായം നൽകാനും ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ സ്വയം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാനും കഴിയും. വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ രോഗനിർണ്ണയത്തിന് സഹായിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ, ധനകാര്യത്തിൽ അപകടസാധ്യത വിലയിരുത്തുന്ന മാതൃകകൾ, വ്യവസായത്തിൽ പ്രവചനാത്മക പരിപാലനം, ഗതാഗതത്തിൽ റൂട്ട് ഒപ്റ്റിമൈസേഷൻ, വിതരണശൃംഖലകളുടെ നിയന്ത്രണം, വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ വ്യക്തിഗത പഠനസഹായം, ഉള്ളടക്ക നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇതിന്റെ പ്രതിഫലനം ഇതിനകം കാണാം.

ഇതോടെ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു പ്രധാന ഗുണപരമായ വ്യത്യാസം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വ്യവസായയുഗത്തിലെ യന്ത്രം മനുഷ്യന്റെ ശാരീരിക ശേഷിയുടെ വിപുലീകരണം ആയിരുന്നെങ്കിൽ, AI മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധിക ശേഷിയുടെ ഭാഗിക യന്ത്രവൽക്കരണവും വിപുലീകരണവും ആണ്. കണക്കുകൂട്ടൽ, വിവരസംസ്‌കരണം, വർഗ്ഗീകരണം, പ്രവചനം, മാതൃക തിരിച്ചറിയൽ, ഭാഷാപ്രവർത്തനം, ചില തീരുമാനപ്രക്രിയകൾ തുടങ്ങിയവ യന്ത്രങ്ങളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ AI-യെ ഒരു പുതിയ ഉപകരണം എന്നതിലുപരി ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസത്തിലെ ഒരു ചരിത്രപരമായ ചാട്ടമായി കാണാവുന്നതാണ്.

ഈ മാറ്റത്തോടെ ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ സ്വഭാവവും മാറുന്നു. വ്യവസായ മുതലാളിത്തത്തിൽ ഫാക്ടറികൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, ഭൂമി, ഖനികൾ, ഗതാഗത സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ പ്രധാന ഉൽപ്പാദനോപാധികളായിരുന്നു. ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ അവയ്ക്കൊപ്പം ഡാറ്റാ സെന്ററുകൾ, ക്ലൗഡ് അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, സെമികണ്ടക്ടറുകൾ, കമ്പ്യൂട്ടർ ശൃംഖലകൾ, പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, അൽഗോരിതങ്ങൾ, ഡാറ്റാബേസുകൾ, AI മോഡലുകൾ എന്നിവ നിർണ്ണായക ഉൽപ്പാദനശക്തികളായി മാറുന്നു. അതിനാൽ ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മൂലധനത്തിന്റെ ശക്തി ഫാക്ടറികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ മാത്രം അധിഷ്ഠിതമല്ല; വിവരപ്രവാഹങ്ങളെയും ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെയും അൽഗോരിതങ്ങളെയും ഡാറ്റയെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശേഷിയിലും അത് അധിഷ്ഠിതമാണ്.

ഇവിടെയാണ് ഡിജിറ്റൽ ഭൗതികവാദം എന്ന ആശയത്തിന് പ്രസക്തി ലഭിക്കുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ ലോകം പലപ്പോഴും “അമൂർത്തം”, “വസ്തുരഹിതം” എന്നിങ്ങനെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ അത്യന്തം ഭൗതികമായ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഓരോ AI സംവിധാനത്തിന്റെയും പിന്നിൽ സെമികണ്ടക്ടറുകൾ, അപൂർവ ധാതുക്കൾ, വൈദ്യുതി, ഡാറ്റാ സെന്ററുകൾ, ശീതീകരണ സംവിധാനങ്ങൾ, ഫൈബർ-ഓപ്റ്റിക് ശൃംഖലകൾ, ഉപഗ്രഹങ്ങൾ, തൊഴിലാളികളുടെ അധ്വാനം, പ്രോഗ്രാമർമാരുടെ അറിവ്, ഡാറ്റ ലേബലർമാരുടെ തൊഴിൽ, ആഗോള വിതരണശൃംഖലകൾ എന്നിവയുണ്ട്. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ എന്നത് ഭൗതികതയുടെ അഭാവമല്ല; മറിച്ച് ഭൗതികത ഒരു പുതിയ സങ്കീർണ്ണ രൂപത്തിൽ സംഘടിതമാകുന്നതാണ്.

ഈ പുതിയ ഡിജിറ്റൽ ഭൗതികവാദത്തിന്റെ മൂന്ന് കേന്ദ്ര ഉൽപ്പാദനശക്തികളായി പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, അൽഗോരിതങ്ങൾ, ഡാറ്റ എന്നിവയെ കാണാം. വ്യവസായ മുതലാളിത്തത്തിൽ ഫാക്ടറി ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നെങ്കിൽ, ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഒരു പുതിയ അടിസ്ഥാനസൗകര്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വ്യാപാരം, ആശയവിനിമയം, വിനോദം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഗതാഗതം, ധനകാര്യ ഇടപാടുകൾ, തൊഴിൽ തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ഡിജിറ്റൽ അന്തരീക്ഷത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കാനുള്ള കഴിവാണ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന്റെ സംയോജകശക്തി. എന്നാൽ അതേ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം പഴയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും പ്രാദേശിക വിപണികളെയും തൊഴിലിന്റെ പരമ്പരാഗതരൂപങ്ങളെയും തകർക്കുന്നതിനാൽ അതിൽ ശക്തമായ വിയോജകശക്തിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതായത് പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഒരേസമയം സമൂഹത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുകയും വിഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഒരു പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിനെ വെറും ഉപയോക്താക്കളെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നിഷ്പക്ഷ ഇടനിലക്കാരനായി കാണുന്നത് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക സ്വഭാവത്തെ മറച്ചുവയ്ക്കും. ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു വലിയ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഒരേസമയം വിപണി, വിതരണശൃംഖല, പരസ്യസംവിധാനം, ഡാറ്റ ശേഖരണ സംവിധാനം, ക്ലൗഡ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് അടിസ്ഥാനസൗകര്യം, ധനകാര്യ ശക്തി എന്നിവയായി പ്രവർത്തിക്കാം. അതിന്റെ വിവിധ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധം ഓരോ ഘടകത്തിന്റെയും ശക്തിയെ വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളുടെ പാളികളായ സംയോജിത സ്വഭാവം.

അൽഗോരിതങ്ങളും വെറും കമ്പ്യൂട്ടർ കോഡുകളല്ല. അവ സാമൂഹികമായി സംഘടിതമായ ഭൗതികശക്തികളാണ്. അവ വലിയ അളവിലുള്ള വിവരങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ശബ്ദത്തിൽ നിന്ന് സിഗ്നലുകൾ വേർതിരിക്കുന്നു; സാധ്യതകളിൽ നിന്ന് നിർദ്ദിഷ്ട തീരുമാനങ്ങളിലേക്കുള്ള വഴികൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. സെർച്ച് എഞ്ചിനുകൾ എന്താണ് ആദ്യം കാണേണ്ടതെന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നു; ശുപാർശാ സംവിധാനങ്ങൾ എന്താണ് ഉപയോക്താവ് കാണേണ്ടതെന്ന് സ്വാധീനിക്കുന്നു; ക്രെഡിറ്റ് അൽഗോരിതങ്ങൾ ആരാണ് വായ്പയ്ക്ക് യോഗ്യനെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു; നിയമന അൽഗോരിതങ്ങൾ ആരെ പരിഗണിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അങ്ങനെ അൽഗോരിതം ഉൽപ്പാദനത്തെ സഹായിക്കുന്ന ഉപകരണം മാത്രമല്ല, ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെയും വിതരണത്തിന്റെയും സാമൂഹിക സംഘടനയെ തന്നെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയായി മാറുന്നു.

എന്നാൽ അൽഗോരിതത്തിന്റെ സംയോജകശക്തിക്കൊപ്പം വിയോജകശക്തിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അത് സങ്കീർണ്ണതയെ ക്രമീകരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മനുഷ്യന്റെ തീരുമാനാധികാരം കുറയ്ക്കാം; കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ സുതാര്യത കുറയ്ക്കാം; യന്ത്രവൽക്കരണം തൊഴിൽഭാരം കുറയ്ക്കുമ്പോൾ തൊഴിൽ അവസരങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാം. മനുഷ്യാനുഭവവും സാമൂഹിക സംവാദവും അടിസ്ഥാനമാക്കിയിരുന്ന തീരുമാനങ്ങളെ കണക്കുകൂട്ടൽ സംവിധാനങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ സ്വയംഭരണത്തിനും പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ ഉയരുന്നു.

ഡാറ്റ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാന ഉൽപ്പാദനശക്തിയാണ്. വ്യവസായ വിപ്ലവത്തിന് കൽക്കരി, ഇരുമ്പ്, എണ്ണ തുടങ്ങിയവ നിർണ്ണായകമായിരുന്നെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഡാറ്റയാണ് പ്രധാന അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളിലൊന്ന്. ഓരോ തിരച്ചിലും, വാങ്ങലും, ആശയവിനിമയവും, ചലനവും, സാമൂഹിക ഇടപെടലും പുതിയ ഡാറ്റ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഡാറ്റ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ തീർന്നുപോകുന്നില്ല; മറിച്ച് ഉപയോഗത്തിലൂടെ കൂടുതൽ ഡാറ്റ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഡാറ്റയുടെ തുടർച്ചയായ ശേഖരണം ഡിജിറ്റൽ മൂലധനസഞ്ചയത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി മാറുന്നു.

എന്നാൽ ഡാറ്റയുടെ സമൃദ്ധി സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് സ്വയം നയിക്കുന്നില്ല. ഡാറ്റ ശേഖരിക്കുകയും വർഗ്ഗീകരിക്കുകയും വിശകലനം ചെയ്യുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കൈകളിൽ അത് കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ പുതിയ തരത്തിലുള്ള അധികാരബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. വ്യക്തിയുടെ ആശയവിനിമയം മെറ്റാഡാറ്റയായി മാറുന്നു; ശ്രദ്ധ അളക്കാവുന്ന “എൻഗേജ്മെന്റ്” ആയി മാറുന്നു; പെരുമാറ്റം പ്രവചിക്കാവുന്ന ഡാറ്റാ മാതൃകയായി മാറുന്നു; വ്യക്തിത്വം തന്നെ ഒരു ഡിജിറ്റൽ പ്രൊഫൈലായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ വ്യവസായ മുതലാളിത്തം ഊർജത്തെ ചലനമാക്കി പരിവർത്തനം ചെയ്തുവെങ്കിൽ, ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം ജീവിതത്തെ ഡാറ്റയാക്കി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.

ഇവിടെയാണ് മാർക്സിയൻ ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങൾ പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ പുനർവിചിന്തിക്കേണ്ടി വരുന്നത്. ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ മാറുമ്പോൾ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും മാറേണ്ടിവരും. എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും ഇപ്പോഴും പ്രധാനമായും സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിന്റെ കൈകളിലാണ്. ഫലമായി ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഒരു പുതിയ അധികാരവർഗ്ഗത്തിന്റെ രൂപം കാണാം—പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ബൂർഷ്വാസി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന വിഭാഗം. ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലൂടെ ഫ്യൂഡൽ പ്രഭുക്കന്മാർ അധികാരം നേടിയതുപോലെയോ ഫാക്ടറികളുടെയും യന്ത്രങ്ങളുടെയും ഉടമസ്ഥതയിലൂടെ വ്യവസായ ബൂർഷ്വാസി അധികാരം നേടിയതുപോലെയോ, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, ഡാറ്റ, അൽഗോരിതങ്ങൾ, ക്ലൗഡ് അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, AI സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ പുതിയ ഡിജിറ്റൽ മൂലധനശക്തി അധികാരം കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു.

അതിന്റെ മറുവശത്ത് ഒരു പുതിയ ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം രൂപപ്പെടുന്നു. പ്ലാറ്റ്‌ഫോം അധിഷ്ഠിത ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾ, ഡാറ്റ ലേബലർമാർ, കണ്ടന്റ് മോഡറേറ്റർമാർ, ഫ്രീലാൻസ് തൊഴിലാളികൾ, ആപ്പ് അധിഷ്ഠിത സേവനതൊഴിലാളികൾ, AI സംവിധാനങ്ങളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന തൊഴിലാളികൾ, ഡിജിറ്റൽ ഉള്ളടക്ക നിർമ്മാതാക്കൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അതിലുപരി, പ്രതിഫലം ലഭിക്കാതിരുന്നാലും സ്വന്തം പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾക്ക് ഡാറ്റ സൃഷ്ടിക്കുന്ന കോടിക്കണക്കിന് ഉപയോക്താക്കളെയും ഈ വിശാലമായ ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായാണ് കാണേണ്ടത്. പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം ഫാക്ടറിയിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; അതിന്റെ കൂട്ടായ ഉൽപ്പാദനപങ്ക് പലപ്പോഴും അതിന് തന്നെ വ്യക്തമായി ബോധ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല.

ഇവിടെ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സർവസാധാരണമായ പ്രവേശനവും സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയും തമ്മിലാണ് ഒന്നാമത്തെ വൈരുദ്ധ്യം. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ എല്ലാവർക്കും തുറന്ന പൊതുസ്ഥലങ്ങളെന്ന പ്രതീതി സൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴും അവിടെ നടക്കുന്ന ഓരോ ഇടപെടലും സ്വകാര്യ മൂലധനസഞ്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു. രണ്ടാമത്തേത് യന്ത്രവൽക്കരണവും തൊഴിലാളി പുറത്താക്കലും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതേ സമയം തൊഴിലവസരങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നു. മൂന്നാമത്തേത് അതിവ്യാപകമായ ബന്ധിപ്പിക്കലും അന്യവൽക്കരണവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമാണ്. മനുഷ്യർ മുമ്പെങ്ങുമില്ലാത്തത്ര പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ഏകാന്തതയും സാമൂഹിക വിഘടനവും വർധിക്കാം. നാലാമത്തേത് ആഗോളവൽക്കരണവും നിരീക്ഷണാധിഷ്ഠിത നിയന്ത്രണവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമാണ്. അതിർത്തികൾ മറികടക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകൾ മനുഷ്യരെ ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതേ ശൃംഖലകൾ തന്നെ കോർപ്പറേറ്റുകൾക്കും ഭരണകൂടങ്ങൾക്കും വിപുലമായ നിരീക്ഷണശേഷി നൽകുന്നു.

ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഒരു വിപുലമായ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടായി ഉപയോഗിക്കാം. ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ആശയങ്ങളെ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് പകർത്തുന്നതല്ല ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. മറിച്ച്, ക്വാണ്ടം സിദ്ധാന്തം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന അനിശ്ചിതത്വം, സാധ്യതകളുടെ സഹവർത്തിത്വം, പരസ്പരബന്ധിതത്വം, നോൺ-ലീനിയർ പരിണാമം, emergent properties എന്നിവ പോലുള്ള ആശയങ്ങളെ ഡയലക്ടിക്കൽ ഭൗതികവാദവുമായി സംവദിപ്പിച്ച് സങ്കീർണ്ണ സാമൂഹിക സംവിധാനങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു രീതിശാസ്ത്രപരമായ സാധ്യത വികസിപ്പിക്കുകയാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ യാഥാർത്ഥ്യം നിശ്ചലമായ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല; പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന, നിരന്തരം മാറുന്ന, പല തലങ്ങളിൽ സംഘടിതമായ പ്രക്രിയകളുടെ ചലനാത്മക ശൃംഖലയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വികാസത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട സാങ്കേതിക പുരോഗതിയായി കാണാനാവില്ല. കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് ശേഷി, ഡാറ്റ, മൂലധനം, തൊഴിൽവിപണി, നിയമവ്യവസ്ഥ, രാഷ്ട്രീയ അധികാരം, ഉപഭോക്തൃ സംസ്കാരം, വിദ്യാഭ്യാസം, സൈനികശക്തി, സാമൂഹിക മനശ്ശാസ്ത്രം എന്നിവയുടെ പരസ്പരബന്ധമാണ് AIയുടെ വികാസത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ചെറിയൊരു സാങ്കേതികമാറ്റം പോലും വലിയ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതം സൃഷ്ടിക്കാം; അതുപോലെ ഒരു സാമൂഹികമാറ്റം സാങ്കേതികവികാസത്തിന്റെ ദിശ തന്നെ മാറ്റുകയും ചെയ്യാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും കേന്ദ്ര ആശയങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഇരട്ട സ്വഭാവം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യരെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, വിവരവിനിമയം വേഗത്തിലാക്കുന്നു, അറിവിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം വർധിപ്പിക്കുന്നു, ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയകൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നു, വിഭവങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നു. ഈ നിലയിൽ അത് ശക്തമായ സംയോജകബലമാണ്. എന്നാൽ അതേ സാങ്കേതികവിദ്യ പരമ്പരാഗത തൊഴിലുകളെ ഇല്ലാതാക്കുകയും പ്രാദേശിക സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളെ തകർക്കുകയും അധികാരം കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും നിരീക്ഷണം വർധിപ്പിക്കുകയും സാമൂഹിക അന്യവൽക്കരണം ശക്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ നിലയിൽ അത് വിയോജകബലവുമാണ്. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയെ “നല്ലത്” അല്ലെങ്കിൽ “ചീത്ത” എന്ന ദ്വന്ദ്വത്തിൽ ഒതുക്കാനാവില്ല. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക സ്വഭാവം സംയോജകവും വിയോജകവുമായ ശക്തികളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.

AIയുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ ശക്തമാണ്. AI മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ അതിശയകരമായി വർധിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. ഒരു മനുഷ്യന് ദിവസങ്ങളോ ആഴ്ചകളോ വേണ്ടിവരുന്ന വലിയ തോതിലുള്ള വിവരവിശകലനം നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നടത്താൻ അതിന് കഴിയും. വ്യവസായത്തിൽ ഉൽപ്പാദനപ്രവാഹം ഒപ്റ്റിമൈസ് ചെയ്യാനും യന്ത്രങ്ങളുടെ പരിപാലനം മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കാനും കഴിയും. ഗതാഗതത്തിൽ റൂട്ടുകൾ മെച്ചപ്പെടുത്താനും ആവശ്യകത പ്രവചിക്കാനും കഴിയും. ആരോഗ്യരംഗത്ത് രോഗനിർണ്ണയത്തിന് സഹായിക്കാനും ചികിത്സാ തീരുമാനങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കാനും കഴിയും. ധനകാര്യത്തിൽ അപകടസാധ്യതകളും തട്ടിപ്പുകളും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. ഇങ്ങനെ AI സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന ശക്തമായ സംയോജകശക്തിയാണ്.

പക്ഷേ AIയുടെ അതേ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിൽ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാൻ AI ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് മനുഷ്യ തൊഴിലാളികളുടെ ആവശ്യം കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. ഇതോടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത ഉയരുമ്പോഴും തൊഴിലാളികളുടെ വരുമാനം കുറയാം. ഇവിടെ ഒരു നിർണ്ണായക വൈരുദ്ധ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു: സമൂഹത്തിന് കൂടുതൽ വസ്തുക്കളും സേവനങ്ങളും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി വർധിക്കുമ്പോൾ അവ വാങ്ങാനുള്ള ജനങ്ങളുടെ ശേഷി കുറയുന്നു. അതായത് ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ വളർച്ചയും സാമൂഹിക ഉപഭോഗശേഷിയുടെ ചുരുക്കവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകുന്നു.

മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടനയിൽ തൊഴിലാളി ഒരേസമയം ഉൽപ്പാദകനും ഉപഭോക്താവുമാണ്. തന്റെ അധ്വാനശക്തി വിറ്റ് ലഭിക്കുന്ന വേതനത്തിലൂടെയാണ് തൊഴിലാളി വിപണിയിൽ സാധനങ്ങളും സേവനങ്ങളും വാങ്ങുന്നത്. എന്നാൽ AI വ്യാപകമായി മനുഷ്യാധ്വാനത്തെ മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചാൽ ഈ ബന്ധത്തിൽ അടിസ്ഥാനപരമായ വിള്ളൽ ഉണ്ടാകുന്നു. കമ്പനിക്ക് കുറഞ്ഞ തൊഴിലാളികളോടെ കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാം; പക്ഷേ തൊഴിലില്ലാതായ ജനവിഭാഗത്തിന് ആ ഉൽപ്പാദനം വാങ്ങാനുള്ള വരുമാനം എവിടെനിന്ന് ലഭിക്കും? അതിനാൽ AI ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുടെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല, വിതരണത്തിന്റെയും ഉപഭോഗത്തിന്റെയും സാമൂഹികബന്ധത്തിന്റെ പ്രശ്നവും ഉയർത്തുന്നു.

ഇത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ തകർച്ച തെളിയിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നത് അതിരുകടന്ന ഒരു നിർണ്ണയമായിരിക്കും; ചരിത്രം പലവിധ സ്ഥാപനപരമായ പൊരുത്തപ്പെടുത്തലുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പറയാവുന്നത്, AI മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പഴയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തിയാണെന്നതാണ്. തൊഴിലാളികളുടെ പുനർപരിശീലനം, പുതിയ തൊഴിൽമേഖലകളുടെ സൃഷ്ടി, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, കുറഞ്ഞ ജോലി സമയം, സർവജനീന അടിസ്ഥാനവരുമാനം, പൊതുസേവനങ്ങളുടെ വ്യാപനം, പുതിയ നികുതി സംവിധാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പരിഹാരങ്ങൾ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഭാഗികമായി നിയന്ത്രിക്കാം. എന്നാൽ ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയും AI സൃഷ്ടിക്കുന്ന മിച്ചത്തിന്റെ സാമൂഹികവിതരണവും എന്ന അടിസ്ഥാനപ്രശ്നം പരിഹരിക്കാതെ വൈരുദ്ധ്യം നിലനിൽക്കും.

ഇവിടെ AIയുടെ മറ്റൊരു സവിശേഷത നിർണ്ണായകമാണ്. അത് വെറും തൊഴിലാളിയെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്ന യന്ത്രമല്ല; അറിവിന്റെയും തീരുമാനമെടുക്കൽശേഷിയുടെയും കേന്ദ്രീകരണം തന്നെ മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യയാണ്. പരമ്പരാഗത മുതലാളിത്ത സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഉൽപ്പാദനവും നിക്ഷേപവും വിതരണവും നിയന്ത്രിക്കാൻ വലിയ മാനേജീരിയൽ ശ്രേണികൾ ആവശ്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ AIക്ക് വലിയ തോതിലുള്ള വിവരങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിച്ച് പ്രവചനങ്ങളും പദ്ധതികളും നിർദ്ദേശങ്ങളും നൽകാൻ കഴിയുന്നതിനാൽ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണത്തിന്റെ ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൂടുതൽ വികേന്ദ്രീകരിക്കാനുള്ള സാധ്യത ഉയരുന്നു. യാഥാർത്ഥ്യസമയ ഡാറ്റ ഉപയോഗിച്ച് ആവശ്യകത, വിഭവലഭ്യത, ഉൽപ്പാദനശേഷി, വിതരണശൃംഖല എന്നിവ ഏകോപിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ഭാവിയിൽ വിപണി-അരാജകത്വത്തിന് പകരം കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായ ആസൂത്രണത്തിനുള്ള സാങ്കേതിക അടിസ്ഥാനമൊരുക്കാം.

ഇവിടെയാണ് AIയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം നിർണ്ണായകമാകുന്നത്. സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വതന്ത്രമായി വിമോചനമോ അടിച്ചമർത്തലോ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. അതിന്റെ സാമൂഹിക ഫലം അതിന്റെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും ഉപയോഗിക്കുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും നിർണ്ണയിക്കുന്നു. AI ഏതാനും കോർപ്പറേഷനുകളുടെ സ്വകാര്യ സ്വത്തായാൽ അത് നിരീക്ഷണം, തൊഴിൽനിയന്ത്രണം, പരസ്യം, ലാഭപരമാവധി, രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം എന്നിവയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം. അതേ AI പൊതുസ്വത്തായും സുതാര്യമായ ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണത്തിലുമാണെങ്കിൽ ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, വിഭവവിതരണം, കാലാവസ്ഥാ നിയന്ത്രണം, പൊതുഗതാഗതം, ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ എന്നിവയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം.

അതുകൊണ്ട് AIയുടെ ചോദ്യത്തെ “AI തൊഴിൽ ഇല്ലാതാക്കുമോ?” എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുക്കുന്നത് പര്യാപ്തമല്ല. കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം ഇതാണ്: AI ആരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്? ആരാണ് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്? AI സൃഷ്ടിക്കുന്ന അധിക ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ നേട്ടം ആരിലേക്ക് പോകുന്നു? ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ പുതിയ കേന്ദ്രം.

ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയിലൂടെ നിരീക്ഷണത്തിന്റെയും പെരുമാറ്റനിയന്ത്രണത്തിന്റെയും പുതിയ രൂപങ്ങളും വികസിക്കുന്നു. ആളുകൾ എന്താണ് കാണുന്നത്, എന്താണ് വാങ്ങുന്നത്, ഏത് വാർത്തയാണ് വായിക്കുന്നത്, ഏത് രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമാണ് ലഭിക്കുന്നത് തുടങ്ങിയവ അൽഗോരിതങ്ങൾ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയും. തൊഴിൽ നിയമനം, വായ്പാനുമതി, ഇൻഷുറൻസ്, പൊലീസ് നിരീക്ഷണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും സ്വയമേവ പ്രവർത്തിക്കുന്ന തീരുമാനസംവിധാനങ്ങൾ വളരുന്നു. ഇതോടെ അധികാരം വെറും ഫാക്ടറിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല; വിവരപ്രവാഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനും പെരുമാറ്റത്തെ പ്രവചിക്കാനും തീരുമാനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാനും കഴിയുന്ന ശേഷിയിലും അത് നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതിനെ ഡിജിറ്റൽ അധികാരത്തിന്റെ പുതിയ രൂപമായി കാണാം.

ഇത് പരമ്പരാഗത വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ രൂപത്തെ മാറ്റുന്നു. വ്യവസായ യുഗത്തിൽ തൊഴിലാളിയുടെ പ്രധാന പ്രശ്നം ഫാക്ടറിയിലെ അധ്വാനചൂഷണമായിരുന്നെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഡാറ്റാ ചൂഷണം, അൽഗോരിതമിക നിയന്ത്രണം, പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ആശ്രിതത്വം, ഗിഗ് തൊഴിൽ, നിരീക്ഷണം, ഡിജിറ്റൽ ഏകാധിപത്യം എന്നിവയും വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുടെ ഭാഗമാകുന്നു. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനം വേതനവർധനയും തൊഴിൽസുരക്ഷയും മാത്രമല്ല, ഡാറ്റയുടെ ഉടമസ്ഥത, അൽഗോരിതങ്ങളുടെ സുതാര്യത, AIയുടെ ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണം, ഡിജിറ്റൽ പൊതുസ്വത്ത്, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണം എന്നിവയും ആവശ്യപ്പെടേണ്ടിവരും.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടുത്ത സാധ്യതയായി ഡിജിറ്റൽ സോഷ്യലിസം എന്ന ആശയം ഉയരുന്നത്. ഇത് പഴയ വ്യവസായ സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ലളിതമായ ഡിജിറ്റൽ പതിപ്പായിരിക്കില്ല. ഡിജിറ്റൽ സോഷ്യലിസം എന്നത് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളെ സ്വകാര്യ ഏകാധിപത്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക പൊതുസ്വത്താക്കി മാറ്റുകയും, അൽഗോരിതങ്ങളെ സുതാര്യവും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതുമായ പൊതുസംവിധാനങ്ങളാക്കുകയും, ഡാറ്റയെ സ്വകാര്യ ചരക്കല്ലാതെ സാമൂഹിക പൊതുസമ്പത്തായി പരിഗണിക്കുകയും, AIയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ മനുഷ്യവിമോചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹികസംഘടനയെ സൂചിപ്പിക്കാം.

അത്തരമൊരു സംവിധാനത്തിൽ ഓട്ടോമേഷൻ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ കാരണമാകേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് അനാവശ്യ അധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യനെ മോചിപ്പിക്കുന്ന ഉപാധിയാകാം. ഇന്ന് എട്ട് മണിക്കൂർ ജോലി ആവശ്യമായ ഒരു പ്രവർത്തനം AIയും റോബോട്ടിക്സും ചേർന്ന് രണ്ട് മണിക്കൂറിൽ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഫലം തൊഴിൽ നഷ്ടപ്പെടലായി മാത്രം കാണേണ്ടതില്ല. സമൂഹം ആ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയെ തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കൽ, വിശ്രമസമയം വർധിപ്പിക്കൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനം, സാമൂഹികജീവിതം, മനുഷ്യവികസനം എന്നിവയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കാം. പ്രശ്നം സാങ്കേതികവിദ്യയിലല്ല; ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുടെ നേട്ടം ആരുടേതാകുന്നു എന്നതിലാണ്.

AIയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സാമൂഹിക സാധ്യത ശാസ്ത്രീയ ആസൂത്രണത്തിലാണ്. വിപണി ആവശ്യകതയുടെ അനിശ്ചിതത്വം, വിഭവങ്ങളുടെ പാഴാക്കൽ, അമിതോൽപ്പാദനം, ക്ഷാമം, വിതരണത്തിലെ അസന്തുലിതാവസ്ഥ തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളെ വലിയ തോതിലുള്ള യാഥാർത്ഥ്യസമയ ഡാറ്റയുടെ സഹായത്തോടെ കുറയ്ക്കാൻ AIയ്ക്ക് കഴിയും. എന്നാൽ ഇത് കേന്ദ്രീകൃതമായ ഒരു പുതിയ സാങ്കേതിക ബ്യൂറോക്രസിയെ സൃഷ്ടിക്കാതിരിക്കണമെങ്കിൽ AI ആസൂത്രണവും ജനാധിപത്യ തീരുമാനമെടുക്കലും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കണം. സാങ്കേതിക വിദഗ്ധരുടെ മാത്രം നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള AI സമൂഹത്തെ വിമോചിപ്പിക്കില്ല; ജനാധിപത്യപരമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന AI മാത്രമേ സാമൂഹിക വിമോചനത്തിനുള്ള ഉപാധിയാകൂ.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഇന്നത്തെ സമൂഹം ഒരൊറ്റ ഉറച്ച സാമ്പത്തികരൂപത്തിൽ മാത്രമല്ല നിലനിൽക്കുന്നത്. മുതലാളിത്ത വിപണി, സഹകരണ ഉൽപ്പാദനം, പൊതുമേഖല, ഡിജിറ്റൽ കോമൺസ്, സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, പ്ലാറ്റ്‌ഫോം സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, സാമൂഹിക സംരംഭങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ഒരേ സാമൂഹികമേഖലയിൽ പരസ്പരം ഇടപെടുന്നു. ഈ നിലയെ വിവിധ സാധ്യതകളുടെ ഒരു സാമൂഹിക “സൂപ്പർപോസിഷൻ” എന്ന ഉപമയിലൂടെ ചിന്തിക്കാം. ഇത് ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ സൂപ്പർപോസിഷന്റെ സാമൂഹിക സമാനതയാണെന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി അവകാശപ്പെടുന്നതല്ല; മറിച്ച് ഒരേ ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന വിവിധ സാമൂഹികസാധ്യതകൾ സഹവർത്തിക്കുന്ന അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക ഉപമയാണ്.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ AIയെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിയോജക ഏജന്റ് എന്ന നിലയിൽ കാണാം. AI സ്വയം മുതലാളിത്തത്തെ തകർക്കുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര ചരിത്രശക്തിയാണെന്നല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം. മറിച്ച് AIയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം വർധിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷിയാണ് അതിനുള്ളത്. മുതലാളിത്തം വേതനാധ്വാനം, ചരക്കുവിനിമയം, ലാഭസഞ്ചയം എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്. AI അതേ ഉൽപ്പാദനത്തെ കൂടുതൽ കൂടുതൽ മനുഷ്യാധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ഈ ബന്ധത്തിന്റെ ആന്തരിക സംഘർഷം ശക്തമാകുന്നു.

മുതലാളിത്തം AIയെ സ്വന്തം ലാഭത്തിനായി നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. AIയുടെ ഉടമസ്ഥത ഏതാനും കോർപ്പറേഷനുകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കാം; ഓട്ടോമേഷന്റെ നേട്ടം തൊഴിലാളികളിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാം; ഡാറ്റ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാം; പുതിയ ഡിജിറ്റൽ വാടകകൾ സൃഷ്ടിക്കാം; ഉപഭോഗത്തെ അൽഗോരിതങ്ങളിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കാം. അതിനാൽ AIയുടെ വിയോജകശക്തിയെ മുതലാളിത്തം സ്വന്തം പുതിയ സംയോജകശക്തിയാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശ്രമവും നടത്തും. ഇതാണ് പുതിയ ഡയലക്ടിക്കൽ സംഘർഷം: AIയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന സാധ്യതയും മൂലധനം അതിനെ സ്വകാര്യവൽക്കരിച്ച് ലാഭസഞ്ചയത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്ന ശക്തിയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം.

ഈ വൈരുദ്ധ്യം പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ സാധ്യത ഉയരും. എന്നാൽ ചരിത്രം യാന്ത്രികമായി ഒരു നിശ്ചിത ഫലത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നില്ല. സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വയം സോഷ്യലിസം സൃഷ്ടിക്കുകയില്ല. AIയെ ആരാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്, തൊഴിലാളികളും ജനങ്ങളും എങ്ങനെ സംഘടിതരാകുന്നു, രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങൾ എങ്ങനെ മാറുന്നു, സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയുടെ രൂപങ്ങൾ എങ്ങനെ വികസിക്കുന്നു, ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണം എത്രമാത്രം ശക്തമാണ് തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ദിശ നിർണ്ണയിക്കുക. അതുകൊണ്ട് “AI വന്നാൽ മുതലാളിത്തം സ്വാഭാവികമായി തകരും” എന്ന സാങ്കേതിക നിർണ്ണയവാദവും, “AI മുതലാളിത്തത്തെ എന്നേക്കുമായി കൂടുതൽ ശക്തമാക്കും” എന്ന മറുവശത്തെ നിർണ്ണയവാദവും ഒരുപോലെ അപര്യാപ്തമാണ്.

യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലാണ്. AIയുടെ വികസനം മനുഷ്യസമൂഹത്തിന് അഭൂതപൂർവമായ ഉൽപ്പാദനശേഷി നൽകുമ്പോൾ, ആ ഉൽപ്പാദനശേഷി സ്വകാര്യ ലാഭത്തിനായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ അതിന്റെ സാധ്യതകളെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവിടെ നിന്നാണ് ഒരു പുതിയ ചരിത്രപരമായ ചോദ്യം ഉയരുന്നത്: സാങ്കേതികവിദ്യയെ മൂലധനത്തിന്റെ ഉപകരണമാക്കി നിലനിർത്തണമോ, അതോ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ പൊതുസമ്പത്താക്കി മാറ്റണമോ?

ഈ ചോദ്യം വെറും സാമ്പത്തികപ്രശ്നമല്ല. അത് മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. AI മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യനെ മോചിപ്പിക്കുമോ, അതോ മനുഷ്യനെ തൊഴിൽവിപണിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി ഉപജീവനസുരക്ഷയില്ലാത്തവനാക്കുമോ? ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകൾ മനുഷ്യരെ കൂടുതൽ ബന്ധിപ്പിക്കുമോ, അതോ നിരീക്ഷണത്തിന്റെയും അന്യവൽക്കരണത്തിന്റെയും വലയത്തിലാക്കുമോ? ഡാറ്റ അറിവിന്റെ പൊതുസമ്പത്താകുമോ, അതോ സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിന്റെ പുതിയ എണ്ണയാകുമോ? അൽഗോരിതങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ കൂട്ടായ ബുദ്ധിയെ വികസിപ്പിക്കുമോ, അതോ മനുഷ്യന്റെ തീരുമാനാധികാരം കുറയ്ക്കുമോ? ഈ എല്ലാ ചോദ്യങ്ങൾക്കും സാങ്കേതികവിദ്യ മാത്രം ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല; സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയും വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയശക്തിയും നൽകുന്നു.

അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ചരിത്രഭൗതികവാദത്തെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് അതിനെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വ്യവസായ ഭൗതികവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ യന്ത്രം, ഫാക്ടറി, ഊർജം, ശാരീരിക അധ്വാനം എന്നിവയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ ഭൗതികവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം, അൽഗോരിതം, ഡാറ്റ, കംപ്യൂട്ടിംഗ് ശേഷി, നെറ്റ്‌വർക്ക്, AI, ഡിജിറ്റൽ അധ്വാനം എന്നിവ വരുന്നു. എന്നാൽ അവയുടെ അടിത്തറ ഇപ്പോഴും ഭൗതികമാണ്. ഡാറ്റാ സെന്ററുകൾക്ക് വൈദ്യുതി വേണം; AIക്ക് ചിപ്പ് വേണം; ചിപ്പുകൾക്ക് ധാതുക്കൾ വേണം; ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകൾക്ക് തൊഴിലാളികളുടെ അധ്വാനം വേണം. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം ഭൗതികതയിൽ നിന്ന് അകന്ന ഒരു പുതിയ ലോകമല്ല; ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ചരിത്രരൂപമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ മാറ്റത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ മറ്റൊരു നിർണ്ണായക ആശയം നൽകുന്നു: സംയോജനവും വിയോജനവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായിട്ടും പരസ്പരം നിർണ്ണയിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളാണ്. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ ലോകത്തെ അഭൂതപൂർവമായ രീതിയിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; അതേ സമയം സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. AI ഉൽപ്പാദനത്തെ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നു; അതേ സമയം തൊഴിലിനെ അസ്ഥിരമാക്കുന്നു. ഡാറ്റ അറിവിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതേ സമയം സ്വകാര്യ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ ഉപാധിയാകുന്നു. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ സർവജനീന പ്രവേശനം നൽകുന്നു; അതേ സമയം പുതിയ ഡിജിറ്റൽ ഏകാധിപത്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ ചലനശക്തി ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലാണ്.

ഇതുതന്നെയാണ് ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം അന്തിമമായ ഒരു സാമൂഹികരൂപമല്ലെന്നു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ മറ്റൊരു സാമൂഹികസംഘടനയുടെ ഭൗതിക സാധ്യതകൾ വളരുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ സ്വകാര്യ ഏകാധിപത്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പൊതുപ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളായി മാറാം. അൽഗോരിതങ്ങൾ രഹസ്യമായ കോർപ്പറേറ്റ് തീരുമാനോപാധികളിൽ നിന്ന് സുതാര്യമായ സാമൂഹിക ആസൂത്രണോപാധികളായി മാറാം. ഡാറ്റ സ്വകാര്യ ചരക്കിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക പൊതുസമ്പത്തായി മാറാം. AI ലാഭപരമാവധി ലക്ഷ്യമാക്കിയ യന്ത്രത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടായ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനശക്തിയായി മാറാം.

ഇത്തരം പരിവർത്തനം സാങ്കേതിക പുനർരൂപകൽപ്പന മാത്രം കൊണ്ടുണ്ടാകില്ല. അതിന് രാഷ്ട്രീയസമരം ആവശ്യമാണ്. കാരണം ഡിജിറ്റൽ വിഭവങ്ങളുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ നേട്ടം കൊയ്യുന്ന വർഗ്ഗങ്ങൾ അവയുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തെ സ്വമേധയാ അംഗീകരിക്കണമെന്നില്ല. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ സോഷ്യലിസത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റം സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ചയുടെ സ്വാഭാവിക ഫലം എന്നതിലുപരി ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിനായുള്ള ബോധപൂർവമായ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായിരിക്കും.

അവസാനമായി, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും AIയും മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ മറ്റൊരു സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റം മാത്രമല്ല. അവ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ഗുണപരമായ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഘട്ടമാണ്. വ്യവസായ വിപ്ലവം മനുഷ്യന്റെ ശാരീരിക ശേഷിയെ യന്ത്രത്തിലൂടെ വിപുലീകരിച്ചെങ്കിൽ, ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവം മനുഷ്യന്റെ വിവരസംസ്‌കരണശേഷിയെയും ബൗദ്ധികപ്രവർത്തനങ്ങളെയും യന്ത്രങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെയും വിനിമയത്തിന്റെയും പുതിയ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളാകുന്നു; അൽഗോരിതങ്ങൾ സാമൂഹികസംഘടനയുടെ പുതിയ പ്രവർത്തകരാകുന്നു; ഡാറ്റ പുതിയ അസംസ്കൃത വസ്തുവായി മാറുന്നു; AI ബൗദ്ധിക ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ പുതിയ ഘട്ടത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.

ഈ പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ ഒരേസമയം മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെയും പുതിയ അടിച്ചമർത്തലിന്റെയും സാധ്യതകൾ വഹിക്കുന്നു. അവ സമൂഹത്തിന്റെ സമ്പത്ത് വർധിപ്പിക്കാനും അധ്വാനസമയം കുറയ്ക്കാനും അറിവ് ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കാനും വിഭവവിതരണം കാര്യക്ഷമമാക്കാനും കഴിയും. അതേ സമയം അവ തൊഴിൽ നഷ്ടപ്പെടുത്താനും സമ്പത്ത് കേന്ദ്രീകരിക്കാനും നിരീക്ഷണം വ്യാപിപ്പിക്കാനും അൽഗോരിതമിക നിയന്ത്രണം ശക്തിപ്പെടുത്താനും കഴിയും. അതിനാൽ സാങ്കേതിക പുരോഗതിയുടെ ചരിത്രം സ്വയം വിമോചനത്തിന്റെ ചരിത്രമല്ല; സാങ്കേതികശക്തിയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ നിർണ്ണായക ചരിത്രപ്രവർത്തനം ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല; അവയുടെ വിമോചനസാധ്യതയെ സാമൂഹികമായി യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുക എന്നതാണ്. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളുടെ സ്വകാര്യ ഏകാധിപത്യത്തെ സാമൂഹിക പൊതുസ്വത്താക്കി മാറ്റുക, അൽഗോരിതങ്ങളെ സുതാര്യവും ജനാധിപത്യപരവുമായ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുക, ഡാറ്റയെ പൊതുസമ്പത്തായി സംരക്ഷിക്കുക, AIയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുനന്മയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുക, ഓട്ടോമേഷന്റെ നേട്ടം തൊഴിൽ നഷ്ടമായി അല്ല, മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രസമയമായും സൃഷ്ടിപരമായ ശേഷിയായും മാറ്റുക—ഇവയാണ് പുതിയ സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനദിശകൾ.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ AIയുടെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനത്തെ യന്ത്രം ഏറ്റെടുക്കുന്നു എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് ബോധപൂർവം സാമൂഹികമായി സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ഭൗതിക സാധ്യതയാണ് AI തുറന്നിടുന്നത്. എന്നാൽ ആ സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാകണമെങ്കിൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികസനത്തിന് തുല്യമായ രീതിയിൽ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും മാറണം. AI സൃഷ്ടിക്കുന്ന സമൃദ്ധി ഏതാനും ഡിജിറ്റൽ മൂലധനശക്തികളുടെ സ്വകാര്യസമ്പത്തായി തുടരുകയാണെങ്കിൽ അത് പുതിയ തരത്തിലുള്ള ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തെയും സാങ്കേതിക ആധിപത്യത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്തും. മറിച്ച് AI, ഡാറ്റ, പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, അൽഗോരിതങ്ങൾ എന്നിവ സാമൂഹികമായി ഉടമസ്ഥതയിലും ജനാധിപത്യപരമായ നിയന്ത്രണത്തിലുമെത്തുകയാണെങ്കിൽ അവ മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഉപകരണങ്ങളായി മാറാം.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയുടെ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം “AI ഉണ്ടാകുമോ?” എന്നതല്ല. AI ഇതിനകം മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞു. യഥാർത്ഥ ചോദ്യം “AI ആരുടെ കൈകളിലായിരിക്കും, ആരുടെ താൽപര്യത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കും, അതിന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ നേട്ടം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടും?” എന്നതാണ്. ഈ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം തന്നെയാണ് ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങളെയും സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ ദിശയെയും നിർണ്ണയിക്കുക.

അവസാനം, സാങ്കേതികവിദ്യയെ ഭയന്ന് അതിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയല്ല മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം. അതിന്റെ അന്തർവിരുദ്ധതകളെ മനസ്സിലാക്കി, അതിന്റെ വിയോജകശക്തിയെ സാമൂഹിക വിമോചനത്തിന്റെ ദിശയിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുകയാണ് വേണ്ടത്. വ്യവസായ മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിച്ച ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പരിവർത്തനത്തിനായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കേണ്ടിവന്നതുപോലെ, ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിച്ച പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളും ഡാറ്റയും അൽഗോരിതങ്ങളും AIയും മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ സമ്പത്താക്കി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കേണ്ട ചരിത്രപരമായ ആവശ്യകത ഉയർന്നുവരുന്നു. അപ്പോൾ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ ബോധപൂർവം നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാമൂഹികശക്തിയായി മാറും.

ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ചരിത്രപരമായ സാധ്യത അതിലാണ്: ഓട്ടോമേഷൻ തൊഴിലില്ലായ്മയല്ല, വിമോചനമാകുക; ഡാറ്റ നിരീക്ഷണമല്ല, സാമൂഹിക അറിവാകുക; പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഏകാധിപത്യമല്ല, പൊതുസമ്പത്താകുക; AI ലാഭസഞ്ചയത്തിന്റെ യന്ത്രമല്ല, മനുഷ്യവികസനത്തിന്റെ ഉപാധിയാകുക. ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം മനുഷ്യവിമോചനവുമായി യോജിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹികബന്ധത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രസാധ്യത സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുക.

ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും AIയും ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ഘടനയിൽ വരുത്തുന്ന മാറ്റത്തിന്റെ മറ്റൊരു നിർണ്ണായക വശം മൂല്യം എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിലെ മാറ്റമാണ്. വ്യവസായ മുതലാളിത്തത്തിൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ മനുഷ്യാധ്വാനവും ഭൗതിക വസ്തുക്കളുടെ പരിവർത്തനവുമായിരുന്നു. ഒരു ഫാക്ടറിയിൽ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ യന്ത്രങ്ങളുടെയും തൊഴിലാളികളുടെയും സഹായത്തോടെ ചരക്കുകളായി മാറുന്നു. എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഒരേ ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പന്നം കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് വിതരണം ചെയ്യാൻ അധിക ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനം ആവശ്യമില്ല. ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, ഒരു ഡിജിറ്റൽ മോഡൽ, ഒരു അൽഗോരിതം, ഒരു ഡാറ്റാസെറ്റ് എന്നിവ ഒരിക്കൽ സൃഷ്ടിച്ചശേഷം അതിന്റെ പകർപ്പുകൾ വളരെ കുറഞ്ഞ അധിക ചെലവിൽ അനന്തമായി വിതരണം ചെയ്യാൻ കഴിയും. ഇതോടെ മൂല്യത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനം, പുനർഉൽപ്പാദനം, വിതരണം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പരമ്പരാഗത ബന്ധം മാറുന്നു.

ഇവിടെ മാർക്സിന്റെ മൂല്യസിദ്ധാന്തത്തെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ പ്രയോഗപരിധി കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ പകർപ്പ് നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള അതിരുകുറഞ്ഞ ചെലവ് മൂല്യവും വിലയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. ഒരു ഡിജിറ്റൽ ഫയൽ അനന്തമായി പകർത്താനാകുമെങ്കിലും അതിനെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനായി ആവശ്യമായ മനുഷ്യാധ്വാനം, കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് വിഭവങ്ങൾ, വൈദ്യുതി, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, ഗവേഷണം, ഡാറ്റ ശേഖരണം എന്നിവ ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ “അമൂർത്തമായ” ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ പിന്നിൽ അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ ഭൗതികവും സാമൂഹികവുമായ അധ്വാനശൃംഖല നിലനിൽക്കുന്നു.

എന്നാൽ മൂലധനം ഈ പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ ലാഭം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് ഉൽപ്പന്നം വിൽക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രം അല്ല. പ്രവേശനാവകാശം, ഡാറ്റ, ശ്രദ്ധ, നെറ്റ്‌വർക്ക്, പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ആശ്രിതത്വം, അൽഗോരിതമിക നിയന്ത്രണം എന്നിവയും വരുമാനത്തിന്റെ ഉറവിടങ്ങളാകുന്നു. ഉപയോക്താവിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് പണം ഈടാക്കാത്ത സേവനങ്ങൾ പോലും ഉപയോക്താവിന്റെ ശ്രദ്ധയും പെരുമാറ്റവും ഡാറ്റയും സാമ്പത്തിക മൂല്യത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ ഉപഭോക്താവും ഉൽപ്പാദകനും തമ്മിലുള്ള പരമ്പരാഗത അതിർത്തി മങ്ങുന്നു. ഉപഭോക്താവ് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഓരോ ഡിജിറ്റൽ സേവനത്തിലൂടെയും ഒരേസമയം പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിനായി പുതിയ ഡാറ്റയും പ്രവചനശേഷിയും വിപണി വിവരവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതോടെ ഉപയോക്താവിന്റെ പ്രവർത്തനം തന്നെ ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാകുന്നു. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ഒരു വ്യക്തി എഴുതുന്ന കുറിപ്പ്, ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ചിത്രം, നടത്തുന്ന തിരച്ചിൽ, കാണുന്ന വീഡിയോ, നടത്തുന്ന വാങ്ങൽ, സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്ഥലം തുടങ്ങിയവ വ്യക്തിയുടെ സ്വകാര്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാണെങ്കിലും അതേ സമയം ഡിജിറ്റൽ മൂലധനത്തിന് അസംസ്കൃത വസ്തുവുമാണ്. ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പ്രത്യേകത: മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യന്റെ ദൈനംദിന ജീവിതപ്രവർത്തനങ്ങളും മൂല്യസൃഷ്ടിയുടെ പ്രക്രിയയിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തിയാണ് മനുഷ്യശ്രദ്ധ. വ്യവസായ മുതലാളിത്തം ഭൂമി, യന്ത്രം, അധ്വാനം, അസംസ്കൃത വസ്തു എന്നിവയെ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളാക്കി മാറ്റിയെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം മനുഷ്യന്റെ ശ്രദ്ധയെയും പെരുമാറ്റത്തെയും അളക്കാവുന്ന സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. പരസ്യാധിഷ്ഠിത പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾക്ക് ഉപയോക്താവ് എത്ര സമയം ചെലവഴിക്കുന്നു, എന്താണ് നോക്കുന്നത്, എന്താണ് ഒഴിവാക്കുന്നത്, ഏത് ഉള്ളടക്കത്തിൽ പ്രതികരിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങൾ സാമ്പത്തികമായി വിലപ്പെട്ടതാണ്.

ഇവിടെ ഒരു പുതിയ വൈരുദ്ധ്യം ഉയരുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ശ്രദ്ധ പരിമിതമാണ്; എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളുടെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യം പരമാവധി ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റുന്നതിലാണ്. അതിനാൽ കൂടുതൽ സമയം ഉപയോക്താവിനെ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ നിലനിർത്തുന്ന ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രമായ ശ്രദ്ധയും പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന്റെ ലാഭപരമായ ലക്ഷ്യവും തമ്മിൽ സംഘർഷം രൂപപ്പെടുന്നു. അൽഗോരിതം മനുഷ്യന്റെ താൽപര്യം മനസ്സിലാക്കുന്നതിനൊപ്പം മനുഷ്യന്റെ താൽപര്യത്തെ തന്നെ രൂപപ്പെടുത്താനും തുടങ്ങുന്നു.

ഇത് ഉപഭോഗത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലും മാറ്റം വരുത്തുന്നു. പഴയ വിപണിയിൽ പരസ്യം ഉപഭോക്താവിനെ ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തെക്കുറിച്ച് അറിയിക്കുകയായിരുന്നു പ്രധാനമായും ചെയ്തിരുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ വിപണിയിൽ AIയും ബിഗ് ഡാറ്റയും ഉപഭോക്താവിന്റെ പെരുമാറ്റം പ്രവചിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് അതിനെ സജീവമായി സ്വാധീനിക്കുന്നതിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. അതിനാൽ വിപണി മനുഷ്യന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളെ കണ്ടെത്തുന്നത് മാത്രമല്ല, അവയെ നിർമ്മിക്കുന്ന സംവിധാനമായും മാറുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യവും മൂലധനത്തിന്റെ ആവശ്യവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി ഇതിലൂടെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു.

മാർക്സ് വിശകലനം ചെയ്ത അധ്വാനത്തിന്റെ അന്യവൽക്കരണം വ്യവസായ തൊഴിലാളിയുടെ സാഹചര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. തൊഴിലാളി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന വസ്തുവിന്റെ ഉടമയല്ല; ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയിലും അയാൾക്ക് പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണമില്ല; തന്റെ അധ്വാനത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ നിന്ന് അയാൾ വേർപെടുന്നു. ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഈ അന്യവൽക്കരണം പുതിയ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. തൊഴിലാളി നിർവഹിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ക്രമേണ അൽഗോരിതമികമായി നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു. ഏത് ജോലി ചെയ്യണം, എത്ര വേഗത്തിൽ ചെയ്യണം, എത്ര ഉപഭോക്താക്കളെ സേവിക്കണം, ഏത് റൂട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കണം, എത്ര സമയം ഒരു ജോലിക്ക് നൽകണം എന്നിവ പലപ്പോഴും മനുഷ്യ മാനേജർ തീരുമാനിക്കുന്നതിനു പകരം ഒരു ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഇത് കൂടുതൽ വ്യക്തമാണ്. തൊഴിലാളിക്ക് മേൽ നേരിട്ട് നിൽക്കുന്ന ഒരു മാനേജർ ഇല്ലെങ്കിലും അൽഗോരിതം തന്നെയാണ് ഒരു അദൃശ്യ മാനേജറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ജോലി ലഭിക്കുന്നത്, റേറ്റിംഗ്, വരുമാനം, പ്രോത്സാഹനം, പിഴ, പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലെ ദൃശ്യത എന്നിവ അൽഗോരിതമിക തീരുമാനങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ പഴയ ഫാക്ടറി മേൽനോട്ടത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് അൽഗോരിതമിക മേൽനോട്ടം വരുന്നു.

ഇതിന്റെ വിരോധാഭാസം ശ്രദ്ധേയമാണ്. തൊഴിലാളിക്ക് കൂടുതൽ “സ്വാതന്ത്ര്യം” ലഭിച്ചതായി തോന്നാം—സ്ഥിരമായ മേൽനോട്ടക്കാരനില്ല, ഇഷ്ടമുള്ള സമയത്ത് ജോലി ചെയ്യാം, പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലൂടെ സ്വതന്ത്രമായി സേവനം നൽകാം. എന്നാൽ ഈ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അടിയിൽ പുതിയ ആശ്രിതത്വം നിലനിൽക്കാം. ജോലി നൽകുന്നതും വിലയിരുത്തുന്നതും അൽഗോരിതം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ തൊഴിലാളിയുടെ യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രണശേഷി കുറയുന്നു. ഇത് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷരൂപത്തിനുള്ളിലെ നിയന്ത്രണം എന്ന പുതിയ ഡിജിറ്റൽ വൈരുദ്ധ്യമാണ്.

AI മനുഷ്യന്റെ പല ബൗദ്ധിക പ്രവർത്തനങ്ങളും ഏറ്റെടുക്കുന്ന ഘട്ടത്തിൽ “തൊഴിൽ” എന്ന ആശയം തന്നെ പുനർനിർവചിക്കേണ്ടിവരും. മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന ഓരോ പ്രവർത്തനവും സാമ്പത്തികമായി ആവശ്യമായ തൊഴിൽ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിന് അർത്ഥം നൽകുന്ന പല പ്രവർത്തനങ്ങളും വിപണിയിൽ വേതനം ലഭിക്കുന്ന തൊഴിൽരൂപങ്ങളല്ല. പരിചരണം, കുട്ടികളുടെ വളർച്ച, മുതിർന്നവരുടെ പരിപാലനം, കല, സൗഹൃദം, സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തം, അറിവിന്റെ സ്വതന്ത്രവിനിമയം, സ്വയംവിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയവ സാമൂഹികമായി അത്യന്തം പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്.

AIയും ഓട്ടോമേഷനും ആവശ്യമായ ഉൽപ്പാദനതൊഴിലിന്റെ അളവ് കുറയ്ക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അവസരങ്ങളെ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ചരിത്രപരമായ സാധ്യതയാണ്. പക്ഷേ മുതലാളിത്തത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ ഉപജീവനം വേതനതൊഴിലുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ തൊഴിൽ കുറയുന്നത് വിമോചനമാകാതെ ഭീഷണിയായി മാറുന്നു. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം “തൊഴിൽ ഇല്ലാതാകുമോ?” എന്നതല്ല; തൊഴിൽ ഉപജീവനത്തിനുള്ള നിർബന്ധിത മാർഗമായി തുടരണോ, അതോ മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക സംഭാവനകളിൽ ഒന്നായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടണോ? എന്നതാണ്.

AIയുടെ പൂർണ്ണ സാമൂഹികവൽക്കരണം സംഭവിച്ചാൽ മനുഷ്യന്റെ ജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ അധ്വാനസമയം ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. അപ്പോൾ മനുഷ്യവികസനത്തിന്റെ അളവുകോൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ അളവിൽ നിന്ന് ജീവിതത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിലേക്ക് മാറാം. മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രസമയം, ആരോഗ്യസ്ഥിതി, വിദ്യാഭ്യാസം, സൃഷ്ടിപരമായ കഴിവുകൾ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം എന്നിവ സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയുടെ പ്രധാന സൂചകങ്ങളായി മാറാം.

AIയുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും ഗൗരവമുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് സമൃദ്ധി തന്നെ പ്രതിസന്ധിയാകാനുള്ള സാധ്യതയാണ്. മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ഇതുവരെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളുടെ വലിയൊരു ഭാഗം ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ അപര്യാപ്തതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. ഭക്ഷണം കുറവ്, ഉൽപ്പാദനോപകരണങ്ങളുടെ കുറവ്, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പരിമിതി തുടങ്ങിയവ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങളായിരുന്നു. എന്നാൽ AIയും ഓട്ടോമേഷനും വ്യാപകമാകുന്ന ഭാവിയിൽ ചില മേഖലകളിൽ ഉൽപ്പാദനശേഷി മനുഷ്യാവശ്യങ്ങളെക്കാൾ വളരെ വേഗത്തിൽ വളരാൻ കഴിയും.

മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പ്രശ്നം ഇവിടെ പുതിയ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ അല്ല, ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ച സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാനുള്ള സാമൂഹിക വരുമാനം അപര്യാപ്തമായതിനാലാണ് പ്രശ്നം ഉണ്ടാകുന്നത്. യന്ത്രങ്ങൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയും; എന്നാൽ ജനങ്ങൾക്ക് വാങ്ങാനുള്ള ശേഷിയില്ലെങ്കിൽ വിപണി ചുരുങ്ങും. അതിനാൽ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ വികസനം ഉപഭോഗശേഷിയുടെ വികസനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്ത പക്ഷം അമിതോൽപ്പാദനത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകും.

മുതലാളിത്തം ഇതിന് താൽക്കാലികമായി പല മാർഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചേക്കാം—കടം വ്യാപിപ്പിക്കൽ, പുതിയ ഉപഭോഗമേഖലകൾ സൃഷ്ടിക്കൽ, ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ കൃത്രിമമായ കാലഹരണപ്പെടുത്തൽ, ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങളുടെ വാടക, ഡാറ്റാ വാണിജ്യവൽക്കരണം, പുതിയ വിപണികൾ കണ്ടെത്തൽ തുടങ്ങിയവ. എന്നാൽ ഇവ ഉൽപ്പാദനശക്തിയും സാമൂഹിക ഉപഭോഗശേഷിയും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കണമെന്നില്ല.

ഇവിടെ “സമൃദ്ധി” എന്ന ആശയം തന്നെ പുനർചിന്തിക്കേണ്ടിവരും. ഒരു സമൂഹത്തിന് എല്ലാവർക്കും ആവശ്യമായ ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, വാസസ്ഥലം, ആരോഗ്യപരിരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഗതാഗതം, വിവരസൗകര്യം എന്നിവ കുറഞ്ഞ മനുഷ്യാധ്വാനത്തിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, ക്ഷാമത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വിതരണം എന്തുകൊണ്ട് തുടരണമെന്ന ചോദ്യം ഉയരും. ഇതാണ് AIയുടെ സാമൂഹിക വിപ്ലവസാധ്യതയുടെ കേന്ദ്രം.

ഡിജിറ്റൽ വിഭവങ്ങളുടെ ഒരു പ്രത്യേക സവിശേഷത അവയുടെ പങ്കിടാവുന്ന സ്വഭാവമാണ്. ഭൗതിക വസ്തുവിൽ ഒരാൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ മറ്റൊരാൾക്ക് അതേ വസ്തു ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയാതെ വരാം. എന്നാൽ അറിവും സോഫ്റ്റ്‌വെയറും ഡിജിറ്റൽ ഡാറ്റയും പല സാഹചര്യങ്ങളിലും ഒരേസമയം അനേകം ആളുകൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാം. ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ കോമൺസിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ.

ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനശേഖരങ്ങൾ, പൊതുഡാറ്റ, പങ്കിടാവുന്ന ശാസ്ത്രീയ ഡാറ്റാബേസുകൾ, സഹകരണ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ തുടങ്ങിയവ ഈ സാധ്യതയുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവയിൽ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലൂടെ മാത്രം അല്ല; കൂട്ടായ അറിവിന്റെയും സഹകരണത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്.

ഇവിടെ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അന്തർവിരുദ്ധ സ്വഭാവം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അറിവ് സാങ്കേതികമായി അനന്തമായി പകർത്താൻ കഴിയുമ്പോഴും ബൗദ്ധികസ്വത്തവകാശം അതിന് കൃത്രിമ ക്ഷാമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയർ കോപ്പി ചെയ്യുന്നതിന് വലിയ അധിക ചെലവ് ഇല്ലെങ്കിലും അതിന്റെ ഉപയോഗത്തിന് ലൈസൻസ് ഫീസ് ഈടാക്കാം. ഒരു ഡിജിറ്റൽ ഡാറ്റാസെറ്റ് അനേകം പേർക്ക് ഒരേസമയം ഉപയോഗിക്കാനാകുമ്പോഴും അത് സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിൽ അടച്ചുവയ്ക്കാം. അതായത് ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭൗതിക സമൃദ്ധിയും മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിക്കുന്ന കൃത്രിമ ക്ഷാമവും തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു.

ഈ വൈരുദ്ധ്യമാണ് ഡിജിറ്റൽ സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭൗതിക സാധ്യത. ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ പൊതുസ്വത്തായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടാൽ അറിവിന്റെ സാമൂഹിക പുനർഉൽപ്പാദനം സ്വകാര്യ ലാഭത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് ഭാഗികമായെങ്കിലും മോചിപ്പിക്കാനാകും.

ക്ലാസിക്കൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ചിന്തയിൽ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണം പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയമായിരുന്നു. എന്നാൽ വലിയ തോതിലുള്ള സങ്കീർണ്ണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ കൃത്യമായി ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള വിവരശേഖരണവും കണക്കുകൂട്ടൽശേഷിയും ചരിത്രപരമായി പരിമിതമായിരുന്നു. വിപണി സംവിധാനത്തിന്റെ ഒരു വാദം, സമൂഹത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് വ്യക്തികളുടെ വിവരങ്ങൾ കേന്ദ്രമായി ശേഖരിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കുക അസാധ്യമാണെന്നതാണ്. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും AIയും ഈ വാദത്തിന്റെ ചില പ്രായോഗിക പരിമിതികളെ മാറ്റാൻ കഴിയും.

യാഥാർത്ഥ്യസമയ ഡാറ്റ, വിതരണശൃംഖലാ വിവരങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനശേഷി, ജനസംഖ്യാ ആവശ്യങ്ങൾ, കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ, ഗതാഗതം, ഊർജോപയോഗം, ഭക്ഷ്യവിതരണം തുടങ്ങിയ അനവധി വിവരങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച് വിശകലനം ചെയ്യാൻ AIയ്ക്ക് കഴിയും. അതുവഴി ഒരു സമൂഹത്തിന് എന്ത് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കണം, എത്ര ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കണം, എവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കണം, എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യണം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ കൃത്യമായ മാതൃകകൾ വികസിപ്പിക്കാം.

എന്നാൽ ഇതിനെ “AI എല്ലാം തീരുമാനിക്കും” എന്ന സാങ്കേതികാധിപത്യമായി കാണുന്നത് അപകടകരമാണ്. മനുഷ്യാവശ്യങ്ങൾ കണക്കുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. നീതി, സമത്വം, സ്വാതന്ത്ര്യം, പരിസ്ഥിതി, സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം, മനുഷ്യഗൗരവം തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങളെ അൽഗോരിതം സ്വയം നിർണ്ണയിക്കില്ല. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ ശാസ്ത്രീയ ആസൂത്രണം AIയുടെ കണക്കുകൂട്ടൽശേഷിയും മനുഷ്യരുടെ ജനാധിപത്യ തീരുമാനമെടുക്കലും തമ്മിലുള്ള സംയോജനമായിരിക്കണം.

AIയുടെ വികാസം മനുഷ്യബോധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദാർശനിക ചോദ്യങ്ങളെയും കൂടുതൽ മൂർച്ചയാക്കുന്നു. മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ യന്ത്രങ്ങൾ അനുകരിക്കുമ്പോൾ “ബുദ്ധി” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം എന്താണ് എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. വിവരസംസ്‌കരണം, മാതൃക തിരിച്ചറിയൽ, ഭാഷാ ഉൽപ്പാദനം, തീരുമാനസഹായം എന്നിവയിൽ AI മനുഷ്യനെ മറികടക്കാൻ കഴിയുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ ഇതിൽ നിന്ന് യന്ത്രത്തിന് മനുഷ്യന്റെ മുഴുവൻ ബോധവും ലഭിച്ചു എന്ന് നിഗമനം ചെയ്യാനാവില്ല.

മനുഷ്യബോധം വെറും വിവരസംസ്‌കരണമല്ല. ശരീരാനുഭവം, സാമൂഹികബന്ധം, ചരിത്രപരമായ അനുഭവം, വികാരം, ആഗ്രഹം, മൂല്യബോധം, സ്വയംബോധം, പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ജീവിക്കുന്ന ബന്ധം എന്നിവ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ AIയുടെ വളർച്ച മനുഷ്യബോധത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനേക്കാൾ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള പ്രേരണയായി മാറാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മനുഷ്യനും യന്ത്രവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ “മനുഷ്യൻ vs യന്ത്രം” എന്ന ലളിതമായ ദ്വന്ദ്വത്തിൽ കാണേണ്ടതില്ല. മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച AI മനുഷ്യന്റെ അറിവിന്റെ സാമൂഹികവൽക്കരിച്ച ഒരു രൂപമാണ്. എന്നാൽ അത് തിരിച്ചും മനുഷ്യന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും തീരുമാനങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യനും AIയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പരസ്പരം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധം ആയി മാറുന്നു.

AIയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ വർഗ്ഗസമരം പഴയ രൂപത്തിൽ മാത്രം തുടരില്ല. ഫാക്ടറി ഉടമയും തൊഴിലാളിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തുടരുമെങ്കിലും അതിനൊപ്പം പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടും: ഡാറ്റയുടെ ഉടമയും ഡാറ്റ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വ്യക്തിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം; പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഉടമയും പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിനെ ആശ്രയിക്കുന്ന തൊഴിലാളിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം; AI മോഡൽ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സ്ഥാപനവും അതിന്റെ തീരുമാനത്തിന് വിധേയരാകുന്ന ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം; അൽഗോരിതം രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നവരും അൽഗോരിതമിക തീരുമാനങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനത്തിന് പുതിയ ആവശ്യങ്ങൾ ഉയർത്തേണ്ടിവരും. “ന്യായമായ വേതനം” എന്ന ആവശ്യത്തോടൊപ്പം “ഡാറ്റയുടെ മേൽ സാമൂഹിക അവകാശം”, “അൽഗോരിതമിക സുതാര്യത”, “AI തീരുമാനങ്ങളിൽ മനുഷ്യ മേൽനോട്ടം”, “ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ പൊതുസ്വത്ത്”, “ഓട്ടോമേഷന്റെ നേട്ടത്തിന്റെ സാമൂഹികവൽക്കരണം”, “തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കൽ” തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങളും പ്രധാനമാകും.

ഇവിടെ വർഗ്ഗബോധത്തിന്റെ ആശയത്തിനും പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളിക്ക് താൻ ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ഫാക്ടറിയിലെ കൂട്ടായ അനുഭവത്തിലൂടെ നേരിട്ട് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളി പലപ്പോഴും ഒറ്റപ്പെട്ട വ്യക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അവൻ മറ്റൊരു തൊഴിലാളിയുമായി ഒരേ സ്ഥലത്ത് ഇല്ല; അവന്റെ തൊഴിൽ പലപ്പോഴും ഒരു പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന്റെ അൽഗോരിതം വഴി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ കൂട്ടായ ബോധം സ്വാഭാവികമായി രൂപപ്പെടില്ല. അതിന് പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങളും പുതിയ രാഷ്ട്രീയഭാഷയും ആവശ്യമാണ്.

ചരിത്രപരമായി മനുഷ്യൻ സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിപ്പിച്ചത് പ്രകൃതിയുമായുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ തന്റെ ശേഷി വർധിപ്പിക്കാനാണ്. ഓരോ സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റവും മനുഷ്യനെ ചില നിർബന്ധിത അധ്വാനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നേട്ടം പലപ്പോഴും പുതിയ ചൂഷണരൂപങ്ങളായി തിരിച്ചുവന്നു. AIയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യം പരമാവധി മൂർച്ചയിലെത്താനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

ഒരു AI സംവിധാനം ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ബൗദ്ധിക അധ്വാനത്തിന് തുല്യമായ ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമായ അധ്വാനസമയം ഗണ്യമായി കുറയാം. അപ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ ഉപജീവനത്തിനായി ചെലവഴിക്കേണ്ട സാഹചര്യം ചരിത്രപരമായി അനാവശ്യമായി മാറുന്നു. പക്ഷേ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയും വേതനാധിഷ്ഠിത ഉപജീവനവും തുടരുകയാണെങ്കിൽ അതേ സാങ്കേതിക പുരോഗതി തൊഴിലില്ലായ്മയെയും ദാരിദ്ര്യത്തെയും വർധിപ്പിക്കാം.

ഇതാണ് AIയുടെ അടിസ്ഥാന ഡയലക്ടിക്കൽ വൈരുദ്ധ്യം: മനുഷ്യനെ അധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി തന്നെ മനുഷ്യനെ ഉപജീവനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കാനുള്ള ശക്തിയായി മാറുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ പരിഹാരം സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നിഷേധത്തിലല്ല; ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുടെ പരിവർത്തനത്തിലാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന മാനദണ്ഡം “എത്ര ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചു?” എന്നതിൽ നിന്ന് “എത്ര നിർബന്ധിത അധ്വാനം കുറച്ചു?”, “എത്ര സ്വതന്ത്രസമയം സൃഷ്ടിച്ചു?”, “എത്ര പേർക്ക് തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിൽ പങ്കാളിത്തം ലഭിച്ചു?”, “സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നേട്ടം എത്ര തുല്യമായി വിതരണം ചെയ്തു?” എന്നതിലേക്ക് മാറേണ്ടിവരും.

മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ഓരോ വലിയ ഉൽപ്പാദനശക്തി വിപ്ലവവും പഴയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കൃഷി സ്ഥിരതാമസ സമൂഹങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. ലോഹസാങ്കേതികവിദ്യയും മിച്ചോൽപ്പാദനവും വർഗ്ഗസമൂഹങ്ങളുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് സഹായിച്ചു. വ്യവസായ വിപ്ലവം ഫ്യൂഡൽ സമൂഹത്തിന്റെ അടിത്തറയെ തകർത്തു മുതലാളിത്തത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവം ഇപ്പോൾ മുതലാളിത്തം തന്നെ വികസിപ്പിച്ച ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ അതിന്റെ സ്വന്തം പരിധികളുമായി കൂട്ടിയിടിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു.

ഇവിടെ ചരിത്രത്തിന്റെ ദിശ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകൃതമായ ഒരു കോർപ്പറേറ്റ്-നിരീക്ഷണ സമൂഹത്തിലേക്കും നയിക്കാം; അതുപോലെ തന്നെ സഹകരണവും പൊതുസ്വത്തും ജനാധിപത്യ ആസൂത്രണവും അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ഒരു പുതിയ സാമൂഹികരൂപത്തിലേക്കും നയിക്കാം. ഈ രണ്ട് സാധ്യതകളും ഒരേ സാങ്കേതിക ഭൗതിക അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഏത് സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുന്നത് മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനവും സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയുടെ രൂപങ്ങളും വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുടെ പരിവർത്തനവുമാണ്.

അതിനാൽ AIയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച സാങ്കേതികവിദഗ്ധരുടെ പരിധിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാൻ പാടില്ല. AIയുടെ ഭാവി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഭാവിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഡാറ്റയുടെ ഉടമസ്ഥത ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. അൽഗോരിതമിക സുതാര്യത ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. AIയുടെ ഉൽപ്പാദനഫലങ്ങളുടെ വിതരണം വർഗ്ഗനീതിയുടെ പ്രശ്നമാണ്. ഓട്ടോമേഷനിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന സ്വതന്ത്രസമയം മനുഷ്യവികസനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുമോ എന്നത് സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്.

അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രദൗത്യം സാങ്കേതികവിദ്യയെ തടയുക എന്നതല്ല; സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയും ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണവും ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ്. ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസത്തെ പിന്നോട്ടടക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായി അസാധ്യവും മനുഷ്യവികസനത്തിന് വിരുദ്ധവുമാണ്. എന്നാൽ അവയെ സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നതും അപകടകരമാണ്. അതിനിടയിൽ മൂന്നാമൊരു ചരിത്രസാധ്യതയുണ്ട്—സാങ്കേതികവിദ്യയെ സാമൂഹികമായി പുനഃസംഘടിപ്പിച്ച് മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ ഉപാധിയാക്കുക.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഡിജിറ്റൽ സോഷ്യലിസം ഒരു തയ്യാറായ മാതൃകയല്ല; മറിച്ച് ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ അന്തർവിരുദ്ധതകളിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന ഒരു ചരിത്രസാധ്യതയാണ്. അതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സ്വകാര്യലാഭമല്ല, സാമൂഹികാവശ്യമാണ്; നിയന്ത്രണമല്ല, ജനാധിപത്യപങ്കാളിത്തമാണ്; തൊഴിൽവിപണിയുടെ നിർബന്ധമല്ല, സ്വതന്ത്ര മനുഷ്യവികസനമാണ്; ഡാറ്റയുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണമല്ല, സാമൂഹിക അറിവിന്റെ പൊതുസ്വത്താണ്; അൽഗോരിതമിക ആധിപത്യമല്ല, മനുഷ്യരുടെ ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഡിജിറ്റൽ യുഗം ഒരു സ്ഥിരാവസ്ഥയല്ല; പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന സാമൂഹികസാധ്യതകളുടെ സജീവ മണ്ഡലമാണ്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സംയോജകശക്തികൾ അതിന്റെ പഴയ ഘടനയെ നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ AIയും ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളും അതിനകത്ത് പുതിയ വിയോജകശക്തികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ വിയോജകശക്തികൾ സ്വയം വിമോചനത്തിലേക്ക് നീങ്ങില്ല. അവയ്ക്ക് സംഘടിതമായ മനുഷ്യപ്രവർത്തനം, സാമൂഹിക ബോധം, രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ദിശാബോധം ആവശ്യമാണ്.

അവസാനം, മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാധ്യത ഇതായിരിക്കാം: മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ മേൽ തന്റെ നിയന്ത്രണം വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് സ്വന്തം സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ മേൽ ബോധപൂർവമായ നിയന്ത്രണം സ്ഥാപിക്കുന്നതിലേക്ക് നീങ്ങുക. AIയും ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും ആ സാധ്യതയുടെ ഭൗതിക അടിത്തറ ഒരുക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിനെ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കേണ്ടത് മനുഷ്യസമൂഹമാണ്.

അപ്പോൾ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യനോട് പറയുന്ന ചോദ്യം “നിനക്ക് എന്നെ ഉപയോഗിക്കാനാകുമോ?” എന്നതല്ല. ചരിത്രം മനുഷ്യനോട് ചോദിക്കുന്നത് അതിലും ആഴമുള്ള ഒരു ചോദ്യമാണ്: “നീ സൃഷ്ടിച്ച ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ നീ തന്നെ സാമൂഹികമായി നിയന്ത്രിക്കുമോ, അതോ അവ നിന്നെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പുതിയ ശക്തികളായി മാറാൻ അനുവദിക്കുമോ?” ഈ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം തന്നെയായിരിക്കും ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദിശ നിർണ്ണയിക്കുക.

ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തെ ചരിത്രത്തിന്റെ ചലനശക്തിയായി കാണുമ്പോൾ ഒരു പ്രധാന കാര്യത്തിൽ സൂക്ഷ്മത ആവശ്യമാണ്. ഒരു പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉദയം മാത്രം ഒരു പഴയ സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയുടെ തകർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല. ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നത് പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ പഴയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുമായി നിരന്തരം സംഘർഷത്തിലേർപ്പെടുകയും, ആ സംഘർഷം പരിഹരിക്കാനുള്ള സാമൂഹിക ശക്തികൾ രൂപപ്പെടുകയും, അവയ്ക്ക് രാഷ്ട്രീയബോധവും സംഘടനയും ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ്. അതുകൊണ്ട് AI മുതലാളിത്തത്തിന്റെ “സ്വയമേവയുള്ള നാശകാരി” അല്ല; മറിച്ച് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പുതിയ ഉയരത്തിലെത്തിക്കുന്ന ഉൽപ്പാദനശക്തിയാണ്. AIയുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അതിന്റെ സാങ്കേതിക ശേഷിയിൽ മാത്രമല്ല, നിലവിലുള്ള സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുമായി അതിന്റെ ബന്ധത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.

വ്യവസായ വിപ്ലവകാലത്തും ഇതേ സത്യം കാണാം. യന്ത്രങ്ങൾ വന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം മുതലാളിത്തം രൂപപ്പെട്ടതല്ല. വ്യാപാരമൂലധനത്തിന്റെ വളർച്ച, സ്വകാര്യസ്വത്തുടമസ്ഥത, വിപണി വികസനം, കോളനിവൽക്കരണം, നഗരവൽക്കരണം, പുതിയ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ രൂപീകരണം, രാഷ്ട്രീയ വിപ്ലവങ്ങൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി സാമൂഹികപ്രക്രിയകളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് വ്യവസായ മുതലാളിത്തം രൂപപ്പെട്ടത്. അതുപോലെ AIയുടെ കാലഘട്ടത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യ, മൂലധനം, തൊഴിൽ, രാഷ്ട്രം, നിയമം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, വർഗ്ഗസമരം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധമാണ് ഭാവിയെ നിർണ്ണയിക്കുക.

അതിനാൽ “AI വന്നാൽ മുതലാളിത്തം തകരും” എന്ന ലളിതമായ സാങ്കേതിക നിർണ്ണയവാദം ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രീതിയല്ല. അതേസമയം “മുതലാളിത്തം ഏത് സാങ്കേതികവിദ്യയെയും തന്റെ ലാഭയന്ത്രത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളും; അതിനാൽ AIക്ക് സാമൂഹിക പരിവർത്തനശേഷിയില്ല” എന്ന നിഗമനവും അപൂർണ്ണമാണ്. ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം ഈ രണ്ടു അറ്റങ്ങൾക്കിടയിലാണ്. മൂലധനം പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യയെ സ്വന്തം ആവശ്യങ്ങൾക്ക് കീഴ്പ്പെടുത്തുന്നു; എന്നാൽ ആ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഭൗതികഘടനയിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങൾ പഴയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ പരിധികളെ തന്നെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ശക്തികളിലൊന്ന് പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളെ വേഗത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവാണ്. ലാഭസാധ്യതയുള്ളിടത്ത് മൂലധനം പുതിയ യന്ത്രങ്ങളെയും ശാസ്ത്രീയ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളെയും സംഘടനാരീതികളെയും സ്വീകരിക്കുന്നു. AIയും അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമല്ല. കമ്പനികൾ ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാനും വിപണി പ്രവചിക്കാനും ഉപഭോക്തൃ പെരുമാറ്റം നിയന്ത്രിക്കാനും മത്സരശേഷി വർധിപ്പിക്കാനും AI ഉപയോഗിക്കും. അതുകൊണ്ട് AI മുതലാളിത്തത്തിന് പുറത്ത് മാത്രം വളരുമെന്ന് കരുതുന്നത് തെറ്റാണ്. മറിച്ച് ആദ്യഘട്ടത്തിൽ AIയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വളർച്ച സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലായിരിക്കും.

എന്നാൽ ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഒരു ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യം വളരുന്നത്. മൂലധനം AIയെ സ്വീകരിക്കുന്നത് മനുഷ്യാധ്വാനത്തെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാനോ കുറയ്ക്കാനോ വേണ്ടിയാണ്. ഓരോ മൂലധനശക്തിക്കും വ്യക്തിപരമായി ഇത് യുക്തിസഹമാണ്. ഒരു കമ്പനി തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണം കുറച്ച് അതേ ഉൽപ്പാദനം നടത്താൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ ചെലവ് കുറയും; മത്സരത്തിൽ അതിന് നേട്ടമുണ്ടാകും. എന്നാൽ എല്ലാ കമ്പനികളും ഒരേ രീതിയിൽ ഓട്ടോമേഷൻ സ്വീകരിച്ചാൽ സാമൂഹികതലത്തിൽ വേതനവരുമാനം കുറയുകയും തൊഴിൽ ആവശ്യം ചുരുങ്ങുകയും ചെയ്യാം. അപ്പോൾ ഓരോ വ്യക്തിഗത മൂലധനത്തിന്റെയും യുക്തിസഹമായ തീരുമാനം കൂട്ടായ തലത്തിൽ ഒരു വൈരുദ്ധ്യമായി മാറുന്നു.

ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പ്രധാന ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രശ്നങ്ങളിലൊന്ന്. വ്യക്തിഗത മൂലധനത്തിന് യുക്തിസഹമായത് സാമൂഹിക മൂലധനത്തിന് വൈരുദ്ധ്യമായി മാറാം. AIയുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ ശക്തമാകാം, കാരണം മുൻകാല യന്ത്രവൽക്കരണം പ്രധാനമായും ശാരീരികവും ആവർത്തനാത്മകവുമായ ജോലികളെയാണ് ബാധിച്ചതെങ്കിൽ AI ബൗദ്ധികവും ഭരണപരവുമായ ജോലികളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു.

മുതലാളിത്തം ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ പരമാവധി വികസിപ്പിക്കാൻ നിരന്തരം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വാങ്ങാൻ ആവശ്യമായ സാമൂഹിക വരുമാനം അതേ വേഗത്തിൽ വളരണമെന്നില്ല. ചരിത്രപരമായി വേതനവർധന, പുതിയ വിപണികളുടെ സൃഷ്ടി, പൊതുചെലവ്, കടം, ക്ഷേമരാഷ്ട്രം തുടങ്ങിയ മാർഗങ്ങളിലൂടെ ഈ വൈരുദ്ധ്യം നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ AI മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗത്തെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിൽ ഈ പൊരുത്തപ്പെടുത്തലുകൾക്ക് പുതിയ പരിധികൾ ഉണ്ടാകാം.

ഇവിടെ “AI മൂലമുള്ള അമിതോൽപ്പാദന പ്രതിസന്ധി”യെ യാന്ത്രികമായ അനിവാര്യതയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി സൂക്ഷ്മമല്ല. AI പുതിയ മേഖലകളിൽ പുതിയ തൊഴിലും പുതിയ ആവശ്യങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കാം; മനുഷ്യന്റെ വാങ്ങൽശേഷി സാമൂഹിക നയങ്ങളിലൂടെ പുനർവിതരിക്കാം; ജോലി സമയം കുറച്ച് കൂടുതൽ ആളുകൾക്ക് ജോലി പങ്കിടാം; പൊതുസേവനങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കാം; നികുതി സംവിധാനങ്ങൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാം. അതിനാൽ AIയുടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയും സാമൂഹിക ഉപഭോഗവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തിന് വിവിധ രാഷ്ട്രീയപരമായ പരിഹാരങ്ങൾ സാധ്യമാണ്.

എന്നാൽ ഈ സാധ്യതകൾ തന്നെയാണ് മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനചോദ്യം ഉയർത്തുന്നത്: AIയുടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുടെ നേട്ടം സ്വകാര്യ ലാഭമായി മാത്രം കൈവശം വയ്ക്കേണ്ടതുണ്ടോ? ഒരു AI സംവിധാനം ഒരു സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന സാമൂഹിക മിച്ചത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം പൊതുസമ്പത്തായി മാറ്റാൻ കഴിയില്ലേ? ഇവിടെ നികുതി, പൊതുമുടക്ക്, സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥത, തൊഴിലാളി പങ്കാളിത്തം, പൊതുസേവനങ്ങൾ, സർവജനീന അടിസ്ഥാനവരുമാനം തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനപരമായ പരിഹാരങ്ങൾ പ്രസക്തമാകുന്നു.

AIയുടെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള സാധ്യതകളിലൊന്ന് തൊഴിലിന്റെ സാമൂഹികവൽക്കരണമാണ്. വ്യവസായ യുഗത്തിൽ തൊഴിലാളികൾ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഫാക്ടറിയിൽ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു. ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഉൽപ്പാദനം ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ചിതറിക്കിടന്നാലും ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകളിലൂടെ ഏകോപിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ കൂട്ടായ അറിവിന്റെ ഫലമായിരിക്കാം; ഒരു AI മോഡൽ കോടിക്കണക്കിന് രേഖകളിൽ നിന്നുള്ള മനുഷ്യജ്ഞാനത്തിന്റെ സംയോജിത രൂപമായിരിക്കാം.

ഇതിലൂടെ ഒരു ദാർശനിക വൈരുദ്ധ്യം ഉയരുന്നു. AI മോഡലുകളും ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളും സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളവയായിരിക്കാം, എന്നാൽ അവയുടെ ബൗദ്ധിക അടിത്തറ വലിയ തോതിൽ സാമൂഹികമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഭാഷ, ശാസ്ത്രം, സാഹിത്യം, കല, സാങ്കേതികവിദ്യ, മനുഷ്യരുടെ പെരുമാറ്റം, ചരിത്രപരമായ അറിവ് എന്നിവയുടെ ദീർഘകാല സാമൂഹിക ശേഖരമാണ് ആധുനിക AIയുടെ പരിശീലനപരിസരം. അതിനാൽ AIയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിന്റെ മാത്രം സൃഷ്ടിയല്ല; അത് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ദീർഘകാല കൂട്ടായ അറിവിന്റെ സാങ്കേതിക സംയോജനവുമാണ്.

ഇവിടെ “ബൗദ്ധിക പൊതുസമ്പത്ത്” എന്ന ആശയം കൂടുതൽ പ്രധാനമാകുന്നു. മനുഷ്യരാശി തലമുറകളായി സൃഷ്ടിച്ച അറിവിനെ സ്വകാര്യ കമ്പനികൾ പുതിയ ഡിജിറ്റൽ മൂലധനമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആ അറിവിന്റെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരുന്നു. ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭാഷ, സംസ്കാരം, പൊതുഡാറ്റ തുടങ്ങിയവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വികസിക്കുന്ന AI സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ താൽപര്യത്തിനായി എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കണം എന്നത് ഭാവിയിലെ നിർണ്ണായക രാഷ്ട്രീയചോദ്യമാകും.

ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രീകരണപ്രവണതയുണ്ട്. വലിയ ഡാറ്റാസെറ്റുകൾ, വൻതോതിലുള്ള കംപ്യൂട്ടിംഗ് ശേഷി, ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ചിപ്പുകൾ, ഗവേഷണസംഘങ്ങൾ, ആഗോള ശൃംഖലകൾ എന്നിവ ആവശ്യമായതിനാൽ ചെറിയ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് ചില മേഖലകളിൽ വലിയ കമ്പനികളുമായി മത്സരിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. കൂടാതെ ഒരു പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന് കൂടുതൽ ഉപയോക്താക്കളുണ്ടാകുമ്പോൾ അതിന്റെ മൂല്യം വർധിക്കുന്ന നെറ്റ്‌വർക്ക് ഇഫക്റ്റ് അതിന്റെ ആധിപത്യം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഇതോടെ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ “വിജയിക്കുന്നവൻ എല്ലാം നേടുന്ന” പ്രവണത ഉണ്ടാകാം. ഒരു കമ്പനി വലിയ ഉപയോക്തൃ അടിത്തറയും വലിയ ഡാറ്റാശേഖരവും നേടിയാൽ അതിന് കൂടുതൽ മികച്ച അൽഗോരിതങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിയും; മികച്ച സേവനം കൂടുതൽ ഉപയോക്താക്കളെ ആകർഷിക്കും; കൂടുതൽ ഉപയോക്താക്കൾ കൂടുതൽ ഡാറ്റ സൃഷ്ടിക്കും; കൂടുതൽ ഡാറ്റ വീണ്ടും സേവനത്തെ മെച്ചപ്പെടുത്തും. ഇങ്ങനെ ഡാറ്റ → അൽഗോരിതം → ഉപയോക്താക്കൾ → കൂടുതൽ ഡാറ്റ എന്ന സ്വയം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് ഒരു ശക്തമായ സംയോജകചക്രമാണ്. എന്നാൽ അതേ ചക്രം പുറത്തുള്ള ശക്തികളെ വിയോജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചെറുകിട സ്ഥാപനങ്ങൾ പുറത്താക്കപ്പെടാം; പ്രാദേശിക വിപണികൾ തകരാം; ഉപയോക്താക്കളുടെ ആശ്രിതത്വം വർധിക്കാം; ഡിജിറ്റൽ അധികാരം ഏതാനും കേന്ദ്രങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കാം. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഒരേസമയം സാമൂഹിക ഏകീകരണത്തിന്റെയും സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെയും ഉപാധിയാണ്.

ഡിജിറ്റൽ മൂലധനത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം ദേശീയ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ അതിന് പുതിയ തരത്തിലുള്ള ആഗോള അധികാരബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്. ഡാറ്റ, ക്ലൗഡ് അടിസ്ഥാനസൗകര്യം, AI മോഡലുകൾ, സെമികണ്ടക്ടർ സാങ്കേതികവിദ്യ, ഡിജിറ്റൽ പേയ്മെന്റ് സംവിധാനങ്ങൾ, സോഷ്യൽ മീഡിയ ശൃംഖലകൾ എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണം ചില രാജ്യങ്ങൾക്കും കമ്പനികൾക്കും അസാധാരണമായ സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ശക്തി നൽകുന്നു.

ഇതിനെ പഴയ സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ ലളിതമായ ആവർത്തനം എന്ന് കാണാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളിലേക്കുള്ള അസമമായ പ്രവേശനം പുതിയ ആശ്രിതത്വങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ, ആശയവിനിമയം, ക്ലൗഡ് സേവനങ്ങൾ, AI സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ വിദേശ കമ്പനികളുടെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിന് ഒരു പുതിയ തരത്തിലുള്ള ഡിജിറ്റൽ പരമാധികാരപ്രശ്നം ഉയരും.

അതുകൊണ്ട് ഡിജിറ്റൽ സ്വയംപര്യാപ്തത, തുറന്ന സാങ്കേതിക മാനദണ്ഡങ്ങൾ, പൊതുമേഖലാ ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, പ്രാദേശിക ഡാറ്റാ നിയന്ത്രണം, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ജനാധിപത്യ ഉടമസ്ഥത എന്നിവ ഭാവിയിലെ സാമ്പത്തിക പരമാധികാരത്തിന്റെ ഭാഗമാകും.

ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയെ പലപ്പോഴും “ശുദ്ധമായ” അല്ലെങ്കിൽ “ഭൗതിക വിഭവങ്ങൾ കുറച്ച് ഉപയോഗിക്കുന്ന” സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയായി ചിത്രീകരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ AIയുടെ വ്യാപനത്തോടെ ഈ ധാരണ കൂടുതൽ പുനർപരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. വലിയ ഡാറ്റാ സെന്ററുകൾക്ക് വൻതോതിലുള്ള വൈദ്യുതി ആവശ്യമാണ്. സെമികണ്ടക്ടർ നിർമ്മാണത്തിന് സങ്കീർണ്ണമായ വ്യാവസായിക ശൃംഖലകളും ജലവും ധാതുക്കളും ആവശ്യമാണ്. ഉപകരണങ്ങളുടെ നിർമ്മാണവും ഉപേക്ഷിക്കലും ഇ-മാലിന്യവും പരിസ്ഥിതിയിൽ സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് വേർപ്പെട്ടതല്ല. മറിച്ച് പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെയും ഊർജത്തിന്റെയും പുതിയ രൂപത്തിലുള്ള വിനിയോഗമാണ് അതിന്റെ അടിത്തറ. ഇത് ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാന സത്യത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു: ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം പ്രകൃതിയുമായുള്ള മനുഷ്യന്റെ ബന്ധത്തെ മാറ്റുന്നു. AIയുടെ യഥാർത്ഥ പുരോഗതി അതിന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ ശേഷിയിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല; അത് എത്ര ഊർജം ഉപയോഗിക്കുന്നു, എത്ര വിഭവങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, എത്ര മാലിന്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, മനുഷ്യസമൂഹത്തിനും പരിസ്ഥിതിക്കും എത്രമാത്രം ഗുണം ചെയ്യുന്നു എന്നിവയും പരിഗണിക്കണം.

ഇവിടെ AIയുടെ സംയോജകശക്തി മറ്റൊരു തലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. ഊർജവിതരണം ഒപ്റ്റിമൈസ് ചെയ്യാനും കാലാവസ്ഥാ മാതൃകകൾ വിശകലനം ചെയ്യാനും കൃഷിയിൽ ജലവും വളവും കാര്യക്ഷമമായി ഉപയോഗിക്കാനും ഗതാഗതത്തിലെ ഇന്ധനോപയോഗം കുറയ്ക്കാനും വ്യാവസായിക മാലിന്യം കുറയ്ക്കാനും AIയ്ക്ക് കഴിയും. എന്നാൽ അതേ സാങ്കേതികവിദ്യ അനിയന്ത്രിതമായ ഉപഭോഗത്തിനും കൂടുതൽ വിഭവചൂഷണത്തിനും ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം. അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും സംയോജക-വിയോജക വൈരുദ്ധ്യത്തിലൂടെയാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.

ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ പരമ്പരാഗത ധാരണകളും മാറേണ്ടിവരും. നിയമപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യം മാത്രം മതിയാകില്ല. ഒരു വ്യക്തിക്ക് എന്ത് വായിക്കണം, എന്ത് വാങ്ങണം, എന്ത് ജോലി സ്വീകരിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനിക്കാമെന്ന് തോന്നിയാലും, അവന്റെ പെരുമാറ്റത്തെ അൽഗോരിതങ്ങൾ നിരന്തരം പ്രവചിക്കുകയും സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ ആ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടും.

അതിനാൽ ഭാവിയിലെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഒരു നിർണ്ണായക ഘടകം അൽഗോരിതമിക സ്വയംഭരണം ആയിരിക്കും. മനുഷ്യർക്ക് തങ്ങളെക്കുറിച്ച് ശേഖരിക്കുന്ന ഡാറ്റയെക്കുറിച്ച് അറിവുണ്ടാകണം; അതിന്റെ ഉപയോഗത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അവകാശം ഉണ്ടായിരിക്കണം; സ്വയമേവയുള്ള തീരുമാനങ്ങൾക്കെതിരെ മനുഷ്യപരിശോധന ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള അവകാശം ഉണ്ടായിരിക്കണം; പ്രധാനപ്പെട്ട സാമൂഹിക തീരുമാനങ്ങൾ രഹസ്യമായ അൽഗോരിതങ്ങൾ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കരുത്.

ഇത് വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; വർഗ്ഗാധികാരത്തിന്റെ പ്രശ്നവുമാണ്. ഡാറ്റയും അൽഗോരിതങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കുന്നവർക്ക് ജനങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് മറ്റുള്ളവരേക്കാൾ കൂടുതൽ അറിവും അതിനെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള ശേഷിയും ലഭിക്കുന്നു. അങ്ങനെ അറിവിലെ അസമത്വം അധികാരത്തിലെ അസമത്വമായി മാറുന്നു. ഡിജിറ്റൽ സമൂഹത്തിൽ അതിനാൽ അറിവിന്റെ ഉടമസ്ഥതയും അധികാരത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയും കൂടുതൽ അടുത്ത ബന്ധത്തിലാകും.

അതേ സമയം ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങൾക്കും വഴിയൊരുക്കാം. കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനും നയങ്ങളുടെ വിവിധ ഫലങ്ങൾ മാതൃകപ്പെടുത്താനും പൊതുചർച്ചകൾക്ക് തുറന്ന ഡിജിറ്റൽ വേദികൾ സൃഷ്ടിക്കാനും AI സഹായിക്കാം. സങ്കീർണ്ണമായ ബജറ്റ്, ഗതാഗതം, ഊർജം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾക്ക് വിവരങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ AI അധിഷ്ഠിത സംവിധാനങ്ങൾ സഹായകമാകാം.

എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ ജനാധിപത്യം യാഥാർത്ഥ്യമാകാൻ സാങ്കേതികവിദ്യ മാത്രം പോരാ. വിവരങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥത, അൽഗോരിതങ്ങളുടെ സുതാര്യത, ഡിജിറ്റൽ വിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുചർച്ചയുടെ ഗുണനിലവാരം, സ്വകാര്യത, അധികാരവികേന്ദ്രീകരണം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ ജനാധിപത്യം എന്ന പേരിൽ തന്നെ അൽഗോരിതമിക ജനാഭിപ്രായ നിയന്ത്രണം വളരാം.

അതുകൊണ്ട് ഡിജിറ്റൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം “എല്ലാവരുടെയും ഡാറ്റ ശേഖരിക്കുക” എന്നതല്ല; ജനങ്ങൾക്ക് തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള ശേഷി വികസിപ്പിക്കുക എന്നതായിരിക്കണം. സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വയംഭരണത്തെ വികസിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് അത് വിമോചനാത്മകമാകുന്നത്.

ഇതുവരെ മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വിവിധ ഘടകങ്ങൾ താരതമ്യേന വേർതിരിഞ്ഞായിരുന്നു. യന്ത്രം ശാരീരിക അധ്വാനത്തെ സഹായിച്ചു; കമ്പ്യൂട്ടർ കണക്കുകൂട്ടൽ സഹായിച്ചു; ആശയവിനിമയ സംവിധാനം വിവരവിനിമയം വേഗത്തിലാക്കി. AIയുടെ പ്രത്യേകത ഇവയെ കൂടുതൽ സമഗ്രമായ ഒരു സംവിധാനത്തിൽ ഏകോപിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവിലാണ്.

AI, റോബോട്ടിക്സ്, സെൻസറുകൾ, ഇന്റർനെറ്റ് ഓഫ് തിങ്സ്, ക്ലൗഡ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ്, ബിഗ് ഡാറ്റ, ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പുതിയ സമഗ്ര ഉൽപ്പാദനശക്തി രൂപപ്പെടുന്നു. യന്ത്രം പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നു; സെൻസറുകൾ അത് ഡാറ്റയാക്കുന്നു; നെറ്റ്‌വർക്ക് ഡാറ്റ കൈമാറുന്നു; AI അതിനെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു; അൽഗോരിതം തീരുമാനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; റോബോട്ട് പ്രവർത്തനം നിർവഹിക്കുന്നു; പുതിയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഡാറ്റ വീണ്ടും സംവിധാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. ഇതൊരു സ്വയം പഠിക്കുന്ന ഉൽപ്പാദനചക്രമായി വികസിക്കാം.

ഇതിന്റെ അർത്ഥം വളരെ വലുതാണ്. ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയിലെ സെൻസിംഗ്, കണക്കുകൂട്ടൽ, തീരുമാനമെടുക്കൽ, പ്രവർത്തനം, നിരീക്ഷണം, തിരുത്തൽ എന്നീ ഘടകങ്ങൾ ഒരേ സാങ്കേതിക ശൃംഖലയിൽ സംയോജിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ AI ഒരു ഉൽപ്പാദനോപകരണം മാത്രമല്ല; ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മെറ്റാ-ഉൽപ്പാദനശക്തിയായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

ഇവിടെയാണ് ഉദ്ഭവം (emergence) എന്ന ആശയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം. ഒരു സംവിധാനത്തിലെ ഓരോ ഘടകത്തെയും പ്രത്യേകം പഠിച്ചാൽ മുഴുവൻ സംവിധാനത്തിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ഡാറ്റ, അൽഗോരിതം, കമ്പ്യൂട്ടർ, നെറ്റ്‌വർക്ക്, മനുഷ്യൻ എന്നിവ ഓരോന്നും പ്രത്യേകം എടുത്താൽ ലഭിക്കാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ അവ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

ഒരു AI സംവിധാനം പോലും വെറും അൽഗോരിതത്തിന്റെ ഗുണഫലം മാത്രമല്ല. മോഡൽ, പരിശീലന ഡാറ്റ, കംപ്യൂട്ടിംഗ് വിഭവം, മനുഷ്യ ഫീഡ്ബാക്ക്, ഉപയോഗപരിസരം, സാമൂഹിക ലക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നാണ് അതിന്റെ പെരുമാറ്റം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ ഡിജിറ്റൽ സമൂഹത്തിന്റെ ഫലങ്ങളും വ്യക്തിഗത സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലല്ല. അവയിൽ നിന്ന് പുതിയ സാമൂഹിക ഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഒരു പ്രധാന സംഭാവന ഇവിടെ ഇതായിരിക്കാം: മുഴുവൻ സംവിധാനത്തിന്റെ ഗുണം അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടമല്ല. ബന്ധങ്ങളാണ് പുതിയ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത തന്നെ ഈ ബന്ധപരമായ സ്വഭാവമാണ്.

ഇതോടെ മനുഷ്യസമൂഹം ഒരു പുതിയ ചരിത്രദ്വന്ദ്വത്തിന്റെ മുമ്പിലാണ്. ഒരു വശത്ത് AIയും ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ അഭൂതപൂർവമായി വികസിപ്പിക്കുന്നു. മറുവശത്ത് അവയുടെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ അതേ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ പുതിയ അസമത്വങ്ങളും നിരീക്ഷണവും തൊഴിലില്ലായ്മയും അന്യവൽക്കരണവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ പ്രശ്നം “സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യനെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുമോ?” എന്നതല്ല. കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ചോദ്യം: മനുഷ്യനെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രനാക്കുമോ, അതോ കൂടുതൽ ആശ്രിതനാക്കുമോ?

മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യമായ അധ്വാനം കുറയുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം വർധിക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ ഉപജീവനം വേതനതൊഴിലിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അധ്വാനത്തിന്റെ കുറവ് സ്വാതന്ത്ര്യമായി അനുഭവപ്പെടാതെ തൊഴിലില്ലായ്മയായി അനുഭവപ്പെടും. അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യവിമോചനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നേരിട്ടുള്ളതല്ല; അത് ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളാൽ മധ്യസ്ഥമാക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രപാഠം. ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം സ്വതന്ത്രമായി മനുഷ്യവിമോചനമല്ല; ആ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ ഏത് സാമൂഹികബന്ധത്തിനുള്ളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നതാണ് നിർണ്ണായകം.

AIയുടെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രസാധ്യത അതിന്റെ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിൽ അല്ല, സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിലാണ്. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ സാമൂഹിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളായി മാറണം. ഡാറ്റ മനുഷ്യരുടെ പൊതുസമ്പത്തായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം. അൽഗോരിതങ്ങൾ പൊതുപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാകണം. AIയുടെ അടിസ്ഥാന മോഡലുകളും ഗവേഷണവിഭവങ്ങളും കഴിയുന്നിടത്തോളം തുറന്നതും പങ്കിടാവുന്നതുമായിരിക്കണം. ഓട്ടോമേഷന്റെ നേട്ടം തൊഴിലാളികളുടെ വരുമാനത്തിലും പൊതുസേവനങ്ങളിലും തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കുന്നതിലും പ്രതിഫലിക്കണം.

ഇത്തരം മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം ആദ്യമായി മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങളുമായി കൂടുതൽ നേരിട്ട് പൊരുത്തപ്പെടാൻ തുടങ്ങും. ഉൽപ്പാദനം വിപണിയിലെ പണമടയ്ക്കാനുള്ള ശേഷിയെ മാത്രം പിന്തുടരാതെ സാമൂഹിക ആവശ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ആസൂത്രണം ചെയ്യാം. ആരോഗ്യപരിരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭക്ഷണം, വാസസ്ഥലം, ഊർജം, ഗതാഗതം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ ലാഭകരമായ വിപണികളായി മാത്രമല്ല, മനുഷ്യാവകാശങ്ങളായി പരിഗണിക്കാം.

അപ്പോൾ AIയുടെ അർത്ഥവും മാറും. ഇന്ന് അത് പലപ്പോഴും തൊഴിലാളിയെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനുള്ള ഉപകരണമാണ്. ഭാവിയിൽ അത് മനുഷ്യനെ അനാവശ്യ അധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന ഉപകരണമായി മാറാം. ഇന്ന് അൽഗോരിതം ലാഭം പരമാവധി വർധിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഭാവിയിൽ അത് സാമൂഹിക ആവശ്യങ്ങളും വിഭവങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പൊരുത്തം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഉപയോഗിക്കാം. ഇന്ന് ഡാറ്റ വ്യക്തിയുടെ മേൽ അധികാരം നേടാനുള്ള ഉപാധിയാണ്. ഭാവിയിൽ അത് സമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ അറിവായി മാറാം.

അങ്ങനെ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും AIയും മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഒരു പുതിയ സാങ്കേതികഘട്ടം മാത്രമല്ല; ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തെ പുതിയ തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്ന ചരിത്രപരമായ ഘട്ടമാണ്. ശാരീരിക അധ്വാനത്തിന്റെ യന്ത്രവൽക്കരണത്തിൽ നിന്ന് ബൗദ്ധിക അധ്വാനത്തിന്റെ ഓട്ടോമേഷനിലേക്കുള്ള ഈ മാറ്റം മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ ഗുണപരമായ പുനഃസംഘടനയാണ്.

ഈ പുതിയ ഘട്ടത്തിൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, ഡാറ്റ, അൽഗോരിതങ്ങൾ, AI എന്നിവ ചേർന്ന് ഒരു പുതിയ ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനപരിസരം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിന്റെ സംയോജകശക്തി ലോകത്തെ അഭൂതപൂർവമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ വിയോജകശക്തി പഴയ തൊഴിൽരൂപങ്ങളെയും ഉടമസ്ഥതാരീതികളെയും അധികാരഘടനകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഈ രണ്ടു ശക്തികളുടെ സംഘർഷത്തിലാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ ചരിത്രചലനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

അതിനാൽ AIയുടെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം അതിന്റെ “ബുദ്ധി”യിൽ മാത്രം അല്ല; അത് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ ഏത് ദിശയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു എന്നതിലാണ്. മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനത്തെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്ന യന്ത്രത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന സംവിധാനത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമാണ് യഥാർത്ഥ ചരിത്രചാട്ടം.

ഇവിടെ നിന്നാണ് അടുത്ത ചോദ്യം ഉയരുന്നത്: ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ഈ പുതിയ ഘട്ടത്തിന് യോജിച്ച പുതിയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെയായിരിക്കണം? സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത, വിപണി, വേതനതൊഴിൽ, ലാഭസഞ്ചയം എന്നിവയുടെ നിലവിലുള്ള ഘടനയിൽ തന്നെ AIയെ പൂട്ടിവയ്ക്കാനാകുമോ? അല്ലെങ്കിൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ പുതിയ സ്വഭാവം തന്നെ കൂടുതൽ സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഉടമസ്ഥതയിലേക്കും ജനാധിപത്യ ആസൂത്രണത്തിലേക്കും മനുഷ്യവികസനത്തെ കേന്ദ്രമാക്കിയ പുതിയ സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളിലേക്കും നീങ്ങാനുള്ള സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുമോ? ഈ ചോദ്യമാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ അടുത്ത അധ്യായം തുറക്കുന്നത്.

ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം പഴയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുമായി സൃഷ്ടിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, പ്രശ്നം വെറും തൊഴിലില്ലായ്മയിലോ വരുമാന അസമത്വത്തിലോ ഒതുങ്ങുന്നില്ലെന്ന് വ്യക്തമാകും. അതിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ സ്വഭാവവും അവയുടെ ഉടമസ്ഥതയുടെ സാമൂഹികരൂപവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. AI, ഡാറ്റ, അൽഗോരിതങ്ങൾ, പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, ക്ലൗഡ് അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ വളരെ സാമൂഹികമാണ്. അവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനും പരിശീലനത്തിനും ഉപയോഗത്തിനും കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ നേരിട്ടും പരോക്ഷവുമായ സംഭാവനകൾ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ ഈ സാമൂഹികമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ഉടമസ്ഥത ഏതാനും സ്വകാര്യ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ ഒരു അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു: സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനം, സ്വകാര്യ അധീനത.

വ്യവസായ മുതലാളിത്തത്തിലും ഇതേ വൈരുദ്ധ്യം നിലനിന്നിരുന്നു. ഫാക്ടറി ഒരൊറ്റ മുതലാളിയുടെ വ്യക്തിപരമായ അധ്വാനത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നില്ല; നൂറുകണക്കിന് തൊഴിലാളികളുടെ കൂട്ടായ അധ്വാനത്തിലൂടെയാണ് ഉൽപ്പാദനം നടന്നത്. എന്നിരുന്നാലും ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഫലം സ്വകാര്യമായി കൈവശപ്പെട്ടു. ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ മൂർച്ചയേറിയ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. ഒരു AI മോഡലിന്റെ പരിശീലനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന അറിവും ഭാഷയും ചിത്രങ്ങളും കോഡുകളും ശാസ്ത്രീയ വിവരങ്ങളും കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ സാമൂഹിക സൃഷ്ടിയാണ്. എന്നാൽ അതിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന സാമ്പത്തികശക്തി ചില സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാകാം. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ മൂലധനത്തിന്റെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യവുമായി കൂടുതൽ വ്യക്തമായ സംഘർഷത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ സ്വത്തുടമസ്ഥതയുടെ കേന്ദ്രപ്രശ്നം ഭൂമിയോ ഫാക്ടറിയോ മാത്രമല്ല; ഡാറ്റയുടെ നിയന്ത്രണം കൂടിയാണ്. വ്യക്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഡാറ്റ അവരുടെ സാമൂഹികജീവിതത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ പ്രതിഫലനമാണ്. എന്നാൽ ഈ ഡാറ്റ ശേഖരിക്കുകയും സംസ്‌കരിക്കുകയും വാണിജ്യവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾ അതിനെ സ്വകാര്യ മൂലധനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ഒരു അടിസ്ഥാനചോദ്യം ഉയരുന്നു: ഒരു വ്യക്തിയുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ നിന്നോ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നോ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന ഡാറ്റയുടെ ഉടമസ്ഥൻ ആരാണ്? വ്യക്തിയോ? സമൂഹമോ? പ്ലാറ്റ്‌ഫോമോ? രാഷ്ട്രമോ? ഈ ചോദ്യത്തിന് ഏകപക്ഷീയമായ ഉത്തരം നൽകാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ഡാറ്റ വ്യക്തിപരമായതും സാമൂഹികമായതുമായ സ്വഭാവം ഒരേസമയം വഹിക്കുന്നു. ഒരാളുടെ ആരോഗ്യവിവരം വ്യക്തിപരമായിരിക്കാം; എന്നാൽ കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ആരോഗ്യഡാറ്റ സംയോജിപ്പിക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു പൊതുജനാരോഗ്യ വിഭവമാകുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയുടെ യാത്രാവിവരം സ്വകാര്യമായിരിക്കാം; എന്നാൽ നഗരത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് യാത്രകളുടെ ഡാറ്റ പൊതുഗതാഗത ആസൂത്രണത്തിന് നിർണ്ണായകമായ സാമൂഹികവിഭവമാകുന്നു.

അതിനാൽ ഭാവിയിലെ ഡിജിറ്റൽ സമൂഹത്തിൽ ഡാറ്റയുടെ പലതലത്തിലുള്ള അവകാശഘടന ആവശ്യമായി വരാം. വ്യക്തിക്ക് സ്വകാര്യ ഡാറ്റയുടെ സംരക്ഷണവും നിയന്ത്രണവും; സമൂഹത്തിന് കൂട്ടായ ഡാറ്റയിൽ പൊതുതാൽപര്യാവകാശവും; ഗവേഷണത്തിനും പൊതുസേവനങ്ങൾക്കും നിയന്ത്രിതമായ പൊതുപയോഗവും; സ്വകാര്യ വാണിജ്യ ഉപയോഗത്തിന് വ്യക്തമായ സാമൂഹികനിയന്ത്രണവും—ഇവ തമ്മിൽ സന്തുലനം സ്ഥാപിക്കേണ്ടിവരും.

ഡാറ്റയെക്കാൾ പോലും ആഴത്തിലുള്ള അധികാരം അതിൽ നിന്ന് തീരുമാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അൽഗോരിതങ്ങളിലാണ്. ഡാറ്റ സ്വയം തീരുമാനമെടുക്കുന്നില്ല. ഏത് ഡാറ്റ ശേഖരിക്കണം, എങ്ങനെ വർഗ്ഗീകരിക്കണം, ഏത് മാതൃക ഉപയോഗിക്കണം, ഏത് ഫലത്തിന് മുൻഗണന നൽകണം എന്നെല്ലാം അൽഗോരിതമിക സംവിധാനങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ സമൂഹത്തിലെ അധികാരത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ “ആർക്കാണ് ഡാറ്റ?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “ആരാണ് അൽഗോരിതത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കണം. ഒരു ബാങ്ക് വായ്പ അനുവദിക്കാനുള്ള അൽഗോരിതം ആരാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്? ഒരു തൊഴിലാളിയെ നിയമിക്കുന്ന സംവിധാനം ഏത് മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്? ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഏത് വാർത്തയാണ് കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നത്? ഒരു നഗരത്തിലെ നിരീക്ഷണ സംവിധാനം ആരെ സംശയാസ്പദരായി തിരിച്ചറിയുന്നു? ഈ ചോദ്യങ്ങളിലെല്ലാം സാങ്കേതിക തീരുമാനത്തിനുള്ളിൽ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ തീരുമാനങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

അതിനാൽ അൽഗോരിതമിക നിഷ്പക്ഷത എന്ന ആശയവും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കണം. അൽഗോരിതം സ്വയം ഒരു രാഷ്ട്രീയചിന്താഗതിയല്ലെങ്കിലും അത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളും പരിശീലനഡാറ്റയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന മാനദണ്ഡങ്ങളും ഉടമസ്ഥതയും അതിന്റെ സാമൂഹികഫലങ്ങളെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതിനാൽ അൽഗോരിതമിക സുതാര്യത ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുതിയ അടിസ്ഥാനാവശ്യകതയായി മാറുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ “ഡിജിറ്റൽ കോമൺസ്” എന്ന ആശയം കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. അറിവ്, കോഡ്, ശാസ്ത്രീയ ഡാറ്റ, ഭാഷാ വിഭവങ്ങൾ, പൊതുപരിശോധനയ്ക്ക് തുറന്ന AI മോഡലുകൾ, ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയ്ക്ക് മാത്രം വിധേയമാക്കാതെ സാമൂഹികമായി പങ്കിടാവുന്ന വിഭവങ്ങളായി വികസിപ്പിക്കാം.

ഇത് പഴയ “പൊതുസ്വത്ത്” എന്ന ആശയത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ വിപുലീകരണമല്ല മാത്രം. ഡിജിറ്റൽ പൊതുസമ്പത്തിന്റെ പ്രത്യേകത അതിന്റെ പുനർഉൽപ്പാദനശേഷിയിലാണ്. ഒരു അറിവ് ഒരാൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ മറ്റൊരാൾക്ക് അത് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയാതെ വരില്ല. ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഒരാൾ ഉപയോഗിച്ചതുകൊണ്ട് മറ്റൊരാളുടെ ഉപയോഗം തടയപ്പെടുന്നില്ല. ഈ സവിശേഷതകൾ സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനത്തിനുള്ള പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നു.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ബൗദ്ധികസ്വത്തവകാശത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള രൂപങ്ങളെ പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യേണ്ടിവരും. സൃഷ്ടാവിന് അംഗീകാരവും സാമ്പത്തികപരമായ ന്യായമായ പ്രതിഫലവും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനൊപ്പം അറിവിന്റെ സാമൂഹിക പുനർഉൽപ്പാദനവും തടസ്സപ്പെടാത്ത ഒരു പുതിയ സന്തുലനം ആവശ്യമാണ്. ശാസ്ത്രീയ അറിവ്, അടിസ്ഥാന AI ഗവേഷണം, പൊതുഡാറ്റ എന്നിവയുടെ അമിത സ്വകാര്യവൽക്കരണം മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ മൊത്തം ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ തന്നെ പരിമിതപ്പെടുത്താം.

ഇന്നത്തെ വലിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളാണ്. അവയുടെ ഉപയോക്താക്കൾ കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളാണെങ്കിലും ഉടമസ്ഥതയും നിർണ്ണായക തീരുമാനാധികാരവും വളരെ കുറച്ച് സ്ഥാപനങ്ങളിലാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. ഇത് പരമ്പരാഗത സ്വകാര്യ റോഡുകളേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു പ്രശ്നമാണ്; കാരണം ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ മാത്രമല്ല, സാമൂഹിക ആശയവിനിമയവും അറിവിന്റെ ഒഴുക്കും തൊഴിൽവിതരണവും രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണവും സാംസ്കാരിക ഇടപെടലുകളും നിയന്ത്രിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിൽ ചില പ്രധാന ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ പൊതുസേവനങ്ങളായി പുനർസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യത പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. പൊതുജനാരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഗതാഗതം, പേയ്മെന്റ്, വിവരവിനിമയം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അടിസ്ഥാന ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങൾ സ്വകാര്യ ഏകാധിപത്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാം.

ഇതിന്റെ അർത്ഥം എല്ലാ ഡിജിറ്റൽ സ്ഥാപനങ്ങളും സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലാകണം എന്നല്ല. പൊതുമേഖല, സഹകരണസംഘങ്ങൾ, തൊഴിലാളി ഉടമസ്ഥത, പ്രാദേശിക സമൂഹ ഉടമസ്ഥത, സ്വകാര്യ മേഖല എന്നിവയുടെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ സഹവർത്തിക്കാം. പ്രധാനമായത് നിർണ്ണായക ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളിൽ ഏകാധിപത്യ നിയന്ത്രണം ഒഴിവാക്കുക എന്നതാണ്.

AIയുടെ സാമൂഹിക പ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് അതിന്റെ ഉടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യവും കൂടുതൽ നിർണ്ണായകമാകും. ഭാവിയിൽ കുറച്ച് AI സംവിധാനങ്ങൾ തന്നെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വലിയൊരു ഭാഗത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടായാൽ, അവയുടെ ഉടമസ്ഥത ഏതാനും സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് അസാധാരണമായ അധികാരസാന്ദ്രത സൃഷ്ടിക്കും.

അതുകൊണ്ട് “AIയുടെ ജനാധിപത്യ ഉടമസ്ഥത” എന്നത് വെറും സർക്കാർ AI എന്നല്ല. AI സംവിധാനങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥത, പരിശീലനഡാറ്റ, ലക്ഷ്യനിർണ്ണയം, ഉപയോഗനയം, തീരുമാനപരിശോധന, ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയിൽ ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുന്ന സ്ഥാപനരൂപങ്ങളാണ് ആവശ്യമായത്.

ഉദാഹരണത്തിന് ആരോഗ്യരംഗത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു AI സംവിധാനം അതിന്റെ തീരുമാനങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന മാനദണ്ഡങ്ങൾ പൊതുവായി വിശദീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പൊതുവിതരണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന AIയിൽ മുൻഗണനകൾ എങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കുന്നു എന്നത് ജനങ്ങൾക്ക് അറിയാനുള്ള അവകാശമുണ്ടാകണം. തൊഴിലാളികളെ വിലയിരുത്തുന്ന AIയിൽ തൊഴിലാളികൾക്ക് തന്നെ അതിന്റെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ച് പങ്കാളിത്താവകാശം ഉണ്ടായിരിക്കണം.

വ്യവസായ യുഗത്തിൽ തൊഴിലാളി നിയന്ത്രണം പ്രധാനമായും ഫാക്ടറിയിലെ ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയെ സംബന്ധിച്ചായിരുന്നു. ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ അത് കൂടുതൽ വ്യാപകമാകണം. തൊഴിലാളിയുടെ ജോലി AI എങ്ങനെ നിർവചിക്കുന്നു, പ്രകടനം എങ്ങനെ വിലയിരുത്തുന്നു, വേതനം എങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കുന്നു, ജോലി എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യുന്നു തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ തൊഴിലാളികൾക്ക് അവകാശം വേണം.

ഒരു അൽഗോരിതം ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് കുറഞ്ഞ റേറ്റിംഗ് നൽകുമ്പോൾ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള സംവിധാനം ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു AI സംവിധാനം ഒരാളെ നിയമനത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ തീരുമാനത്തിന് മനുഷ്യപരിശോധന ലഭിക്കണം. ഗിഗ് തൊഴിലാളിയുടെ വരുമാനം അൽഗോരിതം കുറയ്ക്കുമ്പോൾ അതിനെതിരെ കൂട്ടായ ചർച്ചയ്ക്കുള്ള അവകാശം വേണം.

ഇത് ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പുതിയ രൂപത്തിലേക്ക് നയിക്കും. തൊഴിലാളി യൂണിയനുകൾ വേതനത്തിനായി മാത്രമല്ല, അൽഗോരിതമിക അവകാശങ്ങൾക്കായും പോരാടേണ്ടിവരും.

AIയുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും നേരിട്ടുള്ള ഫലം തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കലായിരിക്കണം. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ മുഴുവൻ നേട്ടവും കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനത്തിലേക്ക് മാറ്റേണ്ടതില്ല. അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രസമയമായി മാറ്റാം.

വ്യവസായ വിപ്ലവം ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിച്ചെങ്കിലും തൊഴിലാളിയുടെ ജോലി സമയം എല്ലായ്പ്പോഴും അതനുസരിച്ച് കുറഞ്ഞില്ല. ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവം ഈ ചരിത്രവൈരുദ്ധ്യം മറികടക്കാനുള്ള അവസരം നൽകുന്നു. ഒരേ അളവിലുള്ള സാമൂഹിക ആവശ്യങ്ങൾ കുറഞ്ഞ മനുഷ്യാധ്വാനത്തിൽ നിറവേറ്റാൻ കഴിയുമ്പോൾ ജോലി പങ്കിടാനും ജോലി സമയം കുറയ്ക്കാനും കഴിയും.

ഇത് സാമ്പത്തിക നയത്തിലെ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റമായിരിക്കും. “എല്ലാവർക്കും മുഴുവൻ സമയ ജോലി” എന്ന ലക്ഷ്യത്തിന് പകരം “എല്ലാവർക്കും മാന്യമായ ജീവിതം, ആവശ്യമായ കുറഞ്ഞ സാമൂഹിക അധ്വാനം, കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രസമയം” എന്ന ലക്ഷ്യം മുന്നോട്ടുവരാം.

AI മൂലം തൊഴിൽ അവസരങ്ങൾ കുറയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ സർവജനീന അടിസ്ഥാനവരുമാനം അഥവാ Universal Basic Income എന്ന ആശയം ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ അടിസ്ഥാനവരുമാനം മാത്രം മതിയാകുമോ എന്നത് പ്രധാനചോദ്യമാണ്. സമൂഹത്തിലെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ വിപണിയിൽ നിന്ന് മാത്രം വാങ്ങേണ്ടിവരുന്നുവെങ്കിൽ വരുമാനം നൽകുന്നതിന് പകരം പൊതുസേവനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതും കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായേക്കാം.

ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭക്ഷണം, വാസസ്ഥലം, പൊതുഗതാഗതം, ഡിജിറ്റൽ പ്രവേശനം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ സാമൂഹിക അവകാശങ്ങളായി ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യന്റെ വിപണിയാശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കാം. അപ്പോൾ അടിസ്ഥാനവരുമാനവും പൊതുസേവനങ്ങളും തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കലും പരസ്പരം പൂരകങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കാം.

ഇത് “തൊഴിൽ ഇല്ലാത്ത സമൂഹം” എന്ന ആശയത്തേക്കാൾ വിശാലമാണ്. ലക്ഷ്യം മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക സംഭാവന ഇല്ലാതാക്കുക അല്ല; ഉപജീവനത്തിനുള്ള നിർബന്ധിത വേതനതൊഴിലും മനുഷ്യന്റെ അർത്ഥവത്തായ സാമൂഹികപ്രവർത്തനവും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുക എന്നതാണ്.

AI മനുഷ്യന്റെ വിവരസംസ്‌കരണശേഷിയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം ഏറ്റെടുക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യവും മാറണം. ഇപ്പോഴത്തെ വിദ്യാഭ്യാസസംവിധാനം പലപ്പോഴും വിവരശേഖരണത്തിലും ഓർമ്മശക്തിയിലും കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. AI അതിൽ മനുഷ്യനെ മറികടക്കുമ്പോൾ അറിവിന്റെ അർത്ഥം തന്നെ മാറുന്നു.

ഭാവിയിലെ വിദ്യാഭ്യാസം വിവരങ്ങൾ ഓർമ്മിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനുള്ള കഴിവ്, വിമർശനാത്മകചിന്ത, ശാസ്ത്രീയബോധം, സാമൂഹികബോധം, സൃഷ്ടിപരത, നൈതിക തീരുമാനശേഷി, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം എന്നിവ വികസിപ്പിക്കേണ്ടിവരും. AIയെ ഉപയോഗിക്കാൻ പഠിക്കുന്നതിനൊപ്പം AIയുടെ പരിമിതികളും പക്ഷപാതങ്ങളും സാമൂഹികപ്രഭാവങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുകയും വേണം.

ഇത് മനുഷ്യനും AIയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് സഹകരണത്തിലേക്ക് മാറ്റും. AI അറിവിന്റെ സംഭരണവും വിശകലനവും സഹായിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ ലക്ഷ്യങ്ങളും മൂല്യങ്ങളും സാമൂഹിക അർത്ഥവും നിർണ്ണയിക്കുന്ന പങ്ക് കൂടുതൽ ഏറ്റെടുക്കാം.

AIയുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടങ്ങൾ ആരോഗ്യരംഗത്തും ശാസ്ത്രത്തിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. വൻതോതിലുള്ള മെഡിക്കൽ ഡാറ്റ വിശകലനം, രോഗസാധ്യതാ പ്രവചനം, ഔഷധ ഗവേഷണം, ജനസംഖ്യാതല രോഗനിരീക്ഷണം, വ്യക്തിഗത ചികിത്സാ തീരുമാനങ്ങൾക്ക് സഹായം എന്നിവയിൽ AI വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം.

എന്നാൽ ആരോഗ്യഡാറ്റ സ്വകാര്യലാഭത്തിനായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കുകയാണെങ്കിൽ പുതിയ അസമത്വങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. സമ്പന്നർക്ക് മികച്ച AI അധിഷ്ഠിത ആരോഗ്യസേവനവും ദരിദ്രർക്ക് കുറഞ്ഞ നിലവാരത്തിലുള്ള സേവനവും ലഭിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ AIയുടെ ആരോഗ്യശേഷി പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന്റെ സാമൂഹികവൽക്കരണവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.

ശാസ്ത്രത്തിലും ഇതേ സാധ്യതയുണ്ട്. പുതിയ മരുന്നുകളുടെ രൂപകൽപ്പന, പ്രോട്ടീൻ ഘടനാ വിശകലനം, കാലാവസ്ഥാ മാതൃകകൾ, ജൈവവൈവിധ്യ പഠനം, ബഹിരാകാശ ഗവേഷണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ AI മനുഷ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ ശേഷി വർധിപ്പിക്കും. എന്നാൽ ഗവേഷണവിഭവങ്ങൾ സ്വകാര്യ പേറ്റന്റുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ മാത്രം കഴിയുകയാണെങ്കിൽ മനുഷ്യരാശിയുടെ കൂട്ടായ ശാസ്ത്രീയശേഷി പരിമിതപ്പെടും.

മനുഷ്യവിമോചനത്തെ സാങ്കേതിക നിയന്ത്രണം മാത്രമായി കാണുന്നത് അപകടകരമാണ്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ AIയുടെ ഉയർന്ന ഉൽപ്പാദനശേഷി പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ അനന്തമായ ചൂഷണത്തിലേക്ക് നയിച്ചാൽ അത് യഥാർത്ഥ പുരോഗതിയല്ല.

ഇവിടെ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം തന്നെ പുനർനിർവചിക്കേണ്ടിവരും. “കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനം” എന്നതിന് പകരം “ആവശ്യത്തിന്, കുറഞ്ഞ പരിസ്ഥിതി ചെലവിൽ, ദീർഘകാല സുസ്ഥിരതയോടെ ഉൽപ്പാദനം” എന്ന ലക്ഷ്യം ഉയരേണ്ടതാണ്. AIയ്ക്ക് വിഭവപ്രവാഹങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കാനും ഊർജോപയോഗം ഒപ്റ്റിമൈസ് ചെയ്യാനും മാലിന്യം കുറയ്ക്കാനും പരിസ്ഥിതിമാറ്റങ്ങൾ പ്രവചിക്കാനും കഴിയും. എന്നാൽ അന്തിമലക്ഷ്യം സാങ്കേതികവിദ്യയല്ല; മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള സുസ്ഥിരമായ സംയോജനമാണ്.

ഇതെല്ലാം ചേർന്ന് മനുഷ്യനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുതിയ സങ്കൽപ്പത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. വ്യവസായ മുതലാളിത്തത്തിൽ മനുഷ്യൻ പ്രധാനമായും “തൊഴിൽശക്തി”യായി നിർവചിക്കപ്പെട്ടു. വിപണി ചോദിച്ചത്: ഈ വ്യക്തിയുടെ അധ്വാനശേഷിക്ക് എത്ര വിലയുണ്ട്? ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം മനുഷ്യനെ “ഡാറ്റാ പ്രൊഫൈൽ” ആക്കാനുള്ള പ്രവണത കാണിക്കുന്നു. ചോദ്യം: ഈ വ്യക്തിയുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ നിന്ന് എത്ര ഡാറ്റയും പ്രവചനശേഷിയും നേടാനാകും?

മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഈ രണ്ടു ചുരുക്കലുകളെയും മറികടക്കുകയാണ്. മനുഷ്യൻ തൊഴിൽശക്തി മാത്രമല്ല; ഡാറ്റാ വിഭവവും മാത്രമല്ല. മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിപരവും സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ ഒരു ജീവിയാണ്. അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യനെ വിപണിയിലെ ചരക്കായോ അൽഗോരിതത്തിന്റെ ഡാറ്റാപോയിന്റായോ ചുരുക്കാതെ മനുഷ്യന്റെ സമഗ്രവികസനത്തിന് സേവിക്കണം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് മനുഷ്യന്റെ വിഭജിത ഡാറ്റാ-അസ്തിത്വത്തിൽ നിന്ന് ബോധപൂർവമായ സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമായി കാണാം. വ്യക്തിയുടെ ഡാറ്റാ അടയാളങ്ങൾ വേർതിരിച്ചെടുത്ത് മൂലധനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിന് പകരം, മനുഷ്യരുടെ അറിവും കഴിവും കൂട്ടായ ഉൽപ്പാദനശക്തിയായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

ഇവിടെ നിന്ന് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രസാധ്യത വ്യക്തമാകുന്നു. മനുഷ്യൻ ആദ്യമായി തന്റെ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ഒരു വലിയ ഭാഗം സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷിയിലെത്തുകയാണ്. യന്ത്രങ്ങൾ ശാരീരിക അധ്വാനത്തെ ഏറ്റെടുത്തതിന് ശേഷം ഇപ്പോൾ AI ബൗദ്ധിക അധ്വാനത്തിന്റെ ചില മേഖലകളെയും ഏറ്റെടുക്കുന്നു. ഈ പ്രവണത തുടർന്നാൽ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സാമ്പത്തികചോദ്യം “എങ്ങനെ കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാം?” എന്നതിൽ നിന്ന് “ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യമായ സാമൂഹിക അധ്വാനം എങ്ങനെ പങ്കിടണം?” എന്നതിലേക്കും ഒടുവിൽ “മനുഷ്യർ അവരുടെ സ്വതന്ത്രസമയം എങ്ങനെ അർത്ഥവത്തായി ഉപയോഗിക്കണം?” എന്നതിലേക്കും മാറാം.

ഇത് മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ ഗുണപരമായ മാറ്റമായിരിക്കും. ഉപജീവനത്തിനായുള്ള നിർബന്ധിത അധ്വാനം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് പിന്നിലേക്ക് നീങ്ങുകയും, മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രവും സൃഷ്ടിപരവുമായ പ്രവർത്തനം മുന്നിലേക്ക് വരികയും ചെയ്യും.

എന്നാൽ ഈ സാധ്യത സ്വാഭാവികമായി യാഥാർത്ഥ്യമാകില്ല. AIയുടെ ഉൽപ്പാദനശക്തിയെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയിലേക്ക് മാറ്റുന്ന രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ വിപ്ലവകരമായ ചോദ്യം “AIയെ എങ്ങനെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കാം?” എന്നതിനു ശേഷം ഉടൻ ഉയരേണ്ട ചോദ്യം “AIയുടെ ശക്തിയെ ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കണം?” എന്നതാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നൽകുന്ന പ്രധാന ഉൾക്കാഴ്ച ഇതാണ്: ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അതിന്റെ ദൗർബല്യങ്ങൾ മാത്രമല്ല; അതിന്റെ അടുത്ത രൂപത്തിന്റെ ഭൗതിക സാധ്യതകളും അവയ്ക്കുള്ളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും അത്തരത്തിലുള്ളവയാണ്.

പ്ലാറ്റ്‌ഫോം സ്വകാര്യ ഏകാധിപത്യമാണ്; എന്നാൽ അതേ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം സർവജനീന ഡിജിറ്റൽ പൊതുസൗകര്യമായി മാറാനുള്ള ഭൗതിക അടിസ്ഥാനവും നൽകുന്നു. ഡാറ്റ സ്വകാര്യ ചരക്കാണ്; എന്നാൽ അതേ ഡാറ്റ പൊതുആസൂത്രണത്തിനുള്ള സാമൂഹിക വിഭവമാകാം. AI തൊഴിലാളിയെ പുറത്താക്കുന്നു; എന്നാൽ അതേ AI മനുഷ്യനെ നിർബന്ധിത അധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷിയും നൽകുന്നു. അൽഗോരിതം നിരീക്ഷണത്തിന്റെ ഉപാധിയാണ്; എന്നാൽ അതേ അൽഗോരിതം സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹിക ആസൂത്രണത്തിന്റെ ഉപകരണവുമാകാം.

അതായത് വിമോചനത്തിന്റെ സാധ്യത ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് പുറത്തല്ല; അതിന്റെ അന്തർവിരുദ്ധതകളുടെ സാമൂഹിക പുനഃസംഘടനയിലാണ്.

ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ സോഷ്യലിസത്തെ വെറും ഒരു രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്. അത് ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ നിലവിലെ ഘടനയിൽ തന്നെ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന സാധ്യതകളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയുടെ ഉടമസ്ഥതയും ലക്ഷ്യവും സാമൂഹികമായി മാറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണ്. അതിന്റെ ലക്ഷ്യം സാങ്കേതികവിദ്യയെ നിഷേധിക്കുക അല്ല; അതിന്റെ സാമൂഹിക ദിശ മാറ്റുകയാണ്.

അതിനാൽ ഇന്നത്തെ ചരിത്രപരമായ ചുമതല ഇരട്ടമാണ്. ഒന്നാമതായി, ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ യഥാർത്ഥ ഭൗതികഘടന മനസ്സിലാക്കണം. AIയെ ഒരു മായാജാലമോ “ബുദ്ധിയുള്ള യന്ത്രം” എന്ന ലളിതരൂപമോ ആയി കാണാതെ ഡാറ്റ, അധ്വാനം, ഊർജം, ചിപ്പ്, നെറ്റ്‌വർക്ക്, മൂലധനം, അറിവ്, സാമൂഹികസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സങ്കീർണ്ണ സംയോജനമായി കാണണം. രണ്ടാമതായി, ഈ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന പുതിയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബോധപൂർവം ചിന്തിക്കണം.

ഇവിടെയാണ് ചരിത്രഭൗതികവാദം ഭാവിയിലേക്ക് തിരിയുന്നത്. അത് കഴിഞ്ഞ സാമൂഹികരൂപങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്ന ഒരു സിദ്ധാന്തം മാത്രമല്ല; ഉൽപ്പാദനശക്തികളും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള രീതിയാണ്. ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഈ രീതിയെ വികസിപ്പിച്ചാൽ, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പിന്നിലെ വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളും ഉടമസ്ഥതാരൂപങ്ങളും അധികാരസംവിധാനങ്ങളും കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വിശകലനത്തിന് മറ്റൊരു തലവും നൽകുന്നു. സാമൂഹികവ്യവസ്ഥകൾ നിശ്ചലമായ ഘടനകളല്ല; അവയിൽ ഒരേസമയം നിരവധി പ്രവണതകളും സാധ്യതകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സംയോജകവും വിയോജകവുമായ ശക്തികൾ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വലിയ ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാം. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ മാറ്റങ്ങളെ നേരിയ രേഖയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന സാങ്കേതിക പുരോഗതിയായി കാണാതെ സങ്കീർണ്ണമായ ചരിത്രപരമായ ഘട്ടപരിവർത്തനമായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം.

അവസാനമായി, മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ മുന്നിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് “സാങ്കേതികവിദ്യയോ മനുഷ്യനോ” എന്നതല്ല. യഥാർത്ഥ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ മേൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്ന ഒരു സമൂഹമോ, മനുഷ്യൻ സാങ്കേതികവിദ്യയെ ബോധപൂർവം സാമൂഹികമായി നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു സമൂഹമോ എന്നതാണ്.

AI മനുഷ്യനെ അനാവശ്യ അധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയാകാം. എന്നാൽ അതിനായി AIയുടെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും ജനാധിപത്യപരമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കണം. ഡാറ്റ മനുഷ്യരുടെ പൊതുസമ്പത്താകാം. എന്നാൽ അതിനായി ഡാറ്റയുടെ സ്വകാര്യ ഏകാധിപത്യത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യണം. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ പൊതുസാമൂഹിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളാകാം. എന്നാൽ അതിനായി അവയുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കണം. അൽഗോരിതങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടായ ബുദ്ധിയെ വികസിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ അതിനായി അവയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ജനാധിപത്യപരമായി നിയന്ത്രിക്കണം.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവം ഒരു അവസാനഘട്ടമല്ല; ഒരു ചരിത്രപരമായ കവാടമാണ്. അതിന്റെ ഒരു വശത്ത് കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകൃതമായ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തവും നിരീക്ഷണാധിഷ്ഠിതമായ സാങ്കേതിക അധികാരവും നിലനിൽക്കുന്നു. മറുവശത്ത് സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളും കുറഞ്ഞ തൊഴിൽസമയവും പൊതുസമ്പത്തായ ഡാറ്റയും ജനാധിപത്യ AIയും മനുഷ്യവികസനത്തെ കേന്ദ്രമാക്കിയ ഒരു പുതിയ സാമൂഹികസംഘടനയും നിലനിൽക്കുന്നു.

ഈ രണ്ടു സാധ്യതകൾക്കിടയിലെ സംഘർഷമാണ് വരുംകാല ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ചലനശക്തി. മനുഷ്യർ ആ സംഘർഷത്തെ ബോധപൂർവം രൂപപ്പെടുത്തുന്നിടത്താണ് ചരിത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം ആരംഭിക്കുന്നത്.

ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, AIയുടെ പ്രശ്നം സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ലെന്നും അത് അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തിക പ്രശ്നമാണെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു. AI എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും എന്ന ചോദ്യത്തേക്കാൾ നിർണ്ണായകമാണ് AIയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി ആരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്, ആരുടെ താൽപര്യത്തിനാണ് അത് വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്, അതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന മിച്ചം ആരാണ് കൈവശപ്പെടുത്തുന്നത്, അതിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ ആരാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യങ്ങൾ. ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സാങ്കേതിക പ്രക്രിയയല്ല; അത് എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രത്യേക സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾക്കുള്ളിലാണ് നടക്കുന്നത്. അതിനാൽ AIയുടെ ചരിത്രപരമായ ദിശയും അതിന്റെ സാങ്കേതിക ശേഷിയേക്കാൾ അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി രൂപപ്പെടുന്ന ഉടമസ്ഥതാ-നിയന്ത്രണബന്ധങ്ങളാണ് നിർണ്ണയിക്കുക.

വ്യവസായ മുതലാളിത്തത്തിൽ ഫാക്ടറിയായിരുന്നു ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. ഭൂമി, യന്ത്രങ്ങൾ, അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ, തൊഴിലാളികളുടെ അധ്വാനം എന്നിവ ഫാക്ടറി എന്ന ഭൗതിക ഘടനയിൽ ഏകീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ അതേ പ്രവർത്തനം നിർവഹിക്കുന്നത് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളും ക്ലൗഡ് അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും ഡാറ്റാ സെന്ററുകളും അൽഗോരിതങ്ങളും AI മോഡലുകളും ആഗോള ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകളുമാണ്. അതുകൊണ്ട് ഫാക്ടറിയുടെ സ്ഥാനത്ത് പ്ലാറ്റ്‌ഫോം വരുന്നു എന്നത് ഒരു രൂപകമാത്രമല്ല; ഉൽപ്പാദനം, വിതരണം, ഉപഭോഗം, ആശയവിനിമയം, നിരീക്ഷണം എന്നിവയെ ഏകീകരിക്കുന്ന പുതിയ അടിസ്ഥാനസൗകര്യമായി പ്ലാറ്റ്‌ഫോം മാറുന്നു എന്നതാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം.

എന്നാൽ ഫാക്ടറിയിലെ തൊഴിലാളിയെപ്പോലെ ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളി ഒരിടത്ത് കൂട്ടമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല. അവൻ വിവിധ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും വീടുകളിലും ഓഫീസുകളിലും ഡാറ്റാ സെന്ററുകളിലും ഫ്രീലാൻസ് വിപണികളിലും ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. ചിലർ നേരിട്ട് AI സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നു; ചിലർ ഡാറ്റ ലേബൽ ചെയ്യുന്നു; ചിലർ ഉള്ളടക്കം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ചിലർ ഉപഭോക്തൃപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ഡാറ്റ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ചിലർ അൽഗോരിതങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഗതാഗത, വിതരണ, സേവന ജോലികൾ ചെയ്യുന്നു. അതിനുമപ്പുറം, കോടിക്കണക്കിന് സാധാരണ ഉപയോക്താക്കൾ പ്രതിഫലം ലഭിക്കാതെയാണ് ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾക്ക് ഡാറ്റയും ശ്രദ്ധയും ഉള്ളടക്കവും നൽകുന്നത്. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ പ്രൊളിറ്റേറിയറ്റിന്റെ പരിധി പരമ്പരാഗത വേതനതൊഴിലാളിയെക്കാൾ വളരെ വിശാലമായ ഒരു സാമൂഹിക ഘടനയായി മാറുന്നു.

ഇവിടെ “തൊഴിൽ” എന്ന ആശയം തന്നെ പുനർനിർവചിക്കേണ്ടിവരുന്നു. ഒരു വ്യക്തി ഒരു പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ സൗജന്യമായി ഉള്ളടക്കം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അത് വ്യക്തിപരമായ വിനോദമെന്നു തോന്നാം. എന്നാൽ ആ പ്രവർത്തനം പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന്റെ മൂല്യം വർധിപ്പിക്കുകയും ഉപയോക്താക്കളുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുനിർത്തുകയും കൂടുതൽ ഡാറ്റ സൃഷ്ടിക്കുകയും പരസ്യവരുമാനം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, ആ പ്രവർത്തനത്തിന് സാമ്പത്തികമായ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുണ്ട്. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഉൽപ്പാദനവും ഉപഭോഗവും തമ്മിലുള്ള പഴയ വേർതിരിവ് മങ്ങുന്നു. ഉപയോക്താവ് ഒരേസമയം ഉപഭോക്താവും ഉൽപ്പാദകനും ഡാറ്റാ ഉറവിടവും മൂല്യസൃഷ്ടിയുടെ ഘടകവുമാകുന്നു.

ഇതിനെ “prosumer” എന്ന ആശയത്തിലൂടെ വിവരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഇതിനെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കാണാം. ഉപഭോക്താവും ഉൽപ്പാദകനും തമ്മിലുള്ള പരമ്പരാഗത വിരുദ്ധധ്രുവങ്ങൾ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ ഭാഗികമായി ഒരേ പ്രക്രിയയിൽ സംയോജിക്കുന്നു. ഉപഭോഗം തന്നെ ഡാറ്റാ ഉൽപ്പാദനമാകുന്നു; ഡാറ്റ വീണ്ടും അൽഗോരിതമിക ഉൽപ്പാദനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; അൽഗോരിതം പുതിയ സേവനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ആ സേവനം വീണ്ടും പുതിയ ഉപഭോഗവും പുതിയ ഡാറ്റയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഉപഭോഗം → ഡാറ്റ → അൽഗോരിതമിക പ്രോസസ്സിംഗ് → പുതിയ സേവനം → പുതിയ ഉപഭോഗം എന്ന ഒരു സ്വയം പുനരുത്പാദക ചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു.

മാർക്സിന്റെ വിശകലനത്തിൽ മിച്ചമൂല്യം തൊഴിലാളിയുടെ അധ്വാനശേഷിയും അതിന്റെ ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ മൂല്യവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഈ പ്രക്രിയ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. പരമ്പരാഗത വേതനതൊഴിലിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന മിച്ചമൂല്യത്തിനൊപ്പം ഡാറ്റ, ശ്രദ്ധ, നെറ്റ്‌വർക്ക് ഇഫക്റ്റുകൾ, ബൗദ്ധികസ്വത്ത്, അൽഗോരിതമിക നിയന്ത്രണം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള മൂല്യസൃഷ്ടിയും പ്രധാനമാകുന്നു.

ഒരു വ്യക്തി ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അവൻ പണം നൽകാതിരിക്കാം. എന്നാൽ അവന്റെ ശ്രദ്ധയും പെരുമാറ്റവും ബന്ധങ്ങളും താൽപര്യങ്ങളും പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന് സാമ്പത്തിക മൂല്യമുള്ള വിഭവങ്ങളാണ്. അതിനാൽ സൗജന്യ സേവനം യഥാർത്ഥത്തിൽ സൗജന്യമാണോ എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. ഉപയോക്താവ് പണം നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവന്റെ ഡാറ്റയും ശ്രദ്ധയും തന്നെയാണോ വിലയായി കൈമാറപ്പെടുന്നത്?

ഇവിടെ “ഡിജിറ്റൽ മിച്ചമൂല്യം” എന്ന ആശയം ഒരു വിശകലനോപാധിയായി ഉപയോഗിക്കാം. എന്നാൽ ഇത് മാർക്സിന്റെ മിച്ചമൂല്യ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പുനരാവിഷ്കാരമല്ലെന്ന് ശ്രദ്ധിക്കണം. ഡിജിറ്റൽ മൂല്യസൃഷ്ടിയുടെ സ്വഭാവം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാണ്; പരസ്യവരുമാനം, ഡാറ്റാ മൂല്യം, ബൗദ്ധികസ്വത്ത്, പ്ലാറ്റ്‌ഫോം വാടക, നെറ്റ്‌വർക്ക് ഇഫക്റ്റുകൾ, ഉപയോക്തൃസൃഷ്ടി തുടങ്ങിയ വിവിധ പ്രക്രിയകൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ മാർക്സിയൻ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തെ യാന്ത്രികമായി ആവർത്തിക്കുന്നതിനു പകരം അതിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളെ പുതിയ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രവണത വാടകാധിഷ്ഠിത സമ്പാദനമാണ്. ഒരു കമ്പനി ഉൽപ്പാദനം നേരിട്ട് നടത്താതെ തന്നെ ഒരു പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന്റെ നിയന്ത്രണം വഴി ഇടപാടുകളിൽ നിന്ന് ഫീസ് ഈടാക്കുന്നു. ഉപയോക്താക്കളെയും വിൽപ്പനക്കാരെയും തൊഴിലാളികളെയും സേവനദാതാക്കളെയും ഒരേ ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യത്തിൽ ബന്ധിപ്പിച്ച് ആ ബന്ധത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് വരുമാനം നേടുന്നു.

ഇത് വ്യവസായ മുതലാളിത്തത്തിലെ ലാഭത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഒരു “വിപണി” നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലുപരി വിപണിയുടെ നിയമങ്ങൾ തന്നെ നിർണ്ണയിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ആരെ ഉപയോക്താവായി സ്വീകരിക്കണം, ആരെ പുറത്താക്കണം, ഏത് ഉൽപ്പന്നം മുകളിലേക്ക് ഉയർത്തണം, ഏത് തൊഴിലാളിക്ക് കൂടുതൽ ജോലി നൽകണം, എത്ര കമ്മീഷൻ ഈടാക്കണം തുടങ്ങിയ തീരുമാനങ്ങൾ അൽഗോരിതമികമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതിലൂടെ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഉടമസ്ഥതയ്ക്ക് ഒരു പുതിയ അധികാരരൂപം ലഭിക്കുന്നു. അത് ഫാക്ടറിയിലെ ഉൽപ്പാദനോപകരണത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത മാത്രമല്ല; സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളുടെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത കൂടിയാണ്.

ഈ അധികാരം രാഷ്ട്രീയ അധികാരവുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. വലിയ ഡിജിറ്റൽ സ്ഥാപനങ്ങൾ സർക്കാരുകളുമായി അടുത്ത ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയും പൊതുനയങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുകയും നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകാൻ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാം. ഇവിടെ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചില പ്രവണതകൾ ഡിജിറ്റൽ മൂലധനവുമായി സംയോജിക്കാനുള്ള സാധ്യത കാണാം. എന്നാൽ ഇതിനെ എല്ലാ ഡിജിറ്റൽ കമ്പനികൾക്കും ഒരേപോലെ ബാധകമായ ഒരു നിർണ്ണായക സവിശേഷതയായി കാണാതെ, പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ രൂപപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രവണതയായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യം.

AIയുടെ വ്യാപനം മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രശ്നം ഉയർത്തുന്നു: മനുഷ്യന്റെ ഒരു മണിക്കൂർ അധ്വാനത്തിന് വിപണിയിൽ ലഭിക്കുന്ന വില എന്തായിരിക്കും, അതേ പ്രവർത്തനം ഒരു AI സംവിധാനത്തിന് വളരെ കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ ചെയ്യാൻ കഴിയുമ്പോൾ?

മുതലാളിത്തത്തിൽ തൊഴിലാളിയുടെ തൊഴിൽശേഷി ഒരു ചരക്കാണ്. എന്നാൽ AI ചില തരത്തിലുള്ള ബൗദ്ധിക തൊഴിൽ വളരെ കുറഞ്ഞ അതിർത്തിചെലവിൽ പുനരാവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു മനുഷ്യ അധ്യാപകൻ ആയിരം വിദ്യാർത്ഥികളെ ഒരേസമയം പഠിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഒരു AI സംവിധാനത്തിന് ഒരേ അറിവിന്റെ മാതൃക അനവധി ഉപയോക്താക്കളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. ഒരു മനുഷ്യ പരിഭാഷകൻ ഒരേസമയം ഒരു രേഖ മാത്രമേ കൈകാര്യം ചെയ്യാനാകൂ; AIയ്ക്ക് വളരെ വലിയ തോതിൽ രേഖകൾ പ്രോസസ്സ് ചെയ്യാം. ഒരു മനുഷ്യ ഡിസൈനറുടെ സമയം പരിമിതമാണ്; ജനറേറ്റീവ് AIയ്ക്ക് അനവധി രൂപകൽപ്പനകൾ കുറഞ്ഞ സമയത്ത് സൃഷ്ടിക്കാം.

ഇതിലൂടെ ചില ബൗദ്ധിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ അതിർത്തി ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് ഗണ്യമായി കുറയുന്നു. ഈ പ്രവണത വ്യാപകമാകുമ്പോൾ അറിവും വിവരവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചില പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വിപണിവില താഴാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതേസമയം പുതിയ ഉയർന്ന മൂല്യമുള്ള ജോലികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാനും സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ “AI എല്ലാ ജോലികളും ഇല്ലാതാക്കും” എന്ന നിഗമനം ശാസ്ത്രീയമായി അതിരുകടന്നതാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യ അധ്വാനത്തിന്റെ അപൂർവത കുറയുന്ന പ്രവണത യാഥാർത്ഥ്യമാകുകയാണെങ്കിൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതം വളരെ ആഴത്തിലുള്ളതായിരിക്കും.

ഇവിടെ തന്നെയാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനം ഉൽപ്പാദനത്തിൽ അനിവാര്യമല്ലാതാകുന്നിടത്തോളം, മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം വേതനതൊഴിലിനോട് ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന സാമൂഹികസംവിധാനം കൂടുതൽ യുക്തിരഹിതമാകുന്നു.

ഒരു വ്യക്തിക്ക് ജീവിക്കാൻ തൊഴിൽ വിറ്റഴിക്കേണ്ട ആവശ്യം കുറഞ്ഞുവരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ സമൂഹം ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ പുനഃസംഘടനയെ അഭിമുഖീകരിക്കും. ഭക്ഷണം, വാസസ്ഥലം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഊർജം തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ മനുഷ്യന്റെ വേതനതൊഴിൽ അനിവാര്യമല്ലെങ്കിൽ, അവയെ “വിപണിയിൽ വാങ്ങേണ്ട സാധനങ്ങൾ” എന്നതിലുപരി സാമൂഹിക അവകാശങ്ങൾ ആയി പുനർനിർവചിക്കാനുള്ള ഭൗതിക അടിത്തറ രൂപപ്പെടുന്നു.

ഇത് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ഒരു പഴയ ലക്ഷ്യത്തിന് പുതിയ സാങ്കേതിക അടിസ്ഥാനമൊരുക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ജീവിക്കാൻ നിർബന്ധിതമായി തന്റെ അധ്വാനശേഷി വിറ്റഴിക്കേണ്ട സാഹചര്യം കുറയുമ്പോൾ സ്വതന്ത്രമായ മനുഷ്യവികസനത്തിന് കൂടുതൽ സ്ഥലം ലഭിക്കും.

എന്നാൽ അതിന് ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ സാമൂഹിക നിയന്ത്രണം ആവശ്യമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ തൊഴിൽ ആവശ്യം കുറയുന്നത് തൊഴിലാളിക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നതിന് പകരം തൊഴിലില്ലായ്മയും ദാരിദ്ര്യവും സൃഷ്ടിക്കും. അതിനാൽ ഓട്ടോമേഷൻ സ്വതന്ത്രമായി വിമോചനമല്ല; സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഓട്ടോമേഷനാണ് വിമോചനശേഷിയുള്ളത്.

ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ മറ്റൊരു സവിശേഷതയാണ് പല ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെയും പുനർഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് വളരെ കുറവായിരിക്കുക. ഒരു ഡിജിറ്റൽ പുസ്തകം, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, സംഗീതരേഖ, വിദ്യാഭ്യാസവിവരം, AI മോഡൽ എന്നിവയുടെ ഒരു പകർപ്പ് സൃഷ്ടിക്കാൻ ആദ്യപകർപ്പ് നിർമ്മിച്ചതിനേക്കാൾ വളരെ കുറഞ്ഞ വിഭവം മതിയാകും.

ഇത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ക്ഷാമതത്വവുമായി വൈരുദ്ധ്യത്തിലാകുന്നു. ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പന്നം സ്വാഭാവികമായി അപൂർവമല്ലെങ്കിൽ അതിനെ അപൂർവമാക്കാനുള്ള സാമൂഹിക-നിയമപരമായ സംവിധാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടിവരും. പകർപ്പവകാശം, പേവാൾ, ലൈസൻസ്, സബ്സ്ക്രിപ്ഷൻ, ഡിജിറ്റൽ റൈറ്റ്സ് മാനേജ്മെന്റ് തുടങ്ങിയവ അതിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളാണ്.

ഇവിടെ വീണ്ടും ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ വൈരുദ്ധ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു: സാങ്കേതികവിദ്യ സമൃദ്ധി സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഉടമസ്ഥത അതിനെ ക്ഷാമമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് സംയോജകവും വിയോജകവുമായ പ്രവണതകളുടെ ശക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. പുനർഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ സാങ്കേതികശേഷി അറിവിനെ സർവജനീനമാക്കുന്നു; സ്വകാര്യ നിയന്ത്രണം അതിനെ വിഭജിക്കുകയും അടച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഡിജിറ്റൽ പൊതുസമ്പത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയസാധ്യത ഉയരുന്നത്.

മാർക്സിന്റെ ചിന്തയിൽ മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത് മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രവികസനത്തിനുള്ള സമയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. AIയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ ആശയം പുതിയ പ്രാധാന്യം നേടുന്നു. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വളരുന്നതിനനുസരിച്ച് മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന സ്വതന്ത്രസമയം വർധിക്കുകയാണെങ്കിൽ മാത്രമേ സാങ്കേതിക പുരോഗതി മനുഷ്യവികസനമായി മാറുകയുള്ളൂ.

ഇന്ന് സാങ്കേതികവിദ്യ ജോലി വേഗത്തിലാക്കുന്നു; എന്നാൽ പലപ്പോഴും അതിന്റെ ഫലം ജോലി സമയം കുറയുന്നതല്ല, കൂടുതൽ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള സമ്മർദ്ദമാണ്. ഇമെയിൽ, സന്ദേശങ്ങൾ, ഓൺലൈൻ യോഗങ്ങൾ, നിരന്തരമായ ഡിജിറ്റൽ നിരീക്ഷണം എന്നിവ തൊഴിലിന്റെ അതിരുകൾ വീട്ടിലേക്കും വ്യക്തിജീവിതത്തിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കുന്നതോടൊപ്പം തൊഴിലും വിശ്രമവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി ഇല്ലാതാക്കാനും കഴിയും.

ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ മറ്റൊരു വൈരുദ്ധ്യം. സാങ്കേതികവിദ്യ സമയം സംരക്ഷിക്കാനും സമയം പിടിച്ചെടുക്കാനും ഒരേസമയം കഴിവുള്ളതാണ്. AI മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രനാക്കുമോ അതോ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായ ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളിയാക്കുമോ എന്നത് സാമൂഹികബന്ധങ്ങളാണ് നിർണ്ണയിക്കുക.

വർഗ്ഗസമരം ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല; അതിന്റെ രൂപം മാറുന്നു. പരമ്പരാഗത ഫാക്ടറി സമരം തൊഴിലാളികളുടെ കൂട്ടായ ഉൽപ്പാദനശക്തിയെ തടഞ്ഞുകൊണ്ട് മൂലധനത്തെ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കുകയായിരുന്നു. ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ സമരത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ ഡാറ്റ, പ്ലാറ്റ്‌ഫോം, അൽഗോരിതം, നെറ്റ്‌വർക്ക് എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കും.

ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾക്ക് കൂട്ടായ ഡിജിറ്റൽ പണിമുടക്കുകൾ സംഘടിപ്പിക്കാം. ഉള്ളടക്കസ്രഷ്ടാക്കൾ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം നയങ്ങൾക്കെതിരെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം നടത്താം. സോഫ്റ്റ്‌വെയർ തൊഴിലാളികൾ AIയുടെ സൈനികമോ നിരീക്ഷണപരമോ ആയ ഉപയോഗത്തിനെതിരെ കൂട്ടായ നിലപാട് സ്വീകരിക്കാം. ഡാറ്റാ തൊഴിലാളികൾ തങ്ങളുടെ സംഭാവനയ്ക്ക് അവകാശം ആവശ്യപ്പെടാം. ഉപയോക്താക്കൾ സ്വകാര്യതയും അൽഗോരിതമിക സുതാര്യതയും ആവശ്യപ്പെട്ട് കൂട്ടായ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്താം.

ഇതിലൂടെ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ ഘടനയും മാറുന്നു. വ്യവസായ തൊഴിലാളി, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ തൊഴിലാളി, ഗിഗ് തൊഴിലാളി, ഡാറ്റാ തൊഴിലാളി, ഗവേഷകൻ, ഉള്ളടക്കസ്രഷ്ടാവ്, സേവനതൊഴിലാളി എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പൊതുവായ താൽപര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്ന പുതിയ വർഗ്ഗബോധം ആവശ്യമായി വരും.

ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളിയുടെ പ്രധാന ദൗർബല്യം അവന്റെ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന സ്വഭാവമാണ്. ഫാക്ടറി തൊഴിലാളിക്ക് തന്റെ സഹപ്രവർത്തകരെ നേരിട്ട് കാണാനും തന്റെ പൊതുവായ അവസ്ഥ തിരിച്ചറിയാനും എളുപ്പമായിരുന്നു. പ്ലാറ്റ്‌ഫോം തൊഴിലാളി പലപ്പോഴും ഒറ്റപ്പെട്ട നിലയിലാണ്. അവന്റെ ജോലി അൽഗോരിതം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; സഹപ്രവർത്തകരെ അവൻ കാണുന്നില്ല; കമ്പനിയുടെ ഉടമയെ നേരിട്ട് അറിയണമെന്നില്ല.

ഇത് വ്യക്തിവൽക്കരണത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. തൊഴിലാളിയുടെ പ്രശ്നം വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായി തോന്നുന്നു: “എനിക്ക് ജോലി കിട്ടിയില്ല”, “എന്റെ റേറ്റിംഗ് കുറഞ്ഞു”, “എന്റെ വരുമാനം കുറഞ്ഞു”. എന്നാൽ ഈ വ്യക്തിഗത അനുഭവങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ പൊതുവായ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളുണ്ട്.

വർഗ്ഗബോധത്തിന്റെ പുതിയ രൂപം അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളുടെ അൽഗോരിതമിക ഘടനകൾക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പൊതുവായ താൽപര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നതായിരിക്കും. വ്യക്തിഗത ഡാറ്റയുടെ പിന്നിൽ സാമൂഹിക തൊഴിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവെന്ന തിരിച്ചറിവ് ഡിജിറ്റൽ വർഗ്ഗബോധത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമാകാം.

AIയുടെ വ്യാപനം രാഷ്ട്രത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെയും മാറ്റും. നികുതി ശേഖരണം, ക്ഷേമപദ്ധതികൾ, പൊതുജനാരോഗ്യം, ഗതാഗതം, നഗരാസൂത്രണം, ദുരന്തനിവാരണം എന്നിവയിൽ AI ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ അതേ സാങ്കേതികവിദ്യ നിരീക്ഷണത്തിനും സാമൂഹികനിയന്ത്രണത്തിനും ഉപയോഗിക്കാം.

അതുകൊണ്ട് ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രം സ്വതന്ത്രമായി ജനാധിപത്യപരമോ ഏകാധിപത്യപരമോ അല്ല. അതിന്റെ സ്വഭാവം അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാമൂഹിക ശക്തികളിലാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്.

ഒരു ജനാധിപത്യ ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രം പൗരന്മാരുടെ അവകാശങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും സാങ്കേതികവിദ്യയെ പൊതുസേവനമായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യും. ഒരു ഏകാധിപത്യ ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രം അതേ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് ഓരോ പൗരന്റെയും പെരുമാറ്റം നിരീക്ഷിക്കുകയും പ്രവചിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യാം.

അതിനാൽ AIയുടെ കാലത്ത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണം തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഡാറ്റാ അധികാരവും അൽഗോരിതമിക അധികാരവും നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണവും അതിന്റെ അനിവാര്യഘടകമാകും.

ഇവിടെയാണ് AIയെ ഒരു വിയോജക ഏജന്റ് എന്ന നിലയിൽ കൂടുതൽ കൃത്യമായി നിർവചിക്കാവുന്നത്. AI നിലവിലുള്ള മുതലാളിത്തത്തെ സ്വതന്ത്രമായി തകർക്കുന്നു എന്നല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം. മറിച്ച് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള സംയോജനത്തെ നിലനിർത്തുന്ന ചില അടിസ്ഥാനബന്ധങ്ങളിൽ അത് വിള്ളൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

AIയുടെ വളർച്ച മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള ഘടനയിൽ പല തലങ്ങളിലായി വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിൽ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായത് വേതനതൊഴിലും ഓട്ടോമേഷനും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമാണ്. മുതലാളിത്ത ഉൽപ്പാദനരീതിയിൽ മനുഷ്യന്റെ തൊഴിൽശക്തിയാണ് ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെയും വരുമാനത്തിന്റെയും പ്രധാന അടിത്തറ. എന്നാൽ AIയും ഓട്ടോമേഷനും ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയിൽ മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെ ആവശ്യം ക്രമേണ കുറയ്ക്കുമ്പോൾ, വേതനതൊഴിലിനെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഈ ഘടന തന്നെ സമ്മർദ്ദത്തിലാകുന്നു. മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന് പകരം നിൽക്കാനുള്ള ശേഷിയും AI കൈവരിക്കുന്നതോടെ, സാങ്കേതിക പുരോഗതി തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനൊപ്പം നിലവിലുള്ള തൊഴിലുകളുടെ സാമൂഹിക ആവശ്യകതയെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.

അതോടൊപ്പം ഡിജിറ്റൽ പുനർഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പ്രത്യേകത പരമ്പരാഗതമായ അപൂർവത എന്ന ആശയത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഭൗതിക വസ്തുക്കളുടെ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ ഓരോ അധിക പകർപ്പിനും അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളും തൊഴിലും ഊർജവും ആവശ്യമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ഒരു ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ അനേകം പകർപ്പുകൾ വളരെ കുറഞ്ഞ അധികച്ചെലവിൽ സൃഷ്ടിക്കാനാകും. അറിവ്, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, ഡിജിറ്റൽ ഉള്ളടക്കം തുടങ്ങിയവയുടെ പുനർഉൽപ്പാദനശേഷി അതിനാൽ സ്വാഭാവികമായ ക്ഷാമത്തിന്റെ പരിധികളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ മുതലാളിത്തം ഈ സാങ്കേതിക സമൃദ്ധിയെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത, ലൈസൻസ്, പകർപ്പവകാശം, പേവാൾ, സബ്സ്ക്രിപ്ഷൻ തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ കൃത്രിമ ക്ഷാമമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സമൃദ്ധിയും അതിനെ സ്വകാര്യവൽക്കരിച്ച് ക്ഷാമമായി നിലനിർത്താനുള്ള മൂലധനത്തിന്റെ പ്രവണതയും തമ്മിൽ പുതിയൊരു വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു.

AIയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷത വിപണിയുടെ പരമ്പരാഗത ആസൂത്രണപരിധികളെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അതിന്റെ ശേഷിയാണ്. വിപണി പ്രധാനമായും വിലസിഗ്നലുകൾ, മത്സരങ്ങൾ, വിതരണ-ആവശ്യ വ്യതിയാനങ്ങൾ എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചാണ് വിഭവവിതരണം നടത്തുന്നത്. എന്നാൽ AIക്ക് കോടിക്കണക്കിന് വിവരങ്ങൾ ഒരേസമയം വിശകലനം ചെയ്യാനും ആവശ്യകത പ്രവചിക്കാനും ഉൽപ്പാദനം ക്രമീകരിക്കാനും വിതരണശൃംഖലകൾ ഏകോപിപ്പിക്കാനും വിഭവങ്ങളുടെ വിനിയോഗം ഒപ്റ്റിമൈസ് ചെയ്യാനും കഴിയും. ഇതിലൂടെ മനുഷ്യാവശ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയവും തത്സമയവുമായ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണത്തിനുള്ള സാങ്കേതികസാധ്യത വർധിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് വിപണി വിഭവവിതരണത്തിന്റെ ഏക അനിവാര്യ സംവിധാനമാണെന്ന ധാരണ തന്നെ AIയുടെ വികാസത്തോടെ കൂടുതൽ ശക്തമായി ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ഇതോടൊപ്പം അറിവിന്റെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയും പുതിയ സമ്മർദ്ദത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത മുതലാളിത്തത്തിൽ അറിവ് പേറ്റന്റുകൾ, പകർപ്പവകാശം, സ്ഥാപനപരമായ ഉടമസ്ഥത, ബൗദ്ധികസ്വത്ത് എന്നിവയിലൂടെ സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകളും കൂട്ടായ ഡാറ്റയും ഓപ്പൺ-സോഴ്സ് സാങ്കേതികവിദ്യകളും ആഗോള അറിവിന്റെ അതിവേഗ കൈമാറ്റവും അറിവിനെ കൂടുതൽ സാമൂഹികവും കൂട്ടായതുമായ ഒരു ഉൽപ്പാദനശക്തിയാക്കി മാറ്റുന്നു. ഒരാൾ സൃഷ്ടിച്ച അറിവ് മറ്റുള്ളവർക്ക് അതിവേഗം വികസിപ്പിക്കാനും പുനരുപയോഗിക്കാനും കഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, അറിവിന്റെ സ്വകാര്യവൽക്കരണവും അതിന്റെ സാമൂഹിക സ്വഭാവവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ മൂർച്ഛിക്കുന്നു.

മനുഷ്യന്റെ തീരുമാനാധികാരവും ഇതേ രീതിയിൽ പുതിയ വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നു. ഉൽപ്പാദനം, ധനകാര്യം, തൊഴിൽനിയമനം, വായ്പാനുമതി, വിപണനം, ഗതാഗതം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം തുടങ്ങി അനേകം മേഖലകളിൽ അൽഗോരിതങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ തീരുമാനങ്ങളെ സഹായിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ക്രമേണ തീരുമാനപ്രക്രിയയുടെ കേന്ദ്രഘടകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. ഇതിലൂടെ മനുഷ്യരുടെ പരമ്പരാഗത അനുഭവാധിഷ്ഠിതവും സ്ഥാപനാധിഷ്ഠിതവുമായ തീരുമാനാധികാരം അൽഗോരിതമിക സംവിധാനങ്ങളാൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യതയോടൊപ്പം, തീരുമാനങ്ങളുടെ സുതാര്യത, ഉത്തരവാദിത്വം, ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ചോദ്യങ്ങളും ഉയർത്തുന്നു. അതിനാൽ AI മനുഷ്യന്റെ തീരുമാനശേഷിയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു എന്നതല്ല പ്രധാന പ്രശ്നം; ആരുടെ മൂല്യങ്ങളും താൽപര്യങ്ങളും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് അൽഗോരിതങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുന്നത്, ആ തീരുമാനങ്ങളുടെ മേൽ ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണം എത്രമാത്രമുണ്ട് എന്നതാണ് നിർണ്ണായകം.

അതുപോലെ തന്നെ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ ദേശീയ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ഘടനകളെയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദനം, ധനം, അറിവ്, ഡാറ്റ, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, വിതരണശൃംഖലകൾ എന്നിവ ഇന്ന് ദേശീയ അതിർത്തികളെ മറികടന്ന് ആഗോള ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകളിൽ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ രൂപകൽപ്പന ഒരു രാജ്യത്ത് നടക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ മറ്റൊരു രാജ്യത്തും ഡാറ്റ മറ്റൊരു രാജ്യത്തും പ്രോസസ്സ് ചെയ്യപ്പെടുകയും ഉൽപ്പാദനം മറ്റൊരു രാജ്യത്തും വിപണനം ലോകമെമ്പാടും നടക്കുകയും ചെയ്യാം. ഇതോടെ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം കൂടുതൽ ആഗോളമാകുമ്പോഴും, അതിന്റെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും ഏതാനും കോർപ്പറേഷനുകളുടെയും രാജ്യങ്ങളുടെയും കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്ന പുതിയ വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു.

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ AIയുടെ വികാസം ഒരു സാങ്കേതിക പുരോഗതിയുടെ നിരന്തരമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല. അത് വേതനതൊഴിലിന്റെ അനിവാര്യത, വിപണിയുടെ പരമാധികാരം, സ്വകാര്യ അറിവിന്റെ ഉടമസ്ഥത, മനുഷ്യന്റെ തീരുമാനാധികാരം, ദേശീയ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ഘടന എന്നിവയെ ഒരേസമയം ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തിയുടെ ഉദയമാണ്. ഓരോ വൈരുദ്ധ്യവും ഒറ്റയ്ക്കു നോക്കുമ്പോൾ പരിഹരിക്കാവുന്ന ഒരു സാങ്കേതികമോ സാമ്പത്തികമോ പ്രശ്നമായി തോന്നാം. എന്നാൽ അവ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുടെ ആന്തരിക സ്ഥിരതയ്ക്കുതന്നെ സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ AIയുടെ വിയോജകശക്തി. AI നിലവിലുള്ള സാമൂഹികസംവിധാനത്തെ പുറത്തുനിന്ന് ആക്രമിക്കുന്ന ഒരു ശക്തിയല്ല; മറിച്ച് ആ സംവിധാനത്തിന്റെ തന്നെ ഉൽപ്പാദനശേഷികളെ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനിടയിൽ അതിന്റെ പഴയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുടെ പരിധികളെ അകത്തുനിന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ AIയുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അത് എത്രത്തോളം കാര്യക്ഷമമായി മനുഷ്യന്റെ ജോലികൾ ചെയ്യുന്നു എന്നതിൽ മാത്രം അല്ല, മനുഷ്യരാശിക്ക് ലഭ്യമായ പുതിയ ഉൽപ്പാദനശേഷികളെ പഴയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ എത്രകാലം അടച്ചുവയ്ക്കാൻ കഴിയും എന്ന ചോദ്യത്തെ അത് എത്ര ശക്തമായി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുവരുന്നു എന്നതിലാണ്.

എന്നാൽ അതേ സമയം മൂലധനം AIയെ സ്വന്തം സംയോജനത്തിലേക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. AIയുടെ ഉടമസ്ഥത സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കുന്നു, ഡാറ്റയെ ചരക്കാക്കുന്നു, അൽഗോരിതങ്ങളെ പേറ്റന്റ് ചെയ്യുന്നു, ഓട്ടോമേഷന്റെ നേട്ടം ലാഭമായി കൈവശപ്പെടുത്തുന്നു, നിരീക്ഷണത്തിലൂടെ സാമൂഹികനിയന്ത്രണം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സംയോജകശക്തിയും AIയുടെ വിയോജകശക്തിയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ് യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയ.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ “സൂപ്പർപോസിഷൻ” എന്ന ആശയം സാമൂഹികരംഗത്ത് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അതിനെ ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിന്റെ നേരിട്ടുള്ള നിയമമായി അവതരിപ്പിക്കരുത്. അത് ഒരു ദാർശനിക-വിശകലനാത്മക രൂപകം എന്ന നിലയിലാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം.

ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ മുതലാളിത്തം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അതിനകത്ത് തന്നെ സഹകരണ ഉൽപ്പാദനം, ഓപ്പൺ-സോഴ്സ് അറിവ്, ഡിജിറ്റൽ പൊതുസമ്പത്ത്, പൊതുമേഖലാ ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങൾ, തൊഴിലാളി സഹകരണങ്ങൾ, സാമൂഹിക ആസൂത്രണത്തിന്റെ പരീക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവയും വളരുന്നു. അതിനാൽ ഒരു ഏകസാമൂഹികരൂപത്തിനുള്ളിൽ വ്യത്യസ്ത ഭാവികളുടെ വിത്തുകൾ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയെയാണ് “സാമൂഹിക സൂപ്പർപോസിഷൻ” എന്ന ആശയത്തിലൂടെ ചിന്തിക്കാനാകുന്നത്.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ AI ഒരു വിയോജക ഏജന്റായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു പുതിയ സമൂഹത്തെ സ്വയം സൃഷ്ടിക്കില്ല. എന്നാൽ നിലവിലുള്ള രൂപത്തിന്റെ പരിധികളെ ശക്തമാക്കുകയും ബദൽ രൂപങ്ങളുടെ ഭൗതികസാധ്യത വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.

ഒരു സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയിൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ക്രമേണ ശേഖരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ പോലും വലിയ ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് കാരണമാകാം. ഇതിനെ ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിന്റെ രൂപകത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം.

ഫ്യൂഡലിസത്തിൽ വ്യാപാരം, നഗരങ്ങൾ, ധനമൂലധനം, പുതിയ ഉൽപ്പാദനരീതികൾ എന്നിവ ക്രമേണ വളർന്നു. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പഴയ ഭൂമിയുടമസ്ഥതാകേന്ദ്രിത ഘടനയ്ക്ക് അവയെ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാതെ വന്നു. അതുപോലെ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിലും AI, ഓട്ടോമേഷൻ, ഡിജിറ്റൽ പൊതുസമ്പത്ത്, സ്വയംസംഘടിത ഉൽപ്പാദനം എന്നിവ വളരുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള ഉടമസ്ഥതാ-തൊഴിൽബന്ധങ്ങൾക്ക് അവയെ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ രൂപപ്പെടാം.

അപ്പോൾ വിപ്ലവം എന്നത് വെറും രാഷ്ട്രീയ അധികാരമാറ്റമല്ല. ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ഗുണപരമായ പുനഃസംഘടനയായിരിക്കും.

AIയുടെ ചരിത്രപരമായ സാധ്യതയെ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ കാണുമ്പോൾ മനുഷ്യവിമോചനം എന്ന ആശയം വീണ്ടും കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് വരുന്നു. മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ വലിയൊരു ഭാഗം പ്രകൃതിയുടെ അനിവാര്യതകളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. കൃഷി ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ വർധിപ്പിച്ചു; വ്യവസായം ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിച്ചു; ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ വിവരസംസ്‌കരണശേഷി വർധിപ്പിച്ചു; AI ബൗദ്ധിക അധ്വാനത്തിന്റെ ചില മേഖലകളെ ഓട്ടോമേറ്റ് ചെയ്യുന്നു.

ഈ പ്രവണതയുടെ ചരിത്രപരമായ പരമാവധി എന്തായിരിക്കാം? മനുഷ്യൻ ജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ ഉൽപ്പാദനം നടത്തുന്നതിന് ആവശ്യമായ നിർബന്ധിത അധ്വാനം ക്രമേണ കുറയുകയും, മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രസമയം, സൃഷ്ടിപരത, ശാസ്ത്രീയാന്വേഷണം, കല, സാമൂഹികബന്ധം, പ്രകൃതിയുമായുള്ള സഹജീവിതം എന്നിവ വികസനത്തിന്റെ പ്രധാന മേഖലകളാകുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സമൂഹം.

അത് “തൊഴിലില്ലാത്ത സമൂഹം” എന്നതിലുപരി നിർബന്ധിത തൊഴിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമല്ലാത്ത സമൂഹം ആയിരിക്കും.

അവിടെ AI മനുഷ്യന്റെ എതിരാളിയല്ല. മനുഷ്യന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ ശേഷിയെ വികസിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക ഉപകരണമായിരിക്കും. മനുഷ്യൻ യന്ത്രത്തിന്റെ അനുബന്ധമായി മാറുന്നതിന് പകരം യന്ത്രങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ സമഗ്രവികസനത്തിന്റെ അനുബന്ധങ്ങളായി മാറും.

ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ചരിത്രസാധ്യത: മനുഷ്യൻ ഉൽപ്പാദനത്തിനായി ജീവിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യജീവിതത്തിനായി ഉൽപ്പാദനം നടത്തുന്ന അവസ്ഥയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം.

ഈ പരിവർത്തനം സ്വയം സംഭവിക്കുകയില്ല. അതിന് വർഗ്ഗസമരം, രാഷ്ട്രീയബോധം, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പുനർനിർമ്മാണം, ഡിജിറ്റൽ പൊതുസമ്പത്തിന്റെ വികസനം, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥത, പുതിയ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണരീതികൾ എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ AIയുടെ ഭാവി ഒരു സാങ്കേതിക ചോദ്യം മാത്രമല്ല; അത് മനുഷ്യരാശിയുടെ ചരിത്രപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ പ്രശ്നമാണ്.

ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ മനുഷ്യനെ കീഴ്പ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പുതിയ മൂലധനാധിപത്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുമോ, അതോ മനുഷ്യൻ അവയെ സാമൂഹികമായി നിയന്ത്രിച്ച് കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രവും സമത്വപരവുമായ ഒരു സാമൂഹികരൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുമോ എന്നതാണ് ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ കേന്ദ്രചരിത്രപ്രശ്നം.

മനുഷ്യചരിത്രത്തെ ദീർഘകാലപരമായ ഭൗതികപരിവർത്തനങ്ങളുടെ ചരിത്രമായി നോക്കുമ്പോൾ, ഓരോ വലിയ സാമൂഹികഘട്ടവും മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയിലെ ഒരു ഗുണപരമായ മാറ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി കാണാം. കല്ലുപകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് കൃഷിയിലേക്കും, കൃഷിയിൽ നിന്ന് ലോഹസാങ്കേതികവിദ്യയിലേക്കും, കൈത്തൊഴിലിൽ നിന്ന് യന്ത്രവൽക്കരണത്തിലേക്കും, യന്ത്രത്തിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതീകരണത്തിലേക്കും, വ്യവസായത്തിൽ നിന്ന് ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയിലേക്കും മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ നിരന്തരം വികസിച്ചു. എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും കൃത്രിമ ബുദ്ധിയും പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന ഇന്നത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക ഗുണപരമായ സവിശേഷതയുണ്ട്. മുൻകാല സാങ്കേതികവിദ്യകൾ പ്രധാനമായും മനുഷ്യന്റെ ശാരീരികശേഷിയെ വികസിപ്പിച്ചപ്പോൾ, AI മനുഷ്യന്റെ വിവരസംസ്‌കരണം, പ്രവചനം, ഭാഷാപ്രയോഗം, തീരുമാനമെടുക്കൽ, രൂപകൽപ്പന, അറിവ് കൈകാര്യം ചെയ്യൽ തുടങ്ങിയ ബൗദ്ധിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ചില ഭാഗങ്ങളെ തന്നെ ഓട്ടോമേറ്റ് ചെയ്യാനുള്ള ശേഷി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇത് ഒരു പുതിയ യന്ത്രത്തിന്റെ വരവ് മാത്രമല്ല; ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ഘടനയിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഗുണപരമായ പുനഃസംഘടനയാണ്.

ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ മാറ്റത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രാധാന്യം AIയുടെ സാങ്കേതികശേഷിയിൽ മാത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നില്ല. പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ നിലവിലുള്ള ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുമായി എങ്ങനെ ഏറ്റുമുട്ടുന്നു എന്നതാണ് നിർണ്ണായകം. AI ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കുകയും മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെ ആവശ്യം പല മേഖലകളിലും കുറയ്ക്കുകയും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുകയും അറിവും ആസൂത്രണവും കൂടുതൽ വ്യാപകമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ അതേ സമയം ഈ ശക്തികൾ സ്വകാര്യ മൂലധനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ തൊഴിലില്ലായ്മ, വരുമാന അസമത്വം, ഡാറ്റയുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം, അൽഗോരിതമിക നിരീക്ഷണം, സാമ്പത്തിക അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം, മനുഷ്യന്റെ അന്യവൽക്കരണം എന്നിവ കൂടുതൽ ശക്തമാകാനും കഴിയും. അതായത് AI ഒരേസമയം സംയോജകശക്തിയും വിയോജകശക്തിയും ആണ്. അത് ഉൽപ്പാദനശേഷികളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ നിലവിലുള്ള സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെ വിയോജിപ്പിക്കുകയും അവയുടെ പരിധികളെ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രഡയലക്ടിക്സ്. AI കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ നിർബന്ധിത അധ്വാനം കുറയാനുള്ള ഭൗതികസാധ്യത വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ സമയം മനുഷ്യന്റെ ഉപജീവനം വേതനതൊഴിലുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നിടത്ത് അധ്വാനത്തിന്റെ ആവശ്യകത കുറയുന്നത് സ്വാതന്ത്ര്യമായി മാറാതെ തൊഴിലില്ലായ്മയായി മാറാം. സാങ്കേതികവിദ്യ സമൃദ്ധി സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത ആ സമൃദ്ധിയെ കൃത്രിമ ക്ഷാമമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാം. ഡാറ്റ അനന്തമായി പുനരുപയോഗിക്കാവുന്ന സാമൂഹിക വിഭവമായിരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ സ്വകാര്യ മൂലധനം ഏകാധിപത്യപരമായി കൈവശപ്പെടുത്താം. അൽഗോരിതങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ കൂട്ടായ ബുദ്ധിയെ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷിയുള്ളപ്പോൾ അവ മനുഷ്യരുടെ മേൽ നിരീക്ഷണത്തിന്റെയും നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും ഉപാധികളായും മാറാം. അതുകൊണ്ട് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സ്വഭാവം അതിന്റെ സാമൂഹിക ഉപയോഗത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ സ്ഥിതിയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കാണാം. ഡിജിറ്റൽ സമൂഹം ഒരു ഏകദിശയിലുള്ള ചരിത്രപാതയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല. അതിൽ ഒരേസമയം നിരവധി സാധ്യതകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്വകാര്യ ഡിജിറ്റൽ ഏകാധിപത്യം, രാഷ്ട്രകേന്ദ്രിത ഡിജിറ്റൽ നിയന്ത്രണം, സഹകരണ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, ഡിജിറ്റൽ പൊതുസമ്പത്ത്, തുറന്ന അറിവ്, സാമൂഹിക ആസൂത്രണം, തൊഴിലാളി നിയന്ത്രണം, ജനാധിപത്യ AI എന്നിവ പരസ്പരം മത്സരിക്കുകയും സംയോജിക്കുകയും സംഘർഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. “സൂപ്പർപോസിഷൻ” എന്നത് ഇവിടെ ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിന്റെ ഒരു സാമൂഹിക നിയമമെന്ന നിലയിൽ അല്ല, മറിച്ച് ഒരേ ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന നിരവധി സാമൂഹികസാധ്യതകളുടെ സഹസ്ഥിതിയെ വിവരിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക രൂപകമായി മനസ്സിലാക്കാം. ഏത് സാധ്യതയാണ് ചരിത്രപരമായി ആധിപത്യം നേടുക എന്നത് സാമൂഹികശക്തികളുടെ പോരാട്ടവും രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലും നിർണ്ണയിക്കും.

AIയെ “വിയോജക ഏജന്റ്” എന്ന് വിളിക്കുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥവും ഇതിലാണ്. AI മുതലാളിത്തത്തെ യാന്ത്രികമായി തകർക്കുന്ന ഒരു ബാഹ്യശക്തിയല്ല. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സ്വന്തം ഉൽപ്പാദനതർക്കത്തിനുള്ളിൽ നിന്നാണ് അത് വളരുന്നത്. ലാഭം വർധിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് AI നിക്ഷേപത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അതേ AI മനുഷ്യാധ്വാനത്തെ കുറയ്ക്കുന്നിടത്തോളം, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ അടിത്തറകളിലൊന്നായ വേതനതൊഴിലിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. മൂലധനം AIയെ സ്വന്തമാക്കുന്നു; എന്നാൽ AIയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയുടെ പരിധികളെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ AIയുടെ വിയോജകശക്തി അതിന്റെ പുറംലോകത്തുനിന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അല്ല, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആന്തരിക ചലനത്തിൽ തന്നെ ഉരുത്തിരിയുന്ന വൈരുദ്ധ്യത്തിലാണ്.

ഇവിടെ അമിതമായ സാങ്കേതിക നിർണ്ണയവാദം ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ട്. AI വന്നതുകൊണ്ട് മുതലാളിത്തം സ്വയം തകരുമെന്ന് കരുതുന്നത് ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ രീതിയല്ല. അതുപോലെ മുതലാളിത്തം എല്ലാ സാങ്കേതികവിദ്യകളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനാൽ AIക്ക് ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനശേഷിയില്ലെന്നും പറയാനാവില്ല. ചരിത്രം സാങ്കേതികവിദ്യയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ്. പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എന്നാൽ ആ സാധ്യതകളെ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യമാക്കി മാറ്റുന്നത് മനുഷ്യരുടെ ബോധപൂർവമായ പ്രവർത്തനമാണ്. ചരിത്രത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ മനുഷ്യന്റെ പ്രവർത്തനശേഷിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ സംഘടിത പ്രവർത്തനം ആ ഭൗതികസാധ്യതകളെ ചരിത്രപരമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു.

ഇതിനാൽ ഭാവിയിലെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയചോദ്യം AIയെ നിയന്ത്രിക്കണമോ വേണ്ടയോ എന്നതല്ല. AIയെ ആരാണ് നിയന്ത്രിക്കുക, എന്തിനുവേണ്ടി നിയന്ത്രിക്കുക, ആരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലായിരിക്കും, അതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന മിച്ചം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടും എന്നതാണ്. സ്വകാര്യ കോർപ്പറേഷനുകളുടെ കൈകളിൽ AI തുടരുകയാണെങ്കിൽ അതിന്റെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത പ്രധാനമായും ലാഭം, വിപണി ആധിപത്യം, ഡാറ്റാ ശേഖരണം, സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രീകരണം എന്നിവയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടും. ജനാധിപത്യപരമായി സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ അതേ ഉൽപ്പാദനശക്തി മനുഷ്യന്റെ നിർബന്ധിത അധ്വാനം കുറയ്ക്കാനും പൊതുസേവനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാനും ശാസ്ത്രീയ ആസൂത്രണം മെച്ചപ്പെടുത്താനും വിഭവങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമായി വിതരണം ചെയ്യാനും മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രസമയം വർധിപ്പിക്കാനും കഴിയും.

ഇതുകൊണ്ടാണ് ഡിജിറ്റൽ സോഷ്യലിസം ഒരു പഴയ വ്യവസായ മാതൃകയെ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ആവർത്തിക്കുന്നതല്ല. അത് പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ സ്വഭാവത്തിന് യോജിച്ച പുതിയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയാണ്. അതിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണം, നിർണ്ണായക ഡാറ്റയുടെ പൊതുതാൽപര്യപരമായ സംരക്ഷണം, അൽഗോരിതമിക സുതാര്യത, AIയുടെ ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണം, ഡിജിറ്റൽ പൊതുസമ്പത്തിന്റെ വികസനം, തൊഴിലാളി പങ്കാളിത്തം, തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കൽ, അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളുടെ സാമൂഹിക അവകാശവൽക്കരണം, ശാസ്ത്രീയവും ജനാധിപത്യപരവുമായ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണം എന്നിവയായിരിക്കാം. ഇവിടെ ലക്ഷ്യം വിപണിയെ ഒരു ദിവസം കൊണ്ട് ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല; മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളെ വിപണിയുടെ അനിശ്ചിതത്വത്തിൽ നിന്ന് ക്രമേണ മോചിപ്പിക്കുകയും ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ സാമൂഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് കീഴ്പ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുകയാണ്.

AIയുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള ഫലം തൊഴിൽ എന്ന ആശയത്തിന്റെ തന്നെ പുനർനിർവചനമായിരിക്കും. മനുഷ്യൻ ജീവിക്കാൻ നിർബന്ധിതമായി തന്റെ തൊഴിൽശക്തി വിറ്റഴിക്കേണ്ട സാഹചര്യം ക്രമേണ കുറയുന്നുവെങ്കിൽ, തൊഴിലും ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പുതിയ രൂപം സ്വീകരിക്കും. കുറച്ചുസമയം സാമൂഹികമായി ആവശ്യമായ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ പങ്കെടുത്തുകൊണ്ട് ശേഷിക്കുന്ന സമയം ശാസ്ത്രം, കല, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹികപ്രവർത്തനം, പ്രകൃതിസംരക്ഷണം, ബന്ധങ്ങൾ, ആത്മവികസനം എന്നിവയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സമൂഹം സാങ്കേതികമായി കൂടുതൽ സാദ്ധ്യമാകുന്നു. മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി “കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനം” എന്നതിനെക്കാൾ “കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായ മനുഷ്യജീവിതം” വികസനത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമാക്കാനുള്ള ഭൗതിക അടിത്തറ AI ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഇവിടെ മാർക്സിന്റെ മനുഷ്യവിമോചന സങ്കൽപ്പത്തിന് പുതിയ ചരിത്രപരമായ പ്രസക്തി ലഭിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത് വസ്തുക്കളുടെ അനന്തമായ ശേഖരത്തിൽ മാത്രം അല്ല; മനുഷ്യന്റെ കഴിവുകളുടെ സ്വതന്ത്രവികാസത്തിലാണ്. AI മനുഷ്യന്റെ പകരക്കാരനായി മാത്രമല്ല, മനുഷ്യന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ ശേഷിയെ വികസിപ്പിക്കുന്ന ഉപകരണമായി മാറുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ ഉയർന്ന ചരിത്രപരമായ സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നത്. യന്ത്രങ്ങൾ മനുഷ്യനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ യന്ത്രങ്ങളുടെ സാമൂഹിക ഉപയോഗത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമാണ് യഥാർത്ഥ വിമോചനം.

അതേസമയം, മനുഷ്യവിമോചനത്തെ സാങ്കേതികവിദ്യയിലൂടെ മാത്രം നേടാനാവില്ല. ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ പോലും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളും ഊർജവും മനുഷ്യാധ്വാനവും ആശ്രയിക്കുന്നു. ഡാറ്റാ സെന്ററുകൾക്ക് വൈദ്യുതി വേണം; സെമികണ്ടക്ടറുകൾക്ക് ധാതുക്കൾ വേണം; ഉപകരണങ്ങൾക്ക് ആഗോള തൊഴിൽശൃംഖലകൾ വേണം. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ യഥാർത്ഥ പുരോഗതി പ്രകൃതിയുമായുള്ള മനുഷ്യന്റെ ബന്ധത്തെയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കണം. AIയുടെ പരമാവധി ഉപയോഗം അല്ല ലക്ഷ്യം; മനുഷ്യാവശ്യങ്ങളും പ്രകൃതിയുടെ പരിധികളും തമ്മിൽ ശാസ്ത്രീയമായ സന്തുലനം സ്ഥാപിക്കുന്ന ഉൽപ്പാദനരീതിയാണ് ലക്ഷ്യം.

ഇവിടെയാണ് ഡിജിറ്റൽ ഭൗതികവാദം പരമ്പരാഗത “ഡിജിറ്റൽ” എന്ന മിഥ്യാധാരണയെ മറികടക്കുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ ലോകം ഭൗതികമല്ലാത്ത ഒരു സൈബർലോകമല്ല. ഓരോ ഡാറ്റാബിറ്റിനും പിന്നിൽ ഊർജമുണ്ട്; ഓരോ AI മോഡലിനും പിന്നിൽ ചിപ്പുകളും ഡാറ്റാ സെന്ററുകളും മനുഷ്യാധ്വാനവും ഉണ്ട്; ഓരോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിനും പിന്നിൽ ഖനനം, നിർമ്മാണം, ഗതാഗതം, വൈദ്യുതി, ഭൂമി, വെള്ളം എന്നിവയുടെ ഭൗതികശൃംഖലയുണ്ട്. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് അവയുടെ ഭൗതിക അടിത്തറകളെയും അവയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന സാമൂഹിക അധ്വാനത്തെയും മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ്.

ഈ നിലയിൽ “ഡിജിറ്റൽ മെറ്റീരിയലിസം” ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ നിരാകരണമല്ല; അതിന്റെ സമകാലിക വികസനമായി കാണാം. വ്യവസായ ഭൗതികവാദം യന്ത്രം, ഫാക്ടറി, ഊർജം, തൊഴിൽ എന്നിവയെ കേന്ദ്രത്തിലാക്കിയെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ ഭൗതികവാദം പ്ലാറ്റ്‌ഫോം, ഡാറ്റ, അൽഗോരിതം, കംപ്യൂട്ടിംഗ്, നെറ്റ്‌വർക്ക് എന്നിവയെ പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികളായി തിരിച്ചറിയുന്നു. എന്നാൽ ഇവയും ഒടുവിൽ ഭൗതിക ലോകത്തും സാമൂഹിക അധ്വാനത്തിലും വേരൂന്നിയവയാണ്. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ ഭൗതികവാദം “വസ്തുവിന് പകരം വിവരത്തെ” സ്ഥാപിക്കുന്നതല്ല; വിവരത്തിന്റെ ഭൗതികവും സാമൂഹികവുമായ അടിസ്ഥാനത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ വിശകലനത്തിൽ നൽകുന്ന പ്രത്യേക സംഭാവന യാഥാർത്ഥ്യത്തെ സ്ഥിരമായ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമായി കാണാതെ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ, പലതലങ്ങളുള്ള, നിരന്തരം മാറുന്ന പ്രക്രിയയായി കാണാനുള്ള ശ്രമമാണ്. ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾക്കും ഇതേ സ്വഭാവമുണ്ട്. ഒരു പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലെ ചെറിയ മാറ്റം കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ ബാധിക്കാം; ഒരു അൽഗോരിതമിക തീരുമാനം വിപണിയെ ബാധിക്കാം; ഒരു ഡാറ്റാ ചോർച്ച രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നമായി മാറാം; ഒരു പുതിയ AI മോഡൽ തൊഴിൽവിപണിയിലെ മുഴുവൻ മേഖലകളെയും മാറ്റാം. അതായത് ചെറിയ തലത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ വലിയ സാമൂഹികഫലങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കാവുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ പരസ്പരബന്ധിത സംവിധാനമാണ് ഡിജിറ്റൽ സമൂഹം.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ സാമൂഹിക പരിവർത്തനവും ഒരു ലളിതമായ രേഖീയ പ്രക്രിയയായിരിക്കണമെന്നില്ല. ചെറിയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ക്രമേണ വലിയ സ്ഥാപനപരമായ മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാം; അതുപോലെ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പെട്ടെന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് വളരാനും കഴിയും. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ “ഘട്ടപരിവർത്തനം” എന്ന ആശയം ഇവിടെ ഒരു ഉപകാരപ്രദമായ ദാർശനിക രൂപകമാണ്. അളവിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ഒരു പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ ഗുണപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കാം. AIയുടെ വ്യാപനം, ഓട്ടോമേഷൻ, ഡിജിറ്റൽ പൊതുസമ്പത്ത്, തൊഴിലിന്റെ പുനഃസംഘടന, ഡാറ്റയുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണം, ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകൾ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുന്ന ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പുതിയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ ആവശ്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമായേക്കാം.

എന്നാൽ ആ ചരിത്രപരമായ ഘട്ടപരിവർത്തനം മനുഷ്യരുടെ ബോധപൂർവമായ ഇടപെടലില്ലാതെ സംഭവിക്കില്ല. ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ ചരിത്രത്തിന് സാധ്യതകൾ നൽകുന്നു; വർഗ്ഗസമരവും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനവും അവയുടെ ദിശ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ വിപ്ലവകരമായ രാഷ്ട്രീയം സാങ്കേതികവിദ്യയെ നശിപ്പിക്കാനുള്ള രാഷ്ട്രീയം അല്ല; സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയും ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണവും സ്ഥാപിക്കാനുള്ള രാഷ്ട്രീയമാണ്.

ഇവിടെ വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ പുതിയ രൂപം രൂപപ്പെടുന്നു. ഭാവിയിലെ സംഘർഷം ഫാക്ടറി ഉടമയും ഫാക്ടറി തൊഴിലാളിയും തമ്മിലുള്ള പരമ്പരാഗത ബന്ധത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുകയില്ല. ഡാറ്റയുടെ ഉടമസ്ഥത, പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന്റെ നിയന്ത്രണം, അൽഗോരിതമിക തീരുമാനാധികാരം, AIയുടെ ഉടമസ്ഥത, ഓട്ടോമേഷന്റെ നേട്ടത്തിന്റെ വിതരണം, ഡിജിറ്റൽ സ്വകാര്യത, തൊഴിലിന്റെ ഭാവി, പൊതുസാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ലഭ്യത എന്നിവയും വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ മേഖലകളാകും. വ്യവസായ തൊഴിലാളിയോടൊപ്പം ഗിഗ് തൊഴിലാളിയും സോഫ്റ്റ്‌വെയർ തൊഴിലാളിയും ഡാറ്റാ തൊഴിലാളിയും അറിവുതൊഴിലാളിയും ഗവേഷകനും സേവനതൊഴിലാളിയും ഡിജിറ്റൽ ഉപയോക്താവും പുതിയ സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകളുടെ ഭാഗമാകാം.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു പുതിയ വർഗ്ഗബോധം രൂപപ്പെടേണ്ടിവരും. “എന്റെ ജോലി” എന്ന വ്യക്തിപരമായ പ്രശ്നത്തിൽ നിന്ന് “നമ്മുടെ ഉൽപ്പാദനശക്തി ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്?” എന്ന സാമൂഹിക ചോദ്യത്തിലേക്കുള്ള ഉയർച്ചയാണ് അതിന്റെ തുടക്കം. “എന്റെ ഡാറ്റ” എന്നതിൽ നിന്ന് “സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഡാറ്റയുടെ അവകാശം ആരുടേതാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കും, “AI എന്റെ ജോലി എടുത്തുകളയുമോ?” എന്നതിൽ നിന്ന് “AIയുടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുടെ നേട്ടം ആരാണ് കൈവശപ്പെടുത്തുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കും നീങ്ങേണ്ടിവരും.

അവസാനം, ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുദ്ധ്യം ഇതായിരിക്കാം: മനുഷ്യരാശി ആദ്യമായി മനുഷ്യന്റെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യമായതിലധികം ഉൽപ്പാദനശേഷി സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള സാങ്കേതികസാധ്യത കൈവരിക്കുമ്പോൾ, ആ സമൃദ്ധിയുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിന് പകരം അതിനെ സ്വകാര്യ ക്ഷാമമായി നിലനിർത്തുന്ന ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു. AI ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ പരിഹരിക്കുന്നില്ല; അത് അതിനെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുന്നു. അതിനാൽ AIയുടെ ചരിത്രപരമായ പങ്ക് ഒരു പുതിയ യന്ത്രം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ മാത്രം അല്ല, നിലവിലുള്ള സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ പരിധികളെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാക്കുന്നതിലാണ്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ “AIയോടുകൂടിയ മുതലാളിത്തം” എന്നത് ചരിത്രത്തിന്റെ അവസാന സാധ്യതയല്ല. അതിന് പകരം രണ്ട് പരസ്പരവിരുദ്ധ ദിശകൾ തുറക്കുന്നു. ഒന്നിൽ ഡിജിറ്റൽ മൂലധനം കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ഏകാധിപത്യങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുകയും മനുഷ്യരുടെ ജീവിതം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ ഡാറ്റയാക്കി മാറ്റുകയും നിരീക്ഷണം വ്യാപിക്കുകയും തൊഴിൽ കൂടുതൽ അനിശ്ചിതമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്നിൽ ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും AI ജനാധിപത്യപരമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയും ഡാറ്റ പൊതുസമ്പത്തായി മാറുകയും ഓട്ടോമേഷന്റെ നേട്ടം തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കുന്നതിനും പൊതുസമ്പത്ത് വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

ആദ്യത്തെ ദിശ സാങ്കേതികമായി അത്യാധുനികമായെങ്കിലും സാമൂഹികമായി കൂടുതൽ അന്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു സമൂഹത്തിലേക്ക് നയിക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ദിശ സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യവിമോചനവും തമ്മിലുള്ള ചരിത്രപരമായ പുതിയ സംയോജനത്തിലേക്ക് നയിക്കാം. ഈ രണ്ടിൽ ഏതാണ് യാഥാർത്ഥ്യമാകുക എന്ന് AI തീരുമാനിക്കില്ല. അത് തീരുമാനിക്കുന്നത് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധവും സംഘടിത പ്രവർത്തനവും ഉടമസ്ഥതയുടെ രൂപങ്ങളും ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളും വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുമാണ്.

അതിനാൽ മനുഷ്യരാശിയുടെ മുന്നിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാങ്കേതികവിദ്യയെ സ്വീകരിക്കണമോ നിരസിക്കണമോ എന്നതല്ല. ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ മനുഷ്യന്റെ മേൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്ന ശക്തികളായി തുടരാൻ അനുവദിക്കണമോ, അതോ മനുഷ്യൻ അവയെ ബോധപൂർവം സാമൂഹികമായി നിയന്ത്രിച്ച് മനുഷ്യവികസനത്തിന്റെ ഉപാധികളാക്കി മാറ്റണമോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്.

ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ ചരിത്രപരമായ സാധ്യത അവയെ നിഷേധിക്കുന്നതിലല്ല, അവയുടെ സാമൂഹിക അർത്ഥം മാറ്റുന്നതിലാണ്. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ സ്വകാര്യ കോട്ടകളിൽ നിന്ന് പൊതുസാമൂഹിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളായി മാറാം. ഡാറ്റ സ്വകാര്യ ചരക്കിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക പൊതുസമ്പത്തായി മാറാം. അൽഗോരിതങ്ങൾ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ ബുദ്ധിയുടെ ഉപകരണങ്ങളായി മാറാം. AI മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെ പകരക്കാരനിൽ നിന്ന് മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രവികസനത്തിന്റെ ഉപകരണമായി മാറാം. ഓട്ടോമേഷൻ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ കാരണമാകുന്നതിന് പകരം തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കാനുള്ള മാർഗമാകാം. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത സ്വകാര്യ ലാഭത്തിന്റെ അളവുകോലിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തിന്റെ അളവുകോലായി മാറാം.

അപ്പോൾ ഡിജിറ്റൽ സോഷ്യലിസം ഒരു പുറത്തുനിന്നുള്ള സ്വപ്നമായി നിലനിൽക്കുകയില്ല. നിലവിലെ ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ തന്നെ അന്തർവിരുദ്ധതകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന ഒരു ചരിത്രസാധ്യതയായി അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിച്ച ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ അതിന്റെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയിലേക്ക് മാറ്റുക എന്നതാണ് ഇവിടെ സബ്ലേഷൻ—നിഷേധത്തിലൂടെ ഉയർന്ന രൂപത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം. പഴയതിനെ വെറും നശിപ്പിക്കുകയല്ല; അതിന്റെ ചരിത്രപരമായി വികസിച്ച ഉൽപ്പാദനശേഷികളെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് അവയ്ക്ക് പുതിയ സാമൂഹിക ലക്ഷ്യം നൽകുകയാണ്.

ഇതാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിഗമനം. AI മനുഷ്യചരിത്രത്തിന്റെ അന്ത്യം അല്ല; അത് മനുഷ്യന്റെ നിർബന്ധിത അധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിലേക്കുള്ള സാധ്യതയുടെ തുടക്കമാണ്. എന്നാൽ ആ സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാകണമെങ്കിൽ സാങ്കേതിക പുരോഗതിയെ സാമൂഹിക പുരോഗതിയാക്കി മാറ്റണം. ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസവും മനുഷ്യവികസനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കണം. സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ യജമാനനല്ല, മനുഷ്യന്റെ കൂട്ടായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഉപാധിയാകണം.

അവസാനം, മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ വലിയ ചോദ്യം ഇനി “നമുക്ക് എത്ര ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയും?” എന്നതല്ല. AIയും ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ആ ചോദ്യത്തിന് മുമ്പത്തേക്കാൾ ശക്തമായ ഉത്തരങ്ങൾ നൽകാൻ തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു. യഥാർത്ഥ ചോദ്യം ഇപ്പോൾ “നമുക്ക് സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുന്ന സമൃദ്ധി ആരുടേതാണ്, ആരുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കാണ് അത് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്, അതിനെ ആരാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്, അതിലൂടെ മനുഷ്യജീവിതത്തിന് എത്ര സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുന്നു?” എന്നതാണ്.

ഈ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കുക. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ചരിത്രം മനുഷ്യരുടെ ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒന്നല്ല. മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ ഒടുവിൽ മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെ തന്നെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ന് AI മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ ചില പ്രവർത്തനങ്ങളെ യന്ത്രവൽക്കരിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലാണ്. നാളെ മനുഷ്യസമൂഹം തന്നെ ആ സാങ്കേതികശക്തികളെ എങ്ങനെ സാമൂഹികമായി നിയന്ത്രിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കേണ്ട ഘട്ടത്തിലെത്തും.

അതിനാൽ AIയുടെ യുഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രപരമായ ചോദ്യം “AI മനുഷ്യനെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുമോ?” എന്നതല്ല. “AI മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രനാക്കുന്ന ഒരു സമൂഹം നമുക്ക് സൃഷ്ടിക്കാനാകുമോ?” എന്നതാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ ഇന്ന് പഴയ സാമൂഹികസംയോജനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വിയോജകശക്തിയായി വളരുകയാണ്. ആ വിയോജനം ഏത് പുതിയ സംയോജനത്തിലേക്ക് ഉയരും എന്നത് മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്: മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച AIയെ മനുഷ്യന്റെ മേൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്ന ശക്തിയാക്കി മാറ്റണോ, അതോ മനുഷ്യരാശിയുടെ കൂട്ടായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഉപാധിയാക്കി മാറ്റണോ എന്നതാണ് ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ നിർണ്ണായക ചരിത്രസമരം.

അവിടെ നിന്നാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ അടുത്ത അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നത്—ഡിജിറ്റൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യവിമോചനത്തിലേക്ക്.