ശാസ്ത്രീയ ഗൗരവം അവകാശപ്പെടുന്ന ഏതൊരു സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂടിനും അതിന്റെ പദസമ്പത്ത് അലങ്കാരപരമോ സൂചനാപരമോ രൂപകാത്മകമായി ഇഷ്ടാനുസരണം വികസിപ്പിക്കാവുന്നതോ ആയിരിക്കരുത്. അതിലെ പ്രധാന പദങ്ങൾ വാചാലമായ അലങ്കാരങ്ങൾ എന്ന നിലയിലല്ല, മറിച്ച് ആശയങ്ങളെ കൃത്യമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ എന്ന നിലയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്. ഒരു പദത്തിന്റെ കൃത്യത എന്നത് അത് യാഥാർഥ്യത്തിലെ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട ഘടനയെയോ പ്രക്രിയയെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതാണ്; അർത്ഥസ്ഥിരത എന്നത് സന്ദർഭത്തിനനുസരിച്ചോ വാദത്തിന്റെ സൗകര്യത്തിനനുസരിച്ചോ അതിന്റെ അർത്ഥം മാറാതിരിക്കുകയുമാണ്; കവിതാപരമായ ഉപയോഗത്തിൽ നിന്നുള്ള വിട്ടുനിൽപ്പ് എന്നത് ആകർഷകമായ ദൃശ്യസങ്കൽപ്പങ്ങൾ വിശദീകരണത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് വരാതിരിക്കുകയുമാണ്. അതിനാൽ ഒരു കർശനമായ സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂടിനെ തിരിച്ചറിയുന്നത് അതിന്റെ അവകാശവാദങ്ങളുടെ ധൈര്യംകൊണ്ട് മാത്രം അല്ല, അതിന്റെ ഭാഷയുടെ അച്ചടക്കത്താലും കൂടിയാണ്. പദാവലിക്ക് നിശ്ചിതമായ അർത്ഥവും പൊതുവായി അംഗീകരിക്കാവുന്ന ഉപയോഗവും പ്രവർത്തനപരമായ പ്രയോഗശേഷിയും ലഭിക്കുമ്പോഴാണ് അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യാനും ആശയങ്ങളെ പരിഷ്കരിക്കാനും അറിവിനെ ക്രമാനുഗതമായി വികസിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്നത്.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഈ ആവശ്യകതയെ ഒരു ഭാഷാശൈലിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പായി കാണുന്നില്ല; മറിച്ച് ഒരു രീതിശാസ്ത്രപരമായ അനിവാര്യതയായി സ്വീകരിക്കുന്നു. ഭൗതികശാസ്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, ബോധപഠനം, സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകൾ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അന്തർശാഖാ സത്താശാസ്ത്രവും അന്വേഷണരീതിയും ആയി പ്രവർത്തിക്കാനാണ് ഇത് ശ്രമിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വ്യത്യസ്ത വിജ്ഞാനമേഖലകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ആശയങ്ങളുടെ അർത്ഥം വഴുതിപ്പോകാതിരിക്കുക അത്യാവശ്യമാണ്. സംയോജകബലം, വിയോജകബലം, ക്വാണ്ടം പാളി, വൈരുധ്യം, ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ, ഉദ്ഭവം തുടങ്ങിയ പദങ്ങൾ ഒരു മേഖലയിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് അലങ്കാരമായി കടമെടുത്ത രൂപകങ്ങൾ അല്ല. അവ ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ സവിശേഷതകളായി നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു; വിവിധ പാളികളിൽ അവയുടെ പ്രകടനരൂപങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം, എന്നാൽ അവയുടെ അടിസ്ഥാന അർത്ഥം നിലനിൽക്കും. ഈ അർത്ഥസ്ഥിരതയാണ് വിവിധ അളവുകളിലും സംഘടനാതലങ്ങളിലുമുള്ള തുടർച്ച പിന്തുടരാൻ സഹായിക്കുന്നത്; അതേസമയം അവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നില്ല.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പദസഞ്ചയം ഒരു പരീക്ഷണശാസ്ത്രത്തിലെ കൃത്യമായി അളന്നൊരുക്കിയ അളവുകോൽ സംവിധാനത്തെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഓരോ പദവും യാഥാർഥ്യലോകത്ത് ആവർത്തിച്ച് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന ബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു പ്രത്യേക മാതൃകയ്ക്ക് അതിരുകൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. സംയോജകബലം എന്ന് പറയുമ്പോൾ ഘടനാപരമായ ഏകീകരണത്തിലേക്കും നിലനിൽപ്പിലേക്കും ഉള്ള ഒരു പ്രത്യേക പ്രവണതയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; വിയോജകബലം എന്ന് പറയുമ്പോൾ വിസരണം, വേർപിരിയൽ, പുനഃസംഘടന, പരിവർത്തനം എന്നിവയിലേക്കുള്ള അതിന്റെ വിരുദ്ധപ്രവണതയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇവ കവിതാപരമായ വിരുദ്ധപദങ്ങൾ അല്ല; ഭൗതിക ചലനാത്മകതയെ പ്രവർത്തനപരമായി വിവരിക്കുന്ന പദങ്ങളാണ്. ഇവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനം ഒരു സംഘർഷത്തിന്റെ രൂപകം മാത്രമല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ വിവിധ ക്വാണ്ടം പാളികളിൽ ഘടനയും സ്ഥിരതയും മാറ്റവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക സംഘർഷങ്ങളുടെ പൊതുവായ ഭൗതിക പ്രകടനമാണ്.
പദാവലിക്ക് കൃത്യമായ അർത്ഥം നിശ്ചയിക്കുന്നത് അറിവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പ്രധാന ലക്ഷ്യവും നിറവേറ്റുന്നു. പദങ്ങളുടെ അർത്ഥം സ്ഥിരമാണെങ്കിൽ, വിവിധ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങൾ ഭാഷയുടെ അവ്യക്തതയിൽ അല്ല, വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലെ യഥാർത്ഥ വ്യത്യാസങ്ങളിൽ കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. ഇതുവഴിയാണ് യഥാർത്ഥ ദ്വന്ദ്വാത്മക വികസനം സാധ്യമാകുന്നത്. വിമർശനം കൂടുതൽ കൃത്യമാകുന്നു; തിരുത്തൽ ഏത് ഭാഗത്താണ് ആവശ്യമെന്ന് നിർണ്ണയിക്കാം; വ്യത്യസ്ത ആശയങ്ങളെ സമന്വയിപ്പിക്കാനും കഴിയും. അച്ചടക്കമുള്ള പദസമ്പത്ത് ഇല്ലെങ്കിൽ സൈദ്ധാന്തിക സംവാദം അർത്ഥത്തിന്റെ ദ്രവത്വത്തിൽ ലയിച്ചുപോകും; പുറമേയുള്ള യോജിപ്പ് യഥാർത്ഥ ആശയവ്യത്യാസങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കും. അതിനാൽ ഗൗരവമുള്ള സാങ്കേതിക പദസഞ്ചയം ഒരേസമയം രണ്ട് അപകടങ്ങളിൽനിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നു—അന്ധമായ സിദ്ധാന്തവാദത്തിൽനിന്നും അർത്ഥശൂന്യമായ അവ്യക്തതയിൽനിന്നും. അത് ചർച്ചയെ ഉറച്ച ആശയഭൂമിയിൽ നിർത്തുന്നു; അതേസമയം അറിവ് വികസിക്കുമ്പോൾ ആശയങ്ങളെ പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനുള്ള സാധ്യത തുറന്നുവയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കവിതാപരമല്ലാത്ത സാങ്കേതിക പദപ്രയോഗത്തിനുള്ള ഈ നിർബന്ധം സങ്കൽപ്പശേഷിയെയോ സർഗാത്മകതയെയോ ഇല്ലാതാക്കണമെന്നല്ല അർത്ഥമാക്കുന്നത്. പ്രചോദനവും വിശദീകരണവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയണമെന്നതാണ് അതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം. കവിതാപരമായ ഭാഷ അന്വേഷണത്തിന് പ്രചോദനം നൽകാം; എന്നാൽ വിശദീകരണത്തിനുള്ള ഭാഷ വിശകലനത്തിന്റെ കർശനമായ പരിശോധനയെ അതിജീവിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത അന്തർബോധത്തിന്റെ ഘട്ടത്തിൽ രൂപകങ്ങൾക്ക് സ്ഥാനം നൽകാം; എന്നാൽ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഘട്ടത്തിലെത്തുമ്പോൾ പ്രവർത്തനപരമായ വ്യക്തത നിർബന്ധമാക്കുന്നു. ഒരു പദം അടിസ്ഥാന പദസഞ്ചയത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞാൽ അത് നിർവചനപരമായ അച്ചടക്കത്തിനും ബന്ധപരമായ സ്ഥിരതയ്ക്കും വിവിധ പാളികളിലും പ്രയോഗിക്കാവുന്ന സ്വഭാവത്തിനും വിധേയമാകണം. ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിപരമായ തുറന്ന നിലയും ശാസ്ത്രീയ കർശനതയും ഒരേസമയം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ ഒരു അടിസ്ഥാന പദസഞ്ചയത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ഒരു പ്രാരംഭ ഭാഷാഭ്യാസം മാത്രമല്ല; സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂടിന്റെ ഘടനാപരമായ അടിത്തറ തന്നെയാണ്. അത് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ ഒരു തത്ത്വചിന്താപരമായ അഭിമുഖീകരണത്തിൽനിന്ന് പ്രവർത്തനക്ഷമമായ അന്വേഷണരീതിയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിലെ പദങ്ങൾ യഥാർത്ഥ വ്യവസ്ഥകളെ വിശകലനം ചെയ്യാനും വൈരുധ്യങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്താനും സംഘർഷത്തിന്റെ തീവ്രത എവിടെയെല്ലാം വർധിക്കുന്നുവെന്ന് കണ്ടെത്താനും ഭാവിയിൽ ഉദ്ഭവിക്കാവുന്ന ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചറിയാനും അവയുടെ അർത്ഥം മാറ്റാതെ ഉപയോഗിക്കാനാകുമ്പോഴാണ് ആ ചട്ടക്കൂടിന്റെ ആന്തരിക ഏകോപനം തെളിയുന്നത്. സ്ഥിരതയുള്ള ഒരു പദസഞ്ചയം ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി യാഥാർഥ്യത്തെ അന്വേഷിക്കുന്ന പ്രക്രിയയുടെ മാധ്യമമായി മാറുന്നു. അതിലൂടെ ഒരു സിദ്ധാന്തം പരിശോധിക്കപ്പെടുകയും വിമർശിക്കപ്പെടുകയും പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുകയും അതിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവിന്റെ ആദ്യ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളെ മറികടന്ന് കൂടുതൽ വിപുലമായ മേഖലകളിലേക്ക് വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
അതിനാൽ കൃത്യവും സ്ഥിരവുമായ, കവിതാപരമായ അവ്യക്തതയിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ പദപ്രയോഗത്തിനുള്ള ആവശ്യം തന്നെ പ്രായോഗികമായി ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഒരു പ്രകടനമാണ്. ആശയങ്ങളുടെ അനിയന്ത്രിതമായ ദ്രവത്വത്തിലൂടെയല്ല, ഘടനാപരമായ സംയോജനത്തിലൂടെയാണ് അറിവ് മുന്നേറുന്നത് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അതിന് പിന്നിൽ. നിശ്ചിത സാങ്കേതിക അർത്ഥങ്ങളുള്ള ഒരു പദസഞ്ചയം ചിന്തയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് ചിന്തയെ പ്രതീതിയിൽനിന്ന് വിശകലനത്തിലേക്കും, ഉപമയിൽനിന്ന് വിശദീകരണത്തിലേക്കും, വ്യക്തിപരമായ ഉൾക്കാഴ്ചയിൽനിന്ന് പങ്കുവയ്ക്കാവുന്ന ശാസ്ത്രീയ അറിവിന്റെ വികസനത്തിലേക്കും നീങ്ങാൻ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു.
തത്ത്വചിന്ത
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ തത്ത്വചിന്ത എന്നത് ഭൗതിക അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അറിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ യാഥാർഥ്യം, അറിവ്, മൂല്യം എന്നിവയുടെ ഏറ്റവും പൊതുവായ തത്ത്വങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യവസ്ഥാപിതവും ആത്മപരിശോധനാപരവുമായ അന്വേഷണമാണ്. ശാസ്ത്രത്തിൽനിന്നും ജീവിതത്തിൽനിന്നും വേർപെട്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു അനുമാനാത്മക പ്രവർത്തനമല്ല അത്. വ്യത്യസ്ത വിജ്ഞാനമേഖലകളിൽനിന്നുള്ള ഉൾക്കാഴ്ചകളെ ഒരു ഏകോപിത ലോകദർശനത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന വിമർശനാത്മകവും ഏകീകരണപരവുമായ പ്രവർത്തനമാണ് തത്ത്വചിന്ത. നാം ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന വിഭാഗങ്ങളെ—അസ്തിത്വം, മാറ്റം, കാരണത, ബന്ധം, ഉദ്ഭവം എന്നിവയെ—അത് പരിശോധിക്കുകയും അറിവിന്റെ പുരോഗതിക്കനുസരിച്ച് അവയെ നിരന്തരം പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തത്ത്വചിന്ത പ്രധാനമായും ആശയങ്ങളുടെ സംയോജനത്തിന്റെ തലത്തിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വ്യക്തിഗത ശാസ്ത്രശാഖകൾ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പ്രത്യേക പാളികളെയോ പ്രത്യേക വശങ്ങളെയോ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, ഈ മേഖലകൾ തമ്മിൽ ഒരു വിശാലമായ സത്താശാസ്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് തത്ത്വചിന്ത അന്വേഷിക്കുന്നത്. ഭൗതിക പ്രക്രിയകൾ എങ്ങനെയാണ് ജീവന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്, ജീവൻ എങ്ങനെയാണ് ബോധമായി വികസിക്കുന്നത്, ബോധം എങ്ങനെയാണ് സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ വികസനത്തിൽ പങ്കാളിയാകുന്നത്, ഈ പ്രക്രിയകളെല്ലാം എങ്ങനെയാണ് പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു സമഗ്രത രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങളാണ് അത് ഉയർത്തുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യരാശി സ്വയം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിൽ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ആത്മപരിശോധനാപരമായ അളവാണ് തത്ത്വചിന്ത.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ തത്ത്വചിന്തയെ ദ്വന്ദ്വാത്മക രീതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല. യാഥാർഥ്യം ചലനാത്മകവും ബന്ധാത്മകവുമാണെന്നും ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളാൽ ഘടിതമാണെന്നും അത് അംഗീകരിക്കുന്നു. അതിനാൽ തത്ത്വചിന്താപരമായ അന്വേഷണം നിശ്ചലമായ നിർവചനങ്ങളെക്കാൾ പ്രക്രിയകൾക്കും പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ചരിത്രപരമായ വികസനത്തിനും മുൻഗണന നൽകുന്നു. ആശയങ്ങളെ മാറ്റമില്ലാത്ത സിദ്ധാന്തങ്ങളായി കാണാതെ, പുതിയ അറിവുകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് നിരന്തരം പരിഷ്കരിക്കേണ്ട ഉപകരണങ്ങളായി കാണുന്നു. അങ്ങനെ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ തന്നെ പരിണാമസ്വഭാവത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ആശയവികസനത്തിന്റെ സജീവമായ പ്രവർത്തനമായി തത്ത്വചിന്ത മാറുന്നു.
തത്ത്വചിന്ത സത്താശാസ്ത്രത്തെയും ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തെയും പ്രയോഗജീവിതത്തെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. സത്താശാസ്ത്രപരമായി എന്താണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, അത് എങ്ങനെയാണ് ഘടിതമായിരിക്കുന്നത് എന്നതാണ് ചോദ്യം; ജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായി ആ യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് എങ്ങനെ സാധ്യമാകുന്നു, അതിന് എന്തെല്ലാം പരിധികളുണ്ട് എന്നതാണ് പരിശോധിക്കുന്നത്; പ്രയോഗപരമായി അറിവ് പ്രവർത്തനത്തെയും പരിവർത്തനത്തെയും എങ്ങനെ നയിക്കുന്നു എന്നതാണ് പരിഗണിക്കുന്നത്. ദ്വന്ദ്വാത്മക ചട്ടക്കൂടിൽ ഈ മൂന്നു വശങ്ങളും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണ അതിനെ എങ്ങനെ അന്വേഷിക്കണമെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുന്നു; അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ അറിവ് ലോകവുമായി എങ്ങനെ ഇടപെടണമെന്നും അതിനെ എങ്ങനെ പരിവർത്തനം ചെയ്യണമെന്നും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.
പ്രധാനമായി, ഈ അർത്ഥത്തിലുള്ള തത്ത്വചിന്ത ഭൗതികവാദപരവും അന്തർനിഹിതവുമായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രകൃതിക്ക് പുറത്തുള്ള വിശദീകരണങ്ങളെ അത് തേടുന്നില്ല; മറിച്ച് ദ്രവ്യം എങ്ങനെയാണ് സ്വയം ക്രമീകരിക്കുകയും വികസിക്കുകയും ഒടുവിൽ സ്വയംബോധം കൈവരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതെന്ന് അന്വേഷിക്കുന്നു. യാഥാർഥ്യവും മനുഷ്യന്റെ അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവും ചരിത്രപരമായി വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നതിനാൽ അത് തുറന്ന നിലപാടാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്. ഒരു തത്ത്വചിന്താ സംവിധാനത്തിനും അന്തിമത്വം അവകാശപ്പെടാനാവില്ല; പുതിയ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകൾക്കും സാമൂഹിക പരിവർത്തനങ്ങൾക്കും പ്രതികരിക്കാൻ ഓരോ സംവിധാനവും സന്നദ്ധമായിരിക്കണം.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ തത്ത്വചിന്ത വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭൗതിക സമഗ്രതയിൽ മനുഷ്യരാശി പങ്കെടുക്കുന്നതിന്റെ സ്വയംബോധമുള്ള അളവാണ്. അസ്തിത്വത്തിന്റെയും ആകുന്നതിന്റെയും ഏറ്റവും പൊതുവായ മാതൃകകളെ അത് പരിശോധിക്കുന്നു; വിവിധ പാളികളിൽ നിന്നുള്ള അറിവുകളെ ഏകീകരിക്കുന്നു; വിമർശനാത്മകവും ഏകോപിതവുമായ ബോധവികാസത്തെ നയിക്കുന്നു. ശാശ്വതമായ അന്തിമസത്യങ്ങൾ കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമം എന്നതിനുപകരം, മനസ്സും താൻ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ചലനാത്മക പ്രപഞ്ചവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സംവാദമായി തത്ത്വചിന്ത മാറുന്നു.
ദ്വന്ദ്വാത്മകത
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകത എന്നത് യാഥാർഥ്യത്തിനുള്ളിൽ പരസ്പരം വിരുദ്ധമായെങ്കിലും പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രവണതകളുടെ ഘടനാപരമായ ഇടപെടലിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഭൗതിക വികസനത്തിന്റെ സാർവത്രിക യുക്തിയാണ്. അത് വെറും വാദപ്രതിവാദരീതിയോ ചിന്താശൈലിയോ അല്ല; ദ്രവ്യം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, സ്വയം എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കുന്നു, എങ്ങനെ പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു എന്നിവ വിവരിക്കുന്ന ഒരു സത്താശാസ്ത്രപരമായ തത്ത്വമാണ്. സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, ഏകീകരണവും വിസരണവും, നിലനിൽപ്പും പരിവർത്തനവും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുകയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രൂപങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക മാതൃകയ്ക്കാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മകത എന്ന പേര്.
അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എല്ലാ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകളിലും ആന്തരിക വൈരുധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മകത ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ വൈരുധ്യങ്ങൾ പിഴവുകളോ അപൂർണതകളോ അല്ല; ചലനവും വികസനവും സാധ്യമാക്കുന്ന ഘടനാപരമായ സംഘർഷങ്ങളാണ്. സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും, ക്രമവും ചാഞ്ചാട്ടവും, സംരക്ഷണവും പുതുമയും തുടങ്ങിയ ജോടി പ്രവണതകൾ ഉപപരമാണുതലത്തിലുള്ള മേഖലകളിൽനിന്ന് ജീവജാലങ്ങളിലേക്കും സാമൂഹിക ഘടനകളിലേക്കും വരെ എല്ലാ വ്യവസ്ഥകളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനം ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവയുടെ തീവ്രത വർധിക്കുമ്പോൾ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ വ്യവസ്ഥകളുടെ വികസനം പുറത്തുനിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നതല്ല; അവയുടെ സ്വന്തം ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളുടെ വികാസത്തിലൂടെയാണ് അത് സംഭവിക്കുന്നത് എന്ന തത്ത്വമാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മകത പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.
മാറ്റം അളവിലെ മാറ്റം മാത്രമല്ല, ഗുണപരമായ മാറ്റവുമാണെന്ന് ദ്വന്ദ്വാത്മകത അംഗീകരിക്കുന്നു. ക്രമാനുഗതമായ ശേഖരണത്തിലൂടെ മാത്രം വ്യവസ്ഥകൾ വികസിക്കുന്നില്ല; നിർണ്ണായക അതിരുകളിലേക്കും ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളിലേക്കും അവ എത്തുന്നു. അപ്പോൾ പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. മുൻഘടനകളുടെ ചില വശങ്ങളെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ അവയെ പുതിയതോ ഉയർന്നതോ ആയ ഏകോപനരീതികളിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയയെയാണ് ഉന്നമനാത്മക പരിവർത്തനം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ബാഹ്യമായ രൂപകല്പനയെയോ പൂർണ്ണമായും യാദൃശ്ചികമായ ഇടപെടലിനെയോ ആശ്രയിക്കാതെ പുതുമ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ആശയചട്ടക്കൂടാണ് ഇതിലൂടെ ദ്വന്ദ്വാത്മകത നൽകുന്നത്.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഈ പരമ്പരാഗത ദ്വന്ദ്വാത്മക ഉൾക്കാഴ്ച ആധുനിക ശാസ്ത്രീയ അറിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുകയും ഭൗതികമായി സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദ്രവ്യത്തിന്റെ വിവിധ ക്വാണ്ടം പാളികളിലുടനീളം സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രക്രിയയെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകത വെറും തത്ത്വചിന്താപരമായ ഒരു അമൂർത്ത ആശയമല്ല; ഭൗതിക ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളിലും ജീവപരിണാമത്തിലും സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങളിലും നിരീക്ഷിക്കാവുന്ന ഒരു ഭൗതിക ചലനാത്മകതയാണ്. വൈരുധ്യം, സംഘർഷസമാഹരണം, നിർണ്ണായക അതിരിലെത്തൽ, പുതിയ രീതിയിലുള്ള പുനഃസംഘടന എന്ന അടിസ്ഥാന മാതൃക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഓരോ തലത്തിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഓരോ പാളിയിലും അത് ആ പാളിക്ക് പ്രത്യേകമായ രൂപത്തിലാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.
അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരേസമയം ഒരു സത്താശാസ്ത്രപരമായ തത്ത്വവും അന്വേഷണരീതിയുമാണ്. സത്താശാസ്ത്രപരമായി അത് ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളാൽ മുന്നോട്ടു നീങ്ങുന്ന, ഘടനാപരമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു വികസനാത്മക സമഗ്രതയായി യാഥാർഥ്യത്തെ വിവരിക്കുന്നു. രീതിശാസ്ത്രപരമായി അത് വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും സംഘർഷത്തിന്റെ തീവ്രതയും വിതരണവും രേഖപ്പെടുത്താനും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പുനഃസംഘടനകളെ പിന്തുടരാനും അന്വേഷണത്തെ നയിക്കുന്നു. നിശ്ചലമായ സത്തകളെയോ ഏകദിശയിലുള്ള കാരണശൃംഖലകളെയോ അന്വേഷിക്കുന്നതിനുപകരം ദ്വന്ദ്വാത്മക അന്വേഷണം പ്രക്രിയകളിലും ബന്ധങ്ങളിലും വികസനപഥങ്ങളിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു.
അതോടൊപ്പം ദ്വന്ദ്വാത്മകത കഠിനമായ നിർണിതവാദത്തെയും ഘടനയില്ലാത്ത യാദൃശ്ചികതയെയും നിരാകരിക്കുന്നു. ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ വേരൂന്നിയ തിരിച്ചറിയാവുന്ന മാതൃകകൾ അനുസരിച്ചാണ് വികസനം നടക്കുന്നത്; എന്നാൽ ആ മാതൃകകൾ പുതുമയ്ക്കും ആകസ്മികതയ്ക്കും ഒന്നിലധികം സാധ്യതാപരമായ ഫലങ്ങൾക്കും ഇടം നൽകുന്നു. അതിനാൽ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ തുറന്നതും സൃഷ്ടിപരവുമായ സ്വഭാവം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ അതിന്റെ നിയമാനുസൃതതയും ദ്വന്ദ്വാത്മകത സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകത എന്നത് ഘടനാപരമായ ആകുന്നതിന്റെ ശാസ്ത്രമായി മാറുന്നു. പ്രപഞ്ചം നിശ്ചലമായ വസ്തുക്കളുടെ ഒരു കൂട്ടമല്ലെന്നും നിരന്തരമായ പരിവർത്തനത്തിലിരിക്കുന്ന പരസ്പരം ബന്ധിച്ച പ്രക്രിയകളുടെ വലയമാണെന്നും അത് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. വിരുദ്ധ പ്രവണതകളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ദ്രവ്യം പുതിയ ക്രമരൂപങ്ങളും സങ്കീർണ്ണതകളും ഒടുവിൽ ബോധത്തിന്റെ രൂപങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഈ ജീവിക്കുന്ന ചലനത്തിനും ഭൗതിക ലോകം വികസിക്കുന്ന ചലനാത്മക യുക്തിക്കും നൽകിയ പേരാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മകത.
അധിഭൗതികശാസ്ത്രം(Metaphysics)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ചട്ടക്കൂടിൽ അധിഭൗതികശാസ്ത്രം പ്രകൃതിക്ക് അതീതമായ അസ്തിത്വങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അനുമാനാത്മക മേഖലയായി കാണപ്പെടുന്നില്ല. പകരം ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പൊതുവായ സവിശേഷതകളെ വ്യവസ്ഥാപിതമായി അന്വേഷിക്കുന്ന ശാഖയായി അതിനെ പുനർനിർവചിക്കുന്നു. ദ്രവ്യം, ചലനം, ബന്ധം, ഉദ്ഭവം, പരിവർത്തനം എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാ അസ്തിത്വരൂപങ്ങൾക്കും അടിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന തത്ത്വങ്ങളെയാണ് അത് അന്വേഷിക്കുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ അധിഭൗതികശാസ്ത്രം ശാസ്ത്രത്തിന് എതിരല്ല; മറിച്ച് വിവിധ ശാസ്ത്രമേഖലകളിൽനിന്നുള്ള അറിവുകളെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന അമൂർത്തതലത്തിൽ സംയോജിപ്പിച്ച് ഏകോപിതമായ ഒരു സത്താശാസ്ത്രപരമായ ചിത്രം നിർമ്മിക്കുന്നു.
പരമ്പരാഗത അധിഭൗതികശാസ്ത്രം പലപ്പോഴും നിശ്ചലമായ ദ്രവ്യസത്തകളെയും പരമമായ സത്തകളെയും പ്രകൃതിക്ക് അതീതമായ കാരണങ്ങളെയും മുന്നോട്ടുവച്ചിരുന്നു. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഇവയ്ക്കു പകരം പ്രക്രിയാകേന്ദ്രിതമായ ഒരു സത്താശാസ്ത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. യാഥാർഥ്യം മാറ്റമില്ലാത്ത വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല; സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന പരസ്പരം ഇടപെടുന്ന പ്രക്രിയകളുടെ ഘടനാപരമായ സമഗ്രതയാണ്. അതിനാൽ അധിഭൗതിക അന്വേഷണം ഘടനാപരമായ ആകുന്നതിന്റെ സാർവത്രിക സാഹചര്യങ്ങളെ പഠിക്കുന്നതായി മാറുന്നു: ദ്രവ്യം എങ്ങനെയാണ് വിവിധ പാളികളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നത്, വൈരുധ്യങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് വികസനത്തെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നത്, ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് എന്നിവയാണ് അതിന്റെ പ്രധാന വിഷയങ്ങൾ.
ഈ ദൃഷ്ടിയിൽ ശാസ്ത്രീയ അറിവിനെ അതിനെ മറികടക്കാതെ അർത്ഥവത്താക്കുന്നതിനുള്ള ആശയവാസ്തുവാണ് അധിഭൗതികശാസ്ത്രം. അത് പ്രത്യേക അനുഭവപരമായ കണ്ടെത്തലുകൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നില്ല; അവയുടെ വിശാലമായ അർത്ഥം വ്യക്തമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെയും വ്യവസ്ഥാജീവശാസ്ത്രത്തിലെയും സാമൂഹിക സിദ്ധാന്തങ്ങളിലെയും കണ്ടെത്തലുകളെ ഒറ്റപ്പെട്ട വസ്തുതകളായി കാണാതെ ബന്ധാത്മകത, ഉദ്ഭവം, പാളികളിലൂടെയുള്ള കാരണത തുടങ്ങിയ ആഴത്തിലുള്ള സത്താശാസ്ത്രപരമായ തത്ത്വങ്ങളുടെ പ്രകടനങ്ങളായി വ്യാഖ്യാനിക്കാം. ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത അറിവുകളെ ഏകീകരിച്ച് തുറന്നതും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഭൗതിക സമഗ്രതയായി യാഥാർഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഏകീകൃത ചട്ടക്കൂട് അധിഭൗതികശാസ്ത്രം നൽകുന്നു.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ അധിഭൗതികശാസ്ത്രം ഭൗതികവാദപരവും അന്തർനിഹിതവുമായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നത് നിർണായകമാണ്. അതീന്ദ്രിയ ശക്തികളെയോ ഭൗതിക ലോകത്തിനപ്പുറമുള്ള യാഥാർഥ്യങ്ങളെയോ അത് ആശ്രയിക്കുന്നില്ല. പകരം ദ്രവ്യം സ്വന്തം ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളിലൂടെയും ബന്ധാത്മകമായ ചലനാത്മകതയിലൂടെയും എങ്ങനെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തിനും സങ്കീർണ്ണതയ്ക്കും—ജീവനും ബോധവും ഉൾപ്പെടെ—ജന്മം നൽകുന്നു എന്നതാണ് അന്വേഷിക്കുന്നത്. അസ്തിത്വം, കാരണത, സാധ്യത എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അധിഭൗതിക ചോദ്യങ്ങൾക്ക് അതീന്ദ്രിയ രൂപകല്പനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ല, ഘടനാപരമായ ഭൗതിക പ്രക്രിയകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഇവിടെ മറുപടി നൽകുന്നത്.
അധിഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന് രീതിശാസ്ത്രപരമായ പങ്കും ഉണ്ട്. ഘടന, ചലനം, വൈരുധ്യം, ഉദ്ഭവം തുടങ്ങിയ യാഥാർഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള പൊതുവായ വിഭാഗങ്ങളെ അത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. വിവിധ ക്വാണ്ടം പാളികളിലെ പ്രതിഭാസങ്ങളെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിനുള്ള ആശയോപകരണങ്ങളായി ഈ വിഭാഗങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത അന്വേഷണശാഖകൾക്കിടയിൽ ആശയപരമായ ഏകോപനം നിലനിർത്താനും അവ സഹായിക്കുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ അധിഭൗതികശാസ്ത്രം ഭൗതിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും പൊതുവായ സവിശേഷതകളെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രമാണ്. അനുഭവപരമായ യാഥാർഥ്യത്തിലും ദ്വന്ദ്വാത്മക രീതിയിലും അടിയുറച്ച ഏകീകൃത സത്താശാസ്ത്രം മുന്നോട്ടുവച്ച് അത് തത്ത്വചിന്തയെയും ശാസ്ത്രത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ലോകത്തിനപ്പുറം എന്താണ് ഉള്ളതെന്ന് അനുമാനിക്കുന്നതിനുപകരം ലോകം തന്നെ നിരന്തരം ആകുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക തത്ത്വങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുകയാണ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യം.
ദ്രവ്യം(Matter)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ദ്രവ്യത്തെ ബഹിരാകാശം നിറച്ചുനിൽക്കുന്ന നിഷ്ക്രിയമായ ഒരു പദാർത്ഥമായോ ജഡമായ “വസ്തുവായോ” കാണുന്നില്ല. യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സാർവത്രിക അടിസ്ഥാനമായി, എല്ലാ ഘടനകളും പ്രക്രിയകളും പരിവർത്തനങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനരീതിയായി അതിനെ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഈ അടിസ്ഥാനം സ്വഭാവതഃ ചലനാത്മകവും ആന്തരികമായി വ്യത്യസ്തവുമാണ്. ദ്രവ്യത്തെ നിർവചിക്കുന്നത് വേർതിരിക്കാനാവാത്ത രണ്ട് പ്രവണതകളുടെ സഹവർത്തിത്വത്തിലൂടെയാണ്: ഘടനാപരമായ വശം സംയോജകബലമായി പ്രകടമാകുന്നു; ചലനാത്മകമായ വശം വിയോജകബലമായി പ്രകടമാകുന്നു. ഇവ ദ്രവ്യത്തിന്മേൽ പുറത്തുനിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശക്തികളല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ തന്നെ ഘടനാപരമായ സവിശേഷതകളാണ്. ഈ പരസ്പരം വിരുദ്ധമായെങ്കിലും പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രവണതകളുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമായിട്ടാണ് ദ്രവ്യം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംയോജക വശം സ്ഥിരതയുള്ള ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും സംഘടന നിലനിർത്താനും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന ഘടനകൾ രൂപപ്പെടുത്താനുമുള്ള അതിന്റെ ശേഷിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സംയോജകബലത്തിലൂടെയാണ് ദ്രവ്യം അതിരുകളും മാതൃകകളും വ്യക്തിത്വങ്ങളും വികസിപ്പിക്കുന്നത്. സംയോജകബലം ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ആറ്റങ്ങളും തന്മാത്രകളും കോശങ്ങളും ജീവികളും താരാപഥങ്ങളും ഒന്നും നിലനിൽക്കുമായിരുന്നില്ല; പകരം രൂപരഹിതമായ വിസരണം മാത്രമായേ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ സംയോജകബലം മാത്രം നിലനിന്നിരുന്നെങ്കിൽ മാറ്റമില്ലാത്ത കട്ടിയായ ഒരു പ്രപഞ്ചമായേ യാഥാർഥ്യം മാറുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഇതിന് സമതുലിതാവസ്ഥ നൽകുന്നത് വിയോജകബലമാണ്. അത് വിസരണത്തിനും പുനഃക്രമീകരണത്തിനും പരിവർത്തനത്തിനുമുള്ള ശേഷി നൽകുന്നു. വിയോജകബലം ദ്രവ്യത്തെ പരസ്പരം ഇടപെടാനും ഊർജം കൈമാറ്റം ചെയ്യാനും ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകാനും അനുവദിക്കുന്നു. നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ പരീക്ഷിക്കാനും മാറ്റാനും ചിലപ്പോൾ അവയെ പിരിച്ചുവിട്ട് പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കാനും പ്രവർത്തിക്കുന്ന തത്ത്വമാണത്.
അതിനാൽ ദ്രവ്യം ശുദ്ധമായ സ്ഥിരതയോ ശുദ്ധമായ ഒഴുക്കോ അല്ല. സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ഇടയിലുള്ള സംഘർഷത്തെ നിരന്തരം നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്വയംസംഘടിതമായ ബന്ധാത്മക അസ്തിത്വമാണ് അത്. ഈ സംഘർഷം ആകസ്മികമല്ല; ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വ്യവസ്ഥ തന്നെയാണ്. ഉപപരമാണു മേഖലകളിൽനിന്ന് ജീവവ്യവസ്ഥകളിലേക്കും പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളിലേക്കും വരെ ഓരോ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയും ഏകീകരണത്തിലേക്കുള്ള പ്രവണതയും വിസരണത്തിലേക്കുള്ള പ്രവണതയും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയായി നിലനിൽക്കുന്നു. സ്ഥിരത എപ്പോഴും താൽക്കാലികമാണ്; മാറ്റം എപ്പോഴും ഘടനാപരമാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ദ്രവ്യം രൂപരഹിതമാകാതെ പ്രക്രിയാത്മകവും നിശ്ചലമാകാതെ ഘടനാപരവുമാണ്.
ഈ നിർവചനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഫലം ദ്രവ്യത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട വസ്തുക്കളായി ചുരുക്കാനാവില്ല എന്നതാണ്. ഒരു “വസ്തു” എന്ന നിലയിൽ നമുക്ക് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു വലയത്തിലെ താരതമ്യേന സ്ഥിരതയുള്ള ഒരു കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ്. ദ്രവ്യം നിലനിൽക്കുന്നത് പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ്; അതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ബന്ധങ്ങളുടെ സംഘടനാപരമായ മാതൃകകളിൽനിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഈ ബന്ധാത്മകത ഒരു അധിക തത്ത്വചിന്താപരമായ വ്യാഖ്യാനം അല്ല; സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക ഐക്യത്തിൽനിന്ന് നേരിട്ട് ലഭിക്കുന്ന ഒരു നിഗമനമാണ്. സംയോജകബലം ഘടകങ്ങളെ വ്യവസ്ഥകളായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; വിയോജകബലം കൈമാറ്റത്തിലൂടെയും പരിവർത്തനത്തിലൂടെയും ആ വ്യവസ്ഥകളെ അവയുടെ പരിസരവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഓരോ ഭൗതിക ഘടകവും ഒരേസമയം ഒരു ഏകതയും അതിലും വിശാലമായ ഒരു സമഗ്രതയ്ക്കുള്ളിലെ ഒരു ഘട്ടവുമാണ്.
ഈ ബന്ധാത്മകവും ചലനാത്മകവുമായ ദ്രവ്യധാരണ ക്വാണ്ടം പാളികളിലൂടെ വികസിക്കുന്നു. ഓരോ പാളിയിലും സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും പുതിയ സ്ഥിരതാരൂപങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും നിയമങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജീവിക്കുന്ന ഒരു കോശത്തിലെ ദ്രവ്യം ഒരു നക്ഷത്രത്തിലെ ദ്രവ്യത്തിൽനിന്ന് അടിസ്ഥാനപരമായി വ്യത്യസ്തമല്ല; എന്നാൽ അവ വ്യത്യസ്ത സ്ഥിരതാരീതികളും പരസ്പരപ്രവർത്തനരീതികളും അനുസരിച്ചാണ് ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഓരോ പാളിയും ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ട ഭൗതിക സംഘർഷങ്ങളുടെ ഒരു സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്. അത് വ്യക്തിത്വം നിലനിർത്താൻ മതിയായത്ര സ്ഥിരതയുള്ളതും കൂടുതൽ പരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുറന്നുനിൽക്കാൻ മതിയായത്ര ചലനാത്മകവുമാണ്. അതിനാൽ ദ്രവ്യം ഒരേപോലെയുള്ള ഒരു പശ്ചാത്തലമല്ല; വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രൂപങ്ങളുടെ പാളികളായി ഘടിതമായ ഒരു തുടർച്ചയാണ്.
ദ്രവ്യത്തെ സ്വയംസംഘടിതമായ ബന്ധാത്മക അസ്തിത്വമായി മനസ്സിലാക്കുന്നത് “അസ്തിത്വം” എന്നും “ആകൽ” എന്നും തമ്മിലുള്ള കഠിനമായ വേർതിരിവിനെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. ഭൗതികമായി നിലനിൽക്കുക എന്നത് സ്ഥിരതയുടെയും പരിവർത്തനത്തിന്റെയും പ്രക്രിയകളിൽ പങ്കെടുക്കുക എന്നതാണ്. നിലനിൽപ്പ് ഒരു ചലനാത്മകമായി നേടിയെടുക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്; സ്വതേ ലഭിച്ച നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ല. ഓരോ ഘടനയും ഊർജത്തിന്റെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെയും തുടർച്ചയായ പ്രവാഹത്തിലൂടെയാണ് നിലനിർത്തപ്പെടുന്നത്. ഓരോ സ്ഥിരതയ്ക്കുള്ളിലും അതിന്റെ സ്വന്തം പുനഃസംഘടനയുടെ വിത്തുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ അളവുകളിലും ദ്രവ്യം ചരിത്രപരമാണ്. അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ രൂപം മുൻകാല പരിവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലമാണ്; ഭാവിയിലെ സാധ്യതകൾ സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ദ്രവ്യം യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന നെയ്ത്താണ്—ഘടനാപരമായെങ്കിലും ചലനാത്മകമായ, സ്ഥിരതയുള്ളെങ്കിലും പരിവർത്തനശേഷിയുള്ള, ഏകീകൃതമായെങ്കിലും ആന്തരികമായി വൈരുധ്യങ്ങളുള്ള. എല്ലാ പ്രതിഭാസങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നതും എല്ലാ വികസനങ്ങളും നടക്കുന്നതുമായ സാർവത്രിക മാധ്യമമാണ് അത്. ഈ രീതിയിൽ ദ്രവ്യത്തെ നിർവചിക്കുന്നതിലൂടെ ബാഹ്യകാരണങ്ങളെയോ അധിഭൗതിക ദ്വൈതങ്ങളെയോ ആശ്രയിക്കാതെ രൂപത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെയും മാറ്റത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും ഒരുമിച്ച് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സത്താശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറ ഈ ചട്ടക്കൂട് സ്ഥാപിക്കുന്നു. ദ്രവ്യം തന്നെയാണ്, അതിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഘടനയിലൂടെ, പാളികളായി വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത സൃഷ്ടിക്കാൻ മതിയായത്.
ബോധം(Consciousness)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ബോധം അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണവും ചലനാത്മകമായി ഏകോപിതവുമായ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകളിൽ—പ്രത്യേകിച്ച് ജീവിക്കുന്ന മസ്തിഷ്കത്തിൽ—ഉദ്ഭവിക്കുന്ന, സ്വയം പരാമർശിക്കുന്ന ഭൗതിക സംഘടനയുടെ ഒരു ഉയർന്നതല രൂപമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു. അത് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു പദാർത്ഥമോ ദ്രവ്യത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് ചേർക്കപ്പെട്ട ഒരു അധിഭൗതിക ഘടകമോ അല്ല. നാഡീപ്രക്രിയകൾ ഒരു നിശ്ചിത തലത്തിലുള്ള ഏകീകരണത്തിലെത്തുമ്പോൾ, ആ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് സ്വന്തം ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ ബന്ധങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കാനും നിരീക്ഷിക്കാനും നിയന്ത്രിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു ഉയർന്നതല ഗുണമാണ് ബോധം. അതിനാൽ ബോധം സംഘടിത ദ്രവ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി നേടിയെടുത്ത ഒരു സവിശേഷതയാണ്; വേറിട്ട ഒരു അസ്തിത്വമേഖലയല്ല.
ബോധത്തിന്റെ അടിത്തറ ജീവശാസ്ത്രപരമായ പാളിയിലാണ്. ജീവവ്യവസ്ഥകൾ ദ്രവ്യത്തിന്റെയും ഊർജത്തിന്റെയും നിയന്ത്രിത കൈമാറ്റത്തിലൂടെ സ്വയം നിലനിർത്തുന്നു. ചില ജീവികളിൽ ഗ്രഹണം, ഓർമ്മ, പ്രതീക്ഷ, പ്രവർത്തനം എന്നിവ ഏകോപിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന നാഡീശൃംഖലകൾ വികസിക്കുന്നു. ഈ ശൃംഖലകളുടെ സങ്കീർണ്ണതയും ഏകോപനവും വർധിക്കുമ്പോൾ ജീവിയുടെ പരിസ്ഥിതിയെയും അതിന്റെ ആന്തരിക അവസ്ഥകളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഏകീകൃത പ്രവർത്തനമാതൃകകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ പ്രതിനിധാന പ്രവർത്തനം ആവർത്തനാത്മകമായി സ്വയംസംഘടിതമാകുമ്പോഴാണ് ബോധം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്—അഥവാ വ്യവസ്ഥ വിവരങ്ങൾ മാത്രം കൈകാര്യം ചെയ്യാതെ സ്വന്തം പ്രക്രിയകളെക്കുറിച്ചും ആന്തരിക മാതൃകകൾ രൂപപ്പെടുത്തുമ്പോൾ. ഈ അർത്ഥത്തിൽ സ്വന്തം ചലനാത്മക സംഘടനയെക്കുറിച്ച് ബോധമുള്ളതാകുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടമാണ് ബോധം.
ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. വിതരണംചെയ്ത മസ്തിഷ്കപ്രക്രിയകളെ ഏകീകൃത അനുഭവാവസ്ഥകളായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നാഡീ ഏകോപനത്തിലാണ് സംയോജകബലം പ്രകടമാകുന്നത്. ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽനിന്നുള്ള തുടർച്ചയായ ഉത്തേജനങ്ങൾ, ആന്തരിക ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ, പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ മാനസികജീവിതത്തെ നിശ്ചലമാകുന്നതിൽനിന്ന് തടയുന്ന വിയോജകബലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ ബോധാവസ്ഥ എന്നത് ഈ രണ്ടു പ്രവണതകൾക്കിടയിലെ ഒരു ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്: ഏകീകൃതമായ ഒരു അനുഭവപരമായ ദൃഷ്ടികോണം സൃഷ്ടിക്കാൻ മതിയായത്ര ഏകോപിതവും, പഠനത്തിനും പൊരുത്തപ്പെടലിനും സൃഷ്ടിപരതയ്ക്കും വഴിയൊരുക്കാൻ മതിയായത്ര തുറന്നതുമാണ് അത്.
ബോധം പാളികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ തത്ത്വവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. അത് തന്മാത്രാ, കോശീയ, നാഡീപ്രക്രിയകളിൽ വേരൂന്നിയതാണെങ്കിലും, അതിനെ വെറും ജൈവരസതന്ത്രത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാനാവാത്ത മനശ്ശാസ്ത്രപരവും സാമൂഹികവുമായ നിയമങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. മാനസികാവസ്ഥകൾ ശരീരപ്രക്രിയകളെ ഉയർന്നതല നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; ഭാഷ, സംസ്കാരം, പങ്കിട്ട പ്രവർത്തനം എന്നിവയിലൂടെ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകൾ നാഡീവികസനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ബോധം തലയോട്ടിക്കുള്ളിൽ അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ട ഒന്നല്ല; അതിന്റെ ഉള്ളടക്കവും ഘടനയും രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ജൈവ, പരിസ്ഥിതി, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു വലയത്തിനുള്ളിലാണ് അത് നിലനിൽക്കുന്നത്.
ബോധം ചരിത്രപരവും വികസനാത്മകവുമാണ്. നാഡീവ്യവസ്ഥകൾ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നതിനനുസരിച്ച് പരിണാമചരിത്രത്തിൽ അത് ക്രമേണ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; വ്യക്തിജീവികളിൽ പരിസ്ഥിതിയുമായും സമൂഹവുമായും ഉള്ള ഇടപെടലിലൂടെ അത് വികസിക്കുന്നു. ഓരോ ബോധമുള്ള വ്യക്തിയിലും ജൈവപരിണാമത്തിന്റെയും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവത്തിന്റെയും ചരിത്രം അടിഞ്ഞുകൂടിയിരിക്കുന്നു. ഈ ചരിത്രപാളികൾ മനസ്സിന്റെ തലത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ സാധ്യതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. മുൻകാല ഇടപെടലുകൾ ഭാവിയിൽ സാധ്യമാകുന്ന ഗ്രഹണങ്ങളുടെയും ചിന്തകളുടെയും പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും പരിധിയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ബോധത്തെ യാന്ത്രിക പ്രക്രിയകളിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി ചുരുക്കാനാവില്ല; അതേസമയം ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കാനും കഴിയില്ല. അനുഭവിക്കാനും വ്യാഖ്യാനിക്കാനും ആന്തരികമായി രൂപപ്പെടുത്തിയ അർത്ഥത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാനും കഴിയുന്ന പ്രതിഫലനാത്മക സംഘടന കൈവരിച്ച ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഒരു ഉദ്ഭവരൂപമാണ് അത്. അതിന്റെ ഏകത ഒരു നിശ്ചല പദാർത്ഥമല്ല; നാഡീ, ശാരീരിക, സാമൂഹിക പാളികളിലുടനീളം നടക്കുന്ന നിരന്തരമായ ഏകീകരണപ്രക്രിയയാണ്.
അതിനാൽ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വികസനത്തിലെ ഒരു ഉന്നതഘട്ടമാണ് ബോധം. ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകൾ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ തുറന്ന സമഗ്രതയിൽ സ്വയംബോധത്തോടെ പങ്കെടുക്കാൻ കഴിയുന്ന ഘട്ടമാണത്. ഘടനയും പ്രക്രിയയും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, വ്യക്തിത്വവും ബന്ധവും തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തെ അത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മനസ്സ് ഭൗതിക നിയമാനുസൃതതയ്ക്ക് ഒരു അപവാദമല്ലെന്നും അതിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണവും ചലനാത്മകവുമായ പ്രകടനരൂപങ്ങളിലൊന്നാണെന്നും ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഭാരം(Mass)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഭാരം ഒരു ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയിൽ സാക്ഷാത്കരിച്ചിരിക്കുന്ന സംയോജകബലത്തിന്റെ അളവായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു. ദ്രവ്യം വിഘടിച്ച് ചിതറിപ്പോകുന്നതിനെയും ചലനാവസ്ഥയിലെ മാറ്റത്തെയും എത്രത്തോളം പ്രതിരോധിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ അളവായും അതിനെ കാണുന്നു. ഒരു കണത്തിനോ വസ്തുവിനോ ഒറ്റപ്പെട്ട് ചേർന്നിരിക്കുന്ന മാറ്റമില്ലാത്ത ഒരു അളവ് മാത്രമല്ല ഭാരം; ഒരു പ്രത്യേക ദ്രവ്യഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ഊർജവും ഘടനയും എത്രത്തോളം ദൃഢമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ബന്ധാത്മക ഗുണമാണ് അത്. അതിനാൽ ചലനാത്മക പ്രക്രിയകളിൽ സ്ഥിരത നേടിയ, സംയോജിതമായ ദ്രവ്യസംഘടനയുടെ അളവുരൂപമാണ് ഭാരം.
സംയോജകബലം ദ്രവ്യത്തെ സ്ഥിരതയുള്ള രൂപങ്ങളിലേക്ക് ഏകീകരിക്കുന്നു—കണങ്ങൾ, ആറ്റങ്ങൾ, തന്മാത്രകൾ, അതിനപ്പുറമുള്ള ഘടനകൾ എന്നിവയായി. ആന്തരിക ഏകീകരണം വർധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് ഒരു വ്യവസ്ഥ അതിന്റെ ചലനാവസ്ഥയിലോ ഘടനാപരമായ അഖണ്ഡതയിലോ വരുന്ന മാറ്റങ്ങളെ കൂടുതൽ പ്രതിരോധിക്കുന്നു. ഭൗതിക ഇടപെടലുകളിൽ ഭാരം എന്ന പേരിൽ അളക്കപ്പെടുന്നത് ഈ പ്രതിരോധമാണ്. ഒരു ബലം ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ചലനം മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ സംയോജിത ഘടന ദ്രുതമായ മാറ്റത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്നു; അതിനാൽ ത്വരണം സൃഷ്ടിക്കാൻ കൂടുതൽ ഊർജം ആവശ്യമായി വരുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഘടനാപരമായി സംഘടിതമായ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ജഡത്വത്തെയും ബാഹ്യ വിയോജക സ്വാധീനങ്ങൾക്കെതിരെ അതിനെ നിലനിർത്തുന്ന സംയോജനത്തിന്റെ തീവ്രതയെയും അളക്കുന്ന അളവാണ് ഭാരം.
കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള തലത്തിൽ ഭാരം സംയോജിതബന്ധങ്ങളിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഊർജത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രം ഭാരവും ഊർജവും പരസ്പരം പരിവർത്തനശേഷിയുള്ള ദ്രവ്യത്തിന്റെ രണ്ടു വശങ്ങളാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഈ തുല്യതയെ സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ഐക്യമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഊർജം ദ്രവ്യത്തിന്റെ പരിവർത്തനത്തിനും വിസരണാത്മക പ്രവർത്തനത്തിനുമുള്ള ശേഷിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; ഭാരം നിലനിൽക്കുന്ന ഘടനയിൽ സ്ഥിരത നേടിയ ഊർജത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അത്യന്തം സംയോജിതമായ ഒരു ഘടന ഊർജത്തെ ബന്ധിതാവസ്ഥയിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം പ്രകടമാകുന്നു. ആണവപ്രതികരണങ്ങൾ പോലുള്ള പ്രക്രിയകളിൽ സംയോജകബന്ധത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മറികടക്കുമ്പോൾ ഈ ബന്ധിത ഊർജത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം സ്വതന്ത്ര ഊർജമായി പുറത്തുവരുന്നു. ഇതിലൂടെ ഭാരവും ഊർജാത്മക ചലനാത്മകതയും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക പരിവർത്തനശേഷി പ്രകടമാകുന്നു.
ഭാരം ഗുരുത്വാകർഷണത്തിലൂടെയും ചലനത്തിലൂടെയും ബന്ധാത്മക ഇടപെടലിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നു. സംയോജിത സാന്ദ്രതയുടെ തീവ്രതയെ ഭാരം അളക്കുന്നതിനാൽ ഒരു വ്യവസ്ഥ ഗുരുത്വമേഖലയെ എത്രത്തോളം സ്വാധീനിക്കുകയും അതിനോട് എത്രത്തോളം പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്ന് അത് നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഗുരുത്വാകർഷണം ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംയോജകസാന്ദ്രത ചുറ്റുമുള്ള ഭൗതികതയെ സ്വാധീനിക്കുന്നതിന്റെ വിശാലതലത്തിലുള്ള ബന്ധാത്മക പ്രകടനമായി കാണാം. ചലനത്തിൽ ഭാരം വ്യവസ്ഥകൾ ഊർജവും ചലനപ്രമാണവും എങ്ങനെ കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നു എന്നതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; അതുവഴി ഭൗതികപ്രക്രിയകളുടെ അടിസ്ഥാനമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനരീതികളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.
ഈ ധാരണ അടിസ്ഥാനകണങ്ങളിൽ മാത്രം പരിമിതപ്പെടുന്നില്ല; സങ്കീർണ്ണ വ്യവസ്ഥകളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. ഒരു വലിയ ഭൗതികവസ്തുവിന്റെ ഭാരം അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ ആകെ ഭാരത്തിന്റെ ലളിതമായ തുകയല്ല; അതിനെ ഒരുമിച്ച് നിലനിർത്തുന്ന ബന്ധനഊർജത്തിന്റെ സംഭാവനയും അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ജീവശാസ്ത്രപരവും സാമൂഹികവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ “ഭാരം” അതേ ഭൗതിക അർത്ഥത്തിൽ അളക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിലും, ഉയർന്ന സംയോജനമുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ അവയുടെ ആന്തരിക സംയോജകബലത്തിന്റെ ശക്തികൊണ്ട് ദ്രുതപരിവർത്തനങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന ഒരു തരത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ ജഡത്വം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. സംഘടിത ഘടനയുടെ ആന്തരിക ഏകീകരണത്തിന് അനുപാതമായി അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനുള്ള പ്രതിരോധം വർധിക്കുന്നു എന്ന വിശാലമായ ദ്വന്ദ്വാത്മക തത്ത്വത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ് ഈ സാമ്യങ്ങൾ.
ഭാരം നിശ്ചലമല്ല. ഘടനകൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോഴും ബന്ധിക്കപ്പെടുമ്പോഴും വിഘടിക്കുമ്പോഴും ബന്ധിത ഊർജത്തിന്റെയും സ്വതന്ത്ര ഊർജത്തിന്റെയും വിതരണം മാറുന്നു. ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങൾ, രാസപ്രതികരണങ്ങൾ, ആണവപ്രക്രിയകൾ എന്നിവയെല്ലാം ചെറുതോ വലുതോ ആയ ഭാര–ഊർജ സമതുലിതാവസ്ഥയിലെ മാറ്റങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഭാരവും പങ്കാളിയാണ്. ഒരു നിശ്ചിത വികസനഘട്ടത്തിൽ ദ്രവ്യം എത്രത്തോളം സ്ഥിരതയുള്ള രൂപത്തിലേക്ക് സാന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചകമാണ് അത്.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഭാരം ദ്രവ്യത്തിനുള്ളിലെ സംയോജകബലത്തിന്റെ അളവുരൂപമാണ്. ഊർജം ഘടനാപരമായ അസ്തിത്വമായി എത്രത്തോളം സ്ഥിരത നേടിയിരിക്കുന്നു എന്നും ആ ഘടന മാറ്റത്തെ എത്രത്തോളം പ്രതിരോധിക്കുന്നു എന്നും അത് അളക്കുന്നു. സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ ഭാരത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ ജഡത്വം, ഗുരുത്വാകർഷണം, ഭാരം–ഊർജ തുല്യത എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ സത്താശാസ്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. അങ്ങനെ ഭാരം ഒറ്റപ്പെട്ട് നിശ്ചലമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ഗുണമല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ നിലനിൽപ്പിന്റെ ചലനാത്മക പ്രകടനമായി മാറുന്നു.
സ്ഥലം(Space)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സ്ഥലം എന്നത് ദ്രവ്യം നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു ശൂന്യപാത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല. മറിച്ച് ദ്രവ്യത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു പ്രത്യേക സത്താശാസ്ത്രപരമായ അവസ്ഥയായി—ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ സാന്ദ്രതയും ഏറ്റവും ഉയർന്ന വിയോജകബലവും ഉള്ള ഭൗതിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടമായി—അത് മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ “ദ്രവ്യം” എന്നും “ശൂന്യത” എന്നും തമ്മിലുള്ള പരമ്പരാഗത വേർതിരിവ് ഇല്ലാതാകുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി ശൂന്യസ്ഥലം എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടത് യഥാർത്ഥത്തിൽ അത്യന്തം വിരളവും ദുർബലമായ സംയോജകബലമുള്ളതും ഉയർന്ന ചലനാത്മകതയുള്ളതുമായ അവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ദ്രവ്യമാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അതിനാൽ സ്ഥലം അസ്തിത്വത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; ഭൗതിക സാന്നിധ്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക രീതിയാണ്.
സ്ഥലത്തെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വിയോജകബലാവസ്ഥയായി വിശേഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ ദ്രവ്യത്തിന്റെ വിസരണാത്മക പ്രവണത അതിന്റെ ഏകീകരണപ്രവണതയെക്കാൾ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ഉയർന്ന സംയോജകബലമുള്ള അവസ്ഥകളിൽ—ഖരപദാർത്ഥങ്ങളിലും ആറ്റങ്ങളിലും തന്മാത്രകളിലും—ദ്രവ്യം ശക്തമായ ആന്തരിക ബന്ധനവും വ്യക്തമായ അതിരുകളും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. നാം സ്ഥലം എന്ന് വിളിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ ആ സംയോജകബന്ധങ്ങൾ വളരെ കുറവായതിനാൽ ദ്രവ്യം പരമാവധി വ്യാപിച്ചും ദുർബലമായി ഘടിതമായും നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതിന് പൂർണ്ണമായ ക്രമരാഹിത്യമോ അസ്തിത്വമില്ലായ്മയോ എന്ന അർത്ഥമില്ല. മറിച്ച് വലിയ അളവിലുള്ള ബന്ധാത്മക തുറന്ന നിലയും സ്വാധീനവിനിമയ ശേഷിയും സാധ്യമാക്കുന്ന വിധത്തിൽ ഘടനാപരമായ ഏകീകരണം ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ നിലയിലെത്തിയ ഒരു ഭൗതികഘട്ടമാണത്.
ഈ അവസ്ഥ കാരണം സ്ഥലം ബന്ധങ്ങളുടെ വ്യാപനത്തിനുള്ള മാധ്യമമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകൾ ഉടൻ ഒന്നിച്ചുചേരുകയോ തകർന്നുവീഴുകയോ ചെയ്യാതെ പരസ്പരബന്ധത്തിൽ നിലനിൽക്കാൻ അത് അനുവദിക്കുന്നു. വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുള്ള ദൂരം യാഥാർഥ്യത്തിലെ ഒരു ശൂന്യതയല്ല; ദൂരത്തിലൂടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനം സാധ്യമാക്കുന്ന കുറഞ്ഞ സാന്ദ്രതയുള്ള ഭൗതികതയുടെ ഒരു മേഖല തന്നെയാണ്. വൈദ്യുതകാന്തിക പ്രചരണം, ഗുരുത്വാകർഷണ സ്വാധീനം, ക്വാണ്ടം മേഖലകളിലെ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം സ്ഥലം ഭൗതികമായി സജീവമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ സ്ഥലം സത്താശാസ്ത്രപരമായി ശൂന്യമല്ല. ദുർബലമായ സംയോജകബലമുള്ളതും ഉയർന്ന പ്രതികരണശേഷിയുള്ളതുമായ ദ്രവ്യരൂപമായതിനാലാണ് ദൂരം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പരസ്പര സ്വാധീനം കൈമാറുന്നതിനുള്ള മാധ്യമമായി അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
സ്ഥലത്തിന് പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സാധ്യതയുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്നതും ഈ ധാരണ വ്യക്തമാക്കുന്നു. കൂടുതൽ സംയോജിതമായ അവസ്ഥകളിൽ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ആന്തരികബന്ധങ്ങൾ ദൂരെയുള്ള സംഭവങ്ങളോടുള്ള പ്രതികരണശേഷിയെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നു; അതിന്റെ ഘടന താരതമ്യേന അടഞ്ഞതാണ്. സ്ഥലാവസ്ഥയിൽ ദ്രവ്യം പരമാവധി തുറന്ന നിലയിലാണ്. അതിനാൽ കൂടുതൽ സാന്ദ്രമായ ഘടനകൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളെ അത് സ്വീകരിക്കുകയും ഇടനിലക്കാരനായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്ഥലം ബന്ധത്തിനുള്ള സാധ്യതയുടെ തന്നെ ഒരു ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയാണ്. വ്യവസ്ഥകൾ ഉടൻ ഒന്നായി ലയിക്കാതെ ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കാനും അതേസമയം ഏകീകൃതമായ ഭൗതിക തുടർച്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ചലനാത്മകമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കാനും സാധ്യമാക്കുന്ന അവസ്ഥയാണത്.
ഏറ്റവും വ്യാപിച്ച വിയോജകബലാവസ്ഥയിലുള്ള ദ്രവ്യമായി സ്ഥലത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് “ഒന്നുമില്ലാത്തത്” എങ്ങനെ അളക്കാവുന്ന ഗുണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യത്തിനും പുതിയ വെളിച്ചം നൽകുന്നു. ശൂന്യസ്ഥല ഊർജം, ക്വാണ്ടം ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ, ഗുരുത്വാകർഷണ വളവ്, മേഖലകളിലൂടെയുള്ള പ്രചരണം തുടങ്ങിയ പ്രതിഭാസങ്ങൾ സ്ഥലം ഘടനയും ചലനാത്മകതയും അളക്കാവുന്ന സ്വാധീനങ്ങളും ഉള്ളതാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. ഇവ അസാധാരണതകളല്ല; കുറഞ്ഞ സംയോജകബലാവസ്ഥയിലുള്ള ഭൗതിക ദ്രവ്യമായി സ്ഥലത്തെ കാണുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായി പ്രതീക്ഷിക്കാവുന്ന ഫലങ്ങളാണ്. അതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ദ്രവ്യത്തിന്റെ അഭാവത്തെ അല്ല, വിയോജകബലത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തെയാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. സ്ഥലം വളയുകയും ചലിക്കുകയും സ്വാധീനം കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്നു; കാരണം അത് യാഥാർഥ്യമുള്ളതും എന്നാൽ അത്യന്തം വിരളവുമായ ഒരു ഭൗതിക അസ്തിത്വരൂപമാണ്.
ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ ചട്ടക്കൂടിൽ സ്ഥലം കൂടുതൽ സംയോജിതമായ പാളികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ഭൗതിക സംഘടനാപാളിയായി കണക്കാക്കാം. കണങ്ങളും ആറ്റങ്ങളും അതിനപ്പുറമുള്ള ഘടനകളും ഈ വിശാലമായ വിയോജകബലാവസ്ഥയിലുള്ള അടിത്തറയിൽ സംയോജകബലത്തിന്റെ പ്രാദേശിക തീവ്രതകളായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. മറുവശത്ത് വികിരണം, വിസരണം, ഊർജപരിവർത്തനം എന്നിവയിലൂടെ ഘടനകൾ പിരിഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ ദ്രവ്യം കൂടുതൽ വിയോജകബലമുള്ള സ്ഥലാവസ്ഥകളിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത്. അതിനാൽ സ്ഥലം വെറും പശ്ചാത്തലമല്ല; പ്രപഞ്ചവികാസത്തെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്ന സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക ചക്രത്തിലെ സജീവ പങ്കാളിയാണ്.
ഈ കാഴ്ചപ്പാട് സ്ഥലം അടിസ്ഥാനപരമായി ബന്ധാത്മകമാണെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. കുറഞ്ഞ സാന്ദ്രതയുള്ള ഭൗതിക വ്യാപനമായി നിർവചിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ സ്ഥലത്തിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ വേർതിരിക്കുക എന്നതിലുപരി ബന്ധിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്. സ്ഥലത്തിലെ ദൂരങ്ങൾ സത്താശാസ്ത്രപരമായ പൂർണ്ണ വേർതിരിവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; ഏകീകൃതമായ ഒരു ഭൗതിക തുടർച്ചയ്ക്കുള്ളിലെ വിയോജകവ്യാപനത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത അളവുകളെയാണ് അവ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വസ്തുവും ഈ പൊതുവായ ഭൗതിക അടിത്തറയ്ക്കുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുകയും അതിലൂടെ നിരന്തരം ഇടപെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ സ്ഥലം ഭൗതിക സഹവർത്തിത്വത്തിന്റെ സാർവത്രിക ഇടനിലക്കാരനും വേർതിരിവും ബന്ധവും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക മേഖലയുമാണ്.
ഇങ്ങനെ സ്ഥലം പുനർനിർവചിക്കുന്നതിലൂടെ പ്രപഞ്ചശാസ്ത്രത്തെയും മേഖലാസിദ്ധാന്തത്തെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക സത്താശാസ്ത്രത്തെയും ഏകീകൃതമായ ഒരു ധാരണയിൽ കൊണ്ടുവരാൻ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ശ്രമിക്കുന്നു. സ്ഥലം അമൂർത്തമായ ഒരു ജ്യാമിതീയ വലയം മാത്രമല്ല; ശൂന്യമായ ഒരു ശൂന്യതയുമല്ല. പരമാവധി വ്യാപിച്ചും കുറഞ്ഞ സംയോജകബലത്തോടെയും പരമാവധി പരസ്പരപ്രവർത്തനശേഷിയോടെയും നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ചലനാത്മകാവസ്ഥയിലെ ദ്രവ്യമാണ് അത്. ഇതിലൂടെ വ്യാപനം, ദൂരം, പരസ്പരപ്രവർത്തനം എന്നിവ ബാഹ്യമായി ചുമത്തപ്പെട്ട ഒരു ശൂന്യപാത്രത്തിൽനിന്നല്ല, ദ്രവ്യത്തിന്റെ സ്വന്തം ആന്തരിക ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽനിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് വിശദീകരിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗം ലഭിക്കുന്നു.
ഊർജം(Energy)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഊർജത്തെ വെറും കണക്കുപരമായ ഒരു അളവായോ ഗണിതപരമായ സ്ഥിരാങ്കമായോ മാത്രം കാണുന്നില്ല. ദ്രവ്യത്തിനുള്ളിലെ വിയോജകബലത്തിന്റെ ചലനാത്മകതയുടെ അളവുരൂപമായാണ് അതിനെ മനസ്സിലാക്കുന്നത്. ദ്രവ്യം സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ഐക്യമാണെങ്കിൽ, ആ ഐക്യത്തിലെ വിസരണാത്മകവും പരിവർത്തനാത്മകവുമായ വശത്തിന്റെ അളക്കാവുന്ന തീവ്രതയാണ് ഊർജം. നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ ദുർബലപ്പെടുത്താനും ബന്ധങ്ങളെ പുനഃക്രമീകരിക്കാനും മാറ്റത്തിന്റെ പ്രക്രിയകളെ മുന്നോട്ടു നയിക്കാനും ദ്രവ്യത്തിന് എത്രത്തോളം സജീവമായ ശേഷിയുണ്ടെന്ന് അത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
സംയോജകബലം ദ്രവ്യത്തിന് സ്ഥിരതയും അതിരുകളും നിലനിൽപ്പും നൽകുന്നു; വിയോജകബലം ചലനവും പരസ്പരപ്രവർത്തനവും പുനഃസംഘടനയുടെ ശേഷിയും നൽകുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥയിൽ വിയോജകബലം എത്രത്തോളം സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ അളവാണ് ഊർജം. ഉയർന്ന ഊർജമുള്ള ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ ആന്തരികമോ ബന്ധാത്മകമോ ആയ സംഘർഷങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സംയോജകബന്ധങ്ങളെ മറികടക്കാൻ കഴിയുന്നത്ര ശക്തമായിരിക്കും. അതുവഴി ചലനം, രാസപ്രതികരണം, ഘട്ടപരിവർത്തനം, ഘടനാപരമായ പുനഃസംഘടന എന്നിവ സാധ്യമാകുന്നു. അതിനാൽ ഊർജം ചലനത്തെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; ഒരു ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയുടെ ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പരിവർത്തനസാധ്യതയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഊർജം ചലനാത്മക, താപ, രാസ, വൈദ്യുതകാന്തിക, ആണവ തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണെന്നും ഈ നിർവചനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഓരോ രൂപവും പ്രത്യേക ഘടനാപരമായ സാഹചര്യത്തിൽ വിയോജകബലത്തിന്റെ ചലനാത്മകത പ്രകടമാകുന്ന ഒരു വ്യത്യസ്ത രീതിയാണ്. താപഊർജം ദ്രവ്യത്തിനുള്ളിലെ സൂക്ഷ്മതല വിയോജകചലനത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു; രാസഊർജം തന്മാത്രാ ഘടനകളുടെ പുനഃസംഘടനയ്ക്കുള്ള സംഭരിച്ച ശേഷിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വൈദ്യുതകാന്തിക ഊർജം മേഖലകളിലൂടെ പ്രചരിക്കുന്ന വിയോജക ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു; ആണവഊർജം അത്യന്തം സംയോജിതമായ ആണവകേന്ദ്രങ്ങളിലെ പരിവർത്തനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഊർജത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത പദാർത്ഥങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; ഒരേ അടിസ്ഥാന ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രവണത വ്യത്യസ്ത ഘടനകളിൽ പ്രകടമാകുന്ന വ്യത്യസ്ത രീതികളെയാണ് അവ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
അളവിലുള്ള ശേഖരണവും ഗുണപരമായ മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്ന പ്രധാന പാലമാണ് ഊർജം. ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ ഊർജം കൂടിവരുമ്പോൾ സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ഇടയിലുള്ള ആന്തരിക സംഘർഷം വർധിക്കുന്നു. ഒരു പരിധിവരെ ഈ സംഘർഷം ഇലാസ്റ്റിക് ക്രമീകരണങ്ങളിലൂടെയോ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളിലൂടെയോ തിരിച്ചുപോകാവുന്ന മാറ്റങ്ങളിലൂടെയോ ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടാം. എന്നാൽ ഒരു നിർണ്ണായക അതിരിനപ്പുറം വിയോജകബലത്തിന്റെ ശേഖരിച്ച തീവ്രത ഘടനാപരമായ സ്ഥിരതയെ മറികടക്കുകയും ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉരുകൽ, അയോണീകരണം, രാസപ്രതികരണം, ജീവശാസ്ത്രപരമായ മാറ്റം, ഉയർന്ന പാളികളിൽ സാമൂഹിക കലാപം തുടങ്ങിയവ ഇതിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളാണ്. അങ്ങനെ ക്രമാനുഗതമായ അളവുയർച്ചയെ ഗുണപരമായ പരിവർത്തനത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടത്തിന്റെ അളക്കാവുന്ന പ്രേരകമാണ് ഊർജം.
ഊർജം ദ്രവ്യത്തിന് എതിരായ ഒന്നല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു പ്രവർത്തനരീതിയാണ്. ദ്രവ്യം ഒരു പദാർത്ഥവും ഊർജം അത് “കൈവശം വയ്ക്കുന്ന” മറ്റൊന്നുമെന്ന പരമ്പരാഗത വേർതിരിവിന് പകരം ഊർജത്തെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ തന്നെ ചലനാത്മക വശമായി കാണുന്നു. ഒരു ഭൗതിക വ്യവസ്ഥ കൂടുതൽ ഊർജസ്വലമായി കാണപ്പെടുമ്പോൾ അതിലേക്ക് ഒരു ബാഹ്യ അസ്തിത്വം ചേർന്നുവന്നതല്ല; അതിന്റെ ആന്തരിക വിയോജകചലനത്തിന്റെ തീവ്രത വർധിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ഭാരം–ഊർജ തുല്യത ഈ ഐക്യത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. രണ്ടും ഭൗതിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്; അവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ആപേക്ഷിക സമതുലിതാവസ്ഥയിലാണ്.
ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകളുടെ ചരിത്രപരതയ്ക്കും ഊർജം അടിത്തറയാകുന്നു. തുടർച്ചയായ ഊർജവിനിമയമില്ലാതെ ഒരു ഘടനയ്ക്കും സ്വയം നിലനിർത്താനാവില്ല. ജീവികൾ ഊർജപ്രവാഹങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് ക്രമം നിലനിർത്തുന്നു; നക്ഷത്രങ്ങൾ ആണവഊർജവും ഗുരുത്വസംയോജനവും തമ്മിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകൾ ഊർജവ്യത്യാസങ്ങളിലൂടെ വികസിക്കുന്നു; സമൂഹങ്ങൾ ഭൗതികവും മാനുഷികവുമായ ഊർജങ്ങളുടെ സമാഹരണത്തിലൂടെയും വിനിയോഗത്തിലൂടെയും മാറുന്നു. ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും ഒരു വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് സമതുലിതാവസ്ഥയിൽനിന്ന് എത്രത്തോളം മാറാനും സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും കഴിയുമെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുന്ന പ്രവർത്തനപരമായ അളവാണ് ഊർജം. ദ്രവ്യത്തിന്റെ “ആകാനുള്ള” തുറന്ന ശേഷിയുടെ അളവുരൂപമാണത്.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഊർജം യാന്ത്രിക അർത്ഥത്തിലുള്ള പ്രവർത്തി ചെയ്യാനുള്ള ശേഷി മാത്രമല്ല. ദ്രവ്യത്തിന്റെ പരിവർത്തനാത്മക പ്രേരണയുടെ അളക്കാവുന്ന തീവ്രതയും ഘടനകളെ പരീക്ഷിക്കാനും മാറ്റാനും അതിജീവിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന വിയോജക പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അളവുമാണ് അത്. ദ്രവ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഘടനയിൽ ഊർജത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ ഭൗതിക ഊർജചലനാത്മകതയെ മാറ്റത്തിന്റെ വിശാലമായ സത്താശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. കണങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനം മുതൽ ജീവപരിണാമത്തിലെ പുതുമവരെ എല്ലാ പരിവർത്തനങ്ങളും വ്യത്യസ്ത ഘടനകളിൽ പ്രകടമാകുന്ന ഒരേ അടിസ്ഥാന ചലനാത്മകതയുടെ രൂപങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കാം.
ചലനം(Motion)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ചലനം എന്നത് വസ്തുക്കൾ സ്ഥലത്തിലൂടെ സ്ഥാനമാറ്റം ചെയ്യുന്നതു മാത്രമല്ല; സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന നിരന്തരമായ പരിവർത്തനപ്രക്രിയയാണ്. ദ്രവ്യം ആദ്യം നിലനിൽക്കുകയും പിന്നീട് ചലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നില്ല; അതിന്റെ അസ്തിത്വം തന്നെ അടിസ്ഥാനപരമായി ചലനാത്മകമാണ്. ഓരോ ഭൗതികഘടനയും തുടർച്ചയായ ആന്തരിക പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ദ്രവ്യ–ഊർജ കൈമാറ്റത്തിലൂടെയും കൂടുതൽ വിശാലമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമേഖലകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിലൂടെയുമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അതിനാൽ ചലനം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പ്രകടനമാണ്. സംയോജകബലം ഘടനകളെ ഏകീകരിക്കുകയും സ്ഥിരത നൽകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ വിയോജകബലം വ്യതിയാനത്തിനും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിനും പുനഃക്രമീകരണത്തിനുമുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടു പ്രവണതകളും ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായും നിശ്ചലമായ ഒരു സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നില്ല. അവയുടെ നിരന്തരമായ സംഘർഷമാണ് ചാഞ്ചാട്ടം, ദോളനം, പ്രവാഹം, സ്ഥാനംമാറ്റം, ഘടനാപരമായ പുനഃസംഘടന എന്നിവയ്ക്ക് അടിത്തറയാകുന്നത്.
ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനതലത്തിൽ ചലനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായ നിശ്ചലസമതുലിതാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കാത്തതിനാലാണ്. സംയോജകബലം ഘടനകളെ ഏകീകരിക്കുകയും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; വിയോജകബലം വ്യതിയാനവും പരസ്പരപ്രവർത്തനവും പുനഃക്രമീകരണത്തിനുള്ള സാധ്യതയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സംഘർഷത്തിൽനിന്ന് ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളും ദോളനങ്ങളും പ്രവാഹങ്ങളും പരിവർത്തനങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. വലിയ അളവിൽ നിശ്ചലമായി കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കളിലും ആന്തരിക ചലനം തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഖരപദാർത്ഥങ്ങളിലെ താപചലനം, ഭൗതിക മേഖലകളിലെ ക്വാണ്ടം ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ, ജീവികളിലെ ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ നമുക്ക് “വിശ്രമം” എന്ന് തോന്നുന്ന അവസ്ഥ പോലും ചലനത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; പരസ്പരം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന അനേകം ചലനാത്മക പ്രക്രിയകളുടെ ആപേക്ഷിക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്.
വിവിധ ക്വാണ്ടം പാളികളിൽ ചലനം വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പ്രകടമാകുന്നത്. ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകളിൽ അത് വസ്തുക്കളുടെ സ്ഥാനമാറ്റം, തരംഗപ്രചരണം, മേഖലകളിലെ ദോളനം, ഊർജകൈമാറ്റം എന്നിവയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. രാസവ്യവസ്ഥകളിൽ രാസബന്ധങ്ങളുടെ രൂപീകരണവും വിഘടനവും, വ്യാപനവും, രാസപ്രതികരണങ്ങളുടെ ചലനാത്മകതയും അതിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ഉപാപചയചക്രങ്ങൾ, വളർച്ച, പൊരുത്തപ്പെടൽ, ജീവപരിണാമം എന്നിവ ചലനത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളാണ്. സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളിൽ ചരിത്രവികസനം, സ്ഥാപനപരിവർത്തനം, മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ മാറുന്ന രൂപങ്ങൾ എന്നിവയായി അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വലിപ്പത്തിലും പ്രവർത്തനരീതിയിലും ഈ രൂപങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരുന്നാലും അവയെല്ലാം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനാത്മകതയിൽ വേരൂന്നിയവയാണ്.
ചലനം ബാഹ്യമായോ സ്ഥലപരമായോ ഉള്ള മാറ്റത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ആന്തരിക പുനഃസംഘടനയും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. വലിയ തോതിലുള്ള സ്ഥാനമാറ്റമൊന്നും സംഭവിക്കാതെ തന്നെ ഘടനയിലും ബന്ധങ്ങളിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മാറ്റം സംഭവിക്കാം. ഒരു സ്ഫടികം ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിന് വിധേയമാകുന്നത്, ഒരു കോശം വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനശേഷിയുള്ള കോശമായി മാറുന്നത്, ഒരു സമൂഹം അതിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നത് എന്നിവ ഈ വിശാലമായ അർത്ഥത്തിലുള്ള ചലനത്തിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ചലനം സ്ഥാനം മാറുന്നതും അവസ്ഥ മാറുന്നതും, സ്ഥാനാന്തരണവും പരിവർത്തനവും ഒരുപോലെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ആശയമാണ്.
ചലനം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ആന്തരിക സ്വഭാവമായതിനാൽ സ്ഥിരതയെയും നിയന്ത്രിതമായ ഒരു ചലനരൂപമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടിവരുന്നു. ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ ഘടനയെ നിലനിർത്തുന്ന തുടർച്ചയായ പ്രവാഹങ്ങളും ക്രമീകരണങ്ങളും നടക്കുന്നു. ഈ പ്രവാഹങ്ങൾ വർധിക്കുകയോ അവയുടെ സമതുലിതാവസ്ഥ തകരുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ നിയന്ത്രിതമായ ചാഞ്ചാട്ടം ക്രമേണ പരിവർത്തനാത്മകമായ പുനഃസംഘടനയായി മാറാം. ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളും ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടങ്ങളും വിപ്ലവാത്മക പുനഃസംഘടനകളും ഈ അടിസ്ഥാന തത്ത്വത്തിന്റെ തീവ്രമായ രൂപങ്ങളാണ്. ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ വികസിക്കുമ്പോൾ ദ്രവ്യം സ്വയം ചലിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയ തന്നെയാണ് അവ.
രീതിശാസ്ത്രപരമായി ചലനത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായി കാണുന്നത് അന്വേഷണത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയെ നിശ്ചലമായ വസ്തുക്കളിൽനിന്ന് പ്രക്രിയകളിലേക്ക് മാറ്റുന്നു. ഒരു വ്യവസ്ഥ എന്താണെന്നത് മാത്രമല്ല, അത് എങ്ങനെ മാറുന്നു, അതിനുള്ളിലെ സംഘർഷങ്ങൾ എങ്ങനെ വികസിക്കുന്നു, ഘടനകൾ കാലക്രമത്തിൽ എങ്ങനെ രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു എന്നിവയാണ് പ്രധാന ചോദ്യങ്ങളാകുന്നത്. അതിനാൽ വിശദീകരണം സ്ഥിരമായ ഗുണങ്ങളെ മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ ചലനാത്മകത, പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ, പരിവർത്തനം എന്നിവയിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. നിലനിൽപ്പിനെയും പുതുമയെയും ഒരുപോലെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന താക്കോലായി ചലനം മാറുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ചലനം ഭൗതിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ സാർവത്രിക പ്രകടനമാണ്. ദ്രവ്യം സ്വന്തം ഘടനകളെ നിലനിർത്തുകയും മാറ്റുകയും അതിജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിരന്തരമായ പ്രവർത്തനമാണ് അത്. സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ ചലനത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ ഭൗതിക സ്ഥാനമാറ്റം, ജീവശാസ്ത്രപരമായ വികസനം, ചരിത്രപരമായ മാറ്റം എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ സത്താശാസ്ത്രപരമായ തത്ത്വത്തിൽ ഏകീകരിക്കാം: ഭൗതികമായി നിലനിൽക്കുക എന്നത് ചലനത്തിലായിരിക്കുക എന്നതാണ്.
ബലം(Force)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ബലം എന്നത് ദ്രവ്യത്തിനുള്ളിലും വിവിധ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകൾ തമ്മിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക സംഘർഷത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ പ്രകടനമാണ്. ജഡമായ ദ്രവ്യത്തിന്മേൽ പുറത്തുനിന്ന് പ്രയോഗിക്കുന്ന ഒരു തള്ളലോ വലിച്ചിഴച്ചലോ മാത്രമായി അതിനെ കാണുന്നില്ല. ദ്രവ്യത്തിന്റെ സ്വന്തം ആന്തരിക ചലനാത്മകത ബന്ധങ്ങളുടെ മേഖലയിലേക്ക് വ്യാപിക്കുമ്പോൾ പ്രകടമാകുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസമാണ് ബലം. ഏകീകരണപ്രവണതയും വിസരണപ്രവണതയും തമ്മിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ മാറ്റമുണ്ടാകുമ്പോൾ ചലനത്തെയോ ഘടനയെയോ അവസ്ഥയെയോ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട ദിശയിൽ മാറ്റുന്ന സ്വാധീനം രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ബലം എന്നത് സജീവമായ ബന്ധത്തിലിരിക്കുന്ന ദ്രവ്യമാണ്.
പരമ്പരാഗത ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ഗുരുത്വാകർഷണം, വൈദ്യുതകാന്തികബലം, ആണവബലങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഇവയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു സത്താശാസ്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലാണ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ഓരോ ബലവും ഒരു പ്രത്യേക ക്വാണ്ടം പാളിയിൽ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുകയും പ്രകടമാകുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതിന്റെ പ്രത്യേക രൂപമാണെന്ന് കാണുന്നു. ഗുരുത്വാകർഷണ ആകർഷണം ദ്രവ്യ–സ്ഥലകാലത്തിന്റെ വലിയ അളവിലുള്ള സംയോജക വളവിന്റെ പ്രകടനമാണ്; വൈദ്യുതകാന്തിക ഇടപെടൽ ചാർജ് വഹിക്കുന്ന മേഖലകളിലെ ആകർഷണ–വികർഷണ ദോളനങ്ങളുടെ രൂപമാണ്; ആണവബലങ്ങൾ ആണവകേന്ദ്രത്തിനുള്ളിലെ അത്യന്തം ശക്തമായ ബന്ധനത്തിന്റെയും പരിവർത്തനശേഷിയുടെയും പ്രകടനങ്ങളാണ്. ഇവ സ്വതന്ത്രമായ അതീന്ദ്രിയ ശക്തികളല്ല; ഒരേ സാർവത്രിക ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനാത്മകതയുടെ വ്യത്യസ്ത ഘടനാപരമായ പ്രകടനങ്ങളാണ്.
ബലം ഘടനയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല. ഒരു അമൂർത്തമായ ബലം സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല; ഭൗതികബന്ധങ്ങളുടെ പ്രത്യേക ക്രമീകരണത്തിൽനിന്നാണ് അത് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക സമതുലിതാവസ്ഥ മാറുമ്പോഴോ അത് മറ്റൊരു വ്യവസ്ഥയുമായി ഇടപെടുമ്പോഴോ സംഘർഷത്തിന്റെ പുനർവിതരണം സംഭവിക്കുന്നു. ഈ പുനർവിതരണമാണ് ബലമായി പ്രകടമാകുന്നത്. ഒരു വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് മറ്റൊരു വ്യവസ്ഥയുടെ ചലനത്തെയോ സംഘടനയെയോ എത്രത്തോളം മാറ്റാൻ കഴിയുന്നു എന്നത് അതിനിടയിൽ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഊർജത്തിന്റെയും ചലനത്തിന്റെയും അളവിലൂടെ ബലം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഊർജവും ചലനവും ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് കൈമാറുന്ന ബന്ധാത്മക മാർഗമാണ് ബലം.
ഈ ആശയം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനപ്പുറത്തേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. ജീവശാസ്ത്രപരമായ വ്യവസ്ഥകളിൽ ബലങ്ങൾ വ്യത്യാസങ്ങൾ, നിയന്ത്രണസമ്മർദ്ദങ്ങൾ, തിരഞ്ഞെടുക്കൽപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ വികസനത്തെയും പരിണാമത്തെയും നയിക്കുന്നു. സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളിൽ സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദങ്ങൾ, സ്ഥാപനപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, കൂട്ടായ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവ സാമൂഹിക ഘടനകളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവ വെറും രൂപകാത്മക ഉപയോഗങ്ങളല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ദ്വന്ദ്വാത്മക തത്ത്വം ഉയർന്ന പാളികളിൽ സ്വീകരിക്കുന്ന പ്രത്യേക പ്രകടനരൂപങ്ങളാണ്.
ബലം എല്ലായ്പ്പോഴും അതിരുകൾക്കുള്ളിലും മേഖലകളിലൂടെയുമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഭൗതിക മേഖലകളിലൂടെ അത് സ്ഥലത്ത് സ്വാധീനം കൈമാറുന്നു; വ്യവസ്ഥകൾ തമ്മിലുള്ള അതിരുകളിൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ബന്ധമേഖലയിൽ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു എന്നതനുസരിച്ചാണ് ബലത്തിന്റെ അളവും ദിശയും നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്. സംഘർഷങ്ങൾ തീവ്രമാകുമ്പോൾ ബലം നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും അവയെ നിർണ്ണായക അതിരുകളിലേക്കും ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളിലേക്കും തള്ളുകയും ചെയ്യാം. മറിച്ച്, ശരിയായ സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ബലങ്ങൾ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുകയും ഘടനാപരമായ ചലനത്തെ തുടർന്നുകൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇങ്ങനെ ബലത്തെ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി പുനർനിർവചിക്കുന്നതിലൂടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനം, പ്രക്രിയ, ബന്ധം എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ സത്താശാസ്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ സംയോജിപ്പിക്കാൻ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ശ്രമിക്കുന്നു. ബലം ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു കാരണമല്ല; പ്രവർത്തനത്തിലായിരിക്കുന്ന ഭൗതിക വൈരുധ്യത്തിന്റെ ചലനാത്മക പ്രകടനമാണ്. ഊർജം, ചലനം, ഘടന എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മാധ്യമമായി അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വ്യവസ്ഥകൾ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്നത് അവയുടെ ആന്തരിക സംഘടനയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അതേ അടിസ്ഥാന ദ്വന്ദ്വാത്മക തത്ത്വങ്ങളിലൂടെയാണെന്ന് ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ബലം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവത്തിന്റെ സജീവവും ബന്ധാത്മകവുമായ മുഖമാണ്. ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങൾ ബാഹ്യ സ്വാധീനങ്ങളായി മാറുന്ന മാർഗമാണ് അത്. അതുവഴി യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ എല്ലാ പാളികളിലും ചലനം, പരിവർത്തനം, പുനഃസംഘടന എന്നിവ തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഗുരുത്വാകർഷണം(Gravity)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഗുരുത്വാകർഷണം സ്ഥലത്തിന്റെ ബന്ധാത്മക ഘടനയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയുടെ വലിയ അളവിലുള്ള പ്രകടനമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഭാരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വെറും ആകർഷണബലമോ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചലനാത്മകതയിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച ഒരു ജ്യാമിതീയ വളവോ മാത്രമല്ല. പകരം നക്ഷത്രങ്ങൾ, താരാപഥങ്ങൾ, വിശാലമായ പ്രപഞ്ചഘടനകൾ എന്നിവ രൂപപ്പെടുന്ന വിധത്തിൽ ദ്രവ്യത്തെ കൂടുതൽ ഏകീകരിച്ച ഘടനകളിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ഭൗതികസംഘടനാരീതിയാണ് അത്. അതേസമയം വികിരണം, താപചലനം, പ്രപഞ്ചവ്യാപനം തുടങ്ങിയ വിയോജകപ്രക്രിയകളുമായി ഗുരുത്വാകർഷണം നിരന്തരമായ ദ്വന്ദ്വാത്മകബന്ധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഈ ദൃഷ്ടിയിൽ ഭാരം–ഊർജ സാന്ദ്രതകൾ ചുറ്റുമുള്ള സ്ഥലത്തിന്റെ ഭൗതികഘടനയെ മാറ്റുന്ന രീതിയിൽനിന്നാണ് ഗുരുത്വാകർഷണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. സ്ഥലം തന്നെ ഉയർന്ന വിയോജകബലവും കുറഞ്ഞ സാന്ദ്രതയും ഉള്ള ഒരു ഭൗതികാവസ്ഥയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു പ്രദേശത്ത് സംയോജകബലം ശക്തമാകുമ്പോൾ—ഭാരം–ഊർജത്തിന്റെ സാന്ദ്രീകരണത്തിലൂടെ—ഈ സ്ഥലീയ ഭൗതികമാധ്യമത്തിന്റെ ബന്ധാത്മക ഘടന മാറുന്നു. ഈ മാറ്റം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മേഖലയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മറ്റു ഭൗതികഘടകങ്ങൾ അതിനനുസരിച്ച് പ്രതികരിക്കുന്നു. ആ പ്രതികരണമാണ് ഗുരുത്വാകർഷണ ആകർഷണമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ഗുരുത്വാകർഷണം ദൂരത്തിൽനിന്നുള്ള നേരിട്ടുള്ള പ്രവർത്തനം അല്ല; സ്ഥലത്തിന്റെ ഭൗതികമേഖലയിലൂടെ നടക്കുന്ന ഇടനിലക്കാരനായ ഒരു പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ്.
ഗുരുത്വാകർഷണം സ്ഥിരതയും പരിവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക ഐക്യവും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു വശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും താരാപഥങ്ങളുടെയും പോലുള്ള വലിയ അളവിലുള്ള പ്രപഞ്ചഘടനകൾ രൂപപ്പെടുന്നതിനും നിലനിൽക്കുന്നതിനും പ്രധാനമായ സംയോജകതത്ത്വം ഗുരുത്വാകർഷണമാണ്. അത് ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ദ്രവ്യത്തെ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടുകയും നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിനും ആണവപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും രാസസങ്കീർണ്ണതയുടെ വികസനത്തിനും സാഹചര്യമൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മറുവശത്ത് ഗുരുത്വാകർഷണം താപചലനം, വികിരണസമ്മർദ്ദം, പ്രപഞ്ചവ്യാപനം തുടങ്ങിയ വിയോജകപ്രക്രിയകളുമായി നിരന്തരമായ സംഘർഷത്തിലാണ്. ഗുരുത്വസംയോജനവും ഈ വിരുദ്ധപ്രക്രിയകളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ് നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ജീവിതചക്രങ്ങളെയും താരാപഥങ്ങളുടെ ഘടനയെയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വികാസത്തെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് ഗുരുത്വാകർഷണം ഒരു നിശ്ചലമായ ബന്ധനമല്ല; പ്രപഞ്ചവികാസത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ്. ഗുരുത്വസംയോജനം അതിരുകടക്കുമ്പോൾ തകർച്ച സംഭവിക്കുകയും അത്യന്തം സാന്ദ്രമായ ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രങ്ങളോ തമോഗർത്തങ്ങളോ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. മറുവശത്ത് വിയോജകപ്രക്രിയകൾ ആധിപത്യം നേടുമ്പോൾ ഘടനകൾ ചിതറിപ്പോകുന്നു. സ്ഥിരതയുള്ള ജ്യോതിശാസ്ത്രഘടനകൾ നിലനിൽക്കുന്നത് ഈ വിരുദ്ധപ്രവണതകൾ പ്രത്യേക പരിധിക്കുള്ളിൽ സമതുലിതമാകുമ്പോഴാണ്. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചതലത്തിലെ ഘട്ടസ്ഥിരത നിർണ്ണയിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുത്വാകർഷണം.
ഗുരുത്വസ്വാധീനം സ്ഥലത്തിന്റെ ബന്ധാത്മക ഭൗതികതയിലൂടെ വ്യാപിക്കുന്നതിനാൽ സത്താശാസ്ത്രപരമായ ബന്ധാത്മകതയുടെ തത്ത്വവും ഇത് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു ഭാരം ഒറ്റപ്പെട്ട് നിലനിൽക്കുന്നില്ല; പ്രപഞ്ചത്തിലെ ദ്രവ്യവിതരണത്തിൽനിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന ഗുരുത്വമേഖലയെ അത് സ്വാധീനിക്കുകയും അതിനോട് പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ പ്രാദേശിക ചലനാത്മകതയെ പ്രപഞ്ചവ്യാപകമായ ഭാരം–ഊർജവിതരണത്തിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കാനാവില്ല. ഒരു സാർവത്രിക സംയോജകപ്രവണത എങ്ങനെ അതിവിശാലമായ അളവുകളിലും യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഘടനയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ് ഇത്.
ഗുരുത്വാകർഷണത്തെ ഒരു പ്രത്യേക വലിയ അളവിലുള്ള പ്രകടനമായി കാണുന്നതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത വിവിധ ബലങ്ങളെ ഏകീകൃതമായ ഒരു സത്താശാസ്ത്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഗുരുത്വാകർഷണം മറ്റു ബലങ്ങളിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേറിട്ട ഒരു തത്ത്വമല്ല; ഘടനാപരമായ ഏകീകരണത്തിലേക്കുള്ള ദ്രവ്യത്തിന്റെ അന്തർനിഹിത പ്രവണത ഒരു പ്രത്യേക പ്രപഞ്ചപാളിയിൽ പ്രകടമാകുന്ന രൂപമാണ്. അതിന്റെ പ്രപഞ്ചവികാസത്തിലെ പങ്ക് ദ്വന്ദ്വാത്മക സംഘർഷങ്ങൾ എങ്ങനെ ഒരേസമയം ക്രമവും പരിവർത്തനവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്ന് കാണിക്കുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഗുരുത്വാകർഷണം സ്ഥലത്തിന്റെ ഭൗതികതയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംയോജകബലത്തിന്റെ പ്രപഞ്ചതലത്തിലുള്ള പ്രകടനമാണ്. അത് ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ക്രമീകരിക്കുകയും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ വികിരണം, വ്യാപനം, താപചലനം തുടങ്ങിയ വിസരണപ്രക്രിയകളുമായുള്ള നിരന്തരമായ ദ്വന്ദ്വാത്മകബന്ധത്തിലാണ് അതിന്റെ പ്രവർത്തനം. അതിനാൽ ഗുരുത്വാകർഷണം പ്രപഞ്ചത്തെ നിശ്ചലമാക്കുന്ന ശക്തിയല്ല; വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഘടനാപരമായ സ്ഥിരതയും പരിവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ്.
സംയോജകബലം(Cohesive Force)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സംയോജകബലം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ ഏകീകരണം, സ്ഥിരത, നിലനിൽപ്പ് എന്നിവയിലേക്കുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രവണതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ക്രമരഹിതമായ ഘടകങ്ങളുടെ മേൽ പുറത്തുനിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശക്തിയല്ല അത്; ദ്രവ്യത്തിന്റെ തന്നെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഘടനയിലെ അന്തർനിഹിതമായ ഒരു വശമാണ്. ദ്രവ്യം സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ഐക്യത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ഈ ഐക്യത്തിലെ ഏകീകരണാത്മക നിമിഷമാണ് സംയോജകബലം. ഒരു കണം, ആറ്റം, സ്ഫടികം, ജീവകോശം, ജീവി, സാമൂഹികസ്ഥാപനം തുടങ്ങിയ ഏതൊരു ഘടനയും കാലക്രമത്തിൽ സ്വയം നിലനിർത്തുന്നിടത്തോളം അവിടെ ആന്തരിക ബന്ധനത്തിന്റെയും സംഘടിത തുടർച്ചയുടെയും തത്ത്വമായി സംയോജകബലം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
രൂപത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് അടിസ്ഥാനമാകുന്നത് സംയോജകബലമാണ്. ഇവിടെ രൂപം എന്നത് പുറമേ കാണുന്ന ആകൃതി മാത്രമല്ല; ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ സ്ഥിരതയുള്ള മാതൃകയാണ്. സംയോജകബന്ധങ്ങൾ ഘടകങ്ങളെ നിർദ്ദിഷ്ടമായ ക്രമീകരണങ്ങളിൽ നിലനിർത്തുകയും ഒരു വ്യവസ്ഥയെ വെറും ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടമല്ല, ഏകീകൃതമായ ഒരു സമഗ്രതയാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്ഫടികജാലകം, ഒരു പ്രോട്ടീനിന്റെ മടക്കിയ ഘടന, ഒരു ജീവിയുടെ ശരീരസംഘടന, ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സ്ഥാപനപരമായ സംഘടന എന്നിവ വ്യത്യസ്ത ക്വാണ്ടം പാളികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വ്യത്യസ്ത സംയോജകബലക്രമങ്ങളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും വ്യവസ്ഥയെ ഒരു പ്രത്യേക അസ്തിത്വമായി തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന ആന്തരിക ബന്ധജാലം സ്ഥാപിക്കുന്നത് സംയോജകബലമാണ്.
സംയോജകബലത്തിലൂടെയാണ് ദ്രവ്യം അതിരുകളും വികസിപ്പിക്കുന്നത്. ഒരു അതിർത്തി പൂർണ്ണമായ വേർതിരിവല്ല; ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക സംയോജകബന്ധങ്ങൾ അതിന്റെ ബാഹ്യബന്ധങ്ങളെക്കാൾ ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്ന മേഖലയാണ് അത്. അതിർത്തി ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ആപേക്ഷിക സ്വയംഭരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതുവഴി പരിസ്ഥിതിയുമായി ഇടപെടുമ്പോഴും വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം നിലനിർത്താൻ കഴിയും. കോശഭിത്തിയോ കോശസ്തരമോ, ഗ്രഹത്തിന്റെ ഉപരിതലമോ, സാമൂഹികസ്ഥാപനത്തിന്റെ ഘടനയോ ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ നിശ്ചലമായ മതിലുകളല്ല; നിയന്ത്രിത കൈമാറ്റം സാധ്യമാക്കുന്ന ചലനാത്മക ഇടനിലമേഖലകളാണ്. സംയോജകബലം ഇല്ലെങ്കിൽ അതിർത്തി നിലനിൽക്കില്ല; അതിരുകടന്ന സംയോജകബലം ഉണ്ടായാൽ കൈമാറ്റം നിലയ്ക്കുകയും വ്യവസ്ഥ ജഡമാകുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ അതിർത്തി തന്നെയും സംയോജകബലത്തിനുള്ളിലെ ഒരു സമതുലിതാവസ്ഥയുടെ പ്രകടനമാണ്.
ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായി വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ തുടർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിടുന്നതും സംയോജകബലമാണ്. വ്യക്തിത്വം ഒരു മാറ്റമില്ലാത്ത അധിഭൗതിക സത്തയല്ല; മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും ഒരു ഘടനാപരമായ ബന്ധമാതൃക നിലനിൽക്കുന്നതാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ബന്ധഘടനകൾ തുടർന്നും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അതിനെ “അതേ” വ്യവസ്ഥയായി തിരിച്ചറിയാം. പരിസരഘടകങ്ങൾ മാറിയാലും അടിസ്ഥാനബന്ധങ്ങൾ സംയോജകബലത്തിലൂടെ നിലനിർത്തപ്പെടുന്നു. ഒരു ജീവിയുടെ ഉപാപചയപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ അതിലെ തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം മാറിയാലും ജീവിയുടെ വ്യക്തിത്വം തുടരുന്നു; ഒരു നക്ഷത്രത്തിൽ ആണവപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ഘടനാപരമായ വ്യക്തിത്വം നിലനിൽക്കുന്നു; സാമൂഹികമാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും സ്ഥാപനപരമായ തുടർച്ചയിലൂടെ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വം നിലനിർത്തപ്പെടുന്നു. പ്രക്രിയയ്ക്കുള്ളിൽ നിലനിൽപ്പ് സാധ്യമാക്കുന്നത് സംയോജകബലമാണ്.
എന്നാൽ സംയോജകബലം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമല്ല. അത് എപ്പോഴും വിയോജകബലവുമായി സംഘർഷത്തിലാണ്. സംയോജകബലം വളരെ കുറവായാൽ ഘടനകൾ വിഘടിക്കും; അതിരുകടന്നാൽ അവ കഠിനവും പൊരുത്തപ്പെടാനാകാത്തതുമായിത്തീരും. അതിനാൽ സ്ഥിരതയുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ സംയോജകബലം ഘടന നിലനിർത്തുകയും വിയോജകബലം ഇടപെടലിനും പരിണാമത്തിനും വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ സംയോജകബലം മാറ്റത്തിന്റെ എതിരാളിയായ സംരക്ഷണതത്ത്വമല്ല. മറിച്ച് ഘടനാപരമായ മാറ്റം തന്നെ സാധ്യമാക്കുന്ന അടിസ്ഥാനവ്യവസ്ഥയാണ്. ഒരു പരിധിവരെ ഏകീകരണസ്ഥിരത ഇല്ലെങ്കിൽ പരിവർത്തനത്തിന് തുടർച്ചയും സംഘടിതമായ അടിസ്ഥാനവും ഉണ്ടാകില്ല.
വിവിധ ക്വാണ്ടം പാളികളിൽ സംയോജകബലം വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്നു. ഉപപരമാണു തലത്തിൽ കണങ്ങളെയും ആണവകേന്ദ്രങ്ങളെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ബന്ധനപ്രവർത്തനങ്ങളായി അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. രാസപാളിയിൽ തന്മാത്രാബന്ധങ്ങളായും വലിയ തന്മാത്രാസംഘടനകളായും പ്രകടമാകുന്നു. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ജീവിയുടെ അഖണ്ഡത നിലനിർത്തുന്ന നിയന്ത്രണശൃംഖലകളായി അത് രൂപപ്പെടുന്നു. സാമൂഹികതലത്തിൽ പൊതുനിയമങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഭൗതിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ കൂട്ടായ വ്യവസ്ഥകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന തത്ത്വമായി അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവ വെറും രൂപകാത്മക സാമ്യങ്ങൾ അല്ല; ഒരേ അടിസ്ഥാന ഏകീകരണപ്രവണതയുടെ പാളി-വിശിഷ്ടമായ ഭൗതിക പ്രകടനങ്ങളാണ്.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സംയോജകബലം സംഘടിതമായ നിലനിൽപ്പിന്റെ സാർവത്രിക തത്ത്വമാണ്. അത് രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, അതിരുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു, വ്യക്തിത്വം നിലനിർത്തുന്നു. എന്നാൽ അത് വിയോജകബലവുമായി ദ്വന്ദ്വാത്മകബന്ധത്തിൽ മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കൂ. ഈ ബന്ധമാണ് സ്ഥിരതയെ വികസനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നത്. നിരന്തരമായ ചലനമുള്ള ഒരു ലോകത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ള രൂപങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, അതേസമയം ആ രൂപങ്ങൾ എങ്ങനെ മാറ്റത്തിനും വികസനത്തിനും വിധേയമാകുന്നു എന്നത് വിശദീകരിക്കുന്നതിനുള്ള അടിസ്ഥാന ആശയമാണ് സംയോജകബലം.
ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം(Dialectical Quantum)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക ക്വാണ്ടം പാളിയിൽ സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും വൈരുധ്യം ആന്തരികമായി ഘടിതവും ചലനാത്മകമായി പ്രവർത്തനക്ഷമവുമായിരിക്കുന്ന ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ഭൗതിക സംഘടനാ ഘടകത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ജ്യാമിതീയ അർത്ഥത്തിലുള്ള ഏറ്റവും ചെറിയ വലിപ്പംകൊണ്ടോ വിഭജിക്കാനാവാത്ത കണികയെന്ന അർത്ഥത്തിലോ മാത്രം നിർവചിക്കപ്പെടുന്നില്ല. പകരം ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട പാളിയിൽ ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ വ്യക്തിത്വം നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമായ പ്രവർത്തനപരമായ പൂർണ്ണതയാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന മാനദണ്ഡം. സംയോജകവും വിയോജകവുമായ പ്രവണതകളുടെ നിയന്ത്രിത പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ സ്വത്വം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ഏകോപിത ഘടകമാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം. സ്ഥിരതയും പരിവർത്തനവും ഒരേ പ്രക്രിയയിൽ ഇതിനകം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അടിസ്ഥാന ഘടകമാണത്.
ഇതിലൂടെ പരമ്പരാഗത ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ “ക്വാണ്ടം” എന്ന ആശയം കൂടുതൽ വിശാലമാക്കുന്നു. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഊർജത്തിന്റെയോ പ്രവർത്തനത്തിന്റെയോ വിഭജിതമായ ഒരു അളവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഈ ആശയം യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ എല്ലാ പാളികളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക പാളിയിൽ സ്ഥിരതയുള്ളതും അതേസമയം ചലനാത്മകവുമായ ആന്തരിക വൈരുധ്യം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ സംഘടിത ഘടകമാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം. ഉപപരമാണുതലത്തിൽ ഇത് അടിസ്ഥാനകണങ്ങളെയോ മേഖലകളിലെ ഉത്തേജനങ്ങളെയോ സൂചിപ്പിക്കാം; രാസപാളിയിൽ ആറ്റങ്ങളെയോ സ്ഥിരതയുള്ള തന്മാത്രാ ഘടകങ്ങളെയോ; ജീവശാസ്ത്രപാളിയിൽ ജീവന്റെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ സംഘടനാ ഘടകമായ കോശത്തെയോ; സാമൂഹികപാളിയിൽ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ വാഹകനായ വ്യക്തിയെയോ സൂചിപ്പിക്കാം. ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും ആ പാളിയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടനാപരമായ ഏകോപനത്തിന്റെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ഘടകമാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം.
ഒരു ഘടകത്തെ “ദ്വന്ദ്വാത്മക”മാക്കുന്നത് അത് പൂർണ്ണമായും നിശ്ചലമോ പരമമായ അർത്ഥത്തിൽ വിഭജിക്കാനാവാത്തതോ അല്ല എന്നതാണ്. അതിന്റെ വ്യക്തിത്വം നിരന്തരമായ പ്രക്രിയകളിലൂടെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ആന്തരിക ഘടകങ്ങൾ സംയോജകബന്ധങ്ങളിലൂടെ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവ വിയോജകചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകുന്നു. ഈ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളാണ് കൈമാറ്റത്തിനും പൊരുത്തപ്പെടലിനും അവസരം നൽകുന്നത്. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം ജഡമായ കണികയല്ല; ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ഘടനയാണ്. അത് വലിയ ഘടനകളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും മറ്റ് ക്വാണ്ടങ്ങളുമായി ചേർന്ന് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സംഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങൾ അതിന്റെ സ്ഥിരതാപരിധി മറികടക്കുമ്പോൾ പരിവർത്തനത്തിന് വിധേയമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം സൂക്ഷ്മഘടനയും ഉദ്ഭവവും തമ്മിലുള്ള ഒരു പാലമായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു പാളിയിലെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടങ്ങൾ പരസ്പരം ചേർന്ന് പുതിയ സംയോജകബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും അവ ഒരു ഉയർന്ന പാളിയിൽ സ്ഥിരത നേടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ആറ്റങ്ങളിൽനിന്ന് തന്മാത്രകൾ, തന്മാത്രകളിൽനിന്ന് കോശങ്ങൾ, കോശങ്ങളിൽനിന്ന് ജീവികൾ, ജീവികളിൽനിന്ന് സമൂഹങ്ങൾ എന്നിവ രൂപപ്പെടുന്നത് ഇതിന്റെ വിവിധ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും താഴത്തെ പാളിയിലെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടങ്ങൾ പുതിയൊരു ദ്വന്ദ്വാത്മക ഏകതയിൽ സംയോജിക്കപ്പെടുകയും അതിന് സ്വന്തം ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും നിയമങ്ങളും ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം മുൻസംഘടനയുടെ ഫലവും തുടർന്നുള്ള വികസനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകവുമാണ്.
ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം അടിസ്ഥാനപരമായി ബന്ധാത്മകമായാണ് നിർവചിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അതിന്റെ ആന്തരിക ഘടനയിലും ചുറ്റുമുള്ള മേഖലകളുമായും വ്യവസ്ഥകളുമായുമുള്ള ഇടപെടലിലും ആശ്രയിക്കുന്നു. ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ക്വാണ്ടം പോലും മേഖലകളുടെയും പരസ്പരബന്ധങ്ങളുടെയും വിശാലമായ ഒരു വലയത്തിനുള്ളിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ സംഘടനാ ഘടകങ്ങൾ പോലും ഒറ്റപ്പെട്ടവയല്ല; അവ കൂടുതൽ വിശാലമായ സമഗ്രതകളിൽ ഉൾച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു എന്ന തത്ത്വം ഇത് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
രീതിശാസ്ത്രപരമായി ഒരു പ്രത്യേക പാളിയിലെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നത് സ്ഥിരതയുള്ള സംഘടന ആരംഭിക്കുന്ന അളവും ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന തലവും മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഏകോപനം എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പരിവർത്തനം ഒരു ഘടകത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് എങ്ങനെ വ്യാപിക്കുന്നു എന്നിവ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സൂചകബിന്ദുവായി ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഏറ്റവും കുറഞ്ഞതും എന്നാൽ പ്രവർത്തനപരമായി പൂർണ്ണവുമായ ചലനാത്മക ഘടനകളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിലൂടെ വിവിധ പാളികളിൽ സങ്കീർണ്ണത എങ്ങനെ കെട്ടിപ്പടുക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് പിന്തുടരാനാകും.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം ഘടനാപരമായ ആകുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകമാണ്. ഓരോ പാളിയിലും സംഘടിത അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ തലത്തിൽ തന്നെ സ്ഥിരതയുടെയും മാറ്റത്തിന്റെയും ഐക്യം അത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. വൈരുധ്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മചലനങ്ങളെയും ഉദ്ഭവത്തിന്റെയും പരിണാമത്തിന്റെയും വിശാലമായ പ്രക്രിയകളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ഘടകമായാണ് അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
വിയോജകബലം(Decohesive Force)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ വിയോജകബലം ദ്രവ്യത്തിന്റെ വിസരണം, പരിവർത്തനം, പുനഃക്രമീകരണം എന്നിവയിലേക്കുള്ള അടിസ്ഥാനപ്രവണതയാണ്. സ്ഥിരതയുള്ള യാഥാർഥ്യത്തിന്മേൽ പുറത്തുനിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഒരു വ്യതിചലനമല്ല അത്; ദ്രവ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഘടനയിലെ സംയോജകബലത്തിനോടു തുല്യപ്രാധാന്യമുള്ള അന്തർനിഹിത ഘടകമാണ്. സംയോജകബലം ഏകീകരിക്കുകയും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ വിയോജകബലം വ്യത്യസ്തമാക്കുകയും ചലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രണ്ടു പ്രവണതകളുടെ സംഘർഷത്തിലൂടെയാണ് ദ്രവ്യം നിലനിൽക്കുന്നത്. ഘടനകൾ കഠിനമായി നിശ്ചലമാകാതിരിക്കാനും ഓരോ വ്യവസ്ഥയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിനും വികസനത്തിനും തുറന്നുനിൽക്കാനും സഹായിക്കുന്ന ചലനാത്മക ഘടകമാണ് വിയോജകബലം.
നിലവിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ ദ്രവ്യത്തെ പ്രാപ്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്തെല്ലാം വിയോജകബലം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ചലനം, ചാഞ്ചാട്ടം, ഉത്തേജനം, വ്യാപനം, വികിരണം, ഘടനാപരമായ പുനഃക്രമീകരണം എന്നിവ അതിന്റെ വിവിധ പ്രകടനങ്ങളാണ്. ഭൗതികതലത്തിൽ താപചലനം, വൈദ്യുതകാന്തിക പ്രചരണം, ക്വാണ്ടം പരിവർത്തനങ്ങൾ, കണികാപരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയായി അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. രാസപരവും ജീവശാസ്ത്രപരവുമായ തലങ്ങളിൽ രാസബന്ധങ്ങളുടെ വിഘടനം, ഉപാപചയ പുനഃക്രമീകരണം, ജനിതക വ്യതിയാനം, പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള കൈമാറ്റം എന്നിവയായി അത് പ്രകടമാകുന്നു. ഉയർന്ന പാളികളിൽ സാമൂഹികമാറ്റം, സാംസ്കാരിക പരിവർത്തനം, സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടന എന്നിവയിലും അത് കാണാം. എല്ലാ മേഖലകളിലും വ്യവസ്ഥകളെ നിത്യമായ നിശ്ചലരൂപങ്ങളിൽനിന്ന് ചരിത്രപരമായി ചലനാത്മകമായ രൂപങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്ന തത്ത്വമാണ് വിയോജകബലം.
വിയോജകബലം വ്യതിയാനവും തുറന്ന നിലയും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനാൽ അത് പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രധാന ചാലകമാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക സംയോജകബലം പൂർണ്ണമായിരുന്നെങ്കിൽ മറ്റൊരു വ്യവസ്ഥയുമായി അതിന് സ്വാധീനം കൈമാറാനോ അതിൽനിന്ന് സ്വാധീനം സ്വീകരിക്കാനോ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന് തുറന്ന അതിരുകളും പ്രതികരണശേഷിയും കൈമാറ്റശേഷിയും ആവശ്യമാണ്. ഇവയെല്ലാം വിയോജകചലനാത്മകതയുടെ പ്രകടനങ്ങളാണ്. അടിസ്ഥാനഘടനകൾക്ക് ദോളനം ചെയ്യാനും സ്വാധീനം കൈമാറാനും കഴിയുന്നതിനാലാണ് മേഖലകൾ പ്രചരിക്കുന്നത്; ജനിതകവും പരിസ്ഥിതിപരവുമായ വ്യവസ്ഥകളിൽ വ്യതിയാനത്തിന് അവസരം ഉള്ളതിനാലാണ് ജീവികൾ പരിണമിക്കുന്നത്; സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞതല്ലാത്തതിനാലാണ് സമൂഹങ്ങൾ മാറുന്നത്. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചത്തെ പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു വികസനാത്മക സമഗ്രതയായി നിലനിർത്തുന്ന ബന്ധവലയത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വിയോജകബലമാണ്.
വിയോജകബലം പരിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രധാന ചാലകവുമാണ്. ചെറിയ തോതിലുള്ള വിയോജകപ്രവർത്തനം സ്ഥിരതാപരിധിക്കുള്ളിൽ തിരിച്ചുപോകാവുന്ന ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. എന്നാൽ അതിന്റെ തീവ്രത ക്രമേണ വർധിക്കുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള ഘടനാപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ദുർബലമാകുന്നു. ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുകയും ഒരു ഘട്ടത്തിൽ നിലവിലുള്ള സംഘടന നിലനിർത്താനാവാത്ത അവസ്ഥയിലെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അപ്പോൾ അളവിലെ വർധന ഗുണപരമായ പുനഃസംഘടനയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഉരുകൽ, അയോണീകരണം, രാസപ്രതികരണം, പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം, സാമൂഹിക വിപ്ലവം എന്നിവ വ്യത്യസ്ത പാളികളിലെ ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ നിർണ്ണായക അതിരുകൾ കടന്ന് പുതിയ സംഘടനാരീതികളിലേക്ക് വ്യവസ്ഥകളെ തള്ളുന്ന ചലനാത്മക സമ്മർദ്ദം വിയോജകബലം നൽകുന്നു.
വിയോജകബലം ശുദ്ധമായ ക്രമരാഹിത്യമോ നാശമോ അല്ല എന്നത് നിർണായകമാണ്. അത് ഘടനയുടെ നിഷേധം മാത്രമല്ല; ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള പുനഃസംഘടനയുടെ മുൻവ്യവസ്ഥയാണ്. നിലവിലുള്ള രൂപങ്ങൾ വിയോജകസമ്മർദ്ദത്തിൽ പിരിഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ അവയിലെ ഘടകങ്ങൾ അസ്തിത്വരഹിതമാകുന്നില്ല; പുതിയ സംയോജകഘടനകൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള സാധ്യതയായി അവ മാറുന്നു. അതിനാൽ വിയോജകബലം വിഘടനത്തിന്റെയും പുനർജനനത്തിന്റെയും ചക്രത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. ഒരു നക്ഷത്രത്തിന്റെ അന്ത്യം ഭാരമേറിയ മൂലകങ്ങൾക്ക് ജന്മം നൽകുന്നു; പരിസ്ഥിതിസമതുലിതാവസ്ഥയുടെ തകർച്ച പരിണാമപരമായ പുതുമയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കാം; കാലഹരണപ്പെട്ട സാമൂഹികഘടനകളുടെ വിഘടനം കൂടുതൽ സംഘടിതമായ സാമൂഹികരൂപങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവത്തിന് സാഹചര്യമൊരുക്കാം. അതിനാൽ വിയോജകബലം നാശകരമാത്രമല്ല; സൃഷ്ടിപരവുമാണ്.
സംയോജകബലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിയോജകബലം സ്ഥിരതയെ നിശ്ചലമാകുന്നതിൽനിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഓരോ സംഘടിത വ്യവസ്ഥയും വിയോജകപ്രക്രിയകളെ നിരന്തരം നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്—അവയെ വഴിതിരിച്ചുവിടുകയോ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുകയോ അവയ്ക്കനുസരിച്ച് സ്വയം മാറ്റുകയോ ചെയ്യുന്നു. ജീവൻ തന്നെ വിയോജകപ്രവാഹങ്ങളുടെ അത്യന്തം സംഘടിതമായ നിയന്ത്രണമായി മനസ്സിലാക്കാം. ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങൾ വിസരണാത്മകമായ ഊർജപ്രവാഹങ്ങളെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി സംയോജിതമായ ജീവസംഘടന നിലനിർത്തുന്നു. അതിനാൽ വിയോജകബലം ക്രമത്തിന് പുറത്തുനിന്നുള്ള ഭീഷണിയല്ല; ക്രമത്തെ ഒരേസമയം വെല്ലുവിളിക്കുകയും നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആന്തരിക വ്യവസ്ഥയാണ്.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ വിയോജകബലം ഭൗതിക തുറന്ന നിലയുടെയും ആകുന്നതിന്റെയും സാർവത്രിക തത്ത്വമാണ്. അത് മാറ്റത്തെ ചലിപ്പിക്കുന്നു, പരസ്പരപ്രവർത്തനം സാധ്യമാക്കുന്നു, നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ പുതിയ സംഘടനാരീതികളിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് പ്രേരണ നൽകുന്നു. വിയോജകബലം ഇല്ലെങ്കിൽ പ്രപഞ്ചം കഠിനമായ ഏകതയിൽ നിശ്ചലമാകുമായിരുന്നു; സംയോജകബലം ഇല്ലെങ്കിൽ അത് രൂപരഹിതമായ ഒഴുക്കായി ചിതറിപ്പോകുമായിരുന്നു. ഇവയുടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഐക്യമാണ് ഘടനയുള്ളതും അതേസമയം വികസിക്കുന്നതുമായ, സ്ഥിരതയുള്ളതും അതേസമയം സൃഷ്ടിപരവുമായ ഒരു പ്രപഞ്ചത്തെ സാധ്യമാക്കുന്നത്. പരിവർത്തനം ഒരു അപവാദമല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ ആന്തരിക ചലനാത്മകതയുടെ സ്വാഭാവിക പ്രകടനമാണ്.
സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം(Universal Primary Force)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം എന്നത് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ചലനാത്മക തത്ത്വത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക സംഘർഷം എല്ലാ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും പരിവർത്തനങ്ങളുടെയും അടിത്തറയാണ്. സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം ഗുരുത്വാകർഷണം, വൈദ്യുതകാന്തികബലം, ആണവബലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം നിൽക്കുന്ന മറ്റൊരു സ്വതന്ത്രബലം അല്ല. മറിച്ച് അവയെല്ലാം പ്രത്യേക ക്വാണ്ടം പാളികളിലും പ്രത്യേക ഘടനാപരമായ സാഹചര്യങ്ങളിലും പ്രകടമാകുന്ന കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനാത്മകതയുടെ രൂപങ്ങളാണ്. ദ്രവ്യത്തിനുള്ളിലെ ഏകീകരണത്തിലേക്കുള്ള പ്രവണതയും വിസരണത്തിലേക്കുള്ള പ്രവണതയും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന അടിസ്ഥാനധ്രുവത്വത്തിനാണ് ഈ പേര് നൽകുന്നത്.
സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം ദ്രവ്യം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായ സ്ഥിരതയോ പൂർണ്ണമായ വിഘടനമോ അല്ല എന്ന വസ്തുത വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഓരോ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ രണ്ടു പ്രവണതകളുടെ താൽക്കാലിക പരിഹാരമാണ്. സംയോജകബലം ഘടകങ്ങളെ ഏകീകൃത ഘടനകളാക്കി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ വിയോജകബലം ചലനവും കൈമാറ്റവും പുനഃസംഘടനയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ആദിമ ദ്വന്ദ്വാത്മകബന്ധത്തിന്റെ ഏറ്റവും പൊതുവായ രൂപത്തിനാണ് സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം എന്ന പേര് നൽകുന്നത്. ഇത് കാലക്രമത്തിൽ ദ്രവ്യത്തിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ഒന്നെന്ന അർത്ഥത്തിൽ “പ്രാഥമികം” അല്ല; ദ്രവ്യം എന്താണെന്നതിന്റെ ഘടനാപരമായ അടിസ്ഥാനമാണ് എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് അത് പ്രാഥമികം. ഈ ആന്തരിക ധ്രുവത്വമില്ലാതെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമോ മാറ്റമോ ഘടനയുടെ ഉദ്ഭവമോ സാധ്യമാകില്ല.
ഭൗതികശാസ്ത്രം തിരിച്ചറിയുന്ന വിവിധ ബലങ്ങളെ ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലത്തിന്റെ പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിലെ പ്രകടനങ്ങളായി കാണാം. ഗുരുത്വാകർഷണം ദ്രവ്യ–സ്ഥലകാല വ്യവസ്ഥയിലെ വലിയ അളവിലുള്ള സംയോജകപ്രവണതയുടെ പ്രകടനമാണ്; വൈദ്യുതകാന്തിക ഇടപെടൽ വൈദ്യുതചാർജുള്ള മേഖലകളിലെ സംയോജക–വിയോജക ദോളനങ്ങളുടെ ക്രമീകരിത രൂപമാണ്; ആണവബലങ്ങൾ ആണവകേന്ദ്രത്തിലെ അത്യന്തം തീവ്രമായ സംയോജനത്തിന്റെയും വിഘടനത്തിന്റെയും പ്രത്യേക അവസ്ഥകളാണ്. ഇവ സ്വതന്ത്രമായ അടിസ്ഥാനതത്ത്വങ്ങളല്ല; പ്രത്യേക ക്വാണ്ടം പാളികളുടെ ഘടനാപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളിലൂടെ രൂപാന്തരപ്പെട്ട ഒരേ ദ്വന്ദ്വാത്മക സംഘർഷത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണ്.
ഈ തത്ത്വം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനപ്പുറം ജീവശാസ്ത്രത്തിലേക്കും സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. ജീവികളിൽ ജീവിയുടെ അഖണ്ഡത നിലനിർത്തുന്ന പ്രക്രിയകളും വ്യതിയാനവും ഉപാപചയവും പൊരുത്തപ്പെടലും സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമായി സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം പ്രകടമാകുന്നു. കോശീയസംഘടനയും ജനിതകസ്ഥിരതയും സംയോജകപ്രവണതകളാണ്; ജനിതകവ്യതിയാനം, പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള കൈമാറ്റം, ഊർജപ്രവാഹം എന്നിവ വിയോജകപ്രവണതകളാണ്. സാമൂഹികവ്യവസ്ഥകളിൽ സ്ഥാപനങ്ങളും പൊതുനിയമങ്ങളും അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും കൂട്ടായ ജീവിതത്തെ ഏകീകരിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്; പുതുമ, സംഘർഷം, പരിവർത്തനാത്മക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവ വിയോജകപ്രവണതകളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവ രൂപകാത്മക സാമ്യങ്ങൾ മാത്രമല്ല; ഒരേ സാർവത്രിക ദ്വന്ദ്വാത്മക ഘടനയുടെ വ്യത്യസ്ത പാളികളിലെ പ്രകടനങ്ങളാണ്.
എല്ലാ ബലങ്ങളെയും സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളായി കാണുന്നത് ഒരു ഏകീകൃത സത്താശാസ്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂട് നൽകുന്നു. വ്യത്യസ്ത പ്രതിഭാസങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത വ്യത്യസ്ത സംവിധാനങ്ങളായി കാണുന്നതിനുപകരം സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും സമതുലിതാവസ്ഥ, തീവ്രത, സംഘടന എന്നിവയിലെ വ്യത്യാസങ്ങളായി അവയെ മനസ്സിലാക്കാം. മേഖലകൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അടിസ്ഥാനചലനാത്മക തത്ത്വത്തിൽ അല്ല; ആ തത്ത്വം ഓരോ പാളിയിലും എങ്ങനെ ഘടിതമാകുന്നു എന്നതിലാണ്. ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിയും സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലത്തെ സ്വന്തം ഘടനാപരമായ നിയമങ്ങളിലൂടെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. അതുവഴി വ്യത്യസ്ത സ്ഥിരതാരീതികളും പരിവർത്തനരീതികളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം യാഥാർഥ്യം സ്വഭാവതഃ വികസനാത്മകമാണെന്നും വിശദീകരിക്കുന്നു. സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി സമതുലിതമാകാത്തതിനാൽ വ്യവസ്ഥകൾ നിരന്തരം ചലനത്തിലാണ്—സ്ഥിരത നേടുകയോ അസ്ഥിരമാകുകയോ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. നിലവിലുള്ള ഘടനകൾക്ക് ഈ വിരുദ്ധപ്രവണതകളെ മതിയായ രീതിയിൽ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോഴാണ് വൈരുധ്യങ്ങൾ കൂടുതൽ തീവ്രമാകുന്നത്. സംഘർഷങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുകയും വ്യവസ്ഥകൾ നിർണ്ണായക അതിരുകളിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. അപ്പോൾ ഗുണപരമായ പുനഃസംഘടന ആവശ്യമായി വരുന്നു. ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളും ജീവപരിണാമത്തിലെ വലിയ ചാട്ടങ്ങളും സാമൂഹിക വിപ്ലവങ്ങളും സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം ദ്രവ്യത്തെ പുതിയ ഏകോപനാവസ്ഥകളിലേക്ക് നയിക്കുന്ന വലിയ അളവിലുള്ള പ്രകടനങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കാം.
സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം ഒരു അതീന്ദ്രിയ ശക്തിയല്ല. അത് ദ്രവ്യത്തിന്മേൽ പുറത്തുനിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒന്നുമല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ സ്വന്തം ആന്തരിക ചലനാത്മകതയാണ്. ഈ സാർവത്രിക ദ്വന്ദ്വാത്മക സംഘർഷത്തിന് ഒരു പേര് നൽകുന്നതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത സത്താശാസ്ത്രത്തെയും പ്രക്രിയയെയും, നിലനിൽപ്പിനെയും മാറ്റത്തെയും, ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ആശയപാലം നിർമ്മിക്കുന്നു. എല്ലാ തലങ്ങളിലും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെയും ഉദ്ഭവത്തിന്റെയും പരിവർത്തനത്തിന്റെയും തുടർച്ചയായ ഉറവിടമാണ് ഇത്.
ഈ ആശയത്തിലൂടെ ഒരു ആഴത്തിലുള്ള ഏകീകരണം സാധ്യമാകുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങളെയും കോശങ്ങളെയും മനസ്സിനെയും സമൂഹങ്ങളെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തികൾ അടിസ്ഥാനപരമായി പരസ്പരം വേറിട്ട കാരണരീതികളല്ല; ഒരേ ഭൗതിക ചലനാത്മകതയുടെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണ്. അതിനാൽ സാർവത്രിക പ്രാഥമിക ബലം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും ഘടനാപരമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടതും പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നതുമായ പ്രപഞ്ചത്തെ വിശദീകരിക്കുന്ന ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വമായി മാറുന്നു.
ക്വാണ്ടം പാളി(Quantum Layer)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ക്വാണ്ടം പാളി എന്നത് സ്വന്തം ഉദ്ഭവനിയമങ്ങളും പ്രത്യേക സ്ഥിരതാരീതികളും സാധാരണമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനരീതികളും ഉള്ള ദ്രവ്യസംഘടനയുടെ ഒരു പ്രത്യേക തലമാണ്. ഇവിടെ “പാളി” എന്നത് പൂർണ്ണമായും വേർതിരിക്കപ്പെട്ട ഒരു അസ്തിത്വമേഖലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. തുടർച്ചയായ ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തിനുള്ളിലെ ഘടനാപരമായ വ്യത്യാസത്തെയാണ് അത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ പാളിയും സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും താരതമ്യേന സ്ഥിരതയുള്ള ഒരു ക്രമീകരണമാണ്. അതിൽനിന്ന് താഴത്തെ പാളിയിലെ ഗുണങ്ങളിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി ചുരുക്കാനാവാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും അവ താഴത്തെ പാളിയിൽ ഭൗതികമായി വേരൂന്നിയവയാണ്.
ദ്രവ്യം ഒരേ സ്വഭാവത്തിലുള്ള ഏകതാന തുടർച്ചയല്ല എന്ന തിരിച്ചറിവിൽനിന്നാണ് ഈ ആശയം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും ദ്രവ്യത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ രൂപങ്ങളിലേക്ക് ക്രമീകരിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ക്രമരീതികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ ക്രമരീതികൾ ഗുണപരമായി വ്യത്യസ്തമായ സ്ഥിരതാപരിധികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഹാഡ്രോണുകളിലെ ക്വാർക്കുകളുടെയും ഗ്ലൂയോണുകളുടെയും പെരുമാറ്റം തന്മാത്രകളിലെ രാസബന്ധങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അതേ നിയമങ്ങളിലൂടെ വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. അതുപോലെ തന്മാത്രാരസതന്ത്രം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് കോശത്തിന്റെ ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങളെയോ നാഡീബോധപ്രക്രിയകളെയോ പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. ഓരോ മേഖലയും സ്വന്തം ഉദ്ഭവഘടനാപരമായ തത്ത്വങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ അവയെ വ്യത്യസ്ത ക്വാണ്ടം പാളികളായി കണക്കാക്കാം.
ഒരു ക്വാണ്ടം പാളി വലിപ്പംകൊണ്ടു മാത്രം നിർവചിക്കപ്പെടുന്നില്ല; സംഘടനയുടെ സ്വഭാവമാണ് നിർണ്ണായകം. ദ്രവ്യം പുതിയ സംയോജകമാതൃകകൾ സ്ഥിരതയുള്ളതും ആവർത്തിച്ച് പുനർനിർമ്മിക്കാവുന്നതുമായ ഘടനകളായി മാറുന്ന ഒരു അവസ്ഥയിലെത്തുമ്പോൾ പുതിയ പാളി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഉപപരമാണുമേഖലകളിൽനിന്ന് കണങ്ങൾ, കണങ്ങളിൽനിന്ന് ആറ്റങ്ങൾ, ആറ്റങ്ങളിൽനിന്ന് തന്മാത്രകൾ, തന്മാത്രകളിൽനിന്ന് വലുതായ തന്മാത്രാസംഘടനകളും കോശീയവ്യവസ്ഥകളും, കോശങ്ങളിൽനിന്ന് ജീവികൾ, ജീവികളിൽനിന്ന് സമൂഹങ്ങൾ, സമൂഹങ്ങളിൽനിന്ന് ഗ്രഹപരവും പരിസ്ഥിതിപരവുമായ വ്യവസ്ഥകൾ എന്നിവ വികസിക്കുന്നു. ഓരോ മാറ്റത്തിലും സങ്കീർണ്ണതയുടെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനസാന്ദ്രതയുടെയും അളവിലെ വർധന ഗുണപരമായ ഭരണതത്ത്വങ്ങളിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നു. ഈ മാറ്റമാണ് പുതിയ പാളിയുടെ ഉദ്ഭവം.
എന്നാൽ ക്വാണ്ടം പാളികൾ പരസ്പരം ഒറ്റപ്പെട്ടവയല്ല. അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് പാളി-ബന്ധനം ആണ്. താഴത്തെ പാളികൾ ഉയർന്ന പാളികൾക്ക് ഭൗതിക അടിത്തറയും സാധ്യമാകാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങളും നൽകുന്നു; ഉയർന്ന പാളികൾ താഴത്തെ പ്രക്രിയകളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുകയും പ്രത്യേക രീതികളിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കോശത്തിലെ ജൈവനിയന്ത്രണം തന്മാത്രാപരമായ ഇടപെടലുകളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; സാമൂഹികസംഘടന മനുഷ്യരുടെ ജൈവവും മാനസികവുമായ വികസനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; ഗ്രഹപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളെയും സാമൂഹികവ്യവസ്ഥകളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ എല്ലാം താഴത്തെ തലത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്ന കർശന ന്യൂനീകരണവാദവും ഭൗതിക അടിത്തറ അവഗണിക്കുന്ന അമൂർത്ത സമഗ്രവാദവും ഒരുപോലെ ഒഴിവാക്കപ്പെടുന്നു. കാരണത പാളികളിലൂടെ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതും പരസ്പരാശ്രിതവുമായ പ്രക്രിയയായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു.
ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിക്കും സ്വന്തം സ്ഥിരതാപരിധിയുണ്ട്—അതിന്റെ പ്രത്യേക ഘടനകൾ നിലനിൽക്കാൻ കഴിയുന്ന സാഹചര്യങ്ങളുടെ പരിധി. ആറ്റത്തിന്റെ സ്ഥിരത വൈദ്യുതകാന്തിക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു; തന്മാത്രയുടെ സ്ഥിരത രാസബന്ധങ്ങളുടെ പരിസ്ഥിതിയിൽ; ജീവശാസ്ത്രപരമായ സ്ഥിരത ഉപാപചയപരവും നിയന്ത്രണപരവുമായ ഏകോപനത്തിൽ; സാമൂഹികസ്ഥിരത സ്ഥാപനപരവും ഭൗതികവുമായ ഏകീകരണത്തിൽ. ഒരു പാളിയിലെ സംഘർഷങ്ങൾ അതിന്റെ സ്ഥിരതാപരിധി മറികടക്കുമ്പോൾ ആ പാളിക്കുള്ളിൽ തന്നെ പുനഃസംഘടന സംഭവിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ പുതിയൊരു പാളിയുടെ ഉദ്ഭവത്തിന് സാഹചര്യമൊരുങ്ങാം. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം പാളികൾ ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ടതും ചരിത്രപരമായി പരിവർത്തനശേഷിയുള്ളതുമാണ്.
ഇവിടെ “ക്വാണ്ടം” എന്ന പദം സൂക്ഷ്മവലിപ്പത്തെക്കാൾ സംഘടനാരീതികളുടെ ഗുണപരമായ വിഭജിതത്വത്തെയാണ് പ്രധാനമായും സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ഊർജനിലകൾ നിർണ്ണായക അതിരുകൾ കടക്കുമ്പോൾ തുടർച്ചയില്ലാത്ത മാറ്റങ്ങൾ കാണിക്കുന്നതുപോലെ, സംയോജകബല–വിയോജകബല ചലനാത്മകത പുതിയ സ്ഥിരതയുള്ള ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ദ്രവ്യസംഘടനയും ഘടനാപരമായ ചാട്ടങ്ങളിലൂടെ മാറുന്നു. ഈ പരിവർത്തനങ്ങൾ പുതിയ നിയമാനുസൃതതയുടെ മേഖലകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവ മുൻപുണ്ടായിരുന്ന പാളിയിൽനിന്ന് ഭൗതികമായി തുടർച്ചയുള്ളവയായിരുന്നാലും അതിന്റെ നിയമങ്ങളിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി ചുരുക്കാനാവില്ല.
പരസ്പരം ഇടപെടുന്ന ക്വാണ്ടം പാളികളാൽ യാഥാർഥ്യം ഘടിതമാണെന്ന് കാണുന്നത് ഭൗതികശാസ്ത്രം, രസതന്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, മനശ്ശാസ്ത്രം, സാമൂഹികശാസ്ത്രം എന്നിവയെ അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാതെ ഏകീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഓരോ ശാസ്ത്രമേഖലയും യഥാർത്ഥവും ഉദ്ഭവപരവുമായ ഘടനകളെയാണ് പഠിക്കുന്നത്; അവയ്ക്ക് സ്വന്തം സാധുവായ വിശദീകരണതത്ത്വങ്ങളുണ്ട്. അതേസമയം ഇവയെല്ലാം സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും സാർവത്രിക ദ്വന്ദ്വാത്മകതയാൽ മുന്നോട്ടു നീങ്ങുന്ന ഏകീകൃത ഭൗതിക സമഗ്രതയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം പാളി എന്നത് ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ട, താരതമ്യേന സ്ഥിരതയുള്ള, ദ്രവ്യസംഘടനയുടെ ഒരു പ്രത്യേക തലമാണ്. അതിൽ പുതിയ ക്രമരൂപങ്ങളും കാരണബന്ധങ്ങളും പരസ്പരപ്രവർത്തനരീതികളും സാധ്യമാകുന്നു. ഈ പാളികളെയും അവയ്ക്കിടയിലെ പരിവർത്തനങ്ങളെയും രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുടർച്ചയും അതിന്റെ ഗുണപരമായ വൈവിധ്യവും ഒരുമിച്ച് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഘടനാപരമായ സത്താശാസ്ത്രം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു.
ഉദ്ഭവം(Emergence)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഉദ്ഭവം എന്നത് ഒരു വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും സമതുലിതാവസ്ഥ പുതിയൊരു സ്ഥിരതയുള്ള ക്രമീകരണത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഗുണപരമായി പുതിയ വ്യവസ്ഥാഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ഒന്നുമില്ലാത്തിടത്തുനിന്ന് പെട്ടെന്ന് എന്തെങ്കിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതല്ല ഉദ്ഭവം; ദ്രവ്യത്തിനുള്ളിലേക്ക് പുറത്തുനിന്ന് ഒരു പുതിയ തത്ത്വം ചേർക്കപ്പെടുന്നതുമല്ല. ബന്ധങ്ങളുടെ സംഘടനയിൽ അളവുപരമായ മാറ്റങ്ങൾ നിർണ്ണായക അതിരുകൾ കടന്ന് പുതിയ സ്ഥിരതാരീതിയായി പുനഃസംഘടിക്കുമ്പോൾ സംഭവിക്കുന്ന നിയമാനുസൃതമായ ഭൗതിക ഫലമാണ് അത്. പുതുതായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് പുതിയൊരു പദാർത്ഥമല്ല; പുതിയ ഘടനയും പ്രവർത്തനവും പരസ്പരപ്രവർത്തനരീതിയുമാണ്.
ഓരോ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയും ഏകീകരണാത്മകവും വിസരണാത്മകവുമായ പ്രവണതകളുടെ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. സങ്കീർണ്ണത, ഊർജപ്രവാഹം, പരസ്പരപ്രവർത്തനസാന്ദ്രത എന്നിവ വർധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് സംഘർഷങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു. നിലവിലുള്ള ഘടനയ്ക്ക് ഈ സംഘർഷങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലെത്തുമ്പോൾ പുതിയൊരു ഘടനാപരമായ ക്രമീകരണം രൂപപ്പെടാം. ഈ പുതിയ ക്രമീകരണത്തിന് മുൻഘടനയിൽ ഇല്ലാതിരുന്ന ഗുണങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. ഒറ്റപ്പെട്ട ആറ്റങ്ങളിൽ കാണാത്ത പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ദ്രവാവസ്ഥ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; വെറും രാസപ്രതികരണങ്ങളുടെ കൂട്ടമായി വിശദീകരിക്കാനാവാത്ത ജീവഗുണങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണമായ തന്മാത്രാശൃംഖലകളിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; വ്യക്തിഗത നാഡീകോശങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാനാവാത്ത ബോധഗുണം ഏകോപിതമായ നാഡീസംഘടനയിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും പുതിയ ദ്വന്ദ്വാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ് പുതിയ ഗുണത്തിന് അടിത്തറയാകുന്നത്.
ഉദ്ഭവം അതിനാൽ നിയമാനുസൃതമാണ്. അത് യാദൃശ്ചികമായ സംഭവമോ അധിഭൗതിക ഇടപെടലോ അല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ ചലനാത്മകതയിൽനിന്നാണ് അത് ഉണ്ടാകുന്നത്. പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ അനിയന്ത്രിതമല്ല. പരസ്പരപ്രവർത്തനസാന്ദ്രത, ഊർജപ്രവാഹം, ബന്ധങ്ങളുടെ സാന്ദ്രത, പ്രതികരണചക്രങ്ങളുടെ ഘടന തുടങ്ങിയ അളക്കാവുന്ന ഘടകങ്ങളുമായി അവ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഉദ്ഭവത്തെ താഴത്തെ പാളിയുടെ നിയമങ്ങളിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി ചുരുക്കാനും കഴിയില്ല. ഒരു പുതിയ സംഘടനാരീതി സ്ഥിരത നേടിക്കഴിഞ്ഞാൽ അതിന് സ്വന്തം പ്രവർത്തനതത്ത്വങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ജൈവനിയന്ത്രണത്തെ തന്മാത്രാരസതന്ത്രത്തിൽനിന്ന് മാത്രം പൂർണ്ണമായി പ്രവചിക്കാനാവാത്തതുപോലെ സാമൂഹികചലനാത്മകതയെ വ്യക്തിഗത മനശ്ശാസ്ത്രത്തിൽനിന്ന് മാത്രം നിർവചിക്കാനാവില്ല.
ഈ ന്യൂനീകരിക്കാനാവാത്ത സ്വഭാവം പദാർത്ഥത്തിന്റെ തുടർച്ചയെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല. ഉയർന്ന പാളിയിലെ ഗുണങ്ങൾ താഴത്തെ പാളികളിൽ ഭൗതികമായി വേരൂന്നിയവയാണ്. എന്നാൽ അവയുടെ വിശദീകരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രം ഘടകങ്ങളുടെ ഒറ്റപ്പെട്ട പെരുമാറ്റത്തിൽനിന്ന് ബന്ധങ്ങളുടെ സംഘടനയിലേക്ക് മാറുന്നു. ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന പുതിയ ഘടകങ്ങളിൽനിന്നല്ല; നിലവിലുള്ള ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പുതിയ ബന്ധമാതൃകകളിൽനിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ഉദ്ഭവം ദ്രവ്യം എന്തുകൊണ്ടാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്നതിലെ മാറ്റമല്ല; ദ്രവ്യം എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതിലെ മാറ്റമാണ്.
ഉദ്ഭവത്തിന് ചരിത്രപരമായ അളവുമുണ്ട്. ഓരോ പുതിയ സംഘടനാപാളിയും മുൻകാല പരിവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലങ്ങളെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുകയും പുതിയ സാധ്യതകളും നിയന്ത്രണങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മുൻഘടനകൾ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; അവ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയോ മാറ്റപ്പെടുകയോ പുതിയ ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ കീഴ്പ്പെടുത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് ഉന്നമനാത്മക പരിവർത്തനത്തിന്റെ തത്ത്വം. ബഹുകോശജീവികളുടെ ഉദ്ഭവത്തിൽ മുൻകാല കോശീയപ്രക്രിയകൾ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ഏകോപിത നിയന്ത്രണത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു; മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിൽ ജൈവവ്യക്തികൾ സഹകരണത്തിന്റെയും സംഘർഷത്തിന്റെയും സംഘടിത സാമൂഹികവ്യവസ്ഥകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
സംയോജകബലത്തിന്റെയും വിയോജകബലത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഉദ്ഭവത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ന്യൂനീകരണവാദത്തെയും രഹസ്യവൽക്കരണത്തെയും ഒരുപോലെ ഒഴിവാക്കുന്നു. ഉയർന്നതല പ്രതിഭാസങ്ങൾ താഴത്തെ ഇടപെടലുകളുടെ വെറും ഭ്രമങ്ങളാണെന്ന ആശയം അത് നിരാകരിക്കുന്നു; അതുപോലെ അവയ്ക്ക് ഭൗതികതയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള വിശദീകരണം ആവശ്യമാണെന്ന ആശയവും നിരാകരിക്കുന്നു. ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ യഥാർത്ഥവും കാരണപരമായി പ്രവർത്തനക്ഷമവും ശാസ്ത്രീയമായി അന്വേഷിക്കാവുന്നതുമാണ്. എന്നാൽ അവയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ദ്രവ്യത്തിന്റെ പാളികളായ സംഘടനയും പുതിയ സ്ഥിരതാരീതികൾ രൂപപ്പെടുന്ന നിർണ്ണായക അതിരുകളും തിരിച്ചറിയണം.
അതിനാൽ പ്രപഞ്ചം ക്രമേണ കൂടുതൽ ഘടനാപരവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായി മാറുന്ന പ്രക്രിയയുടെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വമാണ് ഉദ്ഭവം. ദ്രവ്യത്തിനുള്ളിലെ വൈരുധ്യങ്ങളിലൂടെ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളെ മാത്രം പരിശോധിച്ച് പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാനാവാത്ത പുതിയ ക്രമരൂപങ്ങൾ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് അത് വിശദീകരിക്കുന്നു. തുടർച്ചയായ ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തിൽ പുതുമ എങ്ങനെ നിയമാനുസൃതമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നതിന് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത നൽകുന്ന പ്രധാന വിശദീകരണമാണ് ഇത്. പുതിയ ഗുണങ്ങളുടെ പ്രത്യക്ഷത അതിനാൽ ഒരു അപവാദമല്ല; ദ്വന്ദ്വാത്മക വികസനത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷിക്കാവുന്ന ഫലമാണ്.
സർവവ്യാപക അന്തർബന്ധം(Universal Interconnections)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സർവവ്യാപക അന്തർബന്ധം എന്നത് ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകൾ പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കപ്പെട്ട് നിലനിൽക്കാനാവില്ലെന്നും അവയുടെ രൂപീകരണചരിത്രവും നിലവിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളും അവയുടെ അസ്തിത്വത്തെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നുവെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്ന സത്താശാസ്ത്രപരമായ തത്ത്വമാണ്. ഈ ആശയത്തിന്റെ ഏറ്റവും കൃത്യമായ ശാസ്ത്രീയ രൂപം ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ പരസ്പരബന്ധിതാവസ്ഥയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത അതിനെ ഒരു പ്രത്യേക ഭൗതിക പ്രതിഭാസത്തിൽ ഒതുക്കാതെ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പൊതുവായ ബന്ധാത്മക സ്വഭാവമായി വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു ഭൗതിക വ്യവസ്ഥയും പൂർണ്ണമായി സ്വയംപര്യാപ്തമല്ല; മുൻകാല ഇടപെടലുകളുടെ അടയാളങ്ങൾ അതിന്റെ ഘടനയിൽ നിലനിൽക്കുകയും വിശാലമായ ഭൗതിക സമഗ്രതയുമായി അത് നിരന്തരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഓരോ വ്യവസ്ഥയും ഊർജം, ദ്രവ്യം, വിവരങ്ങൾ എന്നിവയുടെ കൈമാറ്റം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രക്രിയകളിൽനിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഈ രൂപീകരണപരമായ ഇടപെടലുകൾ സ്ഥിരമായ ബന്ധചിഹ്നങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു നക്ഷത്രം മുൻകാല പ്രപഞ്ചഘടനകളുടെ താപഗതിക ചരിത്രം വഹിക്കുന്നു; ഒരു ജീവി അതിന്റെ പരിണാമപരമ്പരയുടെയും പരിസ്ഥിതികൈമാറ്റങ്ങളുടെയും ചരിത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; ഒരു സമൂഹം മുൻകാല ഭൗതിക, സാംസ്കാരിക, സാങ്കേതിക പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഈ ചരിത്രങ്ങൾ വെറും ബാഹ്യപശ്ചാത്തലങ്ങളല്ല; ഇപ്പോഴത്തെ ഘടനയിൽ ഭൗതികമായി പതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ പൂർണ്ണമായ സ്വാതന്ത്ര്യം അസാധ്യമാക്കുന്ന ചരിത്രപരവും ഘടനാപരവുമായ പരസ്പരനെയ്ത്തിനെയാണ് സർവവ്യാപക അന്തർബന്ധം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
അന്തർബന്ധം പരസ്പരപ്രവർത്തനമേഖലകളിലൂടെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുരുത്വമേഖലകൾ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഭാരങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; വൈദ്യുതകാന്തികമേഖലകൾ ചാർജുള്ള വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടലുകൾക്ക് ഇടനിലക്കാരാകുന്നു; പരിസ്ഥിതിജാലങ്ങൾ പോഷകചക്രങ്ങളിലൂടെയും ഊർജപ്രവാഹങ്ങളിലൂടെയും ജീവികളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; സാമൂഹികമേഖലകൾ ആശയവിനിമയം, സ്ഥാപനങ്ങൾ, പൊതുവായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ വ്യക്തികളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മേഖലകൾ വ്യവസ്ഥകൾ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുകയും ഒരുമിച്ച് പരിണമിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ അവസ്ഥ അതുമായി ബന്ധമുള്ള മറ്റു വ്യവസ്ഥകളെ പരിഗണിക്കാതെ പൂർണ്ണമായി നിർവചിക്കാനാവാത്ത അവസ്ഥയാണ് ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
എന്നാൽ അന്തർബന്ധം വ്യക്തിത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. സംയോജകബലത്തിലൂടെ വ്യവസ്ഥകൾ അതിരുകളും ആപേക്ഷിക സ്വയംഭരണവും നിലനിർത്തുന്നു. പക്ഷേ ഈ അതിരുകൾ പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞവയല്ല; അവ ബന്ധങ്ങളിലൂടെ ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ടതും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന് തുറന്നതുമാണ്. അതിനാൽ വ്യക്തിത്വം തന്നെ ബന്ധാത്മകമാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ഗുണങ്ങൾ അത് ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ബന്ധങ്ങളുടെ വലയത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഒരു ആറ്റത്തിന്റെ ഊർജനിലകൾ ചുറ്റുമുള്ള മേഖലകളുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു; ഒരു കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം അതിന്റെ തന്തുസന്ദർഭത്തെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ആശ്രയിക്കുന്നു; വ്യക്തിയുടെ ബോധവികസനം ഭാഷയുടെയും സാമൂഹികപരിസരത്തിന്റെയും ബന്ധങ്ങളിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു. അതിനാൽ സ്വാതന്ത്ര്യം എല്ലായ്പ്പോഴും ആപേക്ഷികവും നിബന്ധനാപരവുമാണ്; പൂർണ്ണമായതല്ല.
ക്വാണ്ടം മേഖലയ്ക്കപ്പുറം അന്തർബന്ധത്തിന്റെ ആശയം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ബന്ധാത്മകത യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സാർവത്രിക സവിശേഷതയാണെന്ന് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ക്വാണ്ടം അന്തർബന്ധം ഈ തത്ത്വത്തെ അത്യന്തം വ്യക്തമായും പരീക്ഷണപരമായി കൃത്യമായും പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക രൂപമാണ്. എന്നാൽ അത് ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു അപവാദമല്ല. ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകൾ രൂപപ്പെടുകയും നിലനിൽക്കുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്നത് അവയുടെ ചരിത്രങ്ങളെയും ഭാവികളെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഇടപെടൽവലകളിലൂടെയാണ്. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചം വേർതിരിക്കപ്പെട്ട വസ്തുക്കളുടെ ഒരു ശേഖരമല്ല; പാളികളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ട അന്തർബന്ധങ്ങളുടെ ചലനാത്മക സമഗ്രതയാണ്.
അന്തർബന്ധത്തിന് കാരണതയെയും അറിവിനെയും കുറിച്ചും നിർണായകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുണ്ട്. വ്യവസ്ഥകൾ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ കാരണത അപൂർവമായാണ് ഒരു നേരായ രേഖപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഫലങ്ങൾ ബന്ധങ്ങളുടെ വലയങ്ങളിലൂടെ പരക്കുകയും പരോക്ഷവും ഉദ്ഭവപരവുമായ ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഒരു വ്യവസ്ഥയെ മനസ്സിലാക്കാൻ അതിന്റെ ആന്തരിക ഘടകങ്ങളെ മാത്രം വിശകലനം ചെയ്യുന്നത് മതിയാകില്ല; അത് ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ബന്ധപരിസരവും രേഖപ്പെടുത്തണം. സ്വതന്ത്ര ഘടകങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടമായി അല്ല, പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന സമഗ്രതയായി യാഥാർഥ്യത്തെ പഠിക്കണമെന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക രീതിയുടെ അടിസ്ഥാനതത്ത്വവുമായി ഇത് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ സർവവ്യാപക അന്തർബന്ധം എല്ലാ ഭൗതിക അസ്തിത്വങ്ങളും ബന്ധങ്ങളിലൂടെ സഹനിർമ്മിതമാകുന്നുവെന്ന സത്താശാസ്ത്രപരമായ അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചരിത്രവും പരസ്പരപ്രവർത്തനവും പരസ്പരസ്വാധീനവും യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ രണ്ടാംനില സവിശേഷതകളല്ല; അതിന്റെ അടിസ്ഥാനസ്വഭാവങ്ങളാണ്. ഈ തത്ത്വത്തിലൂടെ ക്വാണ്ടം സിദ്ധാന്തത്തിലെ ബന്ധാത്മക ഉൾക്കാഴ്ചകളെയും വിശാലമായ ദ്വന്ദ്വാത്മക സത്താശാസ്ത്രത്തെയും ഏകീകരിക്കാം. പ്രപഞ്ചം വേർതിരിക്കപ്പെട്ട വസ്തുക്കളുടെ നിശ്ചലസമാഹാരമല്ല; പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളുടെ നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ബന്ധവലയമാണ്.
വൈരുധ്യം(Contradictions)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ കേന്ദ്ര ആശയങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് വൈരുധ്യം ആണ്. വൈരുധ്യം എന്നത് പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ രണ്ടു പ്രവണതകൾ ഒരേ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്. സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനരൂപങ്ങളാണ്. ഒരു വശത്ത് ഘടകങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുകയും സ്ഥിരതയിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണത പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ മറുവശത്ത് അവയെ വേർതിരിക്കുകയും ചലിപ്പിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണത പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ മാത്രം യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി സ്വീകരിച്ചാൽ ദ്രവ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചലനാത്മകത വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. സ്ഥിരത മാത്രം സ്വീകരിച്ചാൽ മാറ്റം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല; മാറ്റം മാത്രം സ്വീകരിച്ചാൽ ഘടനയും തുടർച്ചയും വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. ഈ രണ്ടു വിരുദ്ധപ്രവണതകളുടെ ഐക്യവും സംഘർഷവുമാണ് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ചലനാത്മക സ്വഭാവത്തിന്റെ അടിത്തറ.
വൈരുധ്യം ഒരു ബാഹ്യസംഘർഷമല്ല. രണ്ടു വ്യത്യസ്ത വസ്തുക്കൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോഴാണ് വൈരുധ്യം ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന ധാരണ അപൂർണ്ണമാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വന്തം ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ വിരുദ്ധപ്രവണതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു ആറ്റത്തിൽ കണങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രവണതയും ഊർജാവസ്ഥകൾ മാറുന്നതിനുള്ള സാധ്യതയും ഒരുമിച്ചുണ്ട്. ഒരു ജീവിയിൽ ഘടന നിലനിർത്തുന്ന ജൈവനിയന്ത്രണങ്ങളും നിരന്തരമായ വിഘടനവും പുനർനിർമാണവും ഒരേസമയം നടക്കുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിൽ നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രവണതയും അവയെ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്ന സാമൂഹികശക്തികളും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ വൈരുധ്യം യാഥാർഥ്യത്തിന്മേൽ പിന്നീട് പതിക്കുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസമല്ല; യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ തന്നെ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതാണ്.
വൈരുധ്യത്തിന്റെ തീവ്രത സ്ഥിരമല്ല. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ചരിത്രപരമായ വികാസത്തിനനുസരിച്ച് വിരുദ്ധപ്രവണതകളുടെ ആപേക്ഷിക ശക്തി മാറുന്നു. സംയോജകബലം ശക്തമായിരിക്കുമ്പോൾ വ്യവസ്ഥ താരതമ്യേന സ്ഥിരതയുള്ളതായി കാണപ്പെടും. എന്നാൽ വിയോജകബലത്തിന്റെ സ്വാധീനം ക്രമേണ വർധിക്കുമ്പോൾ ചെറിയ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ പലപ്പോഴും പുറത്തുനിന്നുള്ള വലിയ ഇടപെടലുകളില്ലാതെയും വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഉണ്ടാകാം. ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട പരിധിവരെ വ്യവസ്ഥ അവയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും പഴയ സമതുലിതാവസ്ഥ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ ഒരു നിർണ്ണായക അതിരിനപ്പുറം എത്തിയാൽ പഴയ സംഘടനയ്ക്ക് അതിനെ ഉൾക്കൊള്ളാനാകാതെ വരും. അപ്പോൾ വൈരുധ്യം ഗുണപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ ചാലകശക്തിയായി മാറുന്നു.
ഇവിടെ അളവിൽനിന്ന് ഗുണത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പ്രധാന നിയമമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ചെറിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ എല്ലാം ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കണമെന്നില്ല. എന്നാൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട പരിധിക്കപ്പുറം ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള ഘടനയുടെ സ്ഥിരത തകരാം. വെള്ളത്തിന്റെ താപനില ക്രമേണ ഉയരുമ്പോൾ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അതിന്റെ അവസ്ഥയിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങളുണ്ടാകുന്നു; എന്നാൽ നിർദ്ദിഷ്ട പരിധിയിൽ എത്തുമ്പോൾ ദ്രവാവസ്ഥയിൽനിന്ന് വാതകാവസ്ഥയിലേക്കുള്ള ഗുണപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. ഈ ഭൗതിക ഉദാഹരണം ദ്വന്ദ്വാത്മകമായ ഒരു പൊതുതത്ത്വം വ്യക്തമാക്കുന്നു: അളവുപരമായ മാറ്റങ്ങൾ ഒരു പരിധിവരെ നിലവിലുള്ള ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു; അതിനുശേഷം അവ പുതിയ ഘടനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
ക്വാണ്ടം തലത്തിൽ ഈ പ്രക്രിയ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി പ്രകടമാകുന്നു. ഒരു ക്വാണ്ടം വ്യവസ്ഥയുടെ ഊർജാവസ്ഥയിൽ ചെറിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം. എന്നാൽ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഊർജവിനിമയം നിർദ്ദിഷ്ട പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ വ്യവസ്ഥ മറ്റൊരു അവസ്ഥയിലേക്ക് മാറുന്നു. ഇത് വെറും തുടർച്ചയായ സ്ഥാനമാറ്റമല്ല; പുതിയ ഊർജനിലയും പുതിയ സ്ഥിരതയും കൈവരിക്കുന്ന പുനഃസംഘടനയാണ്. ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി നോക്കുമ്പോൾ ഈ മാറ്റത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പഴയ അവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന വൈരുധ്യമാണ്.
വൈരുധ്യം നാശത്തിന്റെയും സൃഷ്ടിയുടെയും ഒരേ പ്രക്രിയയാണ്. പഴയ ഘടനയെ തകർക്കുന്ന വിയോജകപ്രവണത പുതിയ ഘടനയ്ക്കുള്ള ഘടകങ്ങളും സാധ്യതകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഒരു ഘടനയുടെ വിഘടനം പൂർണ്ണമായ നിഷേധമല്ല. പഴയ ഘടനയിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ഘടനയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് നിഷേധത്തിന്റെ നിഷേധം എന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക ആശയത്തെ ഭൗതികമായ അർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗം. പുതിയ അവസ്ഥ പഴയതിന്റെ ലളിതമായ ആവർത്തനമല്ല; അതേസമയം പഴയ അവസ്ഥയുമായുള്ള എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിച്ഛേദിച്ച ഒന്നുമല്ല. മുൻഘടനയുടെ ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുന്നു.
അതുകൊണ്ട് വൈരുധ്യം വികസനത്തിന്റെ ആന്തരിക എഞ്ചിനാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് യാതൊരു ആന്തരിക സംഘർഷവുമില്ലെങ്കിൽ അതിൽ യഥാർത്ഥ വികസനം ഉണ്ടാകില്ല. പൂർണ്ണമായ സംയോജകബലം ഘടനയെ നിശ്ചലമാക്കും; പൂർണ്ണമായ വിയോജകബലം ഘടനയെ ചിതറിക്കും. വികസനം സംഭവിക്കുന്നത് ഈ രണ്ടു പ്രവണതകൾ തമ്മിലുള്ള നിയന്ത്രിത സംഘർഷത്തിലാണ്. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ വൈരുധ്യം ഒരു പ്രശ്നമല്ല; മാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യതയാണ്. സ്ഥിരതയ്ക്കുള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന മാറ്റത്തിന്റെ വിത്താണ് അത്.
ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ(Dynamic Equilibrium)
ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ എന്നത് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സ്ഥിരതയും ചലനവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായി കാണാതെ ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ രണ്ടു വശങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന ആശയമാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥ സ്ഥിരതയോടെ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് അതിനുള്ളിൽ മാറ്റമില്ലെന്നർത്ഥമില്ല. മറിച്ച് അതിന്റെ ഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം ചലിക്കുകയും ഊർജം കൈമാറുകയും ബന്ധങ്ങൾ പുനഃക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴും ആകെ ഘടന ഒരു പരിധിക്കുള്ളിൽ നിലനിർത്തപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയാണ് ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ.
ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ജീവി ഇതിന്റെ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്നു; ഊർജം പുറത്തുനിന്ന് സ്വീകരിക്കുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മാലിന്യങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; കോശങ്ങൾ വിഭജിക്കുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും ജീവിയുടെ വ്യക്തിത്വവും ഘടനയും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ നിലനിൽപ്പ് മാറ്റമില്ലായ്മയിലൂടെ അല്ല, നിയന്ത്രിതമായ നിരന്തരമാറ്റത്തിലൂടെയാണ് സാധ്യമാകുന്നത്. ജീവന്റെ സ്ഥിരത തന്നെ ചലനത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്.
ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകളിലും ഇതുതന്നെയാണ് കാണുന്നത്. ഒരു നക്ഷത്രം ഗുരുത്വസംയോജനത്തിന്റെയും അതിന്റെ അന്തർഭാഗങ്ങളിൽനിന്നുള്ള താപ–വികിരണ വിയോജകപ്രവണതകളുടെയും സംഘർഷത്തിലൂടെയാണ് ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നത്. ഗുരുത്വാകർഷണം മാത്രം ആധിപത്യം നേടിയാൽ നക്ഷത്രം ചുരുങ്ങും; വികിരണസമ്മർദ്ദം മാത്രം ആധിപത്യം നേടിയാൽ അത് ചിതറിപ്പോകും. ഇവയുടെ ആപേക്ഷിക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ് നക്ഷത്രത്തിന്റെ സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതിനാൽ നക്ഷത്രത്തിന്റെ “സ്ഥിരത” അതിന്റെ ചലനത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ പ്രക്രിയകളുടെ നിയന്ത്രിത ഐക്യമാണ്.
ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത അതിന്റെ ആപേക്ഷികതയാണ്. ഒരു സമതുലിതാവസ്ഥ ഒരിക്കലും ശാശ്വതമല്ല. പരിസ്ഥിതിയിലെ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ പോലും അതിന്റെ ഘടകബലങ്ങളുടെ അനുപാതം മാറ്റാം. ഊർജപ്രവാഹം മാറുമ്പോൾ, ദ്രവ്യസാന്ദ്രത മാറുമ്പോൾ, ബാഹ്യപരിസ്ഥിതി മാറുമ്പോൾ, ആന്തരിക ഘടനയിൽ വ്യതിയാനങ്ങൾ ശേഖരിക്കുമ്പോൾ സമതുലിതാവസ്ഥ മാറുന്നു. ഒരു പുതിയ സമതുലിതാവസ്ഥയിലേക്ക് വ്യവസ്ഥ സ്വയം പുനഃക്രമീകരിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ സ്ഥിരതാപരിധി മറികടന്നാൽ ഘട്ടപരിവർത്തനം സംഭവിക്കാം.
ഇവിടെ പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ നിർണായകമാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ ഉണ്ടായ ചെറിയ മാറ്റം അതിനുള്ളിലെ മറ്റൊരു പ്രക്രിയയെ സ്വാധീനിക്കുകയും ആ പ്രക്രിയ ആദ്യമാറ്റത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയോ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യാം. പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ വ്യവസ്ഥ വ്യതിയാനത്തെ നിയന്ത്രിച്ച് പഴയ പരിധിയിലേക്ക് മടങ്ങും. അതിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന പ്രതികരണചക്രങ്ങളാണെങ്കിൽ വ്യതിയാനം വേഗത്തിൽ വർധിക്കുകയും നിർണ്ണായക അതിരിലേക്ക് എത്തിക്കുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ സമതുലിതാവസ്ഥ ഒരു നിശ്ചലബിന്ദുവല്ല; പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ചലനാത്മക മേഖല ആണ്.
സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും(Stability-Instability)
സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കപ്പെട്ട അവസ്ഥകളല്ല. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥിരതയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ അസ്ഥിരതയുടെ സാധ്യത നിലനിൽക്കുന്നു; അസ്ഥിരതയ്ക്കുള്ളിൽ പുതിയ സ്ഥിരതയുടെ സാധ്യതയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഒരു സ്ഫടികത്തിന്റെ സ്ഥിരഘടനയിൽ താപനില ഉയർത്തുമ്പോൾ അണുക്കളുടെ ചലനം വർധിക്കുകയും ബന്ധനത്തിന്റെ ശക്തി ക്രമേണ വെല്ലുവിളിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു നിർണ്ണായക പരിധിയിൽ സ്ഫടികഘടന തകരുകയും മറ്റൊരു ഘടനാപരമായ അവസ്ഥ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. ഇവിടെ അസ്ഥിരത സ്ഥിരതയുടെ വിപരീതമല്ല; പുതിയ സ്ഥിരതയുടെ ജനനത്തിലേക്കുള്ള ഇടനിലാവസ്ഥയാണ്.
അസ്ഥിരതയ്ക്ക് വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ അത് ചെറിയ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളുടെ വർധനയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ചിലപ്പോൾ ഒരു പ്രതികരണചക്രം അതിവേഗം ശക്തിപ്പെടുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു. ചിലപ്പോൾ പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം നിലവിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥയെ തകർക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഘടനാപരമായ സംഘർഷങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ഒരേ കാര്യമാണ്: നിലവിലുള്ള സംയോജകക്രമം വിയോജകപ്രവണതകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശേഷിയുടെ പരിധിയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ഈ ഘട്ടത്തിൽ നിർണ്ണായക അതിർത്തി എന്ന ആശയം പ്രധാനമാകുന്നു. ഒരു വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ചില മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയും. എന്നാൽ അതിന്റെ സ്ഥിരത നിലനിർത്താനുള്ള ശേഷിക്ക് ഒരു പരിധിയുണ്ട്. ആ പരിധി കടക്കുമ്പോൾ ചെറിയ അധികമാറ്റം പോലും വലിയ ഘടനാപരമായ മാറ്റത്തിന് കാരണമാകാം. ഇതാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടം. മാറ്റത്തിന്റെ അളവ് മാത്രം നോക്കിയാൽ ഈ ചാട്ടം അപ്രതീക്ഷിതമായി തോന്നാം; എന്നാൽ മുൻകാലത്ത് ശേഖരിക്കപ്പെട്ട വൈരുധ്യങ്ങളും ഊർജവിതരണത്തിലെ മാറ്റങ്ങളും ഘടനാപരമായ സമ്മർദ്ദങ്ങളും പരിശോധിച്ചാൽ അതിന്റെ ചരിത്രം വ്യക്തമായി കാണാം.
ഘട്ടപരിവർത്തനം(Phase Transition)
ഘട്ടപരിവർത്തനം ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ പഴയ സംഘടനാപരമായ സമതുലിതാവസ്ഥ തകരുകയും പുതിയ ഗുണപരമായ സംഘടന കൈവരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. വെള്ളം മഞ്ഞായി മാറുന്നതോ ദ്രവത്തിൽനിന്ന് വാതകമായി മാറുന്നതോ അതിന്റെ ലളിതമായ ഭൗതിക ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. താപനിലയിലെ മാറ്റം തുടർച്ചയായിരിക്കുമ്പോഴും നിർദ്ദിഷ്ട പരിധിയിൽ ഘടനാപരമായ മാറ്റം പെട്ടെന്ന് സംഭവിക്കുന്നു. ഈ ആശയം ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ കൂടുതൽ പൊതുവായ രൂപത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാം. ഒരു വ്യവസ്ഥയിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുകയും നിലവിലുള്ള ഘടന അവയെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാതെ വരികയും ചെയ്യുമ്പോൾ പുതിയൊരു സംഘടനാപരമായ ഘട്ടം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിൽ പഴയ ഘടന പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമാകണമെന്നില്ല. പലപ്പോഴും പഴയ ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ഘടനയിൽ പുതിയ ബന്ധങ്ങളോടെ നിലനിൽക്കും. അതിനാൽ പരിവർത്തനം തുടർച്ചയും വിച്ഛേദവും ഒരേസമയം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഘടകങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പിൽ തുടർച്ചയുണ്ടാകാം; എന്നാൽ അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ ഗുണപരമായ വിച്ഛേദം സംഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക പരിവർത്തനത്തിന്റെ സവിശേഷത.
ഘട്ടപരിവർത്തനം സാധാരണയായി നിർണ്ണായക അതിരിനടുത്ത് ചെറിയ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളോടുള്ള അത്യന്തം ഉയർന്ന സംവേദനശേഷിയോടെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. വ്യവസ്ഥ പഴയ സമതുലിതാവസ്ഥയിൽനിന്ന് അകന്നുപോകുമ്പോൾ ചെറിയ ബാഹ്യപ്രേരണകൾക്ക് പോലും വലിയ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ചരിത്രം മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥ മാത്രം നോക്കുന്നത് പോരാ; അത് ഏത് സ്ഥിരതാപരിധിയിലാണ്, നിർണ്ണായക അതിരിൽനിന്ന് എത്ര അകലെയാണ്, അതിനുള്ളിൽ എന്തുതരം വൈരുധ്യങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നിവയും പരിശോധിക്കണം.
സ്വയംസംഘടന(Self Organization)
വൈരുധ്യങ്ങൾ വർധിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ വ്യവസ്ഥകളും അനിവാര്യമായി തകർന്നുപോകുന്നില്ല. പല വ്യവസ്ഥകളും പുതിയൊരു ക്രമം സ്വയംസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. പുറത്തുനിന്ന് ഒരാൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാതെ തന്നെ പ്രാദേശിക പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് വലിയതോതിലുള്ള ക്രമം ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് സ്വയംസംഘടന. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഇത് സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള പുതിയ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയുടെ ഉദ്ഭവമായി മനസ്സിലാക്കാം.
സ്വയംസംഘടനയ്ക്ക് ഒരു കേന്ദ്രനിയന്ത്രകന്റെ സാന്നിധ്യം അനിവാര്യമല്ല. അനേകം ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രാദേശിക ഇടപെടലുകൾ ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ പരസ്പരം ഏകോപിക്കുമ്പോൾ വലിയതോതിലുള്ള ക്രമം ഉദ്ഭവിക്കാം. സ്ഫടികരൂപീകരണം, ജീവശാസ്ത്രപരമായ രൂപവത്കരണം, പരിസ്ഥിതിജാലങ്ങളുടെ സ്വയംനിയന്ത്രണം, സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകളുടെ രൂപീകരണം എന്നിവ ഇതിന്റെ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും പ്രാദേശിക ബന്ധങ്ങളുടെ ആവർത്തിത പ്രവർത്തനം ഒരു ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ക്രമരൂപത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
സ്വയംസംഘടനയും ഉദ്ഭവവും തമ്മിൽ അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. പുതിയ ഘടന ആദ്യം പ്രാദേശികമായ ചെറിയ ഏകോപനങ്ങളിൽനിന്ന് ആരംഭിക്കാം. അവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു വലിയ ക്രമരൂപം രൂപപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ സംയോജകബലം ക്രമം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ വിയോജകബലം വ്യവസ്ഥയെ പരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ആവശ്യമായ ഊർജപ്രവാഹവും വ്യതിയാനവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ സ്വയംസംഘടനയ്ക്ക് സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും രണ്ടും ആവശ്യമാണ്.
ഇതിലൂടെ ഒരു പ്രധാന തത്ത്വം വ്യക്തമാകുന്നു: ക്രമം എല്ലായ്പ്പോഴും പുറത്തുനിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കേണ്ടതില്ല; ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ക്രമം ദ്രവ്യത്തിന്റെ സ്വന്തം പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ ആശയം ജീവന്റെ ഉദ്ഭവം, സങ്കീർണ്ണതയുടെ വികസനം, ബോധത്തിന്റെ രൂപീകരണം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു.
സങ്കീർണ്ണത(Complexity)
സങ്കീർണ്ണത എന്നത് ഘടകങ്ങളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഉണ്ടാകുന്ന ഒന്നല്ല. ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ വൈവിധ്യവും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും പ്രതികരണചക്രങ്ങളും വർധിക്കുമ്പോഴാണ് സങ്കീർണ്ണത ഗുണപരമായി ഉയരുന്നത്. അതിനാൽ സങ്കീർണ്ണതയെ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ “എത്ര ഘടകങ്ങളുണ്ട്?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “അവ എങ്ങനെ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കണം.
സങ്കീർണ്ണമായ വ്യവസ്ഥകളിൽ ഒരു ഘടകത്തിലെ ചെറിയ മാറ്റം മറ്റനേകം ഘടകങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുകയും ആ സ്വാധീനങ്ങൾ തിരിച്ചെത്തി ആദ്യഘടകത്തെ ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ രേഖീയമായ കാരണതയ്ക്ക് പകരം വലയാകൃതിയിലുള്ള കാരണബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഫലങ്ങൾ വീണ്ടും കാരണങ്ങളായി മാറുന്നു. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാവി അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥയിൽ മാത്രമല്ല, അതിന്റെ മുൻകാല ചരിത്രത്തിലും ബന്ധഘടനയിലും പ്രതികരണചക്രങ്ങളിലും ആശ്രയിക്കുന്നു.
സങ്കീർണ്ണത വർധിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഒരു ഏകകമായി കാണുന്ന വ്യവസ്ഥയുടെ പെരുമാറ്റം അതിലെ ഓരോ ഘടകത്തിന്റെയും പെരുമാറ്റത്തിന്റെ ലളിതമായ കൂട്ടമല്ല. പുതിയ തലത്തിലുള്ള ഏകോപനം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ പുതിയ നിയമാനുസൃതതകൾ വികസിക്കുന്നു. ജീവൻ, ബോധം, പരിസ്ഥിതിസമതുലിതാവസ്ഥ, സാമൂഹികസംഘടന എന്നിവ ഇതിന്റെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
വിവരവും സംഘടനയും(Data- Structure)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ വിവരം എന്നത് ദ്രവ്യത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കപ്പെട്ട ഒരു അമൂർത്ത സത്തയായി കാണാനാവില്ല. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ അവസ്ഥയെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന ബന്ധങ്ങളുടെ ക്രമീകരണമാണ് വിവരത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ. ഒരു ഘടന എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അതിന്റെ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ്, ഏത് പ്രതികരണചക്രങ്ങളാണ് സജീവമായിരിക്കുന്നത് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യത്യാസമാണ് ഭൗതികമായി വിവരമായി പ്രകടമാകുന്നത്.
വിവരം സംയോജകബലവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതാണ്, കാരണം സംഘടനയുടെ മാതൃക നിലനിർത്തുന്നത് ബന്ധങ്ങളുടെ തുടർച്ചയാണ്. എന്നാൽ വിവരത്തിന്റെ സജീവമായ കൈമാറ്റം വിയോജകപ്രവാഹങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു വ്യവസ്ഥ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വിവരസൂചനകൾ സ്വീകരിക്കുകയും അതനുസരിച്ച് സ്വയം ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ഇത് ജനിതകവിവരം, കോശീയസൂചനകൾ, നാഡീസംവേദനം എന്നിവയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയിൽ ഭാഷ, ആശയവിനിമയം, അറിവ്, സ്ഥാപനപരമായ സ്മൃതി എന്നിവയായി അത് വികസിക്കുന്നു.
അതിനാൽ വിവരത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് സ്വതന്ത്രമായ അമൂർത്ത സത്തയിലല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടനയിലും അതിന്റെ ചലനാത്മക ബന്ധങ്ങളിലും ആണ്. വിവരത്തിന്റെ കൈമാറ്റം വ്യവസ്ഥകളെ പരസ്പരം ഏകോപിപ്പിക്കുകയും അവയുടെ ആന്തരികാവസ്ഥ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ നിലയിൽ വിവരപ്രവാഹം തന്നെ ദ്വന്ദ്വാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്.
സമയവും ചരിത്രവും(Time- History)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സമയം നിശ്ചലമായ പശ്ചാത്തലമല്ല. മാറ്റത്തിന്റെ അളവാണ് സമയം. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ചരിത്രം അതിന്റെ മുൻകാല പരിവർത്തനങ്ങൾ ഇപ്പോഴത്തെ ഘടനയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന രീതിയാണ്. അതിനാൽ ഒരു വ്യവസ്ഥയെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥകൊണ്ട് മാത്രം പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. അത് എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു എന്നത് അതിന്റെ നിലവിലെ ഗുണങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്.
ചരിത്രം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഘടനയിൽ അടയാളങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു ജീവിയുടെ ജനിതകസംഘടനയിൽ പരിണാമചരിത്രം പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ഭൗമശാസ്ത്രഘടനയിൽ മുൻകാല ഭൗമപ്രക്രിയകളുടെ ചരിത്രം പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സാമൂഹികഘടനകളിൽ മുൻകാല ഉൽപ്പാദനരീതികളും സ്ഥാപനങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ചരിത്രം ഒരു പുറംവിവരമല്ല; നിലവിലെ ഘടനയുടെ ആന്തരിക ഘടകമാണ്.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ വികസനം പൂർണ്ണമായും മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടതുമല്ല, പൂർണ്ണമായും യാദൃശ്ചികവുമല്ല. മുൻകാലഘടനകൾ ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; എന്നാൽ വിയോജകചാഞ്ചാട്ടങ്ങളും പുതിയ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളും പുതിയ വഴികൾ തുറക്കുന്നു. ചരിത്രം അതിനാൽ നിർബന്ധിതമായ ഒരു നേരിയ പാതയല്ല; സാധ്യതകളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട തുറന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രക്രിയയാണ്.
നിർണ്ണയവാദവും സാധ്യതയും(Determinism- Probability)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത കർശനമായ യാന്ത്രിക നിർണ്ണയവാദത്തെയും പൂർണ്ണമായ യാദൃശ്ചികതയെയും ഒരുപോലെ നിരാകരിക്കുന്നു. ഓരോ സംഭവത്തിനും മുൻകാരണങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ ആ കാരണങ്ങൾ ഒരൊറ്റ രേഖീയ ശൃംഖലയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. അനേകം ഘടകങ്ങളും പ്രതികരണചക്രങ്ങളും സാധ്യതകളും പരസ്പരം ഇടപെടുന്നു. ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട ഫലം നിർബന്ധമായും സംഭവിക്കുമെന്ന് പറയുന്നതിനുപകരം ചില ഫലങ്ങൾക്ക് മറ്റുള്ളവയെക്കാൾ ഉയർന്ന സാധ്യതയുണ്ടാകാം.
ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ സാധ്യതാപരമായ സ്വഭാവം ഇതിന് ശക്തമായ ശാസ്ത്രീയ പശ്ചാത്തലം നൽകുന്നു. എന്നാൽ സാധ്യത എന്നത് കാരണമില്ലായ്മയല്ല. സാധ്യതാപരമായ ഒരു സംഭവത്തിനും ഭൗതികാവസ്ഥകൾ, മേഖലകൾ, ഊർജബന്ധങ്ങൾ, സംരക്ഷണനിയമങ്ങൾ തുടങ്ങിയ നിയന്ത്രണങ്ങളുണ്ട്. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക സാധ്യത എന്നത് “എന്തും സംഭവിക്കാം” എന്ന അനിയന്ത്രിത സ്വാതന്ത്ര്യമല്ല; നിലവിലുള്ള ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ പല സാധ്യതകളും തുറന്നുകിടക്കുകയും അവയിൽ ചിലത് പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ യാഥാർഥ്യമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണ്.
ഒരു സാധ്യത യാഥാർഥ്യമായി മാറുന്നത് പരിസ്ഥിതിയും ആന്തരികഘടനയും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക ഇടപെടലിലൂടെയാണ്. സാധ്യതകൾ ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവ സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങൾ വേണം. ഒരു വിത്തിൽ ഒരു സസ്യത്തിന്റെ വളർച്ചയുടെ സാധ്യതയുണ്ട്; പക്ഷേ മണ്ണ്, ജലം, താപനില, പ്രകാശം തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളില്ലാതെ ആ സാധ്യത യാഥാർഥ്യമാകില്ല. ഇതിനെ ഭൗതികതലത്തിൽ പൊതുവാക്കുമ്പോൾ, ഭാവി നിലവിലെ ഘടനയിൽ പൂർണ്ണമായി അടച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും അതിന് പരിധികളും സാധ്യതാപരമായ ദിശകളും നിലവിലുണ്ട്.
സാധ്യതയിൽനിന്ന് യാഥാർഥ്യത്തിലേക്ക്(Probability- Reality)
ദ്വന്ദ്വാത്മക വികസനത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഘട്ടമാണ് സാധ്യതയുടെ യാഥാർഥ്യവൽക്കരണം. ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ നിരവധി സാധ്യതകൾ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കാം. അവയിൽ ഏത് യാഥാർഥ്യമാകും എന്നത് ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളുടെയും ബാഹ്യ സാഹചര്യങ്ങളുടെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു. അതിനാൽ യാഥാർഥ്യം ഒരു സാധ്യതയുടെ നേരിട്ടുള്ള ഫലമല്ല; പല സാധ്യതകളുടെ മത്സരത്തിൽനിന്നും തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽനിന്നും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പ്രത്യേക ചരിത്രപരമായ ഫലമാണ്.
ഈ പ്രക്രിയയിൽ സംയോജകബലം ഒരു സാധ്യതയെ സ്ഥിരമായ ഘടനയാക്കി മാറ്റാൻ സഹായിക്കുന്നു; വിയോജകബലം മറ്റു സാധ്യതകളെ തുറന്നുവയ്ക്കുകയും വ്യത്യസ്ത ദിശകളിലേക്കുള്ള ചലനം സാധ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു സാധ്യത സ്ഥിരത നേടുമ്പോൾ അത് പുതിയൊരു യാഥാർഥ്യമായി മാറുന്നു; ആ യാഥാർഥ്യത്തിനുള്ളിൽ വീണ്ടും പുതിയ സാധ്യതകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ യാഥാർഥ്യവും സാധ്യതയും പരസ്പരം വേർതിരിച്ച അവസ്ഥകളല്ല; വികസനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ ചക്രത്തിലെ രണ്ടു ഘട്ടങ്ങളാണ്.
ഇതോടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാനചലനാത്മക രൂപരേഖ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം: വൈരുധ്യം → ചാഞ്ചാട്ടം → സംഘർഷത്തിന്റെ ശേഖരണം → സ്ഥിരതയുടെ ദുർബലീകരണം → നിർണ്ണായക അതിർത്തി → ഘട്ടപരിവർത്തനം → സ്വയംസംഘടന → പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണം → പുതിയ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ → പുതിയ വൈരുധ്യം. ഈ ചക്രം ഒരിക്കൽ പൂർത്തിയാകുന്ന പ്രക്രിയയല്ല. പുതിയ സമതുലിതാവസ്ഥ തന്നെ പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ അടിത്തറയാകുന്നു. അതിനാൽ വികസനം അവസാനമില്ലാത്ത ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക സർപ്പിളചലനമാണ്.
ഈ സർപ്പിളചലനമാണ് ദ്രവ്യത്തെ ലളിതമായ ഘടനകളിൽനിന്ന് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ സംഘടനകളിലേക്കും പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളികളിലേക്കും നയിക്കുന്നത്. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ നേടിയ സ്ഥിരത അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. പഴയ ഘടനയിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ഘടനയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; ചിലത് ഇല്ലാതാകുന്നു; ചിലത് പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ വികസനം പഴയതിന്റെ പൂർണ്ണമായ നിഷേധമല്ല, പഴയതിന്റെ വിമർശനാത്മക അതിജീവനമാണ്. ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് ദ്രവ്യം സ്വന്തം ചരിത്രത്തെ മറികടന്നുകൊണ്ട് പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
കാരണതയുടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവം(Dialectics of Causality)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ കാരണത ഒരു സംഭവത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊരു സംഭവത്തിലേക്കുള്ള ഏകദിശയിലുള്ള നേരിട്ടുള്ള സ്വാധീനമായി മാത്രം മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. യാഥാർഥ്യത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം സങ്കീർണ്ണ വ്യവസ്ഥകളിലും കാരണവും ഫലവും പരസ്പരം ബന്ധിതമായ പ്രക്രിയകളാണ്. ഒരു ഘടകം മറ്റൊന്നിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; ആ സ്വാധീനത്തിന്റെ ഫലം വീണ്ടും ആദ്യഘടകത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ കാരണബന്ധം പലപ്പോഴും ഒരു നേരിട്ടുള്ള രേഖയല്ല, മറിച്ച് പരസ്പരം ബന്ധിച്ച പ്രതികരണചക്രങ്ങളുടെ ശൃംഖലയാണ്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ കാരണതയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ഘടകങ്ങൾ മാത്രം പരിശോധിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല; അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളും ആ ബന്ധങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതിയും അവയുടെ ചരിത്രപരമായ വികാസവും ഒരുമിച്ച് പരിശോധിക്കണം.
ഒരു ജീവിയുടെ ശരീരത്തിൽ ഒരു ഹോർമോൺ മാറ്റം കോശങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും, കോശപ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റം വീണ്ടും ഹോർമോൺനിയന്ത്രണത്തെ ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം ജീവികളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ മാറ്റുകയും, ആ പെരുമാറ്റത്തിലെ മാറ്റം പരിസ്ഥിതിയെ തന്നെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമൂഹത്തിൽ സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കുമ്പോൾ ആ പെരുമാറ്റം സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളെ തന്നെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ കാരണതയെ സ്ഥിരമായ “കാരണം → ഫലം” എന്ന ബന്ധമായി കാണുന്നതിനുപകരം, “കാരണം → ഫലം → പുതിയ കാരണം” എന്ന ചലനാത്മക പ്രക്രിയയായി കാണേണ്ടിവരുന്നു.
ഇതിലൂടെ കാരണതയുടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവം വ്യക്തമാകുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക നിമിഷത്തിൽ ഒരു ഘടകം മറ്റൊന്നിന്റെ കാരണമായി പ്രവർത്തിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ ദീർഘകാലത്തിൽ ആ ബന്ധം തന്നെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ മാറുന്നു. അതിനാൽ കാരണത ചരിത്രപരവും ബന്ധാത്മകവും പാളികളിലൂടെയുള്ളതുമാണ്. താഴ്ന്ന പാളിയിലെ ഒരു മാറ്റം ഉയർന്ന പാളിയിൽ പുതിയ ഫലമുണ്ടാക്കുകയും, ആ ഉയർന്ന പാളിയിലെ സംഘടന പിന്നീട് താഴ്ന്ന പാളിയിലെ പ്രക്രിയകളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് പാളികളിലൂടെയുള്ള കാരണത.
പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ(Feedback Loops)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ സ്ഥിരതയും പരിവർത്തനവും വിശദീകരിക്കുന്ന പ്രധാന ഉപകരണമാണ്. ഒരു പ്രക്രിയയുടെ ഫലം അതേ പ്രക്രിയയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി അതിന്റെ തീവ്രത മാറ്റുമ്പോഴാണ് പ്രതികരണചക്രം രൂപപ്പെടുന്നത്. ചില പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ വ്യതിയാനങ്ങളെ കുറയ്ക്കുകയും വ്യവസ്ഥയെ സ്ഥിരതയിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യുന്നു. മറ്റു ചിലത് വ്യതിയാനങ്ങളെ വർധിപ്പിക്കുകയും വ്യവസ്ഥയെ നിർണ്ണായക അതിരിലേക്ക് വേഗത്തിൽ അടുപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ജീവശരീരത്തിലെ താപനിയന്ത്രണം സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രതികരണചക്രത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. ശരീരതാപനില ഉയരുമ്പോൾ അതിനെ കുറയ്ക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ സജീവമാകുന്നു. അതേസമയം ഒരു പകർച്ചവ്യാധിയിൽ രോഗാണുക്കളുടെ വർധന ശരീരത്തിലെ ചില പ്രതികരണങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും അവ വീണ്ടും രോഗാണുവളർച്ചയ്ക്ക് അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്താൽ സ്വയം ശക്തിപ്പെടുന്ന ചക്രം രൂപപ്പെടാം. സാമൂഹികജീവിതത്തിലും സമാനമായ പ്രക്രിയകൾ കാണാം. സാമ്പത്തിക അസമത്വം സാമൂഹിക അവിശ്വാസം വർധിപ്പിക്കുകയും അവിശ്വാസം സാമൂഹിക സഹകരണത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും അത് വീണ്ടും അസമത്വം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഇത്തരം ചക്രങ്ങൾ ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥിരതയെയോ അസ്ഥിരതയെയോ ഗണ്യമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാവി മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് അതിലെ ഘടകങ്ങളെ മാത്രം എണ്ണുന്നത് പോരാ; അവയ്ക്കിടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ തിരിച്ചറിയണം. സംയോജകബലത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ ഘടനയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. വിയോജകബലത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ചക്രങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സംഘടനയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ ഒരേ പ്രതികരണചക്രം പോലും വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാം. അതിനാൽ പ്രതികരണചക്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, അത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഘടനാപരമായ സാഹചര്യവും നിർണ്ണായകമാണ്.
സങ്കീർണ്ണതയിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവത്തിലേക്ക്(Complexity to Emergence)
ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടന ലളിതമായ ഘടനകളിൽനിന്ന് സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകളിലേക്ക് വികസിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഈ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ താഴ്ന്ന പാളിയിലെ ഘടകങ്ങളിൽ ഒറ്റയ്ക്കായി കാണാനാവില്ല. അനേകം ഘടകങ്ങൾ പ്രത്യേക രീതിയിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ അവയുടെ സംയോജിത പ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് പുതിയ സംഘടനാപരമായ ഗുണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഉദ്ഭവം.
ഒരു ജലതന്മാത്രയിൽ “ദ്രവത്വം” എന്ന ഗുണം ഒരു സ്വതന്ത്ര സവിശേഷതയായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അനേകം തന്മാത്രകൾ പ്രത്യേക താപനിലയിലും മർദ്ദത്തിലും പരസ്പരം ഇടപെടുമ്പോഴാണ് ദ്രവാവസ്ഥയുടെ ഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു നാഡീകോശത്തിൽ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ ഗുണം കണ്ടെത്താനാവില്ല. കോടിക്കണക്കിന് നാഡീകോശങ്ങൾ, അവയുടെ ബന്ധങ്ങൾ, ശരീരാവസ്ഥകൾ, ഇന്ദ്രിയവിവരങ്ങൾ, സ്മരണ, ഭാഷ, സാമൂഹിക ഇടപെടലുകൾ എന്നിവ പ്രത്യേക രീതിയിൽ ഏകോപിക്കുമ്പോഴാണ് ബോധത്തിന്റെ ഉയർന്ന സംഘടനാപരമായ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ഭവം താഴ്ന്ന പാളിയെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല. ഉയർന്ന പാളി താഴ്ന്ന പാളിയുടെ ഭൗതിക അടിത്തറയിൽനിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ രൂപപ്പെട്ടശേഷം അതിന് സ്വന്തം സംഘടനാനിയമങ്ങളും പ്രവർത്തനരീതികളും ഉണ്ടാകുന്നു. ഇതാണ് താഴ്ന്നതിൽനിന്നുള്ള ഉദ്ഭവവും ഉയർന്നതിൽനിന്നുള്ള നിയന്ത്രണവും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക ബന്ധം.
ജീവന്റെ ഉദ്ഭവം(Origin of Life)
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും ഗൗരവമുള്ള പ്രയോഗങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ജീവന്റെ ഉദ്ഭവത്തെ വിശദീകരിക്കാനുള്ള ശ്രമം. ജീവൻ ദ്രവ്യത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുനിന്ന് ചേർക്കപ്പെട്ട ഒരു പ്രത്യേക സത്തയല്ല. നിർദ്ദിഷ്ട സാഹചര്യങ്ങളിൽ രാസവ്യവസ്ഥകളുടെ സങ്കീർണ്ണമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് സ്വയംസംഘടിതമായ പുതിയൊരു സംഘടനാരൂപമാണ് ജീവൻ എന്ന് ഈ സമീപനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.
ആദ്യകാല ഭൂമിയിൽ ഊർജപ്രവാഹങ്ങളും രാസവൈവിധ്യവും വിവിധതരം തന്മാത്രകളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളും ക്രമേണ സങ്കീർണ്ണമായ രാസശൃംഖലകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയിരിക്കാം. ചില രാസവ്യവസ്ഥകൾ മറ്റുള്ളവയെക്കാൾ കൂടുതൽ സ്ഥിരത കൈവരിക്കുകയും സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനോ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് ഊർജം സ്വീകരിച്ച് സ്വന്തം സംഘടന നിലനിർത്തുന്നതിനോ കഴിയുന്ന ഘടനകൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തിരിക്കാം. ഇവിടെ സംയോജകബലം സംഘടനയെ നിലനിർത്തുമ്പോൾ വിയോജകബലം ഊർജപ്രവാഹവും വ്യതിയാനവും നൽകുന്നു. ഈ രണ്ടു പ്രവണതകളുടെ പ്രത്യേക ക്രമീകരണത്തിൽനിന്ന് ജീവന്റെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം സാധ്യമായിരിക്കാം.
ജീവൻ അതിനാൽ വെറും രാസവസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല. ജീവവ്യവസ്ഥ സ്വയം നിലനിർത്തുന്ന, പരിസ്ഥിതിയുമായി വസ്തുവും ഊർജവും കൈമാറുന്ന, സ്വന്തം ഘടന പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന, വ്യതിയാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സങ്കീർണ്ണ സംഘടനയാണ്. അതിന്റെ പ്രത്യേകത ഘടകങ്ങളിൽ അല്ല, ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സ്വയംനിയന്ത്രിത ബന്ധക്രമത്തിലാണ്.
പരിണാമം(Evolution)
ജീവൻ ഉദ്ഭവിച്ചതിനുശേഷം അതിന്റെ ചരിത്രം വീണ്ടും ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രക്രിയയായി തുടരുന്നു. ജനിതകസ്ഥിരത ജീവിയുടെ ഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ജനിതകവ്യതിയാനം പുതിയ രൂപങ്ങളുടെ സാധ്യത തുറക്കുന്നു. പാരമ്പര്യം സംയോജകബലത്തിന്റെ തുടർച്ചയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ വ്യതിയാനവും തിരഞ്ഞെടുപ്പും വിയോജകബലത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഇവയുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിലൂടെയാണ് പരിണാമം നടക്കുന്നത്.
വ്യതിയാനം ഇല്ലെങ്കിൽ ജീവിവർഗങ്ങൾക്ക് പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള കഴിവ് പരിമിതമായിരിക്കും. എന്നാൽ സ്ഥിരതയില്ലാത്ത അതിരുകടന്ന വ്യതിയാനം ജീവിയുടെ സംഘടനയെ തന്നെ തകർക്കും. അതിനാൽ പരിണാമവിജയം സാധാരണയായി സ്ഥിരതയും വ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം നിലവിലുള്ള ജീവരൂപങ്ങളിലെ ചില ഗുണങ്ങളെ അനുകൂലിക്കുകയും മറ്റുള്ളവയെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദീർഘകാലംകൊണ്ട് ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങൾ രൂപപ്പെടാം.
ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ പരിണാമം ഒരു മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയല്ല. അതിന് മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിച്ച അന്തിമരൂപമില്ല. എന്നാൽ അത് പൂർണ്ണമായും യാദൃശ്ചികവുമല്ല. ജനിതകഘടന, പരിസ്ഥിതി, ഊർജലഭ്യത, മത്സരബന്ധങ്ങൾ, സഹകരണം, വികസനപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്ന് സാധ്യതകളുടെ ഒരു പരിധി നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതിനുള്ളിൽ ചരിത്രപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലൂടെയാണ് പുതിയ രൂപങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം(Origin of Consciousness)
ജീവപരിണാമത്തിലെ ഒരു ഉയർന്ന സംഘടനാപരമായ ചാട്ടമാണ് ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം. ബോധത്തെ ദ്രവ്യത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച സ്വതന്ത്ര സത്തയായി കാണേണ്ട ആവശ്യമില്ല. പകരം, അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ നാഡീപ്രവർത്തനങ്ങൾ ഒരു പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ അവ സ്വയം പ്രതിനിധീകരിക്കാനും പരിസ്ഥിതിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കാനും സ്വന്തം പ്രവർത്തനങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാനും അവയെ നിയന്ത്രിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു പുതിയ സംഘടനാതലം രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ പുതിയ സംഘടനയാണ് ബോധത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ.
ഇവിടെ സംയോജകബലം അനേകം നാഡീപ്രക്രിയകളെ ഏകോപിതമായ പ്രവർത്തനരൂപത്തിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. വിയോജകബലം പുതിയ ഇന്ദ്രിയവിവരങ്ങൾ, ആന്തരിക ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ, ഓർമ്മകളുടെ പുനഃസംഘടന, പുതിയ ബന്ധങ്ങളുടെ രൂപീകരണം എന്നിവയിലൂടെ മനസ്സിനെ തുറന്ന നിലയിൽ നിലനിർത്തുന്നു. അതിനാൽ ബോധം പൂർണ്ണമായ ഏകതയുമല്ല, പൂർണ്ണമായ ചിതറലുമല്ല. ഏകീകൃത അനുഭവം സാധ്യമാക്കുന്നത്ര സംയോജിതവും പഠനം, സൃഷ്ടി, പൊരുത്തപ്പെടൽ എന്നിവ സാധ്യമാക്കുന്നത്ര തുറന്നതുമായ ചലനാത്മക സംഘടനയാണ് അത്.
ബോധത്തിന്റെ മറ്റൊരു നിർണായക സവിശേഷത സ്വയംപരാമർശിതത്വം ആണ്. ഒരു നാഡീവ്യവസ്ഥ പുറംലോകത്തെ മാത്രം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല; സ്വന്തം ആന്തരികാവസ്ഥകളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ അവസ്ഥ, വികാരങ്ങൾ, സ്മരണകൾ, പ്രതീക്ഷകൾ, തീരുമാനങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു ആന്തരിക ലോകത്തിന്റെ രൂപീകരണം നടക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ദ്രവ്യം സ്വന്തം സംഘടനയെ ഒരു പരിധിവരെ സ്വയം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന നിലയിലേക്ക് ഉയരുന്നു.
ഭാഷ, ബോധം, സമൂഹം
മനുഷ്യബോധത്തെ വ്യക്തിയുടെ മസ്തിഷ്കത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം അടച്ചുവയ്ക്കുന്നത് അതിന്റെ സാമൂഹിക ഉദ്ഭവത്തെ അവഗണിക്കുന്നതാണ്. മനുഷ്യന്റെ മസ്തിഷ്കം ബോധത്തിന് ജൈവപരമായ അടിത്തറ നൽകുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കവും ഘടനയും ഭാഷ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, സംസ്കാരം, ഉൽപ്പാദനപ്രവർത്തനം, ചരിത്രാനുഭവം എന്നിവയിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്നു.
ഭാഷ വ്യക്തിഗത അനുഭവത്തെ സാമൂഹികമായി പങ്കിടാവുന്ന ചിഹ്നക്രമമാക്കി മാറ്റുന്നു. ഒരാളുടെ അനുഭവം മറ്റൊരാളിലേക്ക് കൈമാറാനും തലമുറകളിലൂടെ അറിവ് നിലനിർത്താനും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കാനും ഭാഷ സഹായിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഭാഷ ഒരു ആശയവിനിമയ ഉപകരണം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ സാമൂഹികസംഘടനയുടെ പ്രധാന ഘടകമാണ്.
ഇവിടെ വീണ്ടും പാളികളിലൂടെയുള്ള കാരണത പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ ജൈവഘടന ഭാഷ പഠിക്കാൻ ആവശ്യമായ ശേഷി നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഭാഷാപരമായ സാമൂഹികപരിസ്ഥിതി തന്നെ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ വികസനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. സാമൂഹികപ്രവർത്തനം ബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ബോധം വീണ്ടും സാമൂഹികപ്രവർത്തനത്തെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. വ്യക്തിയും സമൂഹവും അതിനാൽ പരസ്പരം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക ഏകതയാണ്.
സമൂഹം ഒരു ക്വാണ്ടം പാളിയായി
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സമൂഹം വ്യക്തികളുടെ ഒരു യാന്ത്രിക കൂട്ടമല്ല. വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം, ആശയവിനിമയം, അധികാരം, സഹകരണം, സംഘർഷം, സ്ഥാപനങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, സംസ്കാരം തുടങ്ങിയ ബന്ധങ്ങൾ പ്രത്യേക രീതിയിൽ സംഘടിക്കുമ്പോൾ ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക പാളി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ പാളിക്ക് അതിന്റേതായ നിയമാനുസൃതതകളുണ്ട്.
സമൂഹത്തിന്റെ ഘടന വ്യക്തികളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; അതേസമയം വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം സമൂഹഘടനയെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഏകദിശയിലുള്ളതല്ല. വ്യക്തി സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപ്പന്നവുമാണ്, അതേസമയം സമൂഹത്തെ മാറ്റുന്ന പ്രവർത്തനശക്തിയുമാണ്. ഈ പരസ്പരബന്ധത്തിലാണ് സാമൂഹികചരിത്രത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മകത നിലനിൽക്കുന്നത്.
സാമൂഹികസ്ഥിരതയും അതേ രീതിയിൽ ചലനാത്മകമാണ്. നിയമങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരികശീലങ്ങൾ എന്നിവ സമൂഹത്തിൽ സംയോജകബലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികസനം, സാമ്പത്തികവിരോധങ്ങൾ, പുതിയ സാമൂഹികാവശ്യങ്ങൾ, അധികാരസംഘർഷങ്ങൾ എന്നിവ വിയോജകബലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു പരിധിവരെ നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ ഈ സമ്മർദ്ദങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. എന്നാൽ അവയുടെ നിയന്ത്രണശേഷി ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ സാമൂഹികവൈരുധ്യങ്ങൾ മൂർച്ഛിക്കുകയും ഘടനാപരമായ മാറ്റത്തിനുള്ള സാഹചര്യം രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
സാമൂഹിക വിപ്ലവവും ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടവും
സാമൂഹികവിപ്ലവത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഒരു വലിയതോതിലുള്ള ഘട്ടപരിവർത്തനം ആയി കാണാം. അതിന് അർത്ഥം എല്ലാ സാമൂഹികമാറ്റങ്ങളും ഒരേ രീതിയിൽ വിപ്ലവകരമാണെന്നല്ല. ക്രമേണ നടക്കുന്ന പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കും വേഗത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ പുനഃസംഘടനകൾക്കും വ്യത്യാസമുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനവിരോധങ്ങൾ അതിന്റെ സ്ഥാപനപരമായ നിയന്ത്രണശേഷിയെ മറികടക്കുമ്പോൾ മാറ്റം ഗുണപരമായ രൂപം സ്വീകരിക്കാം.
ഇത്തരമൊരു പരിവർത്തനം പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും അതിന്റെ കാരണങ്ങൾ ദീർഘകാലംകൊണ്ട് ശേഖരിക്കപ്പെട്ടവയായിരിക്കും. സാമ്പത്തിക അസമത്വം, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിലെ വൈരുധ്യം, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധിത്വത്തിലെ പ്രതിസന്ധി, സാങ്കേതികപരിവർത്തനം, ജനങ്ങളുടെ ബോധത്തിലെ മാറ്റം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ സാമൂഹിക സംഘർഷത്തിന്റെ തീവ്രത ഉയരാം. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ആ വൈരുധ്യങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ സാമൂഹികഘടനയുടെ പുനഃസംഘടന അനിവാര്യമാകാം.
ഇവിടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടം യാദൃശ്ചികമായ പൊട്ടിത്തെറിയല്ല. അത് ചരിത്രപരമായി പാകപ്പെട്ട വൈരുധ്യങ്ങളുടെ സാന്ദ്രമായ പ്രകടനമാണ്. എന്നാൽ അതിന്റെ കൃത്യമായ സമയവും രൂപവും മുൻകൂട്ടി യാന്ത്രികമായി നിർണ്ണയിക്കാനാവില്ല. നിരവധി സാധ്യതകൾ നിലനിൽക്കും; പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങൾ അവയിൽ ഒന്നിനെ യാഥാർഥ്യമാക്കും. അതിനാൽ സാമൂഹികചരിത്രത്തിൽ നിയമാനുസൃതതയും അനിശ്ചിതത്വവും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു.
പുതിയ ക്രമത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം
പഴയ ഘടന തകരുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് അനിവാര്യമായി ക്രമരഹിതമായ അവസ്ഥ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. പലപ്പോഴും പഴയ ഘടനയിലെ ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലൂടെ പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് ഉദ്ഭവക്രമം. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ മുൻകാല സംഘടനയുടെ തകർച്ച പുതിയ സംഘടനയുടെ സാധ്യത തുറക്കുന്നു. എന്നാൽ ഏത് പുതിയ ക്രമമാണ് രൂപപ്പെടുക എന്നത് നിലവിലുള്ള ഘടകങ്ങൾ, ഊർജപ്രവാഹങ്ങൾ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി, ചരിത്രപരമായ സാധ്യതകൾ എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
പുതിയ ക്രമം പഴയതിന്റെ ലളിതമായ ആവർത്തനമല്ല. അതിന് പുതിയ സ്ഥിരതാപരിധികളും പുതിയ കാരണബന്ധങ്ങളും പുതിയ പ്രതികരണചക്രങ്ങളും പുതിയ സാധ്യതകളും ഉണ്ടായിരിക്കും. എന്നാൽ പഴയ ഘടനയുടെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും ഇല്ലാതാകുന്നുമില്ല. ചിലത് പുതിയ ക്രമത്തിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടും; ചിലത് രൂപാന്തരപ്പെടും; ചിലത് പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടും. ഇതാണ് ഉന്നമിത പുനഃസംഘടന അഥവാ മുൻഘടനയുടെ സംരക്ഷണവും നിഷേധവും അതിജീവനവും ഒരുമിച്ച് നടക്കുന്ന പ്രക്രിയ.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏകീകൃത ചലനരൂപം
ഇതുവരെ വികസിപ്പിച്ച ആശയങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് നോക്കുമ്പോൾ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാന ചലനരൂപം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. ദ്രവ്യത്തിന്റെ എല്ലാ സംഘടനാരൂപങ്ങളിലും സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അവയുടെ പരസ്പരവിരോധം വൈരുധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വൈരുധ്യത്തിന്റെ തീവ്രതയും വിതരണവും സംഘർഷചരിവ് രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ ചരിവുകൾ വർധിക്കുമ്പോൾ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ ദുർബലമാകുന്നു. സ്ഥിരതാപരിധി ചുരുങ്ങുന്നു. വ്യവസ്ഥ അതിന്റെ അതിരിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ അർധസ്ഥിരാവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് നിർണ്ണായക അതിർത്തി കടക്കുമ്പോൾ ഘട്ടപരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നു. പഴയ ഘടനയുടെ ചില ഘടകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചിലത് നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിൽനിന്ന് പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും പുതിയ ക്രമവും പുതിയ സ്ഥിരതയും രൂപപ്പെടുന്നു.
എന്നാൽ ഈ പുതിയ സ്ഥിരത അന്തിമമല്ല. പുതിയ ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ വീണ്ടും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടും. പുതിയ ഊർജപ്രവാഹങ്ങളും പുതിയ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളും പുതിയ സംഘർഷചരിവുകളും രൂപപ്പെടും. അതിനാൽ വികസനം ഒരു നേരെ മുന്നേറുന്ന രേഖയല്ല; സ്ഥിരത → വ്യതിയാനം → വൈരുധ്യശേഖരണം → അസ്ഥിരത → അതിർത്തി → ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടം → പുതിയ ക്രമം → പുതിയ സ്ഥിരത → പുതിയ വൈരുധ്യം എന്ന ആവർത്തിതവും എന്നാൽ ഓരോ തവണയും പുതിയ തലത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നതുമായ പ്രക്രിയയാണ്.
ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ദ്രവ്യത്തിന്റെ സ്വയംവികസനത്തിന്റെ പൊതുവായ വ്യാകരണം എന്നു വിളിക്കാവുന്നത്. ദ്രവ്യം ആദ്യം നിശ്ചലമായി നിലനിന്നശേഷം ചലിക്കുന്നതല്ല; അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് തന്നെ ചലനമാണ്. ചലനം വെറും സ്ഥാനമാറ്റമല്ല; ബന്ധങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടനയാണ്. പുനഃസംഘടന വെറും നാശമല്ല; പുതിയ സാധ്യതകളുടെ ഉദ്ഭവമാണ്. സാധ്യത വെറും അനിശ്ചിതത്വമല്ല; നിലവിലുള്ള ഘടനയിൽ നിക്ഷിപ്തമായ ഭാവിദിശകളുടെ മേഖലയാണ്. ഈ സാധ്യതകൾ നിർദ്ദിഷ്ട സാഹചര്യങ്ങളിൽ യാഥാർഥ്യമായി മാറുമ്പോൾ പുതിയ ഗുണങ്ങളും പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാന ദാർശനിക അവകാശവാദം ഇതാണ്: യാഥാർഥ്യം സ്ഥിരമായ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല; പരസ്പരം ബന്ധിതവും പാളികളായി സംഘടിതവും നിരന്തരം സ്വയം പുനഃസംഘടിതവുമായ ദ്രവ്യപ്രക്രിയയാണ്. അതിന്റെ ചലനത്തിന്റെ ഉറവിടം പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒരു അതീന്ദ്രിയ ശക്തിയല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ സ്വന്തം ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളാണ്. സംയോജകബലം രൂപവും തുടർച്ചയും നൽകുന്നു; വിയോജകബലം ചലനവും വ്യതിയാനവും പരിവർത്തനസാധ്യതയും നൽകുന്നു. ഇവയുടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഐക്യത്തിലാണ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും അതിന്റെ നിരന്തരമായ സൃഷ്ടിപരമായ പരിവർത്തനവും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്നത്.
അറിവും യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക ബന്ധം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ പ്രകൃതിയുടെ ചലനത്തെ വിശദീകരിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. അത് മനുഷ്യൻ യാഥാർഥ്യത്തെ എങ്ങനെ അറിയുന്നു എന്ന അടിസ്ഥാനപ്രശ്നത്തെയും പുതിയ രീതിയിൽ സമീപിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. അറിവ് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ നിശ്ചലമായ ഒരു പകർപ്പ് അല്ല. മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലിൽ രൂപപ്പെടുന്ന, തിരുത്തപ്പെടുന്ന, വികസിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയാണ് അറിവ്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ നിരീക്ഷിക്കുന്നു; പരീക്ഷിക്കുന്നു; സിദ്ധാന്തങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു; ആ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രകൃതിയിൽ ഇടപെടുന്നു; ആ ഇടപെടലിൽ ലഭിക്കുന്ന പുതിയ ഫലങ്ങൾ പഴയ ധാരണകളെ തിരുത്തുന്നു. അതിനാൽ അറിവിന്റെ വികാസവും ഒരു പ്രതികരണചക്രമാണ്. യാഥാർഥ്യം അറിവിനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; വികസിച്ച അറിവ് മനുഷ്യന്റെ പ്രവർത്തനശേഷിയെ വർധിപ്പിക്കുന്നു; ആ പ്രവർത്തനം വീണ്ടും യാഥാർഥ്യത്തെ മാറ്റുകയും അതിലൂടെ പുതിയ അറിവിന്റെ ആവശ്യകത സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ വെറും തെറ്റായ ആശയങ്ങളെ ശരിയായ ആശയങ്ങൾ മാറ്റിസ്ഥാപിച്ച ഒരു രേഖീയ യാത്രയായി കാണുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. ഓരോ ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തവും ഒരു പ്രത്യേക ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ ലഭ്യമായ തെളിവുകളും അളവുകോലുകളും ആശയരീതികളും സാങ്കേതികശേഷികളും ചേർന്നുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു താൽക്കാലിക സ്ഥിരതയാണ്. പുതിയ നിരീക്ഷണങ്ങളും പരീക്ഷണങ്ങളും പഴയ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പരിധികളെ വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അറിവിന്റെ ഘടനയിൽ വൈരുധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. ആ വൈരുധ്യം പരിഹരിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ പുതിയ ആശയരൂപങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ന്യൂട്ടണിയൻ യാന്ത്രികതയുടെ പരിധികളിൽനിന്ന് ആപേക്ഷികതയും ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രവും ഉദ്ഭവിച്ചതും ഇതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പഴയതിനെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; അതിന്റെ പ്രയോഗപരിധിയെ പുനർനിർവചിക്കുകയും കൂടുതൽ വിശാലമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു.
നിരീക്ഷകനും നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതും
ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രം അറിവിന്റെ ഈ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയ്ക്ക് കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ ഒരു ഭൗതിക അടിത്തറ നൽകുന്നു. സൂക്ഷ്മലോകത്തിൽ അളക്കൽ ഒരു നിഷ്ക്രിയമായ “നോക്കിക്കാണൽ” മാത്രമല്ല. അളക്കൽ പ്രക്രിയയിൽ അളക്കുന്ന ഉപകരണവും അളക്കപ്പെടുന്ന വ്യവസ്ഥയും തമ്മിൽ ഭൗതിക ഇടപെടൽ സംഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം വ്യവസ്ഥയുടെ മുൻനിലയോടൊപ്പം അളക്കൽ ക്രമീകരണത്തെയും ആശ്രയിക്കുന്നു. ഇതിനെ തെറ്റായി “മനുഷ്യബോധമാണ് യാഥാർഥ്യത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്” എന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കേണ്ടതില്ല. കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറയേണ്ടത്, നമുക്ക് ലഭിക്കുന്ന അറിവ് വ്യവസ്ഥയും അളക്കൽ സാഹചര്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽനിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത് എന്നതാണ്.
ഇത് ദാർശനികമായി വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യത്യാസമാണ്. യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിന്റെ സൃഷ്ടിയല്ല; എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ അറിവ് യാഥാർഥ്യത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ബന്ധാത്മക പ്രവേശനമാണ്. നാം അറിയുന്നത് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ എല്ലാ സാധ്യതകളെയും ഒരേസമയം പിടിച്ചെടുക്കുന്ന ഒരു സർവജ്ഞ ദൃഷ്ടികോണത്തിലൂടെയല്ല. നിർദ്ദിഷ്ട ചോദ്യങ്ങൾ, നിർദ്ദിഷ്ട ഉപകരണങ്ങൾ, നിർദ്ദിഷ്ട അളവുകൾ, നിർദ്ദിഷ്ട സിദ്ധാന്തങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെയാണ് നാം യാഥാർഥ്യത്തെ സമീപിക്കുന്നത്. ഓരോ പുതിയ രീതിയും യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പുതിയ വശങ്ങൾ തുറന്നുകാട്ടുകയും അതോടൊപ്പം പുതിയ പരിധികളും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സാധ്യതയും യാഥാർഥ്യവും
ക്വാണ്ടം ലോകത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദാർശനികമായ പ്രത്യേകതകളിലൊന്നാണ് സാധ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനപരമായ പങ്ക്. ഒരു ക്വാണ്ടം വ്യവസ്ഥയുടെ അവസ്ഥയെ പലപ്പോഴും ഒരു നിശ്ചിത ഫലമായി മാത്രം വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; വിവിധ ഫലങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത സാധ്യതകൾ നിലനിൽക്കും. അളക്കൽ സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട ഫലം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ “സാധ്യത” വെറും മനുഷ്യന്റെ അറിവില്ലായ്മയാണോ, അതോ പ്രകൃതിയുടെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവത്തിന്റെ ഭാഗമാണോ എന്നത് വ്യാഖ്യാനശാസ്ത്രത്തിലെ സങ്കീർണ്ണമായ ചർച്ചയാണ്. എന്നാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഒരു പ്രധാന ആശയം ഇവിടെ നിന്ന് വികസിപ്പിക്കാം: സാധ്യതയും യാഥാർഥ്യവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായിരുന്നാലും വേർതിരിക്കാനാവാത്ത അവസ്ഥകളാണ്.
ഒരു വിത്തിൽ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ സാധ്യത അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വിത്ത് വൃക്ഷമായി മാറുക അതിന്റെ ആന്തരിക ഘടനകൊണ്ട് മാത്രം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. മണ്ണ്, ജലം, താപനില, പ്രകാശം, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, പരിസ്ഥിതി തുടങ്ങിയ അനേകം ഘടകങ്ങൾ ആ സാധ്യത യാഥാർഥ്യമാകുമോ എന്ന് സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ സാധ്യത ഒരു ശൂന്യമായ അനിശ്ചിതത്വമല്ല; നിലവിലുള്ള ഘടനയിൽ നിക്ഷിപ്തമായെങ്കിലും പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാത്രമേ യാഥാർഥ്യമാകൂ എന്ന ഒരു സാധ്യതാമേഖലയാണ്.
ഇതുതന്നെയാണ് ചരിത്രത്തിലും സമൂഹത്തിലും കാണുന്നത്. ഒരു സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയിൽ നിരവധി ഭാവിസാധ്യതകൾ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കാം. എന്നാൽ അവയെല്ലാം ഒരുപോലെ യാഥാർഥ്യമാകാനുള്ള സാധ്യതയില്ല. നിലവിലുള്ള ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, വർഗബന്ധങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയശക്തികളുടെ തുലനം, ജനങ്ങളുടെ ബോധം, സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശക്തി, ബാഹ്യ സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവ സാധ്യതകളുടെ പരിധിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ സംഘടിത പ്രവർത്തനം ആ സാധ്യതകളിൽ ചിലതിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും മറ്റുള്ളവയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്വാതന്ത്ര്യവും അനിവാര്യതയും
ഇതിലൂടെ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ പഴയതും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ സ്വാതന്ത്ര്യം–അനിവാര്യത എന്ന പ്രശ്നത്തിലേക്ക് എത്താം. പ്രകൃതിയിൽ നിയമാനുസൃതതകൾ ഉണ്ടെന്നത് എല്ലാ സംഭവങ്ങളും മുൻകൂട്ടി ഒരു യന്ത്രം പോലെ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നല്ല. സങ്കീർണ്ണമായ വ്യവസ്ഥകളിൽ അനേകം സാധ്യതകൾ നിലനിൽക്കാം. എന്നാൽ അവ പരിധിയില്ലാത്ത സാധ്യതകളല്ല. വ്യവസ്ഥയുടെ ഘടന അവയ്ക്ക് ചില നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുന്നു.
മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും അതുപോലെ തന്നെയാണ്. മനുഷ്യൻ ചരിത്രത്തിന്റെ പുറത്തുനിന്ന് ചരിത്രത്തെ ഇഷ്ടാനുസരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നവനല്ല. അവൻ നിലവിലുള്ള ഭൗതികവും സാമൂഹികവുമായ സാഹചര്യങ്ങൾക്കുള്ളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ആ സാഹചര്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി അവയുടെ സാധ്യതകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ അവയെ മാറ്റാനുള്ള കഴിവ് മനുഷ്യനുണ്ട്. അതിനാൽ സ്വാതന്ത്ര്യം അനിവാര്യതയുടെ അഭാവമല്ല; അനിവാര്യതകളെയും സാധ്യതകളെയും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയിൽ ബോധപൂർവം ഇടപെടാനുള്ള കഴിവാണ്.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഇതിനെ സാധ്യതകളുടെ പരിധി, നിർണ്ണായക അതിർത്തി, പ്രതികരണചക്രം, ഘട്ടപരിവർത്തനം എന്നീ ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. മനുഷ്യപ്രവർത്തനം വ്യവസ്ഥയിലെ ചില സാധ്യതകളെ വർധിപ്പിക്കുകയും ചിലതിനെ കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ചെറിയ ഇടപെടൽ സാധാരണ സാഹചര്യത്തിൽ വലിയ ഫലം ഉണ്ടാക്കാതിരിക്കാം. എന്നാൽ വ്യവസ്ഥ ഇതിനകം തന്നെ അസ്ഥിരമായ ഒരു നിർണ്ണായക അതിർത്തിക്ക് സമീപമാണെങ്കിൽ അതേ ചെറിയ ഇടപെടൽ വലിയ ഘടനാപരമായ മാറ്റത്തിന് കാരണമാകാം.
അളവും ഗുണവും തമ്മിലുള്ള പരിവർത്തനം
ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദത്തിലെ അളവിൽനിന്ന് ഗുണത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം എന്ന തത്വത്തെ ആധുനിക സങ്കീർണ്ണതാശാസ്ത്രവും ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളും കൂടുതൽ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. താപനിലയിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുമ്പോൾ ഒരു വസ്തുവിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടനയിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാകണമെന്നില്ല. എന്നാൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട അതിർത്തി കടന്നാൽ അതേ വസ്തു മറ്റൊരു അവസ്ഥയിലേക്ക് മാറുന്നു. വെള്ളം ക്രമേണ ചൂടാകുന്നു; എന്നാൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട സാഹചര്യത്തിൽ അത് ദ്രവാവസ്ഥയിൽനിന്ന് വാതകാവസ്ഥയിലേക്ക് മാറുന്നു. ഇവിടെ അളവിലുള്ള തുടർച്ചയായ മാറ്റം ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട ഘട്ടത്തിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സാമൂഹികവും ജൈവികവുമായ വ്യവസ്ഥകളിലും ഇതേ പൊതുരൂപം കാണാം. സമ്മർദ്ദം കുറച്ചുകുറച്ച് വർധിക്കുമ്പോൾ ഒരു സംഘടന അതിനെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയും. എന്നാൽ സമ്മർദ്ദം ഒരു പരിധി കടന്നാൽ സംഘടനാപരമായ തകർച്ച സംഭവിക്കാം. പരിസ്ഥിതിയിലെ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ഒരു ജീവിവർഗം സഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം; എന്നാൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട പരിധിക്ക് അപ്പുറം അതിന്റെ ജനസംഖ്യ പെട്ടെന്ന് ഇടിയാം. സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥയിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ സാധാരണ വിപണിചലനങ്ങളായി തുടരാം; എന്നാൽ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുന്ന പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ വ്യാപകമായ പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നയിക്കാം.
ഇവിടെ ഒരു നിർണായക മുന്നറിയിപ്പുണ്ട്: എല്ലാ അളവിലുള്ള മാറ്റവും ഗുണപരമായ ചാട്ടത്തിലേക്ക് നയിക്കണമെന്നില്ല. ഒരു ഘട്ടപരിവർത്തനം സംഭവിക്കണമെങ്കിൽ നിർദ്ദിഷ്ട ഘടനാപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ “ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ഒടുവിൽ എപ്പോഴും വിപ്ലവമാകും” എന്ന ലളിതവൽക്കരണമായി കാണരുത്. ഘടന, അതിരുകൾ, പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ, ബാഹ്യ സാഹചര്യങ്ങൾ, ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംയുക്തപ്രവർത്തനമാണ് ഗുണപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ സാധ്യത നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.
അരേഖീയതയും ചരിത്രവും
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന സംഭാവന അരേഖീയ ചലനം മനസ്സിലാക്കുന്നതിലാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥയിലെ കാരണവും ഫലവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എല്ലായ്പ്പോഴും അനുപാതികമായിരിക്കണമെന്നില്ല. ചെറിയ കാരണത്തിന് ചെറിയ ഫലവും വലിയ കാരണത്തിന് വലിയ ഫലവും എന്ന ലളിതനിയമം സങ്കീർണ്ണ വ്യവസ്ഥകളിൽ പലപ്പോഴും പരാജയപ്പെടുന്നു. ചിലപ്പോൾ ചെറിയ മാറ്റം വലിയ പരിവർത്തനത്തിന് തുടക്കമിടും; ചിലപ്പോൾ വലിയ ഇടപെടലുകൾ പോലും ഘടനാപരമായ പ്രതിരോധം കാരണം ചെറിയ ഫലത്തിൽ ഒതുങ്ങും.
ചരിത്രത്തിലെ പല നിർണായക സംഭവങ്ങളും ഇത്തരത്തിലുള്ള അരേഖീയ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു ചെറിയ രാഷ്ട്രീയസംഭവം ഇതിനകം സങ്കരിച്ചിരുന്ന സാമൂഹികവിരോധങ്ങളെ സജീവമാക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം സംഭവത്തിന്റെ വലുപ്പത്തെക്കാൾ വളരെ വലുതാകാം. മറുവശത്ത്, വലിയൊരു പരിഷ്കാരശ്രമം നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശക്തമായ പ്രതിരോധത്തെ മറികടക്കാൻ കഴിയാതെ പരിമിതഫലത്തിൽ അവസാനിക്കാം.
അതിനാൽ ചരിത്രപരമായ കാരണതയെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ സംഭവത്തിന്റെ തൽക്ഷണ രൂപം മാത്രം പരിശോധിക്കുന്നത് പോരാ. അതിനു മുമ്പ് ദീർഘകാലംകൊണ്ട് രൂപപ്പെട്ട ഘടനാപരമായ സമ്മർദ്ദങ്ങളും മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന സാധ്യതകളും പ്രതികരണചക്രങ്ങളും കണ്ടെത്തണം. ദൃശ്യമാകുന്ന സംഭവം പലപ്പോഴും ദീർഘകാലം ശേഖരിച്ച വൈരുധ്യങ്ങളുടെ ഉപരിതലപ്രകടനം മാത്രമായിരിക്കും.
പ്രവചനത്തിന്റെ പരിധികൾ
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത പ്രവചനത്തെ നിരാകരിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ പ്രവചനത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായി നിർവചിക്കുന്നു. ലളിതമായ വ്യവസ്ഥകളിൽ കൃത്യമായ പ്രവചനങ്ങൾ സാധ്യമായേക്കാം. എന്നാൽ സങ്കീർണ്ണവും തുറന്നതുമായ വ്യവസ്ഥകളിൽ ഭാവിയെ ഒരു ഏക ഫലമായി പ്രവചിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും അസാധ്യമാണ്. പകരം, സാധ്യതകളുടെ പരിധിയും നിർണ്ണായക അതിരുകളും അപകടസാധ്യതകളും സാധ്യതയുള്ള ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളും തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനം.
കാലാവസ്ഥ, പരിസ്ഥിതി, സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ, രോഗവ്യാപനം, സമൂഹപരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം വളരെ കൂടുതലാണ്. “എന്ത് സംഭവിക്കും?” എന്ന ഒരൊറ്റ ചോദ്യത്തിന് പകരം “ഏതു സാഹചര്യങ്ങളിൽ എന്തൊക്കെ സംഭവിക്കാം?”, “ഏത് പരിധികൾ കടന്നാൽ വ്യവസ്ഥയുടെ പെരുമാറ്റം മാറും?”, “ഏത് പ്രതികരണചക്രങ്ങളാണ് അപകടസാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്നത്?”, “ഏത് ഇടപെടലുകൾ വ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ സ്ഥിരതയുള്ള പാതയിലേക്ക് തിരിക്കാം?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളാണ് കൂടുതൽ പ്രയോജനപ്രദം.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ശാസ്ത്രീയ പ്രവചനം ഭാവിയെ ഒരു നിശ്ചിത വിധിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതല്ല. അത് സാധ്യതകളുടെ ഭൂപടം നിർമ്മിക്കുകയാണ്. ആ ഭൂപടം മനുഷ്യ ഇടപെടലിന് ദിശ നൽകുന്നു. അറിവും പ്രവർത്തനവും ഇവിടെ വീണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്നു: കൂടുതൽ കൃത്യമായ അറിവ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ ഇടപെടൽ സാധ്യമാക്കുന്നു; പുതിയ ഇടപെടലുകൾ പുതിയ വിവരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ആ വിവരങ്ങൾ അറിവിനെ വീണ്ടും പരിഷ്കരിക്കുന്നു.
മനുഷ്യപ്രവർത്തനം: ദ്വന്ദ്വാത്മക ഇടപെടൽ
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ സാമൂഹികപ്രാധാന്യം ഏറ്റവും വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ പുറത്തുള്ള ഒരു നിരീക്ഷകനല്ല. അവൻ പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ ഒരു ഉയർന്ന സംഘടനാരൂപമാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ പ്രവർത്തനം പ്രകൃതിയുമായി നടക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക ഇടപെടലാണ്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയിൽനിന്ന് വസ്തുക്കളും ഊർജവും സ്വീകരിക്കുന്നു; അവയെ ഉൽപ്പാദനത്തിലൂടെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നു; അതേ സമയം തന്റെ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളെയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും മാറ്റുന്നു.
എന്നാൽ പ്രകൃതിയെയും സമൂഹത്തെയും മനുഷ്യന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം അനന്തമായി രൂപപ്പെടുത്താനാവില്ല. ഓരോ ഇടപെടലിനും ഘടനാപരമായ പരിധികളുണ്ട്. പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയെ അവഗണിച്ചുള്ള ഉൽപ്പാദനം പരിസ്ഥിതിവിരോധം സൃഷ്ടിക്കും. സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ യാഥാർഥ്യങ്ങളെ അവഗണിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ പ്രതീക്ഷിക്കാത്ത പ്രതികരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. അതിനാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ പരിവർത്തനാത്മകമായ പ്രവർത്തനം വസ്തുനിഷ്ഠമായ വൈരുധ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി അവയുടെ ഉള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രവർത്തനമാണ്.
ഇവിടെയാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക ശാസ്ത്രീയചിന്തയും യാന്ത്രികചിന്തയും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാനവ്യത്യാസം. യാന്ത്രികചിന്ത ഒരു വ്യവസ്ഥയെ പുറത്തുനിന്ന് നിയന്ത്രിക്കാവുന്ന യന്ത്രമായി കാണുന്നു. ദ്വന്ദ്വാത്മകചിന്ത വ്യവസ്ഥയെ സ്വന്തം ആന്തരിക ചലനങ്ങളുള്ള സജീവസംഘടനയായി കാണുന്നു. അതിനെ മാറ്റാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആദ്യം അതിന്റെ ആന്തരിക ബന്ധങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കണം. മാറ്റത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ ഇടപെടൽ പലപ്പോഴും ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിപ്രയോഗമല്ല; മറിച്ച് വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക ചലനരീതിയിൽ നിർണായകമായ സ്ഥാനത്ത് നടത്തുന്ന ചെറിയെങ്കിലും ശരിയായ ഇടപെടലാണ്.
ദ്രവ്യം, ജീവൻ, ബോധം, സമൂഹം: പാളികൾ തമ്മിലുള്ള ഉദ്ഭവത്തിന്റെ ഏകീകൃത ചലനം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പൂർണ്ണമായ പ്രാധാന്യം മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ, യാഥാർഥ്യത്തെ വേർതിരിച്ചുനിൽക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമായി കാണുന്നതിൽനിന്ന് മാറി, പരസ്പരം ബന്ധിതവും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്നതുമായ സംഘടനാതലങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. ദ്രവ്യം → കണം → ആറ്റം → തന്മാത്ര → ജീവകോശം → ജീവി → ബോധം → സാമൂഹികബന്ധം → സംസ്കാരം → സാങ്കേതികവിദ്യ എന്ന ക്രമം ഒരു ലളിതമായ ഏണിയല്ല. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും താഴത്തെ തലത്തിലുള്ള ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധരീതിയിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും അതിലൂടെ മുമ്പില്ലാത്ത ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഉയർന്ന തലത്തെ താഴത്തെ തലത്തിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി ചുരുക്കാനാവില്ല; അതേസമയം ഉയർന്ന തലത്തിന് താഴത്തെ ഭൗതിക അടിത്തറയിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു അസ്തിത്വവും നൽകാനാവില്ല. ഈ രണ്ടിനുമിടയിലെ ഏകതയും വ്യത്യാസവും തന്നെയാണ് പാളികളുള്ള യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവം.
ആറ്റങ്ങൾ തന്മാത്രകളായി സംഘടിക്കുമ്പോൾ ആറ്റങ്ങളിൽ ഒറ്റയ്ക്കു കാണാത്ത പുതിയ ബന്ധഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. തന്മാത്രകൾ സങ്കീർണ്ണമായ ശൃംഖലകളായി സംഘടിക്കുമ്പോൾ സ്വയംപ്രതികരണം, വിവരസംഭരണം, ഊർജവിനിമയം തുടങ്ങിയ പുതിയ കഴിവുകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇത്തരം രാസസംഘടനകൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ സ്വയംസംഘടനയിലെത്തുമ്പോൾ ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ജീവൻ നിലവിലുള്ളപ്പോൾ തന്നെ പദാർത്ഥത്തിന്റെ പഴയ നിയമങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; മറിച്ച് അവയുടെ മേൽ പുതിയ നിയന്ത്രണബന്ധങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. കോശത്തിലെ തന്മാത്രകൾ ഭൗതിക-രാസനിയമങ്ങൾക്കു വിധേയമായിത്തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവയുടെ പ്രവർത്തനഫലം കോശത്തിന്റെ സമഗ്രസംഘടന നിർണ്ണയിക്കുന്ന പുതിയ ബന്ധവലയത്തിനുള്ളിലാണ് പ്രകടമാകുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ഒരു കോശത്തെ അതിലെ ഓരോ തന്മാത്രയെയും വേർതിരിച്ച് പഠിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തത്.
ഇതേ ദ്വന്ദ്വാത്മകത ജീവിയിൽനിന്ന് ബോധത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിലും കാണാം. നാഡീകോശങ്ങളുടെ വൈദ്യുത-രാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ ബോധത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറയാണ്. എന്നാൽ ഒരു പ്രത്യേക നാഡീകോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ “വേദന”, “ഓർമ്മ”, “അർത്ഥം”, “സ്വയം” തുടങ്ങിയ അനുഭവഗുണങ്ങൾ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല. കോടിക്കണക്കിന് നാഡീകോശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണ ബന്ധങ്ങളും ശരീരാവസ്ഥകളും ഇന്ദ്രിയവിവരങ്ങളും ഓർമ്മകളും പ്രവചനങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും പരസ്പരം സംയോജിക്കുമ്പോഴാണ് ബോധത്തിന്റെ ഉയർന്ന സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ബോധത്തെ ഒരു അമൂർത്തമായ ആത്മീയ വസ്തുവായി കണക്കാക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല; അതേ സമയം അതിനെ ഒറ്റപ്പെട്ട നാഡീകോശങ്ങളുടെ രാസപ്രവർത്തനമായി ചുരുക്കുന്നതും ശാസ്ത്രീയമായി പര്യാപ്തമല്ല. ബോധം സംഘടിത ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഒരു ഉയർന്ന ഗുണമാണ്.
ബോധം ഒരു സ്വയംസൂചക സംഘടനയായി
ബോധത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രത്യേകത അത് പുറംലോകത്തെ മാത്രം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്. അത് സ്വന്തം ആന്തരിക പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ഒരു പരിധിവരെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഒരു ജീവി പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം തിരിച്ചറിയുന്നു; അതനുസരിച്ച് പ്രതികരിക്കുന്നു; മുൻ അനുഭവങ്ങളെ ഓർമ്മിക്കുന്നു; ഭാവിയിലെ സാധ്യതകൾ കണക്കാക്കുന്നു; സ്വന്തം പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലങ്ങളെ വിലയിരുത്തുന്നു. ഈ സ്വയംസൂചനയുടെ വർധനവാണ് ബോധത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത വർധിക്കുന്നതിന്റെ ഒരു പ്രധാന സൂചകം. മനുഷ്യബോധത്തിൽ ഇത് ഭാഷ, സങ്കൽപം, ആത്മപരിശോധന, ശാസ്ത്രീയചിന്ത, ചരിത്രബോധം തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളിൽ വളരെ ഉയർന്ന നിലയിലെത്തുന്നു.
ഇവിടെ വീണ്ടും സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ നാഡീപ്രവർത്തനങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുന്ന സംയോജകബലം ഒരു ഏകീകൃത അനുഭവലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ ഇന്ദ്രിയവിവരങ്ങൾ, ഓർമ്മകൾ, വികാരങ്ങൾ, അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ, വിരുദ്ധചിന്തകൾ എന്നിവ വിയോജകബലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലവിലുള്ള മാനസികസംഘടനയെ നിരന്തരം വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. പൂർണ്ണമായ സംയോജനം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ബോധം മാറ്റമില്ലാത്ത ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയായേനേ. പൂർണ്ണമായ വിയോജനം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അനുഭവത്തിന്റെ ഏകീകരണം നഷ്ടപ്പെടുമായിരുന്നു. ആരോഗ്യകരമായ ബോധപ്രവർത്തനം ഈ രണ്ടിനുമിടയിലെ സജീവസമതുലിതാവസ്ഥയിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് പഠനം എന്നത് നിലവിലുള്ള മാനസികഘടനയിൽ പുതിയ വിവരങ്ങളെ ചേർക്കുന്നതു മാത്രമല്ല. പുതിയ വിവരങ്ങൾ പഴയ ധാരണകളുമായി വൈരുധ്യത്തിൽ വരുമ്പോൾ മാനസികസംഘടന തന്നെ പുനഃക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ശാസ്ത്രീയചിന്തയുടെ വളർച്ചയും ഇതേ രീതിയിലാണ് നടക്കുന്നത്. പഴയ ആശയം → പുതിയ തെളിവ് → വൈരുധ്യം → വിമർശനം → പുനഃസംഘടന → പുതിയ ധാരണ എന്ന ചക്രം വ്യക്തിയുടെ ബോധത്തിലും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലും ഒരുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഭാഷയും സാമൂഹികബോധവും
മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംഘടനയിൽ ഭാഷയ്ക്ക് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. ഭാഷ വ്യക്തിഗത മസ്തിഷ്കത്തിനുള്ളിലെ ഒരു ശാരീരികപ്രക്രിയ മാത്രമല്ല; അത് തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറപ്പെടുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ സംഭരണിയും പുനർസംഘടനയ്ക്കുള്ള ഉപകരണവുമാണ്. ഒരു മനുഷ്യൻ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ അവൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ആശയങ്ങൾ ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ട സാമൂഹിക അറിവിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ വ്യക്തിബോധം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായും വ്യക്തിഗതമല്ല. അതിന്റെ ഘടനയിൽ സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രവും ഭാഷയും ഉൽപ്പാദനരീതിയും വിദ്യാഭ്യാസവും സംസ്കാരവും സാങ്കേതികവിദ്യയും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഇവിടെ പാളി-ബന്ധത്തിന്റെ ഇരുവഴിത്തിരിവ് വളരെ വ്യക്തമാണ്. സമൂഹം വ്യക്തിയുടെ ബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; എന്നാൽ വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം സമൂഹത്തെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭാഷ മനുഷ്യചിന്തയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു ഘടനയായിരിക്കുമ്പോഴും പുതിയ ആശയങ്ങൾ ഭാഷയെ തന്നെ വികസിപ്പിക്കുന്നു. സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങൾ വ്യക്തികളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുമ്പോഴും സംഘടിതമായ മനുഷ്യപ്രവർത്തനം ആ സ്ഥാപനങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കാരണവും ഫലവും എന്ന ഏകദിശബന്ധമല്ല; പരസ്പരം പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു പ്രതികരണചക്രമാണ്.
സാങ്കേതികവിദ്യ: മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ ബാഹ്യവൽക്കരണം
സാങ്കേതികവിദ്യയെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ചട്ടക്കൂടിൽ കാണുമ്പോൾ അതിനെ വെറും ഉപകരണങ്ങളുടെ ശേഖരമായി കാണാനാവില്ല. മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ പ്രവർത്തനശേഷി ഭൗതികരൂപത്തിൽ പുറത്തേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക-ഭൗതിക സംഘടനയാണ് സാങ്കേതികവിദ്യ. ചക്രം മനുഷ്യന്റെ ചലനശേഷിയെ വികസിപ്പിച്ചു; എഴുത്ത് ഓർമ്മയുടെ സാമൂഹികശേഷിയെ വികസിപ്പിച്ചു; അച്ചടി അറിവിന്റെ പുനരുത്പാദനശേഷിയെ വികസിപ്പിച്ചു; വൈദ്യുത ആശയവിനിമയം വിവരവിനിമയത്തിന്റെ വേഗത മാറ്റി; കമ്പ്യൂട്ടർ കണക്കുകൂട്ടലിന്റെയും വിവരസംസ്കരണത്തിന്റെയും ശേഷി വിപുലീകരിച്ചു.
ഇപ്പോൾ കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ വളർച്ച ഈ പ്രക്രിയയെ മറ്റൊരു ഗുണപരമായ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. കണക്കുകൂട്ടൽ, മാതൃക തിരിച്ചറിയൽ, ഭാഷാപരമായ വിശകലനം, തീരുമാനസഹായം തുടങ്ങിയ ബൗദ്ധികപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ മനുഷ്യനിൽനിന്ന് യന്ത്രസംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റിവെക്കാൻ കഴിയുന്ന അവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനെ “യന്ത്രത്തിന് മനുഷ്യബോധം ലഭിച്ചു” എന്ന ലളിതമായ പ്രസ്താവനയായി കാണുന്നത് തെറ്റിദ്ധാരണ സൃഷ്ടിക്കും. കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ നിലവിലുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണമായ വിവരസംസ്കരണ ശേഷി പ്രകടിപ്പിച്ചാലും, മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും—സ്വാനുഭവം, ശരീരാധിഷ്ഠിതത, ചരിത്രബോധം, സാമൂഹികജീവിതം, മൂല്യനിർണ്ണയം, ജീവശാസ്ത്രപരമായ സ്വയംസംരക്ഷണം—അവയിൽ ഉണ്ടെന്ന് കരുതാൻ ശാസ്ത്രീയമായി മതിയായ തെളിവില്ല.
എന്നാൽ അതിനേക്കാൾ പ്രധാനപ്പെട്ട മറ്റൊരു ചോദ്യം ഉയരുന്നു: മനുഷ്യൻ തന്റെ ബൗദ്ധികപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ചില ഘടകങ്ങളെ യന്ത്രങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുമ്പോൾ മനുഷ്യനും സാങ്കേതികവിദ്യയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ എന്ത് പുതിയ ദ്വന്ദ്വം രൂപപ്പെടുന്നു? ഇതിന്റെ ഉത്തരം കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ സാങ്കേതിക ശേഷിയിൽ മാത്രം ഇല്ല. അത് ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, ഉടമസ്ഥത, തൊഴിൽവിതരണം, അറിവിന്റെ നിയന്ത്രണം, സാമൂഹിക അധികാരം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സ്വയംസംഘടിത സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങളും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളും
കൃത്രിമബുദ്ധി, സ്വയംപ്രവർത്തിക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ, സ്വയംനിയന്ത്രിത ഉൽപ്പാദനസംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വളർച്ചയിൽ ഒരു പുതിയ വൈരുധ്യം ശക്തമാകുന്നു. ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിക്കുന്നു; അതേ സമയം മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ആവശ്യം ചില മേഖലകളിൽ കുറയുന്നു. ഒരു യന്ത്രം കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമ്പോൾ സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമായ മൊത്തം മനുഷ്യപ്രയത്നം കുറയ്ക്കാനുള്ള സാധ്യത ഉയരുന്നു. എന്നാൽ നിലവിലുള്ള സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിൽ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതോപാധി പലപ്പോഴും അവരുടെ തൊഴിൽവിൽപ്പനയുമായി ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ വർധന മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ സാധ്യതയായി മാറേണ്ടിടത്ത് തൊഴിലില്ലായ്മ, വരുമാനഅസമത്വം, സാമൂഹിക അസുരക്ഷ എന്നിവയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം.
ഇത് സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വതവേ നല്ലതോ ചീത്തയോ ആണെന്ന പ്രശ്നമല്ല. ഒരേ സാങ്കേതികവിദ്യ വ്യത്യസ്ത സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്ന യന്ത്രവൽക്കരണം ഒരു സമൂഹത്തിൽ ജോലി സമയം കുറച്ച് കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രസമയം സൃഷ്ടിക്കാം; മറ്റൊരു സമൂഹത്തിൽ അത് തൊഴിലാളികളെ പുറത്താക്കുകയും സമ്പത്ത് കുറച്ചുപേരുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ സാങ്കേതികശേഷിയുടെ സാമൂഹികഫലം അതിന്റെ ഭൗതിക ശേഷിയാൽ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാമൂഹികഘടനയും നിർണ്ണായകമാണ്.
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ പാളി-ബന്ധിത കാരണത വളരെ പ്രയോജനകരമാണ്. ഒരു സാങ്കേതിക കണ്ടുപിടിത്തം സാങ്കേതികതലത്തിൽ സംഭവിച്ച മാറ്റമാണ്. എന്നാൽ അതിന്റെ സാമൂഹികഫലം സാമ്പത്തികഘടന, തൊഴിൽബന്ധം, രാഷ്ട്രീയസ്ഥാപനങ്ങൾ, നിയമവ്യവസ്ഥ, വിദ്യാഭ്യാസം, സംസ്കാരം തുടങ്ങിയ ഉയർന്ന പാളികളുമായുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെയാണ് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ “സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിലില്ലായ്മ സൃഷ്ടിക്കുന്നു” എന്ന ഏകകാരണമുള്ള വിശദീകരണവും “സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് യാതൊരു ഉത്തരവാദിത്തവുമില്ല” എന്ന മറുവാദവും രണ്ടും അപൂർണ്ണമാണ്. സാങ്കേതിക മാറ്റവും സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മകബന്ധമാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.
സമൂഹം ഒരു സജീവ വ്യവസ്ഥയായി
സമൂഹത്തെ വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടം മാത്രമായി കാണുന്നതും ഇതേപോലെ അപര്യാപ്തമാണ്. വ്യക്തികൾ സമൂഹത്തിന്റെ ഭൗതിക ഘടകങ്ങളാണ്; എന്നാൽ അവരുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് ഉൽപ്പാദനരീതികൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, സംസ്കാരങ്ങൾ, വർഗബന്ധങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയസംഘടനകൾ തുടങ്ങിയ പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇവ വ്യക്തികളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ തിരിച്ചും നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതിനാൽ സമൂഹം വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടത്തെക്കാൾ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഒരു ഉദ്ഭവിത സംഘടനയാണ്.
സാമൂഹികസംയോജകബലം സ്ഥാപനങ്ങൾ, പൊതുനിയമങ്ങൾ, പങ്കിട്ട ആശയങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, സാമൂഹികപരസ്പരാശ്രയം എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിയോജകബലം പുതിയ ആവശ്യങ്ങൾ, വർഗവിരോധങ്ങൾ, സാങ്കേതികപരിവർത്തനങ്ങൾ, വിഭവക്ഷാമം, സാംസ്കാരികമാറ്റങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയസംഘർഷങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നു. ഒരു സമൂഹം നിലനിൽക്കുന്നത് ഈ രണ്ടിന്റെയും സജീവബന്ധത്തിലൂടെയാണ്. വിയോജകബലം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കിയാൽ സമൂഹം മാറ്റമില്ലാത്ത നിശ്ചലാവസ്ഥയിലേക്കു നീങ്ങും; സംയോജകബലം തകർന്നാൽ സാമൂഹികസംഘടന വിഘടിക്കും.
അതിനാൽ സാമൂഹികസ്ഥിരതയെ സംഘർഷത്തിന്റെ അഭാവമായി നിർവചിക്കാനാവില്ല. പലപ്പോഴും സ്ഥിരത എന്നത് സംഘർഷങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുള്ള സ്ഥാപനപരമായ കഴിവാണ്. ഒരു സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയിൽ വൈരുധ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അവയെ സ്ഥാപനങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, ചർച്ചകൾ, പുനർവിതരണം, രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ മാർഗങ്ങളിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്തോളം വ്യവസ്ഥ ചലനാത്മകസമതുലിതാവസ്ഥയിൽ തുടരാം. എന്നാൽ ഈ നിയന്ത്രണശേഷി കുറയുകയും വൈരുധ്യങ്ങൾ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ സംഘർഷം ഒരു നിർണ്ണായക അതിർത്തിയിലേക്ക് നീങ്ങാം.
സാമൂഹിക ഘട്ടപരിവർത്തനം
ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഘടനയിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ദീർഘകാലം വലിയ പ്രത്യക്ഷഫലം ഉണ്ടാക്കാതിരിക്കാം. എന്നാൽ മാറ്റങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക സമതുലിതാവസ്ഥ മാറുന്നു. സാമ്പത്തിക അസമത്വം രാഷ്ട്രീയ അവിശ്വാസം വർധിപ്പിക്കാം; രാഷ്ട്രീയ അവിശ്വാസം സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കാര്യക്ഷമത കുറയ്ക്കാം; സ്ഥാപനദൗർബല്യം സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കാം; അതുവഴി വീണ്ടും സാമൂഹിക അസന്തോഷം വർധിക്കാം. ഇങ്ങനെ വൈരുധ്യങ്ങൾ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ചക്രം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ വ്യവസ്ഥയുടെ പിരിമുറുക്ക ചരിവ് വേഗത്തിൽ ഉയരും.
ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു ചെറിയ സംഭവം തന്നെ വലിയ സാമൂഹികപ്രതികരണത്തിന് തുടക്കമിടാം. പക്ഷേ ആ ചെറിയ സംഭവമാണ് മുഴുവൻ മാറ്റത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥ കാരണം എന്ന് പറയുന്നത് തെറ്റാണ്. സംഭവത്തിന്റെ സ്വാധീനം നിർണ്ണയിച്ചത് അതിന് മുമ്പേ രൂപപ്പെട്ട ഘടനാപരമായ അവസ്ഥയാണ്. നിർണ്ണായക അതിർത്തിക്ക് സമീപമുള്ള ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ ചെറിയ ഉത്തേജനം പോലും വലിയ പരിവർത്തനത്തിന് കാരണമാകാം. അതിനാൽ ചരിത്രസംഭവങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ തൽക്ഷണ കാരണവും ദീർഘകാല ഘടനാപരമായ കാരണവും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചറിയണം.
വിപ്ലവവും ഉദ്ഭവിതക്രമവും
ഒരു പഴയ സാമൂഹികസംഘടനയുടെ ആന്തരികബന്ധങ്ങൾ പുതിയ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാതാകുമ്പോൾ വൈരുധ്യം മൂർച്ഛിക്കുന്നു. നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ പുതിയ സാമൂഹികശക്തികളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ അവയുടെ സ്ഥിരത കുറയുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ സമൂഹം ഒരു ദുർബലമായ ഇടക്കാലസ്ഥിരതയിലേക്ക് കടക്കാം. പുറമേ പഴയ ക്രമം നിലനിൽക്കുന്നതായി തോന്നിയാലും അതിന്റെ ഉള്ളിലെ നിയന്ത്രണശേഷി ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം. ഇതാണ് സാമൂഹിക ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ അതിസ്ഥിരാവസ്ഥ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഘട്ടം.
അതിനുശേഷം ഒരു നിർണ്ണായക അതിർത്തി കടന്നാൽ പെട്ടെന്നുള്ള പുനഃസംഘടന സംഭവിക്കാം. ഇതാണ് വിപ്ലവാത്മക പുനഃസംഘടന. അതിന്റെ പ്രത്യേകത പഴയ ഘടനയിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുകയും ചിലത് പുതിയ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുകയും ചിലത് പുതിയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾക്ക് കീഴിൽ പുനർനിർവചിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്. അതിനാൽ വിപ്ലവം വെറും നാശമല്ല; പഴയതിന്റെ നിഷേധവും സംരക്ഷണവും അതിജീവനവും ഒരുമിച്ചുള്ള പുനഃസംഘടനയാണ്.
ഇവിടെ ഉയർത്തിപ്പുനഃസംഘടന എന്ന ആശയം നിർണായകമാണ്. പുതിയ സാമൂഹികക്രമം ശൂന്യത്തിൽനിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നില്ല. പഴയ സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷി, സാങ്കേതികവിദ്യ, അറിവ്, ഭാഷ, സ്ഥാപനപരിചയം, മനുഷ്യവിഭവം എന്നിവയിൽ പലതും പുതിയ ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ പുനർസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ചരിത്രപരമായ വികസനം ഭൂതകാലത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ നിഷേധമല്ല; ഭൂതകാലത്തെ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
തുറന്ന സമഗ്രതയും മനുഷ്യഭാവിയും
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ “തുറന്ന സമഗ്രത” എന്ന ആശയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം തെളിയുന്നു. യാഥാർഥ്യം ഒരു പൂർത്തിയായ സംവിധാനമല്ല. ഓരോ പുതിയ സംഘടനയും പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഓരോ പുതിയ സാധ്യതയും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ വികസനം ഒരു അന്തിമാവസ്ഥയിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന ഏകദിശയാത്രയല്ല. അത് തുടർച്ചയായ സൃഷ്ടി, സ്ഥിരത, പിരിമുറുക്കം, പുനഃസംഘടന, പുതിയ സ്ഥിരത എന്ന ചക്രമാണ്.
മനുഷ്യനും ഈ പ്രക്രിയയുടെ പുറത്തല്ല. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ മനസ്സിലാക്കുന്ന ഒരു ജീവിയാണ്; എന്നാൽ പ്രകൃതിയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലൂടെ അവൻ തന്റെ സ്വന്തം പ്രവർത്തനശേഷിയും മാറ്റുന്നു. ശാസ്ത്രം പ്രകൃതിയുടെ രഹസ്യങ്ങൾ തുറക്കുന്നു; സാങ്കേതികവിദ്യ ആ അറിവിനെ ഭൗതികശക്തിയാക്കി മാറ്റുന്നു; ആ ശക്തി സമൂഹത്തെ മാറ്റുന്നു; മാറിയ സമൂഹം പുതിയ അറിവിന്റെയും പുതിയ ആവശ്യങ്ങളുടെയും ജന്മസ്ഥലമാകുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യചരിത്രം പ്രകൃതിയുടെ ചരിത്രത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട ഒന്നല്ല; പ്രകൃതിയുടെ ഒരു ഉയർന്ന സ്വയംസംഘടിത ചരിത്രഘട്ടമാണ്.
ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മനുഷ്യഭാവി മുൻകൂട്ടി എഴുതപ്പെട്ട ഒന്നുമല്ല; അതുപോലെ പൂർണ്ണമായും അനിശ്ചിതവുമല്ല. നിലവിലുള്ള ഭൗതികവും സാമൂഹികവുമായ ഘടനയിൽ നിരവധി ഘടനാപരമായ സാധ്യതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടായ അറിവും പ്രവർത്തനവും അവയിൽ ചിലതിനെ യാഥാർഥ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അതിനാൽ ഭാവി ഒരു വിധിയല്ല; നിലവിലെ സാധ്യതകളുടെയും വൈരുധ്യങ്ങളുടെയും മനുഷ്യ ഇടപെടലിന്റെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ ഉദ്ഭവമാണ്.
ഇതോടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പ്രാഥമിക പദസഞ്ചയം ഒരു പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത നിർവചനങ്ങളുടെ പട്ടികയല്ലെന്ന് വ്യക്തമായി തുടങ്ങുന്നു. ദ്രവ്യം → സംയോജകബലം–വിയോജകബലം → ചലനം → വൈരുധ്യം → പിരിമുറുക്ക ചരിവ് → ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ → അതിസ്ഥിരാവസ്ഥ → നിർണ്ണായക അതിർത്തി → ഘട്ടപരിവർത്തനം → ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടം → ഉയർത്തിപ്പുനഃസംഘടന → ഉദ്ഭവിതക്രമം → പുതിയ ഘടന എന്ന ഒരു ബന്ധിത ചലനരൂപമാണ് അതിന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇതിന് മുകളിൽ പാളിബന്ധനം, പാളികളിലൂടെയുള്ള കാരണത, ഘടനാപരമായ സാധ്യത, തുറന്ന സമഗ്രത, ദ്വന്ദ്വാത്മക നിയമാനുസൃതത എന്നിവ ചേർന്നപ്പോൾ പ്രകൃതിയെയും ജീവജാലങ്ങളെയും ബോധത്തെയും സമൂഹത്തെയും ഒരേ ഭൗതിക-ദ്വന്ദ്വാത്മക ചട്ടക്കൂടിൽ പരിശോധിക്കാനുള്ള ഒരു രീതിശാസ്ത്രം രൂപപ്പെടുന്നു.
ഒരു ദാർശനിക ചട്ടക്കൂട് ശാസ്ത്രീയഗൗരവം നേടണമെങ്കിൽ അതിന്റെ പദങ്ങൾ വ്യക്തമായി നിർവചിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം മതിയാകില്ല. സംയോജകബലം, വിയോജകബലം, പിരിമുറുക്ക ചരിവ്, ഘട്ടസ്ഥിരത, അതിസ്ഥിരാവസ്ഥ, നിർണ്ണായക അതിർത്തി, ഉദ്ഭവം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളെ അളക്കാവുന്ന ചലനസൂചകങ്ങളുമായി എങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കാം, ഏത് നിരീക്ഷണങ്ങൾ ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ പിന്തുണയ്ക്കും, ഏത് നിരീക്ഷണങ്ങൾ അതിനെ നിരാകരിക്കുകയോ തിരുത്താൻ നിർബന്ധിക്കുകയോ ചെയ്യും, നിലവിലുള്ള ഭൗതികശാസ്ത്രവുമായി എവിടെയാണ് ഇത് പൊരുത്തപ്പെടുന്നത്, എവിടെയാണ് പുതിയ പ്രവചനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്—ഇവയാണ് ഇനി പരിശോധിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങൾ. അതിലാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരു ദാർശനിക വ്യാഖ്യാനത്തിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കാവുന്ന ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം നേരിടുന്നത്.
പരിശോധനയോഗ്യത, അളവുകോൽ, ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തീകരണം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരു സമഗ്രമായ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടായി രൂപപ്പെടണമെങ്കിൽ അതിന്റെ ആശയപരമായ ഏകീകരണം മാത്രം മതിയാകില്ല. ശാസ്ത്രീയ ഗൗരവത്തിന്റെ അടുത്ത മാനദണ്ഡം പരിശോധനയോഗ്യതയാണ്. ഒരു സങ്കൽപം എത്ര മനോഹരമായി വിവിധ പ്രതിഭാസങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിച്ചാലും, അതിനെ നിരീക്ഷണങ്ങളിൽനിന്നും പരീക്ഷണങ്ങളിൽനിന്നും വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത പക്ഷം അത് ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പദവി നേടുകയില്ല. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഓരോ പ്രധാന പദത്തിനും മൂന്ന് തലങ്ങളിൽ വ്യക്തത ആവശ്യമാണ്: അതിന്റെ അസ്തിത്വപരമായ അർത്ഥം എന്താണ്, അതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന അളക്കാവുന്ന പ്രതിഭാസം ഏതാണ്, ആ അളവിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റം സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഏത് പ്രവചനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു അല്ലെങ്കിൽ നിരാകരിക്കുന്നു എന്നത് എങ്ങനെ നിർണ്ണയിക്കാം. ഈ മൂന്നു തലങ്ങളും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുമ്പോഴാണ് ആശയം യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ശാസ്ത്രീയ ഉപകരണമായി മാറുന്നത്.
ഇവിടെ ആദ്യം വേർതിരിക്കേണ്ടത് അസ്തിത്വപരമായ പദവും ഭൗതിക അളവും തമ്മിലാണ്. ഉദാഹരണത്തിന് “സംയോജകബലം” എന്നത് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഒരു പൊതുവായ അസ്തിത്വപരമായ പ്രവണതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിനെ നേരിട്ട് ഒരു പുതിയ ഭൗതികബലമായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയാണെങ്കിൽ നിലവിലുള്ള ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ഗുരുത്വാകർഷണം, വൈദ്യുതകാന്തികബലം, ശക്ത ന്യൂക്ലിയർ ഇടപെടൽ, ദുർബല ന്യൂക്ലിയർ ഇടപെടൽ തുടങ്ങിയവയുമായി അതിന്റെ കൃത്യമായ ഗണിതബന്ധം കാണിക്കേണ്ടിവരും. അതിനാൽ ഇപ്പോഴത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സംയോജകബലത്തെ എല്ലാ ഭൗതികബലങ്ങളെയും മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ ബലം എന്നതിലുപരി, വസ്തുസംഘടനകളിൽ നിലനിൽപ്പ്, ബന്ധിതാവസ്ഥ, ഘടനാപരമായ സ്ഥിരത എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രവണതയെ പൊതുവായി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ആശയമായി ആദ്യം നിർവചിക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായി സുരക്ഷിതമാണ്. അതുപോലെ വിയോജകബലത്തെ ഒരു പുതിയ അടിസ്ഥാനബലം എന്നതിലുപരി വിഘടനം, വ്യാപനം, പുനഃസംഘടന, ഊർജവിനിമയം എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ചലനാത്മക പ്രവണതയായി നിർവചിക്കാം.
ഇതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയ്ക്ക് ഒരു പ്രധാന രീതിശാസ്ത്രപരമായ സംരക്ഷണം ലഭിക്കുന്നു. നിലവിലുള്ള ശാസ്ത്രത്തിന്റെ സ്ഥാപിത ഫലങ്ങളെ നിരാകരിക്കാതെ അവയ്ക്ക് മുകളിൽ ഒരു പൊതുവായ അസ്തിത്വപരമായ വ്യാഖ്യാനം നിർമിക്കാനാകും. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം ഒരു നിർണായക ബാധ്യതയും ഉണ്ടാകും: പൊതുവായ ദാർശനിക ഭാഷയും പുതിയ ശാസ്ത്രീയ നിയമവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി വ്യക്തമായി സൂക്ഷിക്കണം. “എല്ലാ ബലങ്ങളും സംയോജകതയുടെയും വിയോജകതയുടെയും പ്രകടനങ്ങളാണ്” എന്ന പ്രസ്താവന ഒരു അസ്തിത്വപരമായ ഏകീകരണവാദമാണ്. എന്നാൽ “സംയോജകതയുടെ അളവ് ഇത്രയും കൂടുമ്പോൾ ഗുരുത്വാകർഷണത്തിൽ ഇത്ര ശതമാനം മാറ്റമുണ്ടാകും” എന്നത് പരീക്ഷിക്കാവുന്ന ഭൗതിക പ്രവചനമാണ്. രണ്ടാമത്തേതാണ് ഒരു പുതിയ ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം.
സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും: പ്രവർത്തനപരമായ നിർവചനം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ കേന്ദ്രപദങ്ങളായ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും പ്രവർത്തനപരമായി നിർവചിക്കണമെങ്കിൽ അവയെ വ്യത്യസ്ത അളവുകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ശക്തി, ഘടനയുടെ സ്ഥിരത, സമഗ്രസംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവ്, ബാഹ്യ വ്യതിയാനങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കുന്ന രീതി, പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ഊർജം തുടങ്ങിയവ സംയോജകതയുടെ സൂചകങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കാം. മറുവശത്ത് ചലനസ്വാതന്ത്ര്യം, വ്യാപനനിരക്ക്, ഘടനാപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ വേഗത, ബന്ധവിച്ഛേദനം, ഊർജപ്രവാഹം, വ്യതിയാനത്തിന്റെ വ്യാപ്തി തുടങ്ങിയവ വിയോജക ചലനത്തിന്റെ സൂചകങ്ങളായി പരിഗണിക്കാം.
ഇവയെ ഒരൊറ്റ സംഖ്യയായി ചുരുക്കേണ്ടതില്ല. വ്യത്യസ്ത സംവിധാനങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത അളവുകൾ ആവശ്യമായേക്കാം. ഒരു സ്ഫടികത്തിൽ ബന്ധശക്തിയും ഘടനാപരമായ ക്രമവും പ്രധാനമായിരിക്കാം; ഒരു ജീവിയിൽ ജൈവനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഏകോപനം, ഊർജപ്രവാഹം, സ്വയംനിയന്ത്രണം എന്നിവ കൂടുതൽ പ്രസക്തമായിരിക്കും; ഒരു സാമൂഹികസംവിധാനത്തിൽ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഏകീകരണം, ആശയവിനിമയം, വിഭവവിതരണം, പരസ്പരവിശ്വാസം, സംഘർഷത്തിന്റെ തീവ്രത എന്നിവ പ്രസക്തമാകാം. അതിനാൽ “സംയോജകത” ഒരു പാളി-സ്വതന്ത്ര പൊതുസങ്കൽപം ആയിരിക്കാം; എന്നാൽ അതിന്റെ അളവുകോൽ ഓരോ പാളിയിലും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും.
ഇതാണ് “പാളി” എന്ന ആശയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രീയ പ്രാധാന്യം. ഒരേ അടിസ്ഥാന ദ്വന്ദ്വം വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഏകീകൃത സിദ്ധാന്തം എന്നത് എല്ലാ മേഖലകളിലും ഒരേ സമവാക്യം പ്രയോഗിക്കുന്നതല്ല. മറിച്ച് വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ അളക്കപ്പെടുന്ന വ്യത്യസ്ത ചരങ്ങളെ ഒരു പൊതുവായ ഘടനാപരമായ തത്വവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയാണ്.
സംയോജകതയുടെ അളവും ദ്രവ്യമാനവും
ദ്രവ്യമാനത്തെ സംയോജകതയുടെ അളവായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ നിർദ്ദേശം പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ദ്രവ്യമാനം ജഡത്വത്തിന്റെ അളവാണ്; ആപേക്ഷികതയിൽ ദ്രവ്യ-ഊർജബന്ധത്തിന്റെ ഭാഗമായും അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ “ദ്രവ്യമാനം = സംയോജകത” എന്ന് നേരിട്ട് തുല്യമാക്കണമെങ്കിൽ അതിന് കൂടുതൽ കൃത്യമായ ഗണിതരൂപം ആവശ്യമാണ്. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ദ്രവ്യമാനം അതിലെ ബന്ധിതഊർജങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും എല്ലാ ദ്രവ്യമാനത്തെയും ഒരു പൊതുവായ “സംയോജകതാ അളവ്” ആയി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത് നിലവിലുള്ള ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് സ്വതേ ലഭിക്കുന്ന നിഗമനമല്ല.
അതുകൊണ്ട് ഈ ആശയം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കാൻ “സംയോജകത” എന്നതിനെ ഒരു പൊതുവായ അസ്തിത്വപരമായ വിഭാഗം എന്ന നിലയിൽ നിലനിർത്തുകയും, പ്രത്യേക ഭൗതികസാഹചര്യങ്ങളിൽ ദ്രവ്യമാനം അതിന്റെ ഒരു അളക്കാവുന്ന പ്രകടനമാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കുകയും വേണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ സിദ്ധാന്തത്തിന് തെറ്റായ ഉറപ്പിൽനിന്ന് സംരക്ഷണം ലഭിക്കും. അതേ സമയം, വിവിധ ബന്ധിതസംവിധാനങ്ങളിലെ ബന്ധിതഊർജവും ജഡത്വവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ പഠിക്കുന്ന പുതിയ ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് ഈ ആശയം ഒരു സിദ്ധാന്തപരമായ ദിശ നൽകുകയും ചെയ്യും.
ഊർജത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുനർനിർവചനം
അതുപോലെ ഊർജത്തെ വിയോജക ചലനത്തിന്റെ അളവായി കാണുന്നതിലും സൂക്ഷ്മത ആവശ്യമാണ്. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ഊർജം ഒരു സംരക്ഷിത അളവാണ്; അതിന് ഗതിജ, സ്ഥിതിജ, താപ, രാസ, വൈദ്യുതകാന്തിക, ആണവ തുടങ്ങിയ വിവിധ രൂപങ്ങളുണ്ട്. “ഊർജം = വിയോജകത” എന്ന് പറയുന്നത് ഒരു പുതിയ അസ്തിത്വപരമായ വ്യാഖ്യാനമാണ്, നിലവിലുള്ള നിർവചനം മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ സമവാക്യം അല്ല. വിയോജകതയെ മാറ്റത്തിനുള്ള ഭൗതിക ശേഷിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ ഊർജത്തിന്റെ അളവിനേക്കാൾ പ്രധാനമായത് സ്വതന്ത്ര ഊർജം, ഊർജഗ്രേഡിയന്റ്, വ്യാപനശേഷി, ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനത്തിന് ലഭ്യമായ ഊർജം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളായിരിക്കാം.
ഇവിടെ പ്രത്യേകിച്ച് സ്വതന്ത്ര ഊർജത്തിന്റെ ആശയം വളരെ പ്രയോജനകരമാണ്. ഒരു സംവിധാനത്തിൽ ആകെ ഊർജം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ മുഴുവൻ ഭാഗവും ഉപയോഗപ്രദമായ ഘടനാപരമായ മാറ്റത്തിന് ലഭ്യമല്ല. ചില ഊർജം പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിതറിപ്പോകാം. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക വിശകലനത്തിൽ വെറും ഊർജത്തിന്റെ അളവിനേക്കാൾ ഘടനാപരമായ മാറ്റത്തിന് ലഭ്യമായ ഊർജവും അതിന്റെ വിതരണവും പ്രധാനമാകുന്നു. ഇതുവഴി വിയോജക ചലനത്തെ താപചലനം, രാസപ്രവർത്തനം, ജീവപരിണാമം, സാമൂഹികപരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത പാളികളുമായി കൂടുതൽ കൃത്യമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
പിരിമുറുക്ക ചരിവ്: പ്രവചനത്തിലേക്കുള്ള പാലം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ പ്രവർത്തനപരമായ ആശയങ്ങളിൽ ഒന്നായി പിരിമുറുക്ക ചരിവ് മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ സംയോജകതയും വിയോജകതയും തമ്മിലുള്ള തുലനം ഒരേപോലെയല്ലെങ്കിൽ, അവയുടെ വ്യത്യാസം സ്ഥലപരമായോ പ്രവർത്തനപരമായോ സമയപരമായോ രേഖപ്പെടുത്താം. അങ്ങനെ ഒരു സംവിധാനത്തിനുള്ളിലെ അസ്ഥിരത എവിടെ രൂപപ്പെടുന്നു എന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും.
ഒരു ഭൗതിക സംവിധാനത്തിൽ ഇത് താപനില, മർദ്ദം, സാന്ദ്രത, ഊർജസാന്ദ്രത തുടങ്ങിയ ചരങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു കോശത്തിനുള്ളിലെ രാസസാന്ദ്രതകളുടെ വ്യത്യാസം, തന്തുക്കളിലെ ഊർജാവസ്ഥ, നിയന്ത്രണശേഷിയിലെ അസമത്വം എന്നിവ പരിശോധിക്കാം. പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രത്തിൽ വിഭവലഭ്യതയും ഉപഭോഗവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം, ജൈവവൈവിധ്യത്തിലെ ഇടിവ്, പോഷകചക്രങ്ങളിലെ അസന്തുലിതാവസ്ഥ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കാം. സാമൂഹികവിശകലനത്തിൽ വരുമാനവിതരണം, വിഭവപ്രവേശനം, സ്ഥാപനവിശ്വാസം, രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തം, സാമൂഹികസംഘർഷം തുടങ്ങിയ ചരങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ പഠിക്കാം.
ഇവിടെ സിദ്ധാന്തം കൂടുതൽ പരീക്ഷണയോഗ്യമാകുന്നു. ഒരു സംവിധാനത്തിൽ പിരിമുറുക്ക ചരിവ് വർധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനശേഷി കുറയുന്നു, വ്യതിയാനങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വർധിക്കുന്നു, അതിന്റെ അതിസ്ഥിരാവസ്ഥയുടെ സാധ്യത ഉയരുന്നു എന്നൊരു പൊതുപ്രവചനം രൂപപ്പെടുത്താം. പിന്നീട് വിവിധ സ്വതന്ത്ര മേഖലകളിൽ ഈ ബന്ധം പരിശോധിക്കാം. ബന്ധം സ്ഥിരമായി തെളിയുകയാണെങ്കിൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഒരു പ്രധാന പ്രവർത്തനപരമായ തത്വത്തിന് ശക്തമായ പിന്തുണ ലഭിക്കും.
അതിസ്ഥിരാവസ്ഥയും മുൻകൂട്ടിയറിയിപ്പുകളും
ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ പുറംരൂപം ഇപ്പോഴും സ്ഥിരമാണെങ്കിലും അതിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനശേഷി കുറയുന്ന ഘട്ടം കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞാൽ അത് ദ്വന്ദ്വാത്മക വിശകലനത്തിന് വലിയ സംഭാവനയായിരിക്കും. ഒരു വ്യതിയാനത്തിന് ശേഷം പഴയ അവസ്ഥയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ എടുക്കുന്ന സമയം ക്രമേണ വർധിക്കുക, വ്യതിയാനങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വർധിക്കുക, വിവിധ ഉപസംവിധാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആശ്രിതത്വം വർധിക്കുക, സ്വയംനിയന്ത്രണത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത കുറയുക എന്നിവയെല്ലാം അതിസ്ഥിരാവസ്ഥയിലേക്കുള്ള സൂചനകളായി പരിശോധിക്കാം.
ഇത് വെറും ദാർശനിക ആശയം മാത്രമല്ല. സങ്കീർണ്ണ വ്യവസ്ഥകളിലെ നിർണ്ണായകമാറ്റത്തിന് മുമ്പ് ചില മുന്നറിയിപ്പ് സൂചനകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാമെന്ന ആശയം വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകളിൽ പഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയ്ക്ക് ഇവിടെ ചെയ്യാനാകുന്നത് ഈ വ്യത്യസ്ത നിരീക്ഷണങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭാഷയിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുകയും, അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ പരീക്ഷണയോഗ്യമായ അനുമാനങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്.
എന്നാൽ ഇവിടെ വീണ്ടും ശാസ്ത്രീയ നിയന്ത്രണം ആവശ്യമാണ്. ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ വ്യതിയാനങ്ങൾ വർധിച്ചു എന്നത് മാത്രം അത് നിർബന്ധമായും ഉടൻ തകരും എന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ “മുൻകൂട്ടിയറിയിപ്പ്” എന്നത് നിർണായക പ്രവചനമല്ല; പരിവർത്തനസാധ്യത വർധിക്കുന്നുവെന്ന സ്ഥിതിവിവരപരമായ സൂചനയാണ്. ഈ വ്യത്യാസം നിലനിർത്തുന്നത് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയ്ക്ക് അനിവാര്യമാണ്.
ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിന്റെ പൊതുവായ മാതൃക
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ കേന്ദ്രമാതൃകയെ കൂടുതൽ കൃത്യമായി ഇങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം: ഒരു സംവിധാനത്തിൽ ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു; അവയുടെ തീവ്രതയും വിതരണവും മാറുന്നു; പിരിമുറുക്ക ചരിവുകൾ വർധിക്കുകയോ പുനർവിതരിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നു; സ്ഥിരതയുടെ പരിധി ചുരുങ്ങുന്നു; സംവിധാനം അതിസ്ഥിരാവസ്ഥയിലെത്തുന്നു; നിർണ്ണായക അതിർത്തി കടക്കുമ്പോൾ പഴയ ഘടന നിലനിർത്താനാകാതെ വരുന്നു; തുടർന്ന് പുതിയ ബന്ധക്രമം രൂപപ്പെടുന്നു; പുതിയ ക്രമം വീണ്ടും ഒരു പുതിയ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ കൈവരിക്കുന്നു.
ഈ ചക്രത്തെ ഗണിതപരമായി മാതൃകയാക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയ്ക്ക് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയ ശക്തി ലഭിക്കുക. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ സംയോജകതയെ C എന്നും വിയോജക ചലനത്തെ D എന്നും സൂചിപ്പിച്ചാൽ, അവയുടെ വ്യത്യാസം മാത്രം നോക്കുന്നതിനു പകരം അവയുടെ സമയപരമായ മാറ്റം, പരസ്പരപ്രതികരണം, പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ചലനസമവാക്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാം. എന്നാൽ ഈ ചിഹ്നങ്ങൾ വെറും അലങ്കാരഗണിതമാകരുത്. ഓരോ ചരത്തിനും വ്യക്തമായ ഭൗതികമോ ജൈവമോ സാമൂഹികമോ അർത്ഥവും അളക്കാവുന്ന പ്രതിനിധിയും ഉണ്ടായിരിക്കണം.
ഇതുവഴി ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയ്ക്ക് ഒരു പൊതുവായ ചലനാത്മക മാതൃക വികസിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യത തുറക്കുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക ശാസ്ത്രശാഖയുടെ നിയമങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കി ഒരു സർവസമവാക്യം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതല്ല ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. മറിച്ച് വ്യത്യസ്ത ശാസ്ത്രശാഖകളിൽ കാണുന്ന ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് പൊതുവായ ഗണിതരൂപങ്ങൾ ഉണ്ടോ എന്ന് അന്വേഷിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
പദസഞ്ചയത്തിൽനിന്ന് സിദ്ധാന്തത്തിലേക്ക്
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ വളർച്ചയിൽ ഒരു നിർണായക ഘട്ടം സംഭവിക്കുന്നു. പദസഞ്ചയം → ആശയബന്ധം → പ്രവർത്തനപരമായ നിർവചനം → അളക്കാവുന്ന ചരങ്ങൾ → മാതൃക → പ്രവചനം → പരീക്ഷണം → തിരുത്തൽ എന്ന പൂർണ്ണചക്രം സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു പദത്തിന് നിർവചനം നൽകുന്നത് ആദ്യഘട്ടം മാത്രമാണ്. ആ പദം മറ്റുപദങ്ങളുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടം. അതിന്റെ അളക്കാവുന്ന പ്രതിനിധി എന്താണെന്നത് മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടം. ആ ബന്ധത്തിൽനിന്ന് എന്ത് പ്രവചനം ഉണ്ടാകുന്നു എന്നതാണ് നാലാമത്തെ ഘട്ടം. തുടർന്ന് നിരീക്ഷണവും പരീക്ഷണവും വരുന്നു.
ഈ ചക്രം ആവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് ഒരു ദാർശനിക നിർദ്ദേശം ക്രമേണ ശാസ്ത്രീയ രീതിശാസ്ത്രമായി മാറുന്നത്. പരീക്ഷണഫലങ്ങൾ സിദ്ധാന്തത്തോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ പ്രയോഗപരിധി വികസിപ്പിക്കാം. പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ സിദ്ധാന്തം തിരുത്തണം. ചിലപ്പോൾ ഒരു ആശയം പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവരും. അതിനെ പരാജയമായി കാണേണ്ടതില്ല. മറിച്ച് സ്വയംതിരുത്താനുള്ള കഴിവാണ് ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ശക്തി.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമം ഇങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം: ഒരു ആശയവും അതിന്റെ സ്രഷ്ടാവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം കൊണ്ടുമാത്രം ശരിയാകുന്നില്ല; അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ മൂല്യം അതിന്റെ നിർവചനപരമായ വ്യക്തത, അനുഭവപരമായ പിന്തുണ, പ്രവചനശേഷി, തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാനുള്ള സാധ്യത, മറ്റ് സിദ്ധാന്തങ്ങളുമായുള്ള പൊരുത്തം എന്നിവയാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടണം.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയും നിലവിലുള്ള ശാസ്ത്രവും
ഇവിടെ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രശ്നം ഉയരുന്നു. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെയും ജീവശാസ്ത്രത്തെയും സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തെയും ഏകീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, നിലവിലുള്ള ഓരോ ശാസ്ത്രശാഖയുടെയും സ്ഥാപിത അറിവുകളെ അത് ബഹുമാനിക്കണം. പുതിയ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂട് പഴയ ശാസ്ത്രത്തെ പദങ്ങൾ മാറ്റി പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയാൽ അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സംഭാവന പരിമിതമായിരിക്കും. അതിനപ്പുറം, നിലവിലുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങൾ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തിടത്ത് പുതിയ ആശയപരമായ ബന്ധങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുകയും അവയിൽനിന്ന് പുതിയ പ്രവചനങ്ങൾ ഉരുത്തിരിക്കുകയും വേണം.
ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ക്വാണ്ടം സിദ്ധാന്തം, ആപേക്ഷികത, സ്ഥിതിവിവരയാന്ത്രികത, താപഗതികം, മേഖലാസിദ്ധാന്തം എന്നിവയ്ക്കിടയിലെ ബന്ധങ്ങൾ; ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ സ്വയംസംഘടന, വികാസം, പരിണാമം, നിയന്ത്രണശൃംഖലകൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ; ബോധപഠനത്തിൽ നാഡീവ്യൂഹ ഏകീകരണം, പ്രവചനാത്മക സംസ്കരണം, ഓർമ്മ, സ്വയംസൂചന എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ; സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിൽ ഉൽപ്പാദനം, സ്ഥാപനങ്ങൾ, അധികാരം, ആശയവിനിമയം, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഒരു പൊതുവായ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭാഷയിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാനാകുമോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ഗവേഷണപ്രശ്നം.
അത് സാധിച്ചാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ സംഭാവന വെറും പുതിയൊരു തത്ത്വചിന്തയായി നിലനിൽക്കുകയില്ല. വ്യത്യസ്ത ശാസ്ത്രശാഖകളുടെ അതിരുകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഏകീകരണ രീതിശാസ്ത്രം ആയി അത് വളരാൻ കഴിയും.
“ക്വാണ്ടം” എന്ന പദത്തിന്റെ പ്രശ്നം
ഇവിടെ ഒരു നിർണായക ആശയപരമായ പരിശോധന കൂടി ആവശ്യമാണ്. “ക്വാണ്ടം” എന്ന പദം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ നിർദ്ദിഷ്ട സാങ്കേതിക അർത്ഥമുള്ളതാണ്. അതിനെ വിശാലമായ ദാർശനിക അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ “ക്വാണ്ടം പാളി”, “ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം” തുടങ്ങിയ പദങ്ങൾ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ക്വാണ്ടം എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥവുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എവിടെയാണ് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നത് എന്നത് വ്യക്തമായി പ്രഖ്യാപിക്കണം.
“ക്വാണ്ടം പാളി” എന്നത് ഇവിടെ സൂക്ഷ്മതലമാത്രമല്ല, ഗുണപരമായി വ്യത്യസ്തമായ സംഘടനാതലം എന്നാണെങ്കിൽ അതിന്റെ നിർവചനം അതുപോലെ ഉറപ്പിക്കണം. ഒരു ജീവി ഭൗതിക അർത്ഥത്തിൽ ഒരു ക്വാണ്ടമല്ല; ഒരു സമൂഹവും ഒരു ക്വാണ്ടമല്ല. അവയെ “ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടം” എന്ന് വിളിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിന് “ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാതലത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായ സ്ഥിരതയും ആന്തരിക വൈരുധ്യവും നിലനിർത്തുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ പ്രവർത്തനപരമായ സമഗ്രഘടകം” എന്ന വ്യക്തമായ നിർവചനം ആവശ്യമാണ്.
ഇത്തരം നിർവചനപരമായ കൃത്യതയാണ് സിദ്ധാന്തത്തെ കവിതാത്മകമായ ഭാഷയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നത്. പദത്തിന്റെ വ്യാപ്തി വികസിപ്പിക്കാം; എന്നാൽ അതിന്റെ അർത്ഥപരിധി മങ്ങാൻ അനുവദിക്കരുത്.
ശാസ്ത്രീയ വിനയത്തിന്റെ ആവശ്യകത
അവസാനമായി, ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയ്ക്ക് ആവശ്യമായത് അതിന്റെ ആശയശക്തിയോടൊപ്പം ശാസ്ത്രീയ വിനയവുമാണ്. ഒരു ഏകീകൃത സിദ്ധാന്തം നിർമ്മിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം വലിയതാണ്; എന്നാൽ എല്ലാ പ്രതിഭാസങ്ങൾക്കും ഒരൊറ്റ പൊതുവായ വിശദീകരണം ഇതിനകം ലഭിച്ചു എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നത് ശാസ്ത്രീയമല്ല. മറിച്ച് “ഇവിടെ ഒരു പൊതുവായ ഘടനാപരമായ സാമ്യം കാണുന്നു; അതിനെ പ്രവർത്തനപരമായി നിർവചിക്കാനും അളക്കാനും പരീക്ഷിക്കാനും കഴിയുമോ?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ശാസ്ത്രീയ സമീപനം.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ അവകാശവാദങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയിലല്ല, സ്വയംപരിശോധനയ്ക്കും സ്വയംതിരുത്തലിനും തുറന്നിരിക്കുന്നതിലാണ്. സിദ്ധാന്തം വികസിക്കുമ്പോൾ ചില ആശയങ്ങൾ കൂടുതൽ കൃത്യമാകാം; ചിലത് പരിഷ്കരിക്കാം; ചിലത് ഉപേക്ഷിക്കാം; പുതിയ ആശയങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കാം. ഇതുതന്നെ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വളർച്ചയായിരിക്കും.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ശാസ്ത്രീയ യാത്രയുടെ അടുത്ത ഘട്ടം അതിന്റെ അടിസ്ഥാനപദങ്ങളെ ഒരു ഔപചാരിക ആശയവ്യവസ്ഥയായി ക്രമീകരിക്കുകയാണ്: ദ്രവ്യം, സംയോജകബലം, വിയോജകബലം, ഊർജം, ദ്രവ്യമാനം, ചലനം, വൈരുധ്യം, ഘടന, മേഖല, അതിർത്തി, പാളി, പാളിബന്ധനം, പിരിമുറുക്ക ചരിവ്, ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ, ഘട്ടസ്ഥിരത, അതിസ്ഥിരാവസ്ഥ, നിർണ്ണായക അതിർത്തി, ഘട്ടപരിവർത്തനം, ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടം, ഉയർത്തിപ്പുനഃസംഘടന, ഉദ്ഭവിതക്രമം, ഘടനാപരമായ സാധ്യത, തുറന്ന സമഗ്രത എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ വ്യക്തമായ ഒരു അസ്തിത്വപരവും ചലനാത്മകവും ഗണിതപരവുമായ ഘടനയിൽ സ്ഥാപിക്കേണ്ടതാണ്.
അപ്പോൾ മാത്രമേ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാനചോദ്യം കൂടുതൽ കൃത്യമായി ഉന്നയിക്കാനാകൂ: വസ്തുവിന്റെ എല്ലാ സംഘടനാതലങ്ങളിലും ആവർത്തിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന സംയോജകത–വിയോജകതാ ദ്വന്ദ്വം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു പൊതുവായ ഭൗതിക-ചലനാത്മക തത്വത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണോ, അതോ വ്യത്യസ്ത ശാസ്ത്രശാഖകളിലെ പ്രതിഭാസങ്ങളെ ഒരു പൊതുവായ ദാർശനിക ഭാഷയിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഉപമാത്മക സാമ്യം മാത്രമാണോ? ഈ ചോദ്യത്തിന് മറുപടി നൽകേണ്ടത് വാദപ്രതിവാദത്തിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് അളവുകളിലൂടെയും മാതൃകകളിലൂടെയും പ്രവചനങ്ങളിലൂടെയും പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും ആയിരിക്കും. അതാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ ഒരു സുസംഘടിത ദാർശനിക ദർശനത്തിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കാവുന്ന ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണപരിപാടിയായി ഉയർത്താനുള്ള അടുത്ത നിർണായക ചുവടുവെപ്പ്.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഔപചാരിക സിദ്ധാന്തത്തിലേക്ക്
ഇതുവരെ വികസിപ്പിച്ച ആശയങ്ങളെ കൂടുതൽ ഏകീകരിച്ചാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ ഒരു പൊതുവായ സംഘടനാ-ചലന സിദ്ധാന്തം എന്ന നിലയിൽ രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള സാധ്യത കാണാം. ഇവിടെ “ക്വാണ്ടം” എന്നത് വെറും അതിസൂക്ഷ്മമായ ഭൗതികതലത്തെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നതല്ല; മറിച്ച് ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാതലത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായ പ്രവർത്തനപരമായ സമഗ്രത കൈവരിക്കുന്ന ഘടകത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അത്തരം ഓരോ ഘടകത്തിനും അതിന്റെ ആന്തരിക ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്ന സംയോജക പ്രവണതയും ആ ബന്ധങ്ങളെ മാറ്റുകയും വിഘടിപ്പിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വിയോജക പ്രവണതയും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ രണ്ടിനെയും പരസ്പരവിരുദ്ധമായെങ്കിലും പരസ്പരാശ്രിതമായ ചലനങ്ങളായി കാണുമ്പോഴാണ് ഒരു സംവിധാനം സ്ഥിരത കൈവരിക്കുന്നതും അതോടൊപ്പം മാറ്റത്തിനുള്ള ശേഷി നിലനിർത്തുന്നതും. പൂർണ്ണമായ സംയോജകത സംവിധാനത്തെ ജഡമാക്കും; പൂർണ്ണമായ വിയോജകത അതിനെ ഘടനാരഹിതമാക്കും. ജീവനും ചലനവും ചരിത്രവും നിലനിൽക്കുന്നത് ഇവ രണ്ടിന്റെയും സജീവമായ അസമതുലിത സമതുലിതാവസ്ഥയിലാണ്.
ഒരു സംവിധാനം അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ട ഒന്നല്ല. അതിന്റെ അതിർത്തി അതിനെ മറ്റുള്ളവയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുമ്പോഴും അതിലൂടെ ദ്രവ്യം, ഊർജം, വിവരങ്ങൾ, സ്വാധീനങ്ങൾ എന്നിവ കടന്നുപോകുന്നു. അതിനാൽ ഓരോ ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടവും ഒരേസമയം സ്വതന്ത്ര സമഗ്രതയും വിപുലമായ സമഗ്രതയുടെ ഭാഗവും ആണ്. ഒരു കോശം സ്വന്തം ആന്തരിക സംഘടന നിലനിർത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും അത് ഒരു തന്തുവിന്റെ ഭാഗമാണ്; തന്തു ഒരു അവയവത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്; അവയവം ഒരു ജീവിയുടെ ഭാഗമാണ്; ജീവി ഒരു പരിസ്ഥിതിസംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതേപോലെ ഒരു മനുഷ്യൻ ഒരു സ്വതന്ത്ര ജൈവ-മാനസിക വ്യക്തിയാണെങ്കിലും കുടുംബം, സമൂഹം, സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങൾ, സംസ്കാരം, പ്രകൃതിപരിസ്ഥിതി എന്നിവയുടെ ഭാഗവുമാണ്. ഈ ബഹുതല ഘടനയാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ “പാളിബന്ധനം” എന്ന ആശയത്തിന് അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്.
സമഗ്രതയും ഭാഗവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വം
പരമ്പരാഗത യാന്ത്രിക ചിന്തയിൽ ഒരു സമഗ്രതയെ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ഓരോ ഭാഗത്തെയും പ്രത്യേകം പഠിച്ചാൽ സമഗ്രതയെ പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാമെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. ആ സമീപനം പല മേഖലകളിലും അത്യന്തം ഫലപ്രദമായിരുന്നെങ്കിലും സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനങ്ങളിൽ അതിന് വ്യക്തമായ പരിധികളുണ്ട്. ഒരു ജീവിയുടെ സ്വഭാവം അതിലെ അണുക്കളുടെ ഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല. ഒരു മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ഓരോ നാഡീകോശത്തിന്റെയും പ്രവർത്തനത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള കൂട്ടമല്ല. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തികളുടെ മനോഭാവങ്ങളുടെ ഗണിതശരാശരി മാത്രമല്ല. സമഗ്രതയിൽ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഇതിനെ ഒരു അടിസ്ഥാന തത്വമായി സ്വീകരിക്കാം: ഭാഗങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽനിന്ന് സമഗ്രതയുടെ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; സമഗ്രതയുടെ സംഘടന തിരിച്ചും ഭാഗങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതിനാൽ കാരണബന്ധം എല്ലായ്പ്പോഴും താഴെനിന്ന് മുകളിലേക്കുള്ള ഏകദിശാപ്രവാഹമല്ല. താഴത്തെ പാളിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ മുകളിലെ പാളിയിൽ പുതിയ ഘടന സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, ആ പുതിയ ഘടന വീണ്ടും താഴത്തെ പാളിയിലെ ഘടകങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇതാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മകമായ മുകളിലേക്കും താഴേക്കുമുള്ള കാരണപ്രവാഹം.
ഇതിനെ ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ വ്യക്തമായി കാണാം. ജീനുകൾ കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; എന്നാൽ കോശത്തിന്റെ ആന്തരിക പരിസ്ഥിതി ജീൻപ്രകടനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. കോശങ്ങൾ തന്തുക്കളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; എന്നാൽ തന്തുവിന്റെ യാന്ത്രികവും രാസപരവുമായ അന്തരീക്ഷം കോശങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തെ മാറ്റുന്നു. തന്തുക്കൾ അവയവങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവയവങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം തിരിച്ചും കോശങ്ങളുടെയും തന്തുക്കളുടെയും പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതിനാൽ കാരണബന്ധം ഒരു രേഖയല്ല; അത് പ്രതികരണവലയമാണ്.
പ്രതികരണവലയങ്ങളും ദ്വന്ദ്വാത്മക കാരണതയും
ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക സംവിധാനത്തിൽ കാരണം ഒരു സംഭവത്തിന് മുമ്പ് നിലകൊള്ളുന്ന ഒറ്റ ഘടകം മാത്രമല്ല. കാരണം–ഫലം ബന്ധം പലപ്പോഴും ഒരു വലയമായി മാറുന്നു. ഒരു മാറ്റം മറ്റൊരു മാറ്റത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തെ മാറ്റം തിരിച്ചും ആദ്യത്തെ ഘടകത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഈ പ്രതികരണവലയങ്ങളാണ് സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനങ്ങളുടെ സ്വയംസംഘടനയുടെയും സ്ഥിരതയുടെയും അസ്ഥിരതയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു ജീവിയിൽ ഒരു ഉപാപചയപാതയിലെ ഒരു ഉൽപ്പന്നം അതിന്റെ തന്നെ നിർമ്മാണനിരക്ക് കുറയ്ക്കുന്ന പ്രതികരണനിയന്ത്രണം സൃഷ്ടിക്കാം. ഇതുവഴി സംവിധാനം അതിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽ സ്ഥിരത നിലനിർത്തുന്നു. എന്നാൽ പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം ഈ നിയന്ത്രണശേഷിയെ മറികടക്കുമ്പോൾ പഴയ സമതുലിതാവസ്ഥ തകരുകയും പുതിയ പ്രവർത്തനക്രമം രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ സ്ഥിരത തന്നെ മാറ്റത്തിന്റെ വിരുദ്ധമല്ല; മാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു സജീവ രൂപമാണ്.
ഇതുതന്നെയാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയുടെ പ്രത്യേകത. അത് നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ല. തുടർച്ചയായ ദ്രവ്യ-ഊർജ-വിവര പ്രവാഹത്തിനിടയിൽ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാപരമായ രൂപം നിലനിർത്തുന്ന ചലനാത്മകാവസ്ഥയാണ്. ജീവൻ അതിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ ഉദാഹരണമാണ്. ജീവി നിരന്തരം വസ്തുക്കളെ സ്വീകരിക്കുകയും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും പുറത്താക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്നിട്ടും അതിന്റെ ഘടനാപരമായ വ്യക്തിത്വം നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ നിലനിൽപ്പ് തന്നെ തുടർച്ചയായ മാറ്റത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക രൂപമാണ്.
വിവരത്തിന്റെ സ്ഥാനം
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ വിവരത്തിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. ദ്രവ്യവും ഊർജവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ അടിസ്ഥാനപരമാണെങ്കിൽ, സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനങ്ങളുടെ സംഘടന മനസ്സിലാക്കാൻ വിവരത്തിന്റെ പങ്കും അവഗണിക്കാനാവില്ല. ഒരു ജീവിയുടെ ഘടന നിലനിർത്തുന്നത് ദ്രവ്യത്തിന്റെ അളവ് മാത്രമല്ല; ദ്രവ്യം എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു, ഏത് ഘടകം ഏതിനോട് എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു, ഏത് സമയത്ത് ഏത് പ്രവർത്തനം സജീവമാകുന്നു തുടങ്ങിയ ബന്ധവിവരങ്ങളുമാണ്.
അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ അവസ്ഥയെ ദ്രവ്യം–ഊർജം–വിവരം എന്ന ത്രയത്തിന്റെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമായി കാണാം. ദ്രവ്യം ഘടനയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമാകുന്നു; ഊർജം ചലനത്തിനും പരിവർത്തനത്തിനും ശേഷി നൽകുന്നു; വിവരം വിവിധ ഘടകങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ ഏകോപിപ്പിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഇവ മൂന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കപ്പെട്ട അസ്തിത്വങ്ങൾ അല്ല. അവയുടെ ബന്ധങ്ങളാണ് ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സംഘടന നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.
ഒരു കോശത്തിൽ ജനിതകവിവരം ദ്രവ്യരൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; അത് വായിക്കാനും പ്രോട്ടീനുകളാക്കി മാറ്റാനും ഊർജം ആവശ്യമാണ്; നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന പ്രോട്ടീനുകൾ തിരിച്ചും വിവരപ്രവാഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇവിടെ ദ്രവ്യം, ഊർജം, വിവരം എന്നിവ പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാകാത്ത ഒരു ചലനാത്മക വലയമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
വിവരവും വിയോജക ചലനവും
വിവരത്തിന്റെ പ്രവാഹം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനങ്ങളുടെ സംഘടന തകരാം. എന്നാൽ അമിതമായ വിവരപ്രവാഹവും സംവിധാനത്തെ അസ്ഥിരമാക്കാം. അതിനാൽ സംയോജകതയും വിയോജകതയും പോലെ തന്നെ വിവരത്തിന്റെ ഏകീകരണവും വിവരത്തിന്റെ വിഭജനവും തമ്മിലുള്ള ഒരു ദ്വന്ദ്വവും നിലനിൽക്കുന്നു. വളരെ കുറച്ച് വിവരപ്രവാഹമുള്ള ഒരു സംവിധാനം പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കാൻ കഴിയാതെ വരും; അതേസമയം എല്ലാ വിവരങ്ങളും എല്ലായിടത്തും ഒരേ സമയം പ്രചരിക്കുന്ന സംവിധാനം കാര്യക്ഷമമായ പ്രത്യേകീകരണം നഷ്ടപ്പെടുത്താം.
മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ ഇത് പ്രത്യേകമായി കാണാം. വിവിധ നാഡീവ്യൂഹ മേഖലകൾ തമ്മിലുള്ള ഏകീകരണം ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ അവയ്ക്ക് പൂർണ്ണമായ ഏകീകരണം ഉണ്ടായാൽ സ്വതന്ത്രമായ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടും. അതിനാൽ ബോധവും ബുദ്ധിപരമായ പ്രവർത്തനവും ഏകീകരണവും വേർതിരിവും തമ്മിലുള്ള സജീവമായ സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതായിരിക്കാം. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഭാഷയിൽ ഇത് സംയോജകബലം–വിയോജകബലം എന്ന അടിസ്ഥാന ദ്വന്ദ്വത്തിന്റെ ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിലുള്ള ഒരു പ്രകടനമായി പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്.
ഉദ്ഭവം: താഴത്തെ പാളിയിൽനിന്ന് പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്ക്
ഒരു പാളിയിൽ സംഭവിക്കുന്ന ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ മറ്റൊരു പാളിയിൽ ഗുണപരമായ പുതിയ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഉദ്ഭവം. ജലത്തിലെ ഓരോ തന്മാത്രയ്ക്കും “ദ്രവത്വം” എന്ന ഗുണം ഒറ്റയ്ക്ക് ഇല്ല; അനേകം തന്മാത്രകളുടെ കൂട്ടായ ഇടപെടലിൽ ദ്രവത്വം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഒരു നാഡീകോശത്തിന് ഒറ്റയ്ക്ക് ബോധം ഇല്ല; എന്നാൽ കോടിക്കണക്കിന് നാഡീകോശങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണ ഏകോപനത്തിൽ ബോധത്തിന്റെ ചില സവിശേഷതകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നതാണ് ആധുനിക നാഡീശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രധാന ഗവേഷണപ്രശ്നങ്ങളിൽ ഒന്ന്. വ്യക്തികൾ ചേർന്ന് സ്ഥാപനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; സ്ഥാപനങ്ങൾ പിന്നീട് വ്യക്തികളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യമായി മാറുന്നു.
ഇതിനാൽ ഉദ്ഭവം ഒരു സാധാരണ “കൂടിച്ചേരൽ” അല്ല. താഴത്തെ പാളിയിലെ ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധക്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ മുമ്പില്ലാത്ത ഒരു സംഘടനാഗുണം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതാണ് ഉദ്ഭവം. ഈ പുതിയ ഗുണം പിന്നീട് താഴത്തെ പാളിയിലെ ഘടകങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഉയർന്നതല നിയന്ത്രണമായി മാറാം. അതിനാൽ ഉദ്ഭവവും അധോപ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഏകദിശയല്ല; അത് പരസ്പരനിർമാണമാണ്.
അളവിൽനിന്ന് ഗുണത്തിലേക്കുള്ള ചാട്ടം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ മറ്റൊരു കേന്ദ്രപ്രശ്നം അളവിലെ തുടർച്ചയായ മാറ്റം എപ്പോൾ ഗുണപരമായ മാറ്റമായി മാറുന്നു എന്നതാണ്. ഒരു സംവിധാനം ക്രമേണ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കാം; എന്നാൽ ഒരു പ്രത്യേക നിർണ്ണായക പരിധിവരെ അതിന്റെ അടിസ്ഥാന സംഘടന നിലനിൽക്കും. ആ പരിധി കടന്നാൽ ചെറിയ അധികമാറ്റം പോലും വലിയ ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനത്തിന് കാരണമാകാം.
ജലം ചൂടാകുമ്പോൾ താപനില തുടർച്ചയായി ഉയരുന്നു; എന്നാൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട സാഹചര്യത്തിൽ ദ്രവാവസ്ഥയിൽനിന്ന് വാതകാവസ്ഥയിലേക്കുള്ള ഗുണപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. ഒരു കാന്തികവസ്തുവിൽ താപനിലയിലെ മാറ്റം നിർണ്ണായക പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ കാന്തികക്രമം തകരാം. പരിസ്ഥിതിസംവിധാനത്തിൽ ചെറിയ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ ദീർഘകാലം സഹിച്ചശേഷം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ വലിയ പുനഃസംഘടന സംഭവിക്കാം. സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങളിലും ദീർഘകാലം അടിഞ്ഞുകൂടിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പ്രതിസന്ധിയായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടാം.
അതിനാൽ “ദ്വന്ദ്വാത്മക ചാട്ടം” എന്നത് ഒരു അത്ഭുതകരമായ പെട്ടെന്നുള്ള സംഭവമല്ല. പലപ്പോഴും അത് ദീർഘകാലം അടിഞ്ഞുകൂടിയ അളവിലുള്ള മാറ്റങ്ങളുടെ നിർണ്ണായക അതിർത്തി കടന്നതിന്റെ ഫലമാണ്. ചാട്ടം പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ കാരണങ്ങൾ പലപ്പോഴും വളരെ ദീർഘകാലം മുമ്പുതന്നെ രൂപപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സമയത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മകത
ഇതോടെ സമയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുതിയ പ്രശ്നവും ഉയരുന്നു. സമയം വെറും സംഭവങ്ങൾ നിരത്തിവെക്കുന്ന പശ്ചാത്തലം മാത്രമാണോ, അതോ സംവിധാനത്തിന്റെ സംഘടന തന്നെ സമയത്തെ മാറ്റുന്നുണ്ടോ? ലളിതമായ ഭൗതികസംവിധാനങ്ങളിൽ സമയപരമായ വിവരണം പലപ്പോഴും മതിയാകും. എന്നാൽ ജീവശാസ്ത്രത്തിലും പരിണാമത്തിലും സമൂഹത്തിലും ചരിത്രത്തിലും ഭൂതകാലം ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഒരു സംവിധാനം കടന്നുപോയ ചരിത്രം അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ഘടനയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഇതിനെ ചരിത്രാധിഷ്ഠിതത്വം എന്നു വിളിക്കാം. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ നിലവിലെ അവസ്ഥ അതിന്റെ തൽക്ഷണ പരിസ്ഥിതിയുടെ ഫലമാത്രമല്ല; മുൻകാല പരിവർത്തനങ്ങളുടെ അടയാളങ്ങളും അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ജീവിയുടെ ജനിതകഘടനയിൽ പരിണാമചരിത്രം പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ സംഘർഷങ്ങളും വിജയങ്ങളും പരാജയങ്ങളും പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വ്യക്തിയുടെ മസ്തിഷ്കത്തിൽ അനുഭവങ്ങളുടെ ദീർഘകാല സ്വാധീനം നിലനിൽക്കുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സമയം ഒരു രേഖീയ പശ്ചാത്തലമല്ല; നിലവിലെ ഘടനയെ നിർമിച്ച ചരിത്രത്തിന്റെ സജീവ ഘടകമാണ്. ഭാവിയും വെറും മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ഒന്നല്ല. നിലവിലെ വൈരുധ്യങ്ങളും സാധ്യതകളും ചേർന്ന് വിവിധ ഭാവിപഥങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ചരിത്രം നിർണ്ണിതിയും സാധ്യതയും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വമാണ്.
സാധ്യതയിൽനിന്ന് യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്ക്
ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാവി ഒരൊറ്റ നിർബന്ധിത പാതയായി കാണുന്നതിനു പകരം വിവിധ സാധ്യതകളുടെ സമുച്ചയമായി കാണാം. എന്നാൽ എല്ലാ സാധ്യതകൾക്കും ഒരേ പ്രാബല്യമില്ല. നിലവിലെ ഘടന, ഊർജലഭ്യത, പരിസ്ഥിതി സമ്മർദ്ദം, ആന്തരിക ബന്ധങ്ങൾ, ചരിത്രപരമായ പാത എന്നിവ ചില സാധ്യതകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും മറ്റുചിലയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.
ഇവിടെ സാധ്യതാ ഭൂപ്രകൃതി എന്ന ആശയം പ്രയോജനകരമാകുന്നു. ഒരു സംവിധാനം ഏത് ദിശകളിലേക്ക് മാറാൻ കൂടുതൽ സാധ്യതയുള്ളതാണ്, ഏത് മാറ്റങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ഊർജം ആവശ്യമാണ്, ഏത് അവസ്ഥകളിൽ ചെറിയ വ്യതിയാനം വലിയ മാറ്റത്തിന് കാരണമാകാം—ഇവയെല്ലാം അതിന്റെ സാധ്യതാ ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. പരിസ്ഥിതി മാറുമ്പോൾ ഈ ഭൂപ്രകൃതിയും മാറുന്നു. അതിനാൽ ഒരു സംവിധാനം ഒരേ സാഹചര്യത്തിൽ സ്ഥിരമായിരുന്നാലും മറ്റൊരു സാഹചര്യത്തിൽ അതേ സ്ഥിരത നിലനിർത്തണമെന്നില്ല.
ഇത് ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ സ്വാതന്ത്ര്യവും നിർണ്ണിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്നു. സംവിധാനം പൂർണ്ണമായും സ്വതന്ത്രമല്ല; അതിന്റെ സാധ്യതകൾ നിലവിലുള്ള ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ ഭാവി ഒരൊറ്റ പാതയിൽ പൂർണ്ണമായി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടതുമല്ല. വിവിധ സാധ്യതകളിൽനിന്ന് പ്രത്യേക പാതകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത് ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളുടെയും ബാഹ്യ സാഹചര്യങ്ങളുടെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ്.
ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പ്രകൃതിദർശനം, ജീവശാസ്ത്രം, മനുഷ്യബോധം, സമൂഹം, ചരിത്രം എന്നിവ തമ്മിൽ ഒരു പൊതുവായ ബന്ധരേഖ കണ്ടെത്താനുള്ള സാധ്യത ഏറ്റവും ശക്തമാകുന്നത്. പ്രകൃതിയിൽ ഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും തകരുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ജീവിയിൽ സ്വയംസംഘടനയും പരിണാമവും നടക്കുന്നു; മനുഷ്യബോധത്തിൽ ആശയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും പരസ്പരം സംഘർഷിക്കുകയും പുതിയ ധാരണകളായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു; സമൂഹത്തിൽ ഉൽപ്പാദനശക്തികളും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങൾ പുതിയ സ്ഥാപനങ്ങളെയും സാമൂഹികരൂപങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. രൂപങ്ങൾ മാറുന്നു, പക്ഷേ മാറ്റത്തിന്റെ പിന്നിലെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഘടന വിവിധ പാളികളിൽ ആവർത്തിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ അടുത്ത നിർണായക ചോദ്യം ഇതാണ്: ഈ പൊതുവായ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഘടന ജീവന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലും പരിണാമത്തിലും എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു? കാരണം ജീവൻ തന്നെയാണ് ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ സ്വയംസംഘടിത രൂപങ്ങളിലൊന്ന്; അതിനുള്ളിൽ സംയോജകത, വിയോജകത, ഊർജപ്രവാഹം, വിവരസംഘടന, സ്വയംനിയന്ത്രണം, പുനർനിർമ്മാണം, പരിണാമം എന്നിവ ഒരേ സമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ജീവനെ ഈ ചട്ടക്കൂടിലൂടെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ യഥാർത്ഥ വിശദീകരണശേഷി കൂടുതൽ കർശനമായി പരീക്ഷിക്കാനാകും.
ജീവന്റെ ഉദ്ഭവവും സ്വയംസംഘടനയും: ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ വികസനം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളെ ജീവശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം നേരിടേണ്ട ചോദ്യം ജഡദ്രവ്യത്തിൽനിന്ന് ജീവൻ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു എന്നതാണ്. ഈ ചോദ്യം ഒരു സാധാരണ രാസപരിവർത്തനത്തിന്റെ വിവരണം മാത്രമല്ല; ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടന ഒരു ഘട്ടത്തിൽ സ്വയം നിലനിർത്താനും സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കാനും പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് ഊർജവും ദ്രവ്യവും സ്വീകരിച്ച് സ്വന്തം ഘടന സംരക്ഷിക്കാനും മാറ്റങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് സ്വയം ക്രമീകരിക്കാനും കഴിവുള്ള ഒരു പുതിയ ഗുണപരമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എങ്ങനെ മാറി എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഭാഷയിൽ, ജീവന്റെ ഉദ്ഭവം ദ്രവ്യത്തിലെ സംയോജക പ്രവണതകൾ ഒരു പുതിയ തലത്തിലുള്ള സംഘടന കൈവരിക്കുകയും അതേ സമയം വിയോജക പ്രവണതകളെ നിയന്ത്രിതമായ രീതിയിൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി ആ സംഘടനയെ തുടർച്ചയായി പുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു നിർണ്ണായക ഗുണപരമായ പരിവർത്തനമായി മനസ്സിലാക്കാം. ജീവൻ എന്നത് വെറും സങ്കീർണ്ണമായ രാസവസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടം മാത്രമല്ല; ദ്രവ്യം, ഊർജം, വിവരം, സ്വയംനിയന്ത്രണം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു സ്വയംസംഘടിത ചലനാത്മക സമഗ്രതയാണ്.
ജീവന്റെ പ്രത്യേകത അതിന്റെ ഘടനയിൽ മാത്രം അല്ല, ഘടനയെ തുടർച്ചയായി പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയയിലാണ്. ഒരു പാറയ്ക്ക് ഘടനയുണ്ട്, പക്ഷേ അത് സ്വന്തം ഘടന സജീവമായി പുനർനിർമ്മിക്കുന്നില്ല. ഒരു ക്രിസ്റ്റൽ വളരാം, എന്നാൽ അതിന്റെ വളർച്ച പ്രധാനമായും ഭൗതിക-രാസ സാഹചര്യങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു ജീവകോശം അതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. അത് പുറത്തുനിന്ന് ദ്രവ്യവും ഊർജവും സ്വീകരിക്കുന്നു, അവയെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു, ഉപയോഗശൂന്യമായ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ പുറത്താക്കുന്നു, സ്വന്തം ഘടകങ്ങളെ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നു, കേടുപാടുകൾ പരിഹരിക്കുന്നു, പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നു, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തനം ക്രമീകരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ സംയോജകത ഒരു നിശ്ചല ബന്ധമല്ല; അത് തുടർച്ചയായി പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന സംയോജകതയാണ്. അതുപോലെ വിയോജകത ജീവനെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തി മാത്രമല്ല; നിയന്ത്രിതമായ വസ്തു-ഊർജ പ്രവാഹങ്ങളിലൂടെ ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിന് ആവശ്യമായ ചലനവും മാറ്റവും നൽകുന്ന ഘടകമാണ്.
സ്വയംസംഘടന
സ്വയംസംഘടന എന്നത് പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രൂപകല്പനാകർത്താവിന്റെ നിർദ്ദേശമില്ലാതെ ഒരു സംവിധാനത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രാദേശിക ഇടപെടലുകളിൽനിന്ന് ക്രമബദ്ധമായ സമഗ്രഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ഇതിനെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സംയോജകതയും വിയോജകതയും തമ്മിലുള്ള പ്രത്യേക ക്രമീകരണമായി കാണാം. ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടലുകൾ വർധിക്കുമ്പോൾ ചില ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥിരപ്പെടുകയും ചിലത് തകരുകയും പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങൾ സ്വയം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയിൽ ക്രമീകരിക്കുമ്പോൾ ഒരു പുതിയ സ്ഥിരതാപരമായ സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ സംഘടന അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടമല്ല; അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ പ്രത്യേക ക്രമീകരണമാണ്.
ജീവകോശത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിൽ ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം വളരെ വലുതാണ്. കൊഴുപ്പുസമാന തന്മാത്രകൾ ജലത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി പ്രത്യേക പാളികളോ ചെറിയ പൊതികളോ രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയും. ചില തന്മാത്രകൾ സ്വയം പകർപ്പെടുക്കുന്നതിനോട് സാമ്യമുള്ള രാസപ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാം. ചില രാസചക്രങ്ങൾ തങ്ങളെത്തന്നെ നിലനിർത്തുന്ന പ്രതികരണവലയങ്ങളായി മാറാം. ഇവയിൽ ഓരോന്നും ഒറ്റയ്ക്ക് ജീവൻ അല്ല. എന്നാൽ സ്വയംസംഘടന, ഊർജപ്രവാഹം, വിവരസംഭരണം, പകർപ്പെടുക്കൽ, അതിർത്തിനിർമ്മാണം, നിയന്ത്രണം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്ന ഘട്ടത്തിൽ ഒരു പുതിയ സംഘടനാതലം ഉദ്ഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യത രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ ഉദ്ഭവത്തെ ഒരു ഒറ്റ “ആദ്യ ജീവകോശം” പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട സംഭവമായി കാണുന്നതിനു പകരം, നിരവധി പരസ്പരബന്ധിതമായ സ്വയംസംഘടനാ പ്രക്രിയകളുടെ ക്രമാനുഗതമായ ഏകീകരണം എന്ന നിലയിൽ പരിശോധിക്കുകയാണ് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനം.
ജീവകോശം ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടമായി
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ നിർവചനത്തിൽ ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന ദ്വന്ദ്വാത്മക ക്വാണ്ടമായി കോശത്തെ പരിഗണിക്കാം. ഒരു കോശത്തിന് വ്യക്തമായ അതിർത്തിയുണ്ട്, എന്നാൽ അത് പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞതല്ല. അതിന്റെ അതിർത്തിയിലൂടെ ദ്രവ്യവും ഊർജവും വിവരങ്ങളും കൈമാറുന്നു. അതിനകത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് രാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നു. അവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രതികരണവലയങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കോശത്തിന്റെ ഘടന നിലനിർത്താൻ നിരന്തരമായ ഊർജപ്രവാഹം ആവശ്യമാണ്. അതേസമയം ആന്തരിക ഘടകങ്ങളുടെ വിഘടനം, പുനർനിർമ്മാണം, മാറ്റം എന്നിവ തുടർച്ചയായി നടക്കുന്നു. അതിനാൽ കോശം സ്ഥിരതയും ചലനവും തമ്മിലുള്ള ഒരു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്.
കോശത്തിന്റെ അതിർത്തിയായ കോശസ്തരമാണ് ഈ ദ്വന്ദ്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണം. അത് കോശത്തെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ അതേ സമയം പരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ചില തന്മാത്രകൾ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; ചിലത് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു; ചില സന്ദേശങ്ങൾ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു; ചിലത് തടയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ അതിർത്തി വേർതിരിവിന്റെ രേഖ മാത്രമല്ല, വേർതിരിവിനെയും ബന്ധത്തെയും ഒരേസമയം സൃഷ്ടിക്കുന്ന സജീവ പ്രദേശമാണ്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ അതിർത്തി എന്ന ആശയത്തിന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറ ഇതിലാണ്.
ഉപാപചയവും ജീവന്റെ ചലനവും
ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത് ഊർജത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ പ്രവാഹത്തിലൂടെയാണ്. ഒരു ജീവി പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഊർജത്തെ ഉപയോഗിച്ച് കുറഞ്ഞ ക്രമീകരണാവസ്ഥകളിൽനിന്ന് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ആന്തരിക സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു. ഭക്ഷണത്തിൽനിന്നുള്ള രാസഊർജം, പ്രകാശസംശ്ലേഷണത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പ്രകാശഊർജം, മറ്റു ഊർജസ്രോതസ്സുകൾ എന്നിവ ജീവിയുടെ ആന്തരിക സംഘടന നിലനിർത്തുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ ഊർജം വെറുതെ സംഭരിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് തുടർച്ചയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ഭാഗികമായി പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചൂടായും മറ്റു രൂപങ്ങളായും പുറത്തുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇവിടെ വിയോജകതയെ ഒരു നശീകരണപ്രക്രിയയായി മാത്രം കാണുന്നത് തെറ്റായിരിക്കും. ജീവൻ തന്നെ നിയന്ത്രിതമായ വിയോജക പ്രവാഹത്തെ ഉപയോഗിച്ചാണ് സംയോജക സംഘടന നിലനിർത്തുന്നത്. ആഹാരത്തിന്റെ വിഘടനം, തന്മാത്രകളുടെ ഓക്സീകരണം, ഊർജത്തിന്റെ വിമോചനം, രാസബന്ധങ്ങളുടെ പുനഃക്രമീകരണം തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകളിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഊർജം പുതിയ ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതിനാൽ വിഘടനവും നിർമ്മാണവും ജീവിയിൽ പരസ്പരവിരുദ്ധമായെങ്കിലും പരസ്പരം ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളാണ്. പഴയ ഘടകങ്ങൾ വിഘടിക്കാതെ പുതിയ ഘടകങ്ങളുടെ നിർമ്മാണം സാധ്യമല്ല; പുതിയ ഘടനകളുടെ നിർമ്മാണമില്ലാതെ വിഘടനപ്രവാഹം ജീവനെ നിലനിർത്തുകയുമില്ല.
സ്വയംനിയന്ത്രണം
ജീവന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷത സ്വയംനിയന്ത്രണമാണ്. ശരീരതാപനില, അമ്ല-ക്ഷാരസമതുലിതാവസ്ഥ, ജലസാന്ദ്രത, രക്തത്തിലെ വിവിധ രാസഘടകങ്ങളുടെ അളവ്, ഊർജലഭ്യത എന്നിവയെ ജീവി ഒരു നിശ്ചിത പരിധിക്കുള്ളിൽ നിലനിർത്തുന്നു. ഇതാണ് സാധാരണയായി ആന്തരികസ്ഥിരത എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ സ്ഥിരത യഥാർത്ഥത്തിൽ നിരന്തരമായ ചലനത്തിന്റെ ഫലമാണ്.
ഉദാഹരണത്തിന് ശരീരതാപനില ഒരു സ്ഥിരസംഖ്യയായി നിശ്ചലമായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല. പരിസ്ഥിതിയിലെ താപനില, ഉപാപചയനിരക്ക്, രക്തപ്രവാഹം, വിയർപ്പ്, വിറയൽ തുടങ്ങിയ അനേകം ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തര ഇടപെടലാണ് ശരീരതാപനിലയെ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട പരിധിയിൽ നിലനിർത്തുന്നത്. അതിനാൽ ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ ആന്തരികസ്ഥിരതയെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയുടെ ഉയർന്ന സംഘടനാരൂപം ആയി കാണുന്നു.
എന്നാൽ സ്വയംനിയന്ത്രണത്തിന് പരിധിയുണ്ട്. പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം വളരെ ശക്തമാകുകയോ ആന്തരിക തകരാറുകൾ വർധിക്കുകയോ ചെയ്താൽ നിയന്ത്രണവലയങ്ങൾക്ക് അവയെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ വരും. ആദ്യം ചെറിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; പിന്നീട് നിയന്ത്രണശേഷി കുറയും; വ്യതിയാനങ്ങൾ കൂടുതൽ വലുതാകും; ഒടുവിൽ ഒരു നിർണ്ണായക പരിധി കടക്കുമ്പോൾ സംവിധാനം പുതിയ അവസ്ഥയിലേക്ക് മാറുകയോ തകരുകയോ ചെയ്യും. രോഗാവസ്ഥകളെക്കുറിച്ചുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക വിശകലനത്തിന് ഈ മാതൃക വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്.
രോഗം ഒരു ചലനാത്മക പുനഃസംഘടനയായി
രോഗത്തെ ഒരു ഒറ്റ കാരണത്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന തകരാറായി മാത്രം കാണുന്നതിന് പകരം, ഒരു ജീവിയുടെ പല പാളികളിലുണ്ടാകുന്ന സംയോജകത–വിയോജകത അസന്തുലിതാവസ്ഥകളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമായി പഠിക്കാം. ഒരു അണുബാധ, ജനിതകമാറ്റം, വിഷപദാർത്ഥം, പോഷകക്കുറവ്, ദീർഘകാല പരിസ്ഥിതിസമ്മർദ്ദം എന്നിവ താഴത്തെ പാളിയിൽ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കാം. അത് കോശപ്രവർത്തനത്തെ ബാധിക്കുകയും തുടർന്ന് തന്തുതലത്തിലും അവയവതലത്തിലും മുഴുവൻ ജീവിയിലും മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യാം. മറുവശത്ത് ദീർഘകാല മാനസികമോ സാമൂഹികമോ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ നാഡീവ്യൂഹത്തെയും ഹോർമോൺനിയന്ത്രണത്തെയും പ്രതിരോധപ്രവർത്തനങ്ങളെയും ബാധിക്കുകയും താഴത്തെ ജൈവപാളികളിൽ തിരിച്ചുമാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യാം.
ഇതിൽ രോഗം ഒരു ഒറ്റ പാളിയിലെ സംഭവം അല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. രോഗാവസ്ഥ പലപ്പോഴും പാളികൾ തമ്മിലുള്ള നിയന്ത്രണവലയങ്ങളുടെ പുനഃക്രമീകരണമാണ്. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ജീവി പുതിയ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ കൈവരിക്കും; എന്നാൽ ആ സമതുലിതാവസ്ഥ ആരോഗ്യകരമായ മുൻകാലാവസ്ഥയേക്കാൾ കുറഞ്ഞ പ്രവർത്തനക്ഷമതയുള്ളതായിരിക്കാം. ചിലപ്പോൾ രോഗപ്രക്രിയ കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അസ്ഥിരതയിലേക്ക് നീങ്ങാം. അതിനാൽ രോഗത്തിന്റെ ഗതിയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ഒരു ഘടകത്തെ മാത്രം കണ്ടെത്തുന്നത് മതിയാകില്ല; ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ, പ്രതികരണവലയങ്ങൾ, ഊർജപ്രവാഹങ്ങൾ, നിയന്ത്രണശേഷി, പരിസ്ഥിതി എന്നിവയുടെ പരസ്പരബന്ധം പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
പരിണാമം: തലമുറകളിലൂടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വികസനം
ജീവന്റെ ദീർഘകാല ചരിത്രത്തിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനം ഏറ്റവും വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നത് പരിണാമത്തിലാണ്. ജനിതകസ്ഥിരത ജീവിയുടെ അടിസ്ഥാന സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു; ജനിതകവ്യതിയാനങ്ങൾ പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പ്രകൃതിവരചയനം ചില വ്യതിയാനങ്ങളെ നിലനിർത്തുകയും മറ്റുചിലയെ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പരിസ്ഥിതി സമ്മർദ്ദങ്ങൾ ജീവികളിൽ വ്യത്യസ്ത പ്രതികരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി തലമുറകളിലൂടെ ജീവികളുടെ ഘടന മാറുന്നു.
ഇവിടെ സംയോജകത ജനിതക പാരമ്പര്യത്തിലും വികസനനിയന്ത്രണത്തിലും കാണാം; വിയോജകത ജനിതക വ്യതിയാനത്തിലും പുനഃസംയോജനത്തിലും പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങളോടുള്ള പ്രതികരണത്തിലും പ്രകടമാകുന്നു. എന്നാൽ പരിണാമത്തെ സംയോജകതയ്ക്കും വിയോജകതയ്ക്കുമിടയിലെ ഒരു ലളിതമായ സംഘർഷമായി ചുരുക്കാനാവില്ല. ജീവിവർഗത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് പാരമ്പര്യവും വ്യതിയാനവും രണ്ടും ആവശ്യമാണ്. പാരമ്പര്യം മാത്രം ഉണ്ടെങ്കിൽ പരിണാമം നിലയ്ക്കും; വ്യതിയാനം മാത്രം ഉണ്ടെങ്കിൽ സ്ഥിരമായ ജീവസംഘടനകൾ നിലനിൽക്കില്ല. ഈ രണ്ടിന്റെയും ദ്വന്ദ്വബന്ധമാണ് പരിണാമസാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
പരിണാമത്തിൽ ചില മാറ്റങ്ങൾ ക്രമേണ അടിഞ്ഞുകൂടുമ്പോൾ ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ വലിയ ഗുണപരമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു. പുതിയ ശരീരഘടനകൾ, പുതിയ ഉപാപചയരീതികൾ, പുതിയ പരിസ്ഥിതിയോടുള്ള അനുയോജ്യതകൾ, പുതിയ പെരുമാറ്റരീതികൾ എന്നിവ ചിലപ്പോൾ ദീർഘകാല ചെറിയ മാറ്റങ്ങളുടെ കൂട്ടഫലമായി ഒരു പുതിയ സംഘടനാതലത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ബഹുകോശജീവിതത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, സങ്കീർണ്ണ നാഡീവ്യൂഹങ്ങളുടെ വികസനം, സാമൂഹിക പെരുമാറ്റത്തിന്റെ വ്യാപനം എന്നിവയെ ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പരിശോധിക്കാം.
സഹവികാസം
ഒരു ജീവിയെ അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച് പരിണാമം പഠിക്കുന്നത് അപൂർണ്ണമാണ്. ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും പരസ്പരം മാറ്റുന്നു. സസ്യങ്ങൾ മണ്ണിന്റെ ഘടന മാറ്റുന്നു; ജീവികൾ പോഷകചക്രങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; സൂക്ഷ്മജീവികൾ പരിസ്ഥിതിയിലെ രാസചക്രങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ജീവികളുടെ പ്രവർത്തനം വീണ്ടും അവയുടെ തന്നെ പരിണാമപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം ഒരു ജീവിയുടെ ഉള്ളിൽ മാത്രം നടക്കുന്ന പ്രക്രിയയല്ല; ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപരിവർത്തനത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്.
ഇത് പാളിബന്ധനത്തിന്റെ ആശയത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ജനിതകപാളിയിലെ മാറ്റം ജീവിയുടെ സ്വഭാവത്തെ മാറ്റുന്നു; ജീവിയുടെ സ്വഭാവം പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുന്നു; പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ സമ്മർദ്ദം മാറ്റുന്നു; അതിന്റെ ഫലമായി ജനിതകഘടനയിൽ പുതിയ മാറ്റങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നു. കാരണം ഇവിടെ ഒരു വൃത്താകൃതിയിലുള്ള പ്രതികരണവലയമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കാരണം ഫലത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഫലം തിരിച്ചും കാരണത്തിന്റെ ഭാവിയെ മാറ്റുന്നു.
ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേക്കുള്ള വഴി
ജീവശാസ്ത്രപരമായ സംഘടന കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുമ്പോൾ വിവരസംസ്കരണത്തിന്റെയും ആന്തരികനിയന്ത്രണത്തിന്റെയും പ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നു. നാഡീവ്യൂഹം പരിസ്ഥിതിയിലെ ഉത്തേജനങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുകയും അവയെ സംയോജിപ്പിക്കുകയും ഓർമ്മയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ഭാവിസാധ്യതകൾ വിലയിരുത്തുകയും പ്രവർത്തനങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഈ വിവരസംസ്കരണം വെറും ബാഹ്യപ്രതികരണത്തിൽ ഒതുങ്ങാതെ ജീവിയുടെ സ്വന്തം ആന്തരികാവസ്ഥകളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഇതാണ് ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ പശ്ചാത്തലം.
ബോധത്തെ അതിനാൽ ദ്രവ്യത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് ചേർന്ന ഒരു അദൃശ്യ ഘടകമായി കാണേണ്ടതില്ല. അതേസമയം ബോധത്തെ ഒരു ഒറ്റ നാഡീകോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നതും മതിയാകില്ല. കോടിക്കണക്കിന് നാഡീകോശങ്ങൾ, അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ, ശരീരത്തിൽനിന്നുള്ള സംവേദനങ്ങൾ, ഓർമ്മ, വികാരം, പ്രവചനം, ഭാഷ, സാമൂഹിക ഇടപെടൽ എന്നിവയുടെ ഏകീകൃത സംഘടനയിൽനിന്ന് ഒരു പുതിയ ഗുണപരമായ പ്രവർത്തനതലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ബോധം വളരെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ചലനാത്മക സംയോജകതയുടെ ഉദ്ഭവഗുണം ആയി പഠിക്കാവുന്നതാണ്.
എന്നാൽ ബോധം വെറും സംയോജകതയല്ല. അതിൽ വിയോജകതയും നിർണായകമാണ്. പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ, വ്യത്യസ്ത സംവേദനങ്ങൾ, ഓർമ്മകളുടെ പുനഃസംഘടന, സങ്കൽപ്പങ്ങൾ, സംശയങ്ങൾ, വൈരുധ്യങ്ങൾ എന്നിവ മാനസികസംഘടനയെ നിരന്തരം മാറ്റുന്നു. വളരെ ശക്തമായ ഏകീകരണം ചിന്തയെ ജഡമാക്കും; വളരെ ശക്തമായ വിഭജനം അനുഭവത്തിന്റെ ഏകതയെ തകർക്കും. അതിനാൽ സജീവമായ ബോധം ഏകീകരണവും വ്യത്യാസവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
മനുഷ്യബോധത്തിൽനിന്ന് സാമൂഹികബോധത്തിലേക്ക്
മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ സവിശേഷത വ്യക്തിഗത നാഡീവ്യൂഹത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. ഭാഷ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, ഉപകരണങ്ങൾ, സംസ്കാരം, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ ഘടനയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ മാറ്റുമ്പോൾ സ്വന്തം ബോധത്തെയും മാറ്റുന്നു. മറ്റുള്ളവരുമായി സഹകരിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ആശയങ്ങളും ചിഹ്നങ്ങളും സാമൂഹികനിയമങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നു. അവ പിന്നീട് വ്യക്തികളുടെ ചിന്തയെയും പെരുമാറ്റത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു.
ഇവിടെയാണ് ജൈവപാളിയിൽനിന്ന് സാമൂഹികപാളിയിലേക്കുള്ള ഒരു വലിയ ഗുണപരമായ ചാട്ടം സംഭവിക്കുന്നത്. വ്യക്തികൾ ചേർന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം സമൂഹം ഉണ്ടാകുന്നില്ല; വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, ആശയവിനിമയം, അധികാരബന്ധങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, സാംസ്കാരികരൂപങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്നാണ് ഒരു പുതിയ സംഘടനാതലം രൂപപ്പെടുന്നത്. ഈ സാമൂഹികതലം വീണ്ടും വ്യക്തികളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യസമൂഹം വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടമല്ല; ബന്ധങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായി വികസിച്ച സമഗ്രഘടനയാണ്.
ഇതോടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടുത്ത വലിയ പരീക്ഷണപാളി തുറക്കുന്നു: സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളിൽ സംയോജകതയും വിയോജകതയും എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു? സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, വർഗബന്ധങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, സംസ്കാരം, രാഷ്ട്രീയം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ അടിഞ്ഞുകൂടുന്നു? എപ്പോൾ അവ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ തുടരുന്നു? എപ്പോൾ അവ പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ നിർണ്ണായക പരിധിയിലെത്തുന്നു? എപ്പോൾ സാമൂഹിക പുനഃസംഘടനയോ വിപ്ലവാത്മകമായ മാറ്റമോ അനിവാര്യമാകുന്നു? ഈ ചോദ്യങ്ങളിലേക്കാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ പ്രയോഗം നമ്മെ നയിക്കുന്നത്.
സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യവും ചരിത്രചലനവും: ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ സാമൂഹിക വികസനം
മനുഷ്യസമൂഹത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ചട്ടക്കൂടിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ സമൂഹം വ്യക്തികളുടെ ഒരു കൂട്ടം മാത്രമല്ലെന്നും, വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, സ്വത്തുബന്ധങ്ങൾ, അധികാരബന്ധങ്ങൾ, ആശയവിനിമയരീതികൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, സാംസ്കാരികരൂപങ്ങൾ, പ്രകൃതിയുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവ ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന ഒരു ഉയർന്ന സംഘടനാതലമാണെന്നും അംഗീകരിക്കേണ്ടിവരും. ഓരോ വ്യക്തിയും ഒരു ജൈവസംവിധാനമായിരിക്കുമ്പോഴും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ അദ്ദേഹം അല്ലെങ്കിൽ അവൾ ഒരു സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ വഹിതാവായി മാറുന്നു. വ്യക്തിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സമൂഹത്തെ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നു; അതേസമയം സമൂഹത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളും മൂല്യങ്ങളും സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളും വ്യക്തിയുടെ ചിന്തയെയും പ്രവർത്തനത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ലളിതമായ കാരണ–ഫലബന്ധമല്ല; പരസ്പരം നിർമ്മിക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മകബന്ധമാണ്. സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യം ഈ പരസ്പരനിർമാണത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ട സമഗ്രതയാണ്.
സാമൂഹികസംവിധാനത്തിലെ സംയോജകബലം സ്ഥാപനങ്ങൾ, പൊതുവായ നിയമങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനസംവിധാനങ്ങൾ, ആശയവിനിമയശൃംഖലകൾ, സാമൂഹിക ശീലങ്ങൾ, പൊതുവായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ, പങ്കിട്ട മൂല്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്നു. ഇവ സമൂഹത്തിന് തുടർച്ചയും തിരിച്ചറിയലും നൽകുന്നു. എന്നാൽ അതേ സ്ഥാപനങ്ങൾ തന്നെ കാലക്രമത്തിൽ പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ കഴിയാതെ വന്നാൽ സാമൂഹികവികസനത്തിന് തടസ്സമാകാം. മറുവശത്ത് വിയോജകബലം സാമൂഹികമാറ്റം, പുതിയ ആശയങ്ങൾ, സാങ്കേതിക നവീകരണം, താൽപര്യസംഘർഷം, അധികാരവിരോധം, പുതിയ ജീവിതരീതികൾ, പഴയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വിമർശനം എന്നിവയിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നു. അതിനാൽ സാമൂഹികവിയോജകത വെറും നാശകരമായ ശക്തിയല്ല. നിലവിലുള്ള ഘടനയുടെ പരിധികൾ തുറന്നുകാട്ടുകയും പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങൾക്ക് സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചരിത്രപരമായ ചലനശക്തിയുമാണ്.
ഉൽപ്പാദനവും സാമൂഹികസംഘടനയും
മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസംഘടന മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. മനുഷ്യർ പ്രകൃതിയിൽനിന്ന് ആവശ്യമായ വിഭവങ്ങൾ നേടുകയും അവയെ ഉപകരണങ്ങളുടെയും സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെയും സാമൂഹിക സഹകരണത്തിന്റെയും സഹായത്തോടെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയിൽ മനുഷ്യർ പരസ്പരം ബന്ധങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ആരാണ് ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമ, ആരാണ് തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നത്, ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഫലം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള അധികാരം എവിടെയാണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ സമൂഹത്തിന്റെ സംഘടനയെ ആഴത്തിൽ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ വികസിക്കുമ്പോൾ അവയോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ ആവശ്യമായി വരുന്നു. എന്നാൽ നിലവിലുള്ള സ്വത്തുബന്ധങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും അധികാരഘടനകളും പുതിയ ഉൽപ്പാദനശേഷികളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ തുടങ്ങുന്ന ഘട്ടത്തിൽ വൈരുധ്യം ശക്തമാകുന്നു. ആദ്യം ഈ വൈരുധ്യം ചെറിയ പൊരുത്തക്കേടുകളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. പിന്നീട് സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദം, സാമൂഹിക അസമത്വം, രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷം, ആശയപരമായ പ്രതിസന്ധി തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളിൽ അത് കൂടുതൽ പ്രകടമാകും. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ നിലവിലുള്ള സാമൂഹികഘടനയ്ക്ക് സ്വന്തം ഉള്ളിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പുതിയ ശക്തികളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ അളവ് നിർണ്ണായക പരിധിയിലെത്തുന്നു. അപ്പോൾ പരിഷ്കാരമോ പുനഃസംഘടനയോ വിപ്ലവാത്മകമായ മാറ്റമോ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു.
ഇതിനെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സാമൂഹിക ഘട്ടപരിവർത്തനം ആയി മനസ്സിലാക്കാം. ഒരു സാമൂഹികരൂപം മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറുന്നത് വെറും സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പുറംമാറ്റമല്ല; സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനബന്ധങ്ങളിൽ ഗുണപരമായ പുനഃസംഘടനയാണ്. പഴയ ഘടനയിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ പുതിയ സമൂഹത്തിലും നിലനിൽക്കാം; ചിലത് ഇല്ലാതാകാം; ചിലത് പുതിയ അർത്ഥത്തിലും പുതിയ ബന്ധക്രമത്തിലും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടാം. ഇതാണ് ഉന്നമനാത്മക പുനഃസംഘടനയുടെ സാമൂഹികരൂപം.
വർഗവൈരുധ്യവും സാമൂഹിക പിരിമുറുക്കവും
സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വൈരുധ്യങ്ങളും ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവയല്ല. ചിലത് ചെറിയതും താൽക്കാലികവുമാണ്; ചിലത് സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത, തൊഴിൽഫലത്തിന്റെ വിതരണം, അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം, വിഭവങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം എന്നിവയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സ്ഥിരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ദീർഘകാല പിരിമുറുക്കം സൃഷ്ടിക്കാം. മാർക്സിയൻ വിശകലനത്തിന്റെ പ്രധാന സംഭാവനകളിലൊന്ന് ഈ ഘടനാപരമായ വൈരുധ്യങ്ങളെ സാമൂഹികമാറ്റത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ്.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഈ വിശകലനത്തെ കൂടുതൽ പൊതുവായ ഒരു ചലനാത്മക ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമായി കാണാം. സാമൂഹികസംയോജകത ഒരു നിശ്ചിത ഉൽപ്പാദനരീതിയെയും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥാപനങ്ങളെയും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ അതേ സംവിധാനത്തിനകത്ത് അസമത്വം, ചൂഷണം, അധികാരവ്യത്യാസം, വിഭവവിതരണത്തിലെ വിരോധം തുടങ്ങിയ വിയോജക പ്രവണതകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ വൈരുധ്യങ്ങൾ ദീർഘകാലം സ്ഥാപനപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളിലൂടെ കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെടാം. എന്നാൽ നിയന്ത്രണശേഷിയെ മറികടക്കുന്ന രീതിയിൽ പിരിമുറുക്കം വർധിച്ചാൽ സാമൂഹികസംവിധാനം അതിന്റെ പഴയ രൂപത്തിൽ തുടരാൻ പ്രയാസപ്പെടും.
ഇവിടെ പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവ് എന്ന ആശയം പ്രയോജനകരമാണ്. ഒരു സമൂഹത്തിലെ അസമത്വം എല്ലായിടത്തും ഒരേ അളവിൽ പ്രകടമാകണമെന്നില്ല. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ, വർഗങ്ങളിൽ, തൊഴിൽവിഭാഗങ്ങളിൽ, തലമുറകളിൽ, സ്ഥാപനങ്ങളിൽ അല്ലെങ്കിൽ സാമൂഹികവിഭാഗങ്ങളിൽ പിരിമുറുക്കം കൂടുതലായിരിക്കാം. ഈ പ്രാദേശിക പിരിമുറുക്കങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ അവ വലിയ സാമൂഹികപ്രതിസന്ധിയായി വളരാം. അതിനാൽ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സ്ഥിരത വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ശരാശരി സൂചികകൾ മാത്രം നോക്കുന്നത് മതിയാകില്ല; പിരിമുറുക്കം എവിടെയാണ് അടിഞ്ഞുകൂടുന്നത്, എങ്ങനെ വ്യാപിക്കുന്നു, ഏത് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് എന്നതും പരിശോധിക്കണം.
ആശയപരമായ ഘടനയും ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യവും
സാമൂഹികസംവിധാനത്തിന്റെ സ്ഥിരത ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളാൽ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. നിയമം, വിദ്യാഭ്യാസം, മാധ്യമങ്ങൾ, മതം, സംസ്കാരം, പൊതുഭാവന, രാഷ്ട്രീയസംഘടനകൾ തുടങ്ങിയ ആശയപരവും സ്ഥാപനപരവുമായ ഘടനകൾ സമൂഹത്തിലെ ബന്ധങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കുകയോ ചോദ്യം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഇവ ഭൗതിക അടിത്തറയിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി സ്വതന്ത്രവുമല്ല. അവയ്ക്ക് സ്വന്തം സാപേക്ഷ സ്വയംഭരണശേഷിയുണ്ടെങ്കിലും അവയുടെ നിലനിൽപ്പിനും പുനർനിർമ്മാണത്തിനും ഭൗതിക വിഭവങ്ങളും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും ആവശ്യമാണ്.
ഇതിലൂടെ പാളിബന്ധിത കാരണത സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. സാമ്പത്തിക ഘടന രാഷ്ട്രീയസ്ഥാപനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾ സാമ്പത്തികപ്രവർത്തനത്തെ തിരിച്ചും സ്വാധീനിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസരീതി തൊഴിൽവിപണിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; തൊഴിൽവിപണിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ വിദ്യാഭ്യാസരീതിയെ മാറ്റുന്നു. മാധ്യമങ്ങൾ പൊതുഭാവനയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; പൊതുഭാവന മാധ്യമങ്ങളുടെ ഉള്ളടക്കത്തെയും വിപണിയെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ സാമൂഹിക കാരണതയെ ഒരൊറ്റ അടിത്തറയിൽനിന്ന് മുകളിലേക്കുള്ള രേഖയായി കാണുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. അത് പല പാളികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രതികരണബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണ ശൃംഖലയാണ്.
സാങ്കേതികവിദ്യയും സാമൂഹിക പരിവർത്തനവും
സാങ്കേതികവിദ്യ സാമൂഹികസംവിധാനത്തിലെ ഒരു പ്രധാന മാറ്റശക്തിയാണ്. പുതിയ ഉൽപ്പാദനോപകരണങ്ങൾ തൊഴിൽശേഷിയെ വർധിപ്പിക്കുകയും ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കുകയും പുതിയ വസ്തുക്കളും സേവനങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ സാങ്കേതികവിദ്യ വെറും ഉപകരണമല്ല; അത് സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും മാറ്റുന്നു. ഒരു പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യ ആരുടെ കൈവശമാണ്, അതിന്റെ നിയന്ത്രണം എങ്ങനെയാണ് വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്, അതിന്റെ ഫലം ആരാണ് കൈവശപ്പെടുത്തുന്നത്, അത് തൊഴിൽബന്ധങ്ങളെ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ നിർണ്ണായകമാണ്.
സ്വയംപ്രവർത്തന സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉദാഹരണം ഇതു വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്നു. യന്ത്രവൽക്കരണവും കൃത്രിമബുദ്ധിയും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ അതേ സമയം മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കുകയും തൊഴിൽരഹിതത്വമോ തൊഴിൽഅസ്ഥിരതയോ വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ വർധനയും തൊഴിൽസുരക്ഷയുടെ കുറവും ഒരേ പ്രക്രിയയിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കാം. അതിനാൽ സാങ്കേതിക പുരോഗതി സ്വതവേ വിമോചനകരമോ നാശകരമോ അല്ല. അതിന്റെ സാമൂഹികഫലം സാങ്കേതികശക്തിയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വബന്ധം നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
ഇവിടെ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ വിവിധ ഘടകങ്ങളെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി ഏകീകരിക്കാം; അതേസമയം പഴയ തൊഴിൽരീതികളെ വിയോജിപ്പിക്കുകയും പുതിയ സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യാം. പഴയ സ്ഥാപനങ്ങൾ പുതിയ സാങ്കേതികശേഷികളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ പിരിമുറുക്കം വർധിക്കും. മറിച്ച് സാമൂഹികസംവിധാനം സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഫലങ്ങൾ സാമൂഹികമായി പങ്കിടുന്ന രീതിയിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചാൽ അതേ സാങ്കേതികശക്തി പുതിയ സാമൂഹികസ്ഥിരതയുടെ അടിത്തറയാകാം.
സമൂഹത്തിന്റെ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ
ഒരു സമൂഹവും പൂർണ്ണമായും സ്ഥിരമല്ല. നിയമങ്ങൾ മാറുന്നു, സ്ഥാപനങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നു, സാമ്പത്തികരീതികൾ മാറുന്നു, പുതിയ തലമുറകൾ പുതിയ മൂല്യങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു, സാങ്കേതികവിദ്യകൾ പുതിയ പെരുമാറ്റരീതികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും ഒരു പരിധിവരെ സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസംഘടന നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ നിലനിൽപ്പ് സാമൂഹിക ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്.
ഒരു ജനാധിപത്യസമൂഹത്തിൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ, നിയമനിർമാണം, തൊഴിലാളി സംഘടനകൾ, സാമൂഹികപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, കോടതികൾ, മാധ്യമങ്ങൾ, പൊതുചർച്ചകൾ തുടങ്ങിയവ സാമൂഹികവൈരുധ്യങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വിവിധ പ്രതികരണവലയങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അവ വൈരുധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; അവയെ സ്ഥാപനപരമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ സ്ഥിരത വൈരുധ്യരഹിതത്വമല്ല. മറിച്ച് വൈരുധ്യങ്ങളെ സമാധാനപരമായും സൃഷ്ടിപരമായും കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷിയാണ്.
ഈ നിയന്ത്രണശേഷി ദുർബലമാകുമ്പോൾ സാമൂഹിക വിഘടനത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. സ്ഥാപനങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം കുറയുക, ആശയവിനിമയത്തിന്റെ തകർച്ച, സാമൂഹിക ധ്രുവീകരണം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം വർധിക്കുക, രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിത്വശേഷി കുറയുക തുടങ്ങിയവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന വലയങ്ങളായി മാറാം. ആദ്യം ഇവ ചെറിയ വ്യതിയാനങ്ങളായി തോന്നിയാലും ദീർഘകാലം തുടരുമ്പോൾ വിയോജക ഒഴുക്ക് സംയോജകശേഷിയെ മറികടക്കാം.
വിയോജക സഞ്ചയംയും സാമൂഹിക പ്രതിസന്ധിയും
സാമൂഹിക പ്രതിസന്ധി സാധാരണയായി ഒരു ഒറ്റ സംഭവത്തിന്റെ ഫലമല്ല. വർഷങ്ങളായി അടിഞ്ഞുകൂടിയ നിരവധി വൈരുധ്യങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഘട്ടത്തിലാണ് വലിയ പ്രതിസന്ധി രൂപപ്പെടുന്നത്. സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം, തൊഴിലില്ലായ്മ, വിലക്കയറ്റം, സാമൂഹിക അസമത്വം, രാഷ്ട്രീയ അവിശ്വാസം, ഭരണപരാജയം, പരിസ്ഥിതിസമ്മർദ്ദം എന്നിവ ഓരോന്നായി കൈകാര്യം ചെയ്യാവുന്ന പ്രശ്നങ്ങളായിരിക്കാം. എന്നാൽ അവ ഒരേ സമയം പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ സമൂഹത്തിന്റെ മൊത്തം പിരിമുറുക്കം അതിവേഗം ഉയരാം.
ഇതാണ് വിയോജക സഞ്ചയം. ഒരു ചെറിയ പ്രശ്നം മറ്റൊരു പ്രശ്നത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു; രണ്ടാമത്തേത് മൂന്നാമത്തേതിനെ; തുടർന്ന് പ്രതികരണവലയം രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഈ സഞ്ചയം നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണശേഷിയെ മറികടക്കും. അപ്പോൾ സമൂഹം അസ്ഥിരാവസ്ഥയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. പുറമേ സമൂഹം ഇപ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി തോന്നിയാലും അതിന്റെ ആന്തരിക സംയോജകത ദുർബലമായിരിക്കാം. ഇതാണ് സാമൂഹിക അതിസ്ഥിരാവസ്ഥ.
അത്തരം ഘട്ടത്തിൽ ചെറിയ സംഭവങ്ങൾ പോലും വലിയ രാഷ്ട്രീയമാറ്റത്തിന് കാരണമാകാം. ചെറിയൊരു സാമ്പത്തിക ആഘാതം, ഒരു രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനം, ഒരു അഴിമതി വെളിപ്പെടുത്തൽ, ഒരു സാമൂഹികപ്രക്ഷോഭം, ഒരു പ്രകൃതിദുരന്തം എന്നിവ മുമ്പ് നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന വൈരുധ്യങ്ങളെ ഒരേസമയം സജീവമാക്കാം. സംഭവത്തിന്റെ വലുപ്പം മാത്രം നോക്കി അതിന്റെ ഫലം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. സംവിധാനം ഇതിനുമുമ്പ് ഏത് അളവിലുള്ള പിരിമുറുക്കം സംഭരിച്ചുവച്ചിരുന്നു എന്നതാണ് നിർണ്ണായകം.
വിപ്ലവാത്മക പുനഃസംഘടന
ഒരു സാമൂഹികസംവിധാനത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള സംഘടനയ്ക്ക് സ്വന്തം ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ ഭാഗികപരിഷ്കാരങ്ങൾ മതിയാകാതെ വരാം. അപ്പോൾ അടിസ്ഥാനബന്ധങ്ങളിൽ മാറ്റം ആവശ്യമായി വരുന്നു. ഇതാണ് വിപ്ലവാത്മക പുനഃസംഘടനയുടെ സാമൂഹികരൂപം. വിപ്ലവം എന്നത് വെറും ഭരണാധികാരികളുടെ മാറ്റമല്ല; ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസംഘടന, അധികാരബന്ധങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, നിയമപരമായ ഘടനകൾ, സാമൂഹിക മൂല്യങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
എന്നാൽ എല്ലാ വിപ്ലവങ്ങളും ഒരേ രീതിയിൽ നടക്കുകയില്ല. ചിലപ്പോൾ മാറ്റം ദീർഘകാലം നീളുന്ന പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെ സംഭവിക്കും. ചിലപ്പോൾ പ്രതിസന്ധി അതിവേഗം രാഷ്ട്രീയസംഘർഷത്തിലേക്ക് നീങ്ങും. ചിലപ്പോൾ പഴയ ഘടനയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം തകരുകയും പുതിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ വിപ്ലവാത്മക പുനഃസംഘടനയെ ഒരു നിർബന്ധിത ചരിത്രരൂപമായി കാണുന്നതിനു പകരം, നിലവിലുള്ള സാമൂഹികസംവിധാനത്തിന്റെ സ്ഥിരതാപരിധി കടന്നുപോകുമ്പോൾ തുറക്കപ്പെടുന്ന വിവിധ പുനഃസംഘടനാ സാധ്യതകളുടെ ഒരു വർഗ്ഗം എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യം.
സാമൂഹിക ഉദ്ഭവക്രമം
പുതിയ സാമൂഹികസംഘടന പഴയതിന്റെ പൂർണ്ണ നിഷേധമാകണമെന്നില്ല. പഴയ ഉൽപ്പാദനസാങ്കേതികവിദ്യകൾ പുതിയ സമൂഹത്തിലും നിലനിൽക്കാം; പഴയ നിയമങ്ങളിൽ ചിലത് പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കാം; പഴയ സാംസ്കാരികരൂപങ്ങൾ പുതിയ അർത്ഥം കൈവരിക്കാം. അതിനാൽ സാമൂഹികപരിവർത്തനവും ഉന്നമനാത്മക പുനഃസംഘടനയും തമ്മിൽ അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. പഴയതിൽനിന്ന് ആവശ്യമായ ഘടകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും അതിന്റെ പരിമിതികൾ മറികടക്കപ്പെടുകയും പുതിയ ഘടനയിൽ അവയ്ക്ക് പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ചരിത്രത്തെ പഴയതിന്റെ നാശവും പുതിയതിന്റെ പൂർണ്ണ തുടക്കവും എന്ന ലളിതമായ കഥയായി കാണാനാവില്ല. ഓരോ പുതിയ സാമൂഹികഘടനയും മുൻകാല ചരിത്രത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, ആശയങ്ങൾ, സ്ഥാപനപരമായ അനുഭവങ്ങൾ, മനുഷ്യശേഷികൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പുതിയ സമൂഹം പഴയതിൽനിന്ന് വേർപെടുമ്പോഴും അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ തുടർച്ച വഹിക്കുന്നു. ചരിത്രം വിച്ഛേദങ്ങളിലൂടെയുള്ള തുടർച്ചയാണ്; തുടർച്ചയ്ക്കുള്ളിലെ വിച്ഛേദനമാണ്.
സാമൂഹിക പ്രവചനത്തിന്റെ പരിധിയും സാധ്യതയും
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ തീയതികളും സംഭവങ്ങളും മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കാനുള്ള ഒരു യാന്ത്രിക ഉപകരണം നൽകുന്നില്ല. കാരണം മനുഷ്യസമൂഹങ്ങൾ തുറന്ന സംവിധാനങ്ങളാണ്. അപ്രതീക്ഷിത സംഭവങ്ങൾ, വ്യക്തികളുടെ തീരുമാനങ്ങൾ, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ, അന്തർദേശീയ ഇടപെടലുകൾ, പുതിയ ആശയങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ സാധ്യതാപഥങ്ങളെ മാറ്റാം. എന്നാൽ ഇതുകൊണ്ട് സാമൂഹികപ്രവർത്തനം പൂർണ്ണമായും പ്രവചനാതീതമാകുന്നില്ല.
ഒരു സമൂഹത്തിലെ പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവുകൾ, സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണശേഷി, സാമൂഹികവിശ്വാസത്തിന്റെ നില, സാമ്പത്തിക അസമത്വം, വിഭവവിതരണം, ആശയപരമായ ധ്രുവീകരണം, രാഷ്ട്രീയപ്രതിനിധിത്വം, പരിസ്ഥിതിസമ്മർദ്ദം എന്നിവ പഠിച്ചാൽ സമൂഹം ശക്തമായ സ്ഥിരതയിലാണോ, അതിസ്ഥിരതയിലാണോ, നിർണ്ണായക പരിധിയിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണോ എന്നതിനെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായ വിലയിരുത്തൽ നടത്താം. അതായത് ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രവചനം സംഭവത്തെ പ്രവചിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പരിവർത്തനത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ഇവിടെ തന്നെയാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പ്രായോഗിക മൂല്യം. ഒരു സംവിധാനം എവിടെയാണ് ദുർബലമാകുന്നത്, ഏത് വൈരുധ്യങ്ങളാണ് അതിന്റെ സ്ഥിരതയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്, ഏത് പ്രതികരണവലയങ്ങളാണ് പിരിമുറുക്കം വർധിപ്പിക്കുന്നത്, ഏത് ഇടപെടലുകൾക്ക് പ്രതിസന്ധി കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും, ഏത് മാറ്റങ്ങൾ പുതിയ സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്—ഇവയെല്ലാം ക്രമബദ്ധമായി പഠിക്കാം.
പ്രകൃതിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വം
മനുഷ്യസമൂഹത്തെ പ്രകൃതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച് പഠിക്കാനാവില്ല. മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനം പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ വ്യാപനം പ്രകൃതിയുടെ ഘടനയെ തന്നെ മാറ്റുന്നു. വനനശീകരണം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ അമിത ഉപയോഗം, അന്തരീക്ഷത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ, ജൈവവൈവിധ്യനാശം എന്നിവ സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തികപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുകയും തിരിച്ചും മനുഷ്യജീവിതത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇവിടെ പ്രകൃതിസംവിധാനവും സാമൂഹികസംവിധാനവും തമ്മിൽ ശക്തമായ പാളിബന്ധനം നിലനിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയിലെ മാറ്റം ഭക്ഷ്യവിതരണം, ആരോഗ്യം, കുടിയേറ്റം, തൊഴിൽ, സാമ്പത്തികസ്ഥിരത എന്നിവയെ ബാധിക്കുന്നു. സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ തീരുമാനങ്ങൾ തിരിച്ചും ഭൂമിയുപയോഗം, ഊർജോപയോഗം, വിഭവവിതരണം എന്നിവ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ പരിസ്ഥിതിപ്രതിസന്ധി പ്രകൃതിയുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; അത് പ്രകൃതിയും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയും രാഷ്ട്രീയവും സാങ്കേതികവിദ്യയും സംസ്കാരവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ പ്രതിസന്ധിയാണ്.
ഇതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ തുറന്ന സമഗ്രത എന്ന ആശയം കൂടുതൽ ആഴം നേടുന്നു. സമൂഹം പ്രകൃതിയിൽനിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു അടഞ്ഞ ഘടനയല്ല. അത് ഭൂമിയുടെ ജീവഭൗതികസംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഭാവി അതിന്റെ സ്വന്തം ആന്തരിക സംഘടനയാൽ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല; ഭൂമിയുടെ പരിസ്ഥിതിപരിധികളുമായുള്ള ബന്ധവും അതിന്റെ ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണയോഗ്യത
ഇവിടെ ഒരു നിർണ്ണായക ശാസ്ത്രീയ ചോദ്യം ഉയരുന്നു: ഈ ആശയങ്ങൾ വെറും ദാർശനിക പൊതുവാക്കുകളായി തുടരണമോ, അതോ അവയെ അളക്കാവുന്ന ചട്ടക്കൂടുകളാക്കി മാറ്റാനാകുമോ? ഒരു സിദ്ധാന്തം ശാസ്ത്രീയമായി ശക്തമാകണമെങ്കിൽ അതിന്റെ ആശയങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാവുന്ന ഘടകങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. സംയോജകത, വിയോജകത, പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവ്, ഘട്ടസ്ഥിരത, അതിസ്ഥിരത, നിർണ്ണായക പരിധി, ഉദ്ഭവക്രമം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾക്ക് സാധ്യമായിടത്ത് പ്രവർത്തനപരമായ അളവുകോലുകൾ വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു ജീവശാസ്ത്രസംവിധാനത്തിൽ സംയോജകതയെ വിവിധ നിയന്ത്രണപ്രക്രിയകളുടെ ഏകോപനശേഷിയിലൂടെ പഠിക്കാം. വിയോജകതയെ വ്യതിയാനം, ഊർജപ്രവാഹം, ഘടനാപരമായ മാറ്റനിരക്ക് തുടങ്ങിയവയിലൂടെ പ്രതിനിധീകരിക്കാം. സാമൂഹികസംവിധാനത്തിൽ സ്ഥാപനവിശ്വാസം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം, ബന്ധങ്ങളുടെ സാന്ദ്രത, രാഷ്ട്രീയധ്രുവീകരണം, സാമൂഹികപ്രതികരണശേഷി തുടങ്ങിയവയെ പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചില സൂചകങ്ങളായി പരിശോധിക്കാം. എന്നാൽ ഇത്തരം അളവുകൾ ഓരോ പാളിയുടെയും പ്രത്യേക സ്വഭാവം പരിഗണിച്ചായിരിക്കണം രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടത്. ഒരേ സംഖ്യ എല്ലാ പാളികളിലും പ്രയോഗിക്കുന്നത് സിദ്ധാന്തത്തെ കൂടുതൽ കൃത്യമാക്കുകയല്ല, മറിച്ച് അതിനെ കൃത്രിമമാക്കുകയായിരിക്കും.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രീയ വളർച്ച പൊതുസിദ്ധാന്തവും പാളി-നിർദ്ദിഷ്ട അളവുകോലുകളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വികസിപ്പിക്കുന്നതിലാണ്. പൊതുവായ തത്വം ഒരേ ആയിരിക്കാം; എന്നാൽ അതിന്റെ പ്രവർത്തനരൂപവും അളക്കാവുന്ന സൂചകങ്ങളും ഓരോ പാളിയിലും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും.
ഇവിടെയാണ് ഈ ചട്ടക്കൂട് ഒരു തത്ത്വചിന്താപരമായ നിർദ്ദേശത്തിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കാവുന്ന ഗവേഷണപരിപാടിയിലേക്ക് മാറേണ്ടത്. സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും വെറും ആശയങ്ങളായി നിലനിൽക്കാതെ ഭൗതികസംവിധാനങ്ങളിൽ, ജീവികളിൽ, മസ്തിഷ്കത്തിൽ, സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളിൽ എന്നിവയിൽ തിരിച്ചറിയാവുന്ന ഘടനാപരമായ ചലനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടണം. പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവുകൾ അളക്കാനും അതിസ്ഥിരതയുടെ മുന്നറിയിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താനും നിർണ്ണായക പരിധിയിലേക്കുള്ള നീക്കം തിരിച്ചറിയാനും കഴിയുന്ന രീതികൾ വികസിപ്പിക്കണം. അപ്പോഴാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അവകാശവാദം—വൈരുധ്യങ്ങളുടെ സഞ്ചയം ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു—ശാസ്ത്രീയമായി പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഇതോടെ അടുത്ത ഘട്ടം കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു ചോദ്യത്തിലേക്ക് നമ്മെ നയിക്കുന്നു: ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഈ മുഴുവൻ ആശയശൃംഖലയെ ഒരൊറ്റ ഏകീകൃത മാതൃകയായി എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം? ദ്രവ്യം, ഊർജം, ചലനം, സംയോജകബലം, വിയോജകബലം, വൈരുധ്യം, ഘടന, പാളി, ഉദ്ഭവം, നിർണ്ണായക പരിധി, ഘട്ടപരിവർത്തനം, പുനഃസംഘടന എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഔപചാരിക ഘടന ആവശ്യമാണ്. അതിലൂടെ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഓരോ ആശയത്തിനും വ്യക്തമായ സ്ഥാനം നൽകുകയും, ഏത് ആശയം മറ്റൊന്നിൽനിന്ന് എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നും ഏത് ഘട്ടത്തിലാണ് ഗുണപരമായ ചാട്ടം സംഭവിക്കുന്നതെന്നും വിശദീകരിക്കുകയും വേണം. അത്തരം ഏകീകരണത്തിലൂടെയാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരു വിപുലമായ ദാർശനിക ദർശനത്തിൽനിന്ന് ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടന, ചലനം, വികാസം, ഉദ്ഭവം എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ തുടർച്ചയായ സിദ്ധാന്തപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ പഠിക്കാൻ കഴിയുന്ന രീതിശാസ്ത്രമായി പൂർണ്ണതയിലേക്ക് നീങ്ങുക.
ഏകീകൃത ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക മാതൃകയിലേക്കുള്ള മുന്നേറ്റം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ ഒരു സമഗ്രമായ ശാസ്ത്രീയ–ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടായി വികസിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ ഇതുവരെ ചർച്ച ചെയ്ത ആശയങ്ങളെ പരസ്പരം വേർതിരിച്ചുനിർത്താതെ അവയുടെ അന്തർബന്ധം വ്യക്തമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ദ്രവ്യം, ഊർജം, ചലനം, ബന്ധം, സംയോജകബലം, വിയോജകബലം, വൈരുധ്യം, പിരിമുറുക്കം, ഘടന, വിവരവിനിമയം, ഉദ്ഭവം, ഘട്ടപരിവർത്തനം, പുനഃസംഘടന എന്നിവ ഓരോന്നും സ്വതന്ത്രമായ ഘടകങ്ങളല്ല. അവ ഒരേ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനതലങ്ങളാണ്. ഒരു സംവിധാനത്തിൽ ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു പ്രത്യേക വിന്യാസം രൂപപ്പെടുന്നു; ആ വിന്യാസം സംയോജകബലങ്ങളാൽ നിലനിർത്തപ്പെടുകയും വിയോജകബലങ്ങളാൽ നിരന്തരം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രണ്ടുതരം പ്രവണതകൾ തമ്മിലുള്ള അസമതുലിതാവസ്ഥയാണ് പിരിമുറുക്കം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. പിരിമുറുക്കം ഒരു പരിധിവരെ സംവിധാനത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ചലനത്തിന്റെ ഭാഗമായിരിക്കും. എന്നാൽ അതിന്റെ സഞ്ചയം നിലവിലുള്ള ഘടനയുടെ നിയന്ത്രണശേഷിയെ മറികടക്കുമ്പോൾ സംവിധാനം പുതിയ സംഘടനാരൂപത്തിലേക്ക് മാറാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഘടന → സംയോജകത → വിയോജകത → പിരിമുറുക്കം → അസ്ഥിരത → ഘട്ടപരിവർത്തനം → പുനഃസംഘടന → പുതിയ ഘടന എന്ന ചാക്രികക്രമം ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ കേന്ദ്രചലനമായി നിർദ്ദേശിക്കാവുന്നതാണ്.
ഇവിടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് ഈ ചക്രം യാന്ത്രികമായി ആവർത്തിക്കുന്ന ഒന്നല്ല എന്നതാണ്. ഓരോ പുതിയ ഘടനയും മുൻഘടനയിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ നിയമങ്ങളും സാധ്യതകളും നിയന്ത്രണങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു ആറ്റത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഘടനാപരമായ മാറ്റം അണുവിന്റെ സ്വഭാവത്തെ മാറ്റുന്നു; അണുക്കൾ പ്രത്യേക വിന്യാസത്തിൽ ചേരുമ്പോൾ പുതിയ രാസഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; രാസസംവിധാനങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണമായ സംഘടനയിലെത്തുമ്പോൾ ജീവന്റെ ഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ജീവകോശങ്ങൾ പരസ്പരം ഏകോപിതമായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ബഹുകോശജീവി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; നാഡീവ്യൂഹങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണ സംഘടനയിൽനിന്ന് ബോധം, ഓർമ്മ, ഭാഷ തുടങ്ങിയ ഉയർന്നതല പ്രതിഭാസങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; മനുഷ്യർ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തിഗത ജീവികളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ സാമൂഹികഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉദ്ഭവം എന്നത് വെറും അളവിന്റെ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽമാത്രമല്ല; പുതിയ തലത്തിൽ പുതിയ ഗുണപരമായ നിയമങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
പാളികൾ തമ്മിലുള്ള ഉദ്ഭവബന്ധം
പ്രകൃതിയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും വലിയ പിഴവുകളിലൊന്ന് താഴ്ന്ന തലത്തിലെ നിയമങ്ങളെ ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് മാറ്റിവയ്ക്കുന്നതാണ്. ഒരു ജീവകോശത്തെ അതിലെ അണുക്കളുടെ ഭൗതികഗുണങ്ങൾ മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ മനുഷ്യബോധത്തെ ന്യൂറോണുകളുടെ വൈദ്യുതപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കുന്നതും അപൂർണ്ണമാണ്. ന്യൂറോണുകളുടെ പ്രവർത്തനം ബോധത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറയായിരിക്കാം; എന്നാൽ ബോധത്തിന്റെ സംഘടനാപരമായ ഗുണങ്ങൾ ന്യൂറോണുകളുടെ ഒറ്റപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ കാണപ്പെടണമെന്നില്ല. ഇതാണ് ഉദ്ഭവഗുണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപ്രശ്നം.
ഒരു ഉയർന്നതലസംവിധാനം താഴ്ന്നതല ഘടകങ്ങളിൽനിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; എന്നാൽ ഉദ്ഭവിച്ചശേഷം അത് താഴ്ന്നതല ഘടകങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ തിരിച്ചും നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇതിനെ മുകളിലേക്കുള്ള കാരണതയും താഴേക്കുള്ള നിയന്ത്രണവും എന്ന ദ്വന്ദ്വബന്ധമായി കാണാം. കോശത്തിലെ ജൈവരാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എന്നാൽ കോശത്തിന്റെ സമഗ്രസംഘടന തന്നെ ഓരോ ജൈവരാസപ്രവർത്തനത്തിന്റെയും സാധ്യതകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതുപോലെ മസ്തിഷ്കത്തിലെ ന്യൂറോൺ ശൃംഖലകൾ ബോധത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറയാകുമ്പോഴും ബോധാവസ്ഥയും പെരുമാറ്റവും തിരിച്ചും ന്യൂറൽ പ്രവർത്തനത്തെ മാറ്റുന്നു. സമൂഹത്തിലെ വ്യക്തികൾ സമൂഹത്തെ നിർമ്മിക്കുമ്പോഴും സാമൂഹികനിയമങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും വ്യക്തികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
ഇതിലൂടെ സമഗ്രതയും ഘടകവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വം ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഒരു അടിസ്ഥാന തത്വമായി മാറുന്നു. ഘടകമില്ലാതെ സമഗ്രതയില്ല; എന്നാൽ സമഗ്രതയില്ലാതെ ഘടകത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രവർത്തനപരമായ അർത്ഥവും പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല.
വിവരവും ദ്രവ്യവും
ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിൽ വിവരത്തിന് ലഭിച്ചുവരുന്ന പ്രാധാന്യം ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ മറ്റൊരു നിർണ്ണായക വികസനമേഖലയാണ്. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ അവസ്ഥയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത് അതിലെ ദ്രവ്യവും ഊർജവും മാത്രമല്ല; ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധവിന്യാസവും അവയുടെ അവസ്ഥകളെക്കുറിച്ചുള്ള പരസ്പരബന്ധിത വിവരവും നിർണ്ണായകമാണ്. ഒരു ജീവകോശത്തിൽ ഡിഎൻഎയിലെ ക്രമീകരണം, പ്രോട്ടീനുകളുടെ ഘടന, നിയന്ത്രണശൃംഖലകൾ, പരിസ്ഥിതിസിഗ്നലുകളോടുള്ള പ്രതികരണം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വിവരസംഘടനയുടെ ഉദാഹരണമാണ്. മസ്തിഷ്കത്തിൽ ന്യൂറോണുകളുടെ എണ്ണം മാത്രം പ്രധാനമല്ല; അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധരൂപവും പ്രവർത്തനസമയബന്ധങ്ങളും വിവരപ്രവാഹത്തിന്റെ രീതിയും നിർണ്ണായകമാണ്. സമൂഹത്തിലും മനുഷ്യരുടെ എണ്ണം മാത്രം സാമൂഹികസംഘടനയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല; ആശയവിനിമയശൃംഖലകളും അറിവിന്റെ വിതരണം, അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം, തീരുമാനമെടുക്കൽപ്രക്രിയകൾ എന്നിവയാണ് സാമൂഹികസംഘടനയുടെ ഗുണനിലവാരം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് ദ്രവ്യം–ഊർജം–വിവരം എന്ന ത്രയത്തെ പരസ്പരം വേർതിരിച്ചുനിർത്തുന്നത് കൂടുതൽ കൂടുതൽ അപര്യാപ്തമാകുന്നു. ദ്രവ്യസംഘടന വിവരത്തെ വഹിക്കുന്നു; വിവരസംഘടന ദ്രവ്യത്തിന്റെ പ്രവർത്തനസാധ്യതകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ഊർജപ്രവാഹം ഈ സംഘടനയെ നിലനിർത്താനും മാറ്റാനും ആവശ്യമാണ്. ഈ ത്രിമാനബന്ധം ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഭാവിയിലെ സിദ്ധാന്തവികസനത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനം നേടാം.
ക്രമവും അരാജകതയും
ഒരു സംവിധാനത്തിലെ വിയോജകബലം വർധിക്കുന്നത് എല്ലായ്പ്പോഴും അരാജകതയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നതെന്ന് കരുതുന്നത് തെറ്റാണ്. ചിലപ്പോൾ നിലവിലുള്ള ക്രമത്തെ തകർക്കുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ പുതിയതും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണവുമായ ക്രമത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് ആവശ്യമായിരിക്കും. ജീവന്റെ പരിണാമത്തിൽ ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങൾ ഇതിന് ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും പ്രയോജനകരമല്ല; ഭൂരിഭാഗവും നിഷ്പ്രഭമോ ദോഷകരമോ ആയിരിക്കാം. എന്നാൽ ചില വ്യതിയാനങ്ങൾ പുതിയ പരിസ്ഥിതിയിൽ കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായ ഘടനകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. അതിനാൽ വിയോജകത സൃഷ്ടിപരമായ സാധ്യതകളുടെ ഉറവിടവുമാണ്.
ഇതേ തത്വം സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളിലും കാണാം. നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന വിമർശനം ആദ്യം അസ്ഥിരതയായി തോന്നാം. എന്നാൽ ആ വിമർശനം പുതിയ പരിഹാരങ്ങളും സ്ഥാപനപരിഷ്കാരങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചാൽ അതേ വിയോജകത കൂടുതൽ ഉയർന്ന സാമൂഹികസംയോജകതയ്ക്ക് കാരണമാകും. അതിനാൽ സ്ഥിരതയെ മാറ്റമില്ലായ്മയായി കാണുന്നത് തെറ്റാണ്. യഥാർത്ഥ സ്ഥിരത പലപ്പോഴും നിയന്ത്രിതമായ അസ്ഥിരതയിലൂടെ സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവാണ്.
സ്വയംസംഘടനയും ഉദ്ഭവവും
പ്രകൃതിയിലെ പല സങ്കീർണ്ണസംവിധാനങ്ങളും കേന്ദ്രനിയന്ത്രണമില്ലാതെയും ക്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളുടെ ചലനം, ഉറുമ്പുസമൂഹങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം, കോശങ്ങളിലെ സ്വയംനിയന്ത്രിത രാസശൃംഖലകൾ, നാഡീവ്യൂഹത്തിലെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവയിൽ ഓരോ ഘടകവും പ്രാദേശിക നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഈ പ്രാദേശിക ഇടപെടലുകളുടെ കൂട്ടഫലമായി ഉയർന്നതലത്തിൽ ഒരു സംഘടനാരൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് സ്വയംസംഘടന.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സ്വയംസംഘടനയെ സംയോജകതയുടെ ഒരു പ്രത്യേക രൂപമായി കാണാം. എന്നാൽ ഈ സംയോജകത പുറമേനിന്ന് നിർബന്ധിതമല്ല; സംവിധാനത്തിന്റെ ആന്തരിക ഇടപെടലുകളിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നതാണ്. അതേസമയം വിയോജകത ഈ സംഘടനയെ നിരന്തരം പരീക്ഷിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടിന്റെയും തുടർച്ചയായ ഇടപെടലിലാണ് സജീവസംവിധാനം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഇത് ഒരു പ്രധാന നിഗമനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു: സംഘടന എന്നത് സ്ഥിരമായി ലഭിച്ച ഒരു വസ്തുവല്ല; നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു ജീവി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം അതിന്റെ ഘടകങ്ങൾ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കോശങ്ങൾ നശിക്കുകയും പുതുതായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; അണുക്കൾ കൈമാറപ്പെടുന്നു; ഊർജം പ്രവേശിക്കുകയും പുറത്തുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും വ്യക്തിയുടെ സംഘടന തുടർന്നുനിൽക്കുന്നു. ജീവന്റെ സ്ഥിരത അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ സ്ഥിരതയല്ല; ഘടകമാറ്റത്തിനിടയിലും സംഘടനാപരമായ തുടർച്ച നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവാണ്.
ജീവിതത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവം
ഇവിടെ ജീവനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു അടിസ്ഥാന നിർവചനം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി രൂപപ്പെടുന്നു. ജീവൻ ഒരു പ്രത്യേക വസ്തുവല്ല; ദ്രവ്യവും ഊർജവും വിവരവും തുടർച്ചയായി കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്ന, സ്വയംസംഘടിപ്പിക്കുകയും സ്വയംപുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുറന്ന ഗതിമാനസംവിധാനമാണ്. ജീവിയുടെ സംയോജകബലം അതിന്റെ ഘടകങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കുകയും അതിന്റെ തിരിച്ചറിയൽ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. വിയോജകബലം ഉപാപചയം, വ്യതിയാനം, ക്ഷയം, പരിസ്ഥിതിസമ്മർദ്ദം, ജനിതകമാറ്റം എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത് ഈ രണ്ടു പ്രവണതകളുടെ സമതുലിതമായ സംഘർഷത്തിലൂടെയാണ്.
വാർദ്ധക്യം പോലും ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ പുതിയ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കാം. ഒരു ജീവിയുടെ പുനർനിർമാണശേഷിയും നാശപ്രവണതകളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കാലക്രമത്തിൽ മാറുന്നു. അറ്റകുറ്റപ്പണി, കോശപുനർനിർമാണം, പ്രതിരോധനിയന്ത്രണം, ജനിതകസംരക്ഷണം എന്നിവയുടെ കാര്യക്ഷമത കുറയുമ്പോൾ വിയോജകപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ സഞ്ചയം വർധിക്കുന്നു. അതിനാൽ വാർദ്ധക്യം ഒരു ഒറ്റ കാരണത്തിന്റെ ഫലമല്ല; നിരവധി പാളികളിൽ നടക്കുന്ന സംയോജകശേഷിയുടെ ക്രമാനുഗതമായ ദുർബലതയും വിയോജകപ്രവണതകളുടെ സഞ്ചയവുമാണ്.
രോഗവും ഇതേ രീതിയിൽ പുനർവായിക്കാം. രോഗത്തെ ഒരു പുറത്തുനിന്നുള്ള ശത്രുവിന്റെ ആക്രമണമായി മാത്രം കാണുന്നതിനു പകരം, സംവിധാനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണവലയങ്ങളിൽ ഉണ്ടായ അസന്തുലിതാവസ്ഥയായി കാണാം. രോഗകാരകങ്ങൾ, ജനിതകപ്രവണത, പ്രതിരോധപ്രവർത്തനം, ഉപാപചയം, നാഡീവ്യൂഹം, ഹോർമോൺനിയന്ത്രണം, പരിസ്ഥിതി എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ ഒരു പുതിയ അസന്തുലിതാവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു. ചികിത്സയുടെ ലക്ഷ്യം ഒരു ലക്ഷണം ഇല്ലാതാക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ സംവിധാനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണശേഷിയും അനുയോജ്യമായ സംയോജകതയും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതാകണം.
ചികിത്സയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ദർശനം
ഈ സമീപനം ചികിത്സാശാസ്ത്രത്തെയും അടിസ്ഥാനപരമായി മാറ്റുന്നു. ഒരു രോഗത്തെ ഒരു ഒറ്റ കാരണത്തിൽ ചുരുക്കുന്നതിനുപകരം രോഗിയുടെ ശരീരത്തെ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ നിരവധി നിയന്ത്രണവലയങ്ങളുടെ സമഗ്രതയായി കാണേണ്ടിവരും. ഒരു ഔഷധത്തിന്റെ ഫലം അതിന്റെ ലക്ഷ്യഘടകത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; ലക്ഷ്യഘടകത്തിലെ മാറ്റം മറ്റു പാളികളിലേക്കും വ്യാപിക്കാം. ചിലപ്പോൾ ചെറിയൊരു ഇടപെടൽ വലിയ സംവിധാനപരമായ മാറ്റത്തിന് കാരണമാകാം; ചിലപ്പോൾ ശക്തമായ ഇടപെടലും പ്രതീക്ഷിച്ച ഫലം നൽകാതിരിക്കാം. കാരണം സംവിധാനത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള അവസ്ഥ, പ്രതികരണവലയങ്ങൾ, പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ സ്ഥാനം, നിയന്ത്രണശേഷി എന്നിവ നിർണ്ണായകമാണ്.
ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഭാവിയിലെ ചികിത്സ കൂടുതൽ വ്യക്തിനിഷ്ഠവും സംവിധാനകേന്ദ്രിതവും ഗതിമാനവുമായ രീതിയിലേക്ക് മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. രോഗിയുടെ ഒരൊറ്റ പരിശോധനാഫലം മാത്രം നോക്കുന്നതിനു പകരം, കാലക്രമത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ, വിവിധ ജൈവസൂചകങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധം, ചികിത്സയ്ക്കുള്ള പ്രതികരണത്തിന്റെ ഗതിശാസ്ത്രം, സംവിധാനത്തിന്റെ പുനഃസംഘടനാശേഷി എന്നിവ പഠിക്കേണ്ടിവരും. ഇതിന് കൃത്യമായ ഗണിതമാതൃകകളും ദീർഘകാല നിരീക്ഷണങ്ങളും ജൈവവിവരവിശകലനവും ആവശ്യമാണ്.
ഇവിടെ ഒരു നിർണ്ണായക ശാസ്ത്രീയ ജാഗ്രതയും ആവശ്യമാണ്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത എന്ന ആശയത്തെ ഉപയോഗിച്ച് നിലവിൽ തെളിയിക്കപ്പെടാത്ത ചികിത്സാരീതികൾക്ക് ശാസ്ത്രീയ സാധുത സ്വതേ നൽകാനാവില്ല. ഏതൊരു ചികിത്സാപദ്ധതിയും അതിന്റെ പ്രത്യേക ജൈവശാസ്ത്രപരമായ അവകാശവാദങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ തെളിയിക്കണം. ദ്വന്ദ്വാത്മക ചട്ടക്കൂട് ഗവേഷണചോദ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു രീതിശാസ്ത്രം ആകാം; തെളിവിന് പകരമുള്ള ഒന്നല്ല. ഈ വ്യത്യാസം കർശനമായി പാലിക്കുമ്പോഴാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ശാസ്ത്രീയമായി വിശ്വസനീയമായ ദിശയിൽ വളരുക.
മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം
ഇതേ ചട്ടക്കൂട് ബോധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ ചോദ്യത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു. ബോധം ഒരു പ്രത്യേക ഭൗതികകണികയിലോ ഒറ്റ ന്യൂറോണിലോ കണ്ടെത്താനാവില്ല. കോടിക്കണക്കിന് ന്യൂറോണുകളും അവയുടെ ബന്ധങ്ങളും വൈദ്യുത–രാസപ്രവർത്തനങ്ങളും ശരീരത്തിൽനിന്നും പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്നും ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അതിസങ്കീർണ്ണമായ സംഘടനയിൽനിന്നാണ് ബോധത്തിന്റെ വിവിധ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ബോധത്തെ ഒരു വസ്തുവായി കാണുന്നതിനു പകരം തുടർച്ചയായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ഉയർന്നതലസംഘടനാപ്രക്രിയയായി കാണുന്നത് കൂടുതൽ യുക്തിസഹമാണ്.
ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിൽ സംയോജകബലം നിർണ്ണായകമാണ്. വിവിധ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ഓർമ്മയും ഇപ്പോഴത്തെ അനുഭവവും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ശരീരാവസ്ഥയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള വിവരവിനിമയം ഏകോപിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ വിയോജകതയും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. വ്യത്യസ്ത വിവരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, പ്രതീക്ഷയും യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം, പഴയ മാതൃകകളും പുതിയ അനുഭവങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വിരോധം എന്നിവയാണ് പഠനത്തിന്റെയും ബോധവികാസത്തിന്റെയും പ്രധാന ചാലകങ്ങൾ. അതിനാൽ പഠനം തന്നെ സംയോജകതയും വിയോജകതയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തര ദ്വന്ദ്വമാണ്.
അറിവിന്റെ വികാസവും ശാസ്ത്രവും
മനുഷ്യന്റെ അറിവും ഇതേ നിയമത്തിന് വിധേയമാണ്. നിലവിലുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പ്രകൃതിയിലെ നിരീക്ഷണങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുന്നു. അവ അറിവിന്റെ സംയോജകഘടനയാണ്. എന്നാൽ പുതിയ നിരീക്ഷണങ്ങൾ പഴയ സിദ്ധാന്തങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്തപ്പോൾ വൈരുധ്യം ഉയരുന്നു. ആദ്യം ശാസ്ത്രജ്ഞർ പുതിയ വിവരങ്ങളെ നിലവിലുള്ള ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. വൈരുധ്യങ്ങൾ സഞ്ചയിക്കുമ്പോൾ പഴയ മാതൃകയുടെ പരിധികൾ വ്യക്തമാകും. തുടർന്ന് പുതിയ സിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുകയും പഴയ അറിവിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട് അതിനെ മറികടക്കുകയും ചെയ്യും.
ന്യൂട്ടണിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽനിന്ന് ആപേക്ഷികതയിലേക്കും ക്വാണ്ടം ഭൗതികത്തിലേക്കുമുള്ള വികാസം ഈ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഗതിയുടെ ഉദാഹരണമായി വായിക്കാം. പഴയ സിദ്ധാന്തം പൂർണ്ണമായും അർത്ഥശൂന്യമായിരുന്നില്ല; അതിന് നിർദ്ദിഷ്ട സാഹചര്യങ്ങളിൽ വലിയ പ്രയോഗശേഷിയുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ നിരീക്ഷണങ്ങൾ അതിന്റെ പരിധികൾ വെളിപ്പെടുത്തി. പുതിയ സിദ്ധാന്തം ആ പരിധികളെ മറികടന്നെങ്കിലും പഴയ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രായോഗിക മേഖലയെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കിയില്ല. അതിനാൽ ശാസ്ത്രീയവികാസം നിഷേധത്തിലൂടെയുള്ള സംരക്ഷണവും പുനഃസംഘടനയും കൂടിയാണ്.
ഇതുതന്നെയാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രീയ അർത്ഥം: സത്യം ഒരിക്കൽ കണ്ടെത്തിയശേഷം അവസാനിക്കുന്ന ഒന്നല്ല; ഓരോ പുതിയ അറിവും മുൻകാല അറിവിന്റെ പരിധികളെ തുറന്നുകാട്ടുകയും അതിനെ കൂടുതൽ വിപുലമായ ചട്ടക്കൂടിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അറിവിന്റെ വളർച്ചയും ഒരു ഉദ്ഭവപ്രക്രിയയാണ്.
സമാപനത്തിലേക്കുള്ള വഴി
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ ഒരു പ്രത്യേക ശാസ്ത്രശാഖയുടെ പകരക്കാരനായി കാണേണ്ടതില്ല. അത് ഭൗതികശാസ്ത്രം, രസതന്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, നാഡീശാസ്ത്രം, മനഃശാസ്ത്രം, സാമൂഹികശാസ്ത്രം എന്നിവയ്ക്കിടയിലെ ബന്ധങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു പൊതുവായ ദ്വന്ദ്വാത്മക രീതിശാസ്ത്രം എന്ന നിലയിലാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാകുക. ഇതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു ലളിതമായെങ്കിലും ആഴമുള്ള ആശയമുണ്ട്: യാഥാർത്ഥ്യം നിശ്ചലമായ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല; പരസ്പരം ബന്ധിതമായ, ഊർജവും വിവരവും കൈമാറുന്ന, സംയോജകതയും വിയോജകതയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തര സംഘർഷത്തിലൂടെ സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഗതിമാനസംവിധാനങ്ങളുടെ സമഗ്രതയാണ്.
ഈ ദർശനത്തിൽ മാറ്റം അപവാദമല്ല; മാറ്റമാണ് അടിസ്ഥാനാവസ്ഥ. സ്ഥിരത മാറ്റത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലും സംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള ശേഷിയാണ്. വൈരുധ്യം തകർച്ചയുടെ സൂചനമാത്രമല്ല; പുതിയ സാധ്യതകളുടെ ഉറവിടവുമാണ്. വിയോജകത നാശം മാത്രമല്ല; പുതിയ സംയോജകതയുടെ മുൻവ്യവസ്ഥയുമാണ്. ഘടന അന്തിമാവസ്ഥയല്ല; അടുത്ത ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിന്റെ താൽക്കാലിക വേദിയാണ്. ഈ രീതിയിൽ നിലനിൽപ്പും മാറ്റവും, ക്രമവും വ്യതിയാനവും, സംയോജകതയും വിയോജകതയും, തുടർച്ചയും വിച്ഛേദവും, സാധ്യതയും യാഥാർത്ഥ്യവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായിരുന്നാലും പരസ്പരം നിർണ്ണയിക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വങ്ങളായി മാറുന്നു.
അവസാനം, ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വാഗ്ദാനം ഒരു പുതിയ “അന്തിമസത്യം” നൽകുന്നതിലല്ല. മറിച്ച് പ്രകൃതിയെയും ജീവന്റെയും ബോധത്തെയും സമൂഹത്തെയും ചരിത്രത്തെയും ബന്ധം, ചലനം, വൈരുധ്യം, പിരിമുറുക്കം, ഉദ്ഭവം, പരിവർത്തനം എന്നീ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ പ്രക്രിയകളായി കാണാനുള്ള ഒരു പുതിയ ബൗദ്ധികരീതിയാണ് അത് നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഈ രീതിശാസ്ത്രം കർശനമായ അനുഭവപരിശോധനയോടും ഗണിതീയ മാതൃകകളോടും പരീക്ഷണശാസ്ത്രത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നിടത്താണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി തെളിയുക. അപ്പോൾ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരു ദാർശനിക രൂപകമായി മാത്രം നിലനിൽക്കാതെ, സങ്കീർണ്ണസംവിധാനങ്ങൾ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, എങ്ങനെ പിരിമുറുക്കം സംഭരിക്കുന്നു, എങ്ങനെ നിർണ്ണായക പരിധി കടക്കുന്നു, എങ്ങനെ പുതിയ ഗുണങ്ങളിലേക്ക് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, എങ്ങനെ സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണയോഗ്യമായ ഒരു പൊതുചട്ടക്കൂടായി വികസിക്കാനുള്ള സാധ്യത കൈവരിക്കും.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയിലേക്കുള്ള അടുത്ത ഘട്ടം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ കൂടുതൽ പക്വമായ ഒരു സിദ്ധാന്തചട്ടക്കൂടായി വികസിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ അതിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള താർക്കികബന്ധം മാത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോരാ; അവയെ നിരീക്ഷിക്കാനും അളക്കാനും പരീക്ഷിക്കാനും കഴിയുന്ന രീതിയിൽ പ്രവർത്തനപരമായി നിർവചിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു ദാർശനിക സങ്കൽപ്പം ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തമായി വളരുന്ന നിർണ്ണായക ഘട്ടം ഇതാണ്. “സംയോജകബലം വർധിക്കുന്നു”, “വിയോജകബലം ശക്തമാകുന്നു”, “പിരിമുറുക്കം നിർണ്ണായക പരിധിയിലേക്ക് അടുക്കുന്നു”, “സംവിധാനം അതിന്റെ ഘട്ടസ്ഥിരത നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു” തുടങ്ങിയ പ്രസ്താവനകൾ കേവലം ആശയവിവരണങ്ങളായി തുടരുകയാണെങ്കിൽ അവയുടെ ശാസ്ത്രീയ മൂല്യം പരിമിതമായിരിക്കും. എന്നാൽ ഇവയ്ക്കു നിരീക്ഷിക്കാവുന്ന അളവുകൾ, കണക്കാക്കാവുന്ന ബന്ധങ്ങൾ, താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്ന സൂചകങ്ങൾ, ആവർത്തിക്കാവുന്ന പരീക്ഷണരീതികൾ എന്നിവ നിർണ്ണയിക്കാനായാൽ അവ ഒരു പ്രവർത്തനാത്മക സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളായി മാറും. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടുത്ത വികസനം പ്രധാനമായും സങ്കൽപ്പനിർവചനം → അളവുനിർവചനം → ഗണിതരൂപീകരണം → പരീക്ഷണപരിശോധന → തിരുത്തൽ → പുനഃരൂപീകരണം എന്ന ശാസ്ത്രീയ ചക്രത്തിലൂടെയായിരിക്കണം.
ഇവിടെ “ക്വാണ്ടം” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗത്തിലും പ്രത്യേക ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ക്വാണ്ടം എന്നത് നിർദ്ദിഷ്ടമായ ഗണിതപരവും പരീക്ഷണപരവുമായ അർത്ഥമുള്ള പദമാണ്. അതിനെ എല്ലാ തലങ്ങളിലേക്കും വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ അർത്ഥം വ്യക്തമാക്കാതെ ഉപയോഗിച്ചാൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ ക്വാണ്ടം പാളി എന്നത് അനിവാര്യമായും ഒരു ഭൗതിക ക്വാണ്ടം അവസ്ഥയാണെന്ന് പറയേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് ദ്രവ്യസംഘടനയിൽ പ്രത്യേക ഗുണപരമായ നിയമങ്ങളും സ്ഥിരതാവസ്ഥകളും കാരണബന്ധങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഒരു സംഘടനാതലമാണ് എന്ന് കൃത്യമായി നിർവചിക്കേണ്ടതാണ്. ഇതുവഴി ഭൗതിക ക്വാണ്ടം സിദ്ധാന്തത്തിലെ സാങ്കേതിക പദങ്ങളും ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ പൊതുസംഘടനാതലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം സംരക്ഷിക്കാം.
സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും: പൊതുസങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്ന് അളവിലേക്ക്
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ കേന്ദ്ര ആശയങ്ങളായ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും യഥാക്രമം “സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പ്രവണത”യും “വിടർത്തുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണത”യും ആയി നിർവചിക്കാം. എന്നാൽ ശാസ്ത്രീയ പ്രയോഗത്തിന് ഇവയെ നേരിട്ട് ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രത്യേക ബലങ്ങളുമായി തുല്യമാക്കുന്നത് ശരിയായിരിക്കില്ല. ഗുരുത്വാകർഷണം, വൈദ്യുതകാന്തികബലം, ശക്തമായ അണുകേന്ദ്രബലം, ദുർബല അണുകേന്ദ്രബലം എന്നിവ ഇതിനകം കൃത്യമായ ഗണിതരൂപങ്ങളുള്ള ഭൗതിക ഇടപെടലുകളാണ്. അതിനാൽ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും അവയ്ക്കു പകരമുള്ള പുതിയ ഭൗതികബലങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ തെളിവുകൾ ആവശ്യമാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ ഘട്ടത്തിൽ അവയെ വിവിധതലങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്ന സംഘടനാപരമായ പ്രവണതകളുടെ പൊതുവായ ദ്വന്ദ്വാത്മക വർഗ്ഗങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ നിർവചിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ സുരക്ഷിതവും ശാസ്ത്രീയമായി പ്രതിരോധിക്കാവുന്നതും.
ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു സംവിധാനത്തിലെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളുടെ ശക്തി, നിലനിൽക്കുന്ന സംഘടനയുടെ ദൈർഘ്യം, ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരാശ്രിതത, വ്യതിയാനങ്ങളെ ചെറുക്കാനുള്ള ശേഷി എന്നിവയെ സംയോജകതയുടെ അളവുകളായി പഠിക്കാം. അതേസമയം ഘടകങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്രചലനം, ഘടനാപരമായ വ്യതിയാനം, ഊർജവിനിമയം, ബന്ധവിച്ഛേദനം, പുതിയബന്ധങ്ങളുടെ രൂപീകരണം എന്നിവ വിയോജകപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സൂചകങ്ങളായി പരിഗണിക്കാം. അങ്ങനെ നിർവചിച്ചാൽ ഇവ നേരിട്ട് ഒരു ഏക ഭൗതികബലമായി മാറുന്നില്ല; പകരം വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകളിൽ താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്ന സംഘടനാപരമായ അളവുകൂട്ടുകൾ ആയി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയും.
പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ അളവുനിർവചനം
പിരിമുറുക്കം ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള ഇടനില ആശയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. സംയോജകപ്രവണതയും വിയോജകപ്രവണതയും തമ്മിലുള്ള അസമതുലിതാവസ്ഥയെ പിരിമുറുക്കമായി കണക്കാക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ അളവ് എങ്ങനെ നിർണ്ണയിക്കാം എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം. ഇതിന് ഒരു പൊതുവായ ആശയരൂപം നിർദ്ദേശിക്കാം: ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള സംഘടനയെ നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമായ സംയോജക ശേഷിയും അതിനെ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്ന വിയോജക സമ്മർദ്ദവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം, അവയുടെ പരസ്പരവിതരണം, കാലക്രമത്തിലുള്ള മാറ്റം എന്നിവ ചേർന്നതാണ് പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ഘടന.
ഇതിനെ ഒരു ഏക സംഖ്യയായി ചുരുക്കണമെന്നില്ല. സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനങ്ങളിൽ പിരിമുറുക്കം പല ഭാഗങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പിരിമുറുക്ക ചരിവ് എന്ന ആശയം കൂടുതൽ പ്രയോജനകരമാണ്. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഏത് ഭാഗത്താണ് അസമതുലിതാവസ്ഥ കൂടുതലുള്ളത്, എവിടെയാണ് സ്ഥിരത കുറയുന്നത്, ഏത് പ്രദേശത്താണ് മാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാകുന്നത് എന്നിവ തിരിച്ചറിയാൻ ഇതിലൂടെ കഴിയും. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ഇത് കോശങ്ങൾ, കലകൾ, അവയവങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കിടയിലെ നിയന്ത്രണവ്യത്യാസങ്ങളായി പഠിക്കാം; പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രത്തിൽ വിഭവലഭ്യതയും ഉപഭോഗവും തമ്മിലുള്ള അസമതുലിതാവസ്ഥയായി; സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിൽ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും വിഭജനഘടനയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമായി പരിശോധിക്കാം.
നിർണ്ണായക പരിധിയും പ്രവചനശേഷിയും
ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ പിരിമുറുക്കം ക്രമേണ വർധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ ഭാവി മാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് ചില മുന്നറിയിപ്പുകൾ ലഭിക്കാം. എന്നാൽ ഇത് യാന്ത്രികമായ പ്രവചനമല്ല. സങ്കീർണ്ണസംവിധാനങ്ങളിൽ ഒരേ നിലവാരത്തിലുള്ള പിരിമുറുക്കം പല വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാം. കാരണം നിലവിലുള്ള ഘടന, പുറംപരിസ്ഥിതി, പ്രതികരണവലയങ്ങൾ, ലഭ്യമായ ഊർജം, വിവരപ്രവാഹം, മറ്റ് പാളികളുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവ ഫലത്തെ മാറ്റാം. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ ഉദ്ഭവപ്രവചനം കൃത്യമായ ഭാവിപറച്ചിലായി കാണരുത്. മറിച്ച് ഒരു സംവിധാനം നിലവിലെ സ്ഥിരതാവലയത്തിന്റെ അതിരുകളിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണോ, അതിന്റെ പ്രതിരോധശേഷി കുറയുകയാണോ, പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങളിലേക്കുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുകയാണോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഘടനാപരമായ മുൻകൂട്ടിക്കാണലാണ് അത്.
ഇതിനായി വർധിക്കുന്ന വ്യതിയാനവ്യാപ്തി, ബാഹ്യപ്രഹരങ്ങളിൽനിന്ന് വീണ്ടെടുക്കാൻ എടുക്കുന്ന സമയത്തിന്റെ വർധന, ഉപസംവിധാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരാശ്രിതതയുടെ വർധന, നിയന്ത്രണശേഷിയുടെ കുറവ്, പിരിമുറുക്ക ചരിവുകളുടെ കുത്തനെ വർധിക്കൽ തുടങ്ങിയ സൂചകങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. സങ്കീർണ്ണസംവിധാന ഗവേഷണത്തിൽ ഇതിനോട് സാമ്യമുള്ള ചില ആശയങ്ങൾ ഇതിനകം തന്നെ പഠിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പ്രത്യേക സംഭാവന ഇവയെ സംയോജകത–വിയോജകത എന്ന പൊതുവായ ദ്വന്ദ്വഘടനയിൽ ഏകീകരിക്കുന്നതായിരിക്കാം.
ഘടനയും പ്രവർത്തനവും
ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഘടനയും അതിന്റെ പ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും ഇവിടെ നിർണ്ണായകമാണ്. ഘടന പ്രവർത്തനത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു; എന്നാൽ പ്രവർത്തനവും ഘടനയെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു പ്രോട്ടീന്റെ ത്രിമാനഘടന അതിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു; അതേസമയം പ്രവർത്തനപരമായ ആവശ്യങ്ങൾ പരിണാമത്തിൽ പുതിയ ഘടനകൾക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടാനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. മസ്തിഷ്കത്തിലെ നാഡീവ്യൂഹഘടന ബോധപ്രവർത്തനത്തെ സാധ്യമാക്കുന്നു; എന്നാൽ പഠനവും അനുഭവവും ആ നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ ബന്ധഘടനയെ തന്നെ മാറ്റുന്നു. സമൂഹത്തിലെ സ്ഥാപനങ്ങൾ വ്യക്തികളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സ്ഥാപനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ഘടനയെ ഒരു നിശ്ചല രൂപരേഖയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. അത് സ്വയം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രവർത്തനഘടനയാണ്. ഇതാണ് സ്ഥിരതയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനരൂപം. ഘടനയ്ക്ക് മതിയായ സംയോജകതയുണ്ടെങ്കിൽ അത് തിരിച്ചറിയൽ നിലനിർത്തുന്നു; മതിയായ വിയോജകതയുണ്ടെങ്കിൽ പരിസ്ഥിതിയോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ഈ രണ്ടിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് അമിതമാകുമ്പോൾ പ്രശ്നം തുടങ്ങുന്നു. അമിതമായ സംയോജകത കാഠിന്യത്തിലേക്കും അമിതമായ വിയോജകത വിഘടനത്തിലേക്കും നയിക്കും. ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ സാധാരണയായി ഇവയ്ക്കിടയിലെ ചലനാത്മക മേഖലയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
അതിരുകൾ: വേർതിരിവും ബന്ധവും
ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ അതിർത്തി അതിനെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന രേഖ മാത്രമല്ല. അതിർത്തി തന്നെയാണ് സംവിധാനവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റവും സജീവമായ ഇടപെടൽമേഖല. കോശഭിത്തിയിലും കോശപടലത്തിലും പുറത്തുനിന്നുള്ള വസ്തുക്കളുടെ പ്രവേശനവും അകത്തുനിന്നുള്ള വസ്തുക്കളുടെ പുറന്തള്ളലും നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. ജീവിയുടെ ചർമ്മം സംരക്ഷിക്കുകയും അതേസമയം വാതകങ്ങളും ചൂടും വെള്ളവും രാസവസ്തുക്കളും കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥയുടെ അതിർത്തികൾ പോലും പൂർണ്ണമായും അടഞ്ഞതല്ല; ഊർജവും ദ്രവ്യവും ജീവികളും നിരന്തരം അതിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു.
അതിനാൽ അതിർത്തി സംയോജകതയുടെയും വിയോജകതയുടെയും ഏറ്റവും സജീവമായ സംയോജനമേഖലയാണ്. അത് സംവിധാനത്തിന്റെ തിരിച്ചറിയൽ സംരക്ഷിക്കുന്നു; അതേസമയം പുറംലോകവുമായി ബന്ധം സാധ്യമാക്കുന്നു. ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വേർതിരിവും ബന്ധവും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളായിട്ടും പരസ്പരം ആവശ്യപ്പെടുന്നവയാണ്. പൂർണ്ണമായ വേർതിരിവ് ജീവൻ നിലനിർത്താനാവാത്ത അടച്ച സംവിധാനത്തിലേക്ക് നയിക്കും; പൂർണ്ണമായ തുറന്ന നില തിരിച്ചറിയലിന്റെ വിഘടനത്തിലേക്ക് നയിക്കും. ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പ് നിയന്ത്രിതമായ തുറന്ന നിലയിലാണ്.
തുറന്ന സമഗ്രതയും മനുഷ്യസമൂഹവും
സമൂഹത്തെ ഒരു അടഞ്ഞ യന്ത്രമായി കാണുമ്പോൾ അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. സമൂഹം പ്രകൃതിയുമായി, ഉൽപ്പാദനവുമായി, സാങ്കേതികവിദ്യയുമായി, സംസ്കാരവുമായി, മനുഷ്യബോധവുമായി നിരന്തരം ഇടപെടുന്ന ഒരു തുറന്ന സമഗ്രതയാണ്. സാമ്പത്തികസംവിധാനത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയസ്ഥാപനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾ സാമ്പത്തികപ്രവർത്തനങ്ങളെ മാറ്റുന്നു; സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിൽഘടനയെ മാറ്റുന്നു; തൊഴിൽഘടന മനുഷ്യബന്ധങ്ങളെയും ജീവിതരീതികളെയും മാറ്റുന്നു; പുതിയ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയബോധത്തെയും സാമൂഹികസംഘടനയെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ സമൂഹത്തിലെ കാരണബന്ധം ഒരൊറ്റ ദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന രേഖയല്ല; പലപാളികളിലൂടെയും തിരിച്ചും മുന്നോട്ടും സഞ്ചരിക്കുന്ന ബന്ധവലയമാണ്.
ഇവിടെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വിശകലനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാമൂഹികവിരോധങ്ങളെ വ്യക്തികളുടെ മനോഭാവങ്ങളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാനാവില്ല; അതുപോലെ അവയെ സാമ്പത്തികഘടനയിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കുന്നതും അപൂർണ്ണമാണ്. ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, സാങ്കേതികശേഷി, വർഗ്ഗബന്ധങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, സംസ്കാരം, ആശയവിനിമയം, മനുഷ്യബോധം എന്നിവ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന പാളികളായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. താഴത്തെ പാളി മേലത്തെ പാളിക്ക് സാധ്യത നൽകുന്നു; മേലത്തെ പാളി താഴത്തെ പാളിയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ ക്രമീകരിക്കുന്നു. ഇതാണ് പാളികളിലൂടെയുള്ള കാരണബന്ധത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവം.
ചരിത്രം: സംഭരിച്ച പിരിമുറുക്കങ്ങളുടെ പ്രക്രിയ
ചരിത്രത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ കാണുമ്പോൾ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥ അതിന്റെ മുൻകാല പരിവർത്തനങ്ങളുടെ സംഭരിച്ച ഫലമാണെന്ന് വ്യക്തമാകും. ഒരു സ്ഥാപനം നിലവിൽ കാണപ്പെടുന്ന രൂപത്തിൽ പെട്ടെന്ന് ഉണ്ടായതല്ല; മുൻകാല സംഘർഷങ്ങൾ, ഒത്തുതീർപ്പുകൾ, വിജയങ്ങൾ, പരാജയങ്ങൾ, സാങ്കേതികമാറ്റങ്ങൾ, സാമ്പത്തികപരിവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ അതിന്റെ ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ചരിത്രം സംഭവങ്ങളുടെ നിരമാത്രമല്ല; ഘടനകളിൽ സംഭരിക്കപ്പെട്ട മുൻകാല വൈരുധ്യങ്ങളുടെ ചരിത്രമാണ്.
ഒരു പഴയ ഘടന ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നത് അതിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാലല്ല. മറിച്ച് അവയെ നിയന്ത്രിക്കാനും മാറ്റിവയ്ക്കാനും ഭാഗികമായി പരിഹരിക്കാനും അതിന് കഴിയുന്നതിനാലാണ്. എന്നാൽ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പഴയ നിയന്ത്രണരീതികൾ ഫലപ്രദമല്ലാതാകാം. പുതിയ സാമ്പത്തികശക്തികൾ, സാങ്കേതികമാറ്റങ്ങൾ, ജനസംഖ്യാവ്യതിയാനങ്ങൾ, സാംസ്കാരികപരിവർത്തനങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയസംഘർഷങ്ങൾ എന്നിവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ പിരിമുറുക്കം ഒരു നിർണ്ണായക പരിധിയിലെത്താം. അപ്പോൾ ചെറിയൊരു സംഭവവും വലിയ ഘടനാപരമായ മാറ്റത്തിന് ഉത്തേജകമാകാം. സംഭവമാണ് മാറ്റത്തിന്റെ ഏക കാരണം എന്നതിലുപരി, മുൻകാലത്ത് സഞ്ചിതമായ പിരിമുറുക്കത്തെ നിർണ്ണായക പരിധിയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന ഉത്തേജകം എന്ന നിലയിലാണ് അതിനെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.
വിപ്ലവാത്മക പുനഃസംഘടന
ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് വിപ്ലവാത്മക പുനഃസംഘടന എന്ന ആശയത്തിന് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ പുറംരൂപത്തിൽ ചെറിയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ മതിയാകാത്തപ്പോൾ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനബന്ധങ്ങൾ തന്നെ മാറേണ്ടിവരാം. അത്തരം മാറ്റം സാധാരണ പരിഷ്കാരത്തിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. പരിഷ്കാരം നിലവിലുള്ള ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; വിപ്ലവാത്മക പുനഃസംഘടന ഘടനയുടെ സംഘടനാതത്വം തന്നെ മാറ്റുന്നു.
എന്നാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി നോക്കുമ്പോൾ പുതിയ ഘടന പഴയതിന്റെ പൂർണ്ണനിഷേധമല്ല. പഴയ ഘടനയിലെ ചില ഭൗതികശേഷികളും സാങ്കേതികവിദ്യകളും സ്ഥാപനപരമായ അറിവുകളും സാംസ്കാരിക ഘടകങ്ങളും പുതിയ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കും. ചില ബന്ധങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും; ചിലത് പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടും; ചിലത് കൂടുതൽ വിപുലമായ സംഘടനയിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടും. ഇതാണ് ഉന്നമിതനിഷേധം അഥവാ മുൻഘടനയുടെ സംരക്ഷണവും നിഷേധവും അതിജീവനവും ഒരുമിച്ച് നടക്കുന്ന പ്രക്രിയ.
ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തം തന്നെ ഒരു ഉദ്ഭവസംവിധാനം
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രയോഗങ്ങളിലൊന്ന് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ സ്വന്തം വളർച്ചയിലാണ്. ഈ സിദ്ധാന്തം സ്വയം ഒരു അന്തിമവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ സത്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചാൽ അതിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവം തന്നെ നിഷേധിക്കപ്പെടും. മറിച്ച് സ്വന്തം ആശയങ്ങളിൽ വൈരുധ്യങ്ങൾ കണ്ടെത്താനും അവയെ പരീക്ഷണത്തിലൂടെ പരിശോധിക്കാനും തെറ്റുകൾ അംഗീകരിക്കാനും പുതിയ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർവചനങ്ങൾ തിരുത്താനും കഴിയുന്ന ഒരു തുറന്ന സിദ്ധാന്തമായിരിക്കണം ഇത്.
ഒരു ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ശക്തി അതിന്റെ സംരക്ഷകരുടെ വിശ്വാസത്തിൽ അല്ല, അതിനെ തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാനുള്ള സാധ്യത അനുവദിക്കുന്നതിലാണ്. ഒരു ആശയത്തിന് യാതൊരു പരീക്ഷണവും നിരീക്ഷണവും അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തവിധം നിർവചിച്ചാൽ അത് ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തമല്ല. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഭാവി വികസനത്തിൽ നിരാകരണയോഗ്യത, അളവുനിർവചനം, പരീക്ഷണയോഗ്യത, ഗണിതീയ വ്യക്തത, മറ്റ് നിലവിലുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങളുമായുള്ള താരതമ്യം എന്നിവ നിർബന്ധമായും ഉൾപ്പെടണം.
സമഗ്രമായ ontological വ്യാകരണം
ഇതോടെ “യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സത്താശാസ്ത്രപരമായ വ്യാകരണം” എന്ന ആശയം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി നിർവചിക്കാം. ഒരു ഭാഷയിൽ വാക്കുകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് അർത്ഥമുള്ള വാക്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതുപോലെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ദ്രവ്യം, ഊർജം, ഘടന, ബന്ധം, സംയോജകത, വിയോജകത, പിരിമുറുക്കം, ചലനം, അതിർത്തി, മേഖല, ഉദ്ഭവം, ഘട്ടപരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ പരസ്പരബന്ധത്തിലാണ് അർത്ഥം നേടുന്നത്. ഇവ ഓരോന്നും ഒറ്റപ്പെട്ട നിർവചനങ്ങളായി നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ഒരു നിഘണ്ടുവാണ് ലഭിക്കുന്നത്; അവയുടെ കാരണപരവും ഘടനാപരവുമായ ബന്ധങ്ങൾ വ്യക്തമാകുമ്പോഴാണ് ഒരു സത്താശാസ്ത്രപരമായ വ്യാകരണം രൂപപ്പെടുന്നത്.
ഈ വ്യാകരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വാക്യം ഇങ്ങനെ ചുരുക്കാം: ദ്രവ്യം ബന്ധിതമായ ഘടനകളായി നിലനിൽക്കുന്നു; ഘടന സംയോജകതയിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്നു; വിയോജകത ഘടനയിൽ ചലനവും വ്യതിയാനവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഇവയുടെ അസമതുലിതാവസ്ഥ പിരിമുറുക്കം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പിരിമുറുക്കം പരിധി കടക്കുമ്പോൾ ഘട്ടപരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നു; ഘട്ടപരിവർത്തനം പുതിയ ഘടനയും പുതിയ ഗുണങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പുതിയ ഘടന വീണ്ടും പുതിയ സംയോജകത–വിയോജകത ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്ന ചലനവ്യാകരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രരൂപം.
ഈ വ്യാകരണം അന്തിമമായി മനുഷ്യനെയും പ്രകൃതിയെയും വേർതിരിക്കുന്ന പഴയ ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ മറികടക്കാനുള്ള ശ്രമവുമാണ്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിക്ക് പുറത്തുള്ള ഒരു അതിഭൗതിക ഘടകമല്ല; പ്രകൃതിയുടെ ദീർഘമായ സംഘടനാപരിണാമത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ഒരു ഭൗതികസംവിധാനമാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യബോധവും സാമൂഹികസംഘടനയും ഉദ്ഭവിച്ചശേഷം അവയ്ക്ക് സ്വന്തം നിയമങ്ങളും കാരണശേഷിയും ചരിത്രപരമായ ചലനവും ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗമാണെങ്കിലും പ്രകൃതിയിലെ മറ്റേതൊരു ഘടകത്തെയും പോലെ മാത്രമല്ല. തുടർച്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ഗുണപരമായ വ്യത്യാസവും, ഏകതയ്ക്കുള്ളിൽ വൈവിധ്യവും, ഭൗതികതയ്ക്കുള്ളിൽ ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രയോഗമേഖലകളിലൊന്നാണ്.
ഇതുവഴി യാഥാർത്ഥ്യം ഒരു അടഞ്ഞ പിരമിഡല്ല; പരസ്പരം ബന്ധിതമായ പാളികളിലൂടെ നിരന്തരം സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തുറന്ന സമഗ്രതയാണ്. അതിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സ്ഥിരതയുണ്ട്, പക്ഷേ അന്തിമസ്ഥിരതയില്ല; ക്രമമുണ്ട്, പക്ഷേ നിശ്ചലതയില്ല; നിയമബദ്ധതയുണ്ട്, പക്ഷേ യാന്ത്രിക മുൻനിശ്ചയമില്ല; സാധ്യതകളുണ്ട്, പക്ഷേ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത അനിശ്ചിതത്വമല്ല. ഈ സങ്കീർണ്ണമായ ഏകതയാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസ്വഭാവം.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഗണിതീയ രൂപീകരണത്തിലേക്ക്
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള അടുത്ത നിർണ്ണായക ഘട്ടം അതിന്റെ ആശയങ്ങളെ ഗണിതീയമായി രൂപപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. ഒരു ദാർശനിക ചട്ടക്കൂട് ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തമായി വളരണമെങ്കിൽ അതിലെ പ്രധാന സങ്കൽപ്പങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ ഗുണപരമായ വിവരണങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്; അവ അളക്കാവുന്ന ചരങ്ങളായും അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ ഗണിതസമവാക്യങ്ങളായും പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെടണം. ഇതിന്റെ അർത്ഥം ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ ഓരോ ആശയത്തിനും ഉടൻ ഒരു സമവാക്യം കണ്ടെത്തണമെന്നല്ല. ആദ്യം ഏതു അളവാണ് എന്തിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്, ഏതു സാഹചര്യത്തിലാണ് അത് വർധിക്കുന്നത്, ഏതു സാഹചര്യത്തിലാണ് കുറയുന്നത്, ഏതു ചരങ്ങളുമായി അതിന് ബന്ധമുണ്ട്, ഒരു പാളിയിൽ സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റം മറ്റൊരു പാളിയിൽ എങ്ങനെ പ്രതിഫലിക്കുന്നു എന്നീ കാര്യങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കണം. അങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്ന ഗണിതീയ ഘടന പരീക്ഷണഫലങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിലായിരിക്കണം.
ഇവിടെ സംയോജകത, വിയോജകത, പിരിമുറുക്കം, സമന്വയം, സ്ഥിരത, വ്യതിയാനശേഷി, പുനഃസംഘടനാസാധ്യത എന്നിവയെ അടിസ്ഥാന ചരങ്ങളായി പരിഗണിക്കാം. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ആന്തരികബന്ധങ്ങളുടെ ശക്തിയെ C എന്ന ചരത്തിലൂടെയും വിയോജകപ്രവർത്തനത്തിന്റെ തീവ്രതയെ D എന്ന ചരത്തിലൂടെയും പ്രതിനിധീകരിക്കാമെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കാം. ഇവയുടെ വ്യത്യാസമോ അനുപാതമോ മാത്രം പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ പൂർണ്ണ അളവായിരിക്കണമെന്നില്ല; കാരണം പിരിമുറുക്കം സ്ഥലപരമായും കാലപരമായും അസമമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടാം. അതിനാൽ ഒരു സംവിധാനത്തിന് ഒരൊറ്റ “പിരിമുറുക്ക സംഖ്യ” നൽകുന്നതിനു പകരം, അതിന്റെ ഓരോ പ്രദേശത്തും ഓരോ ഉപസംവിധാനത്തിലും പിരിമുറുക്കം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു എന്നതിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഒരു പിരിമുറുക്ക മണ്ഡലം ആവശ്യമായി വരാം. ഇതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത സങ്കീർണ്ണസംവിധാനങ്ങളുടെ ഗണിതശാസ്ത്രവുമായി കൂടുതൽ സ്വാഭാവികമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനാകും.
പിരിമുറുക്ക മണ്ഡലവും സ്ഥിരതാ പരിധിയും
ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഓരോ ഭാഗത്തും സംയോജകവും വിയോജകവുമായ പ്രവണതകൾ ഒരുപോലെ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ സംയോജകത ശക്തമായിരിക്കാം; മറ്റിടങ്ങളിൽ വിയോജകപ്രവർത്തനം ശക്തമായിരിക്കാം. ഈ വ്യത്യാസമാണ് പിരിമുറുക്ക ചരിവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. കാലക്രമത്തിൽ ഈ ചരിവ് മാറുകയും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഘടനാപരമായ അസ്ഥിരതയുടെ സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാവി മനസ്സിലാക്കാൻ അതിന്റെ ശരാശരി അവസ്ഥ മാത്രം പഠിക്കുന്നത് പോരാ; അസമതുലിതാവസ്ഥ എവിടെയാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് എന്നതും കണ്ടെത്തണം.
ഇത് ഒരു പ്രധാന പ്രവചനരീതിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ സ്ഥിരതയെ S എന്ന പരിധിയായി പരിഗണിച്ചാൽ, പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ സഞ്ചയം ഈ പരിധിയോട് അടുക്കുമ്പോൾ സംവിധാനത്തിന്റെ വീണ്ടെടുക്കൽശേഷി കുറയാം. ചെറിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ പഴയപോലെ വേഗത്തിൽ ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടാതെ കൂടുതൽ സമയം നിലനിൽക്കും. ബാഹ്യപ്രഹരത്തിനുശേഷം സാധാരണ നിലയിലേക്ക് മടങ്ങിവരാൻ കൂടുതൽ സമയം എടുക്കുന്നത് ഒരു പ്രധാന മുന്നറിയിപ്പായിരിക്കാം. അതിനാൽ വീണ്ടെടുക്കൽസമയം വർധിക്കൽ, വ്യതിയാനവ്യാപ്തി വർധിക്കൽ, പരസ്പരാശ്രിതത വർധിക്കൽ, പ്രാദേശിക അസ്ഥിരതകളുടെ വ്യാപനം എന്നിവ ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിലേക്കുള്ള മുന്നോടികളായി ഗണിതീയമായി പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്.
അരാജകതയിൽനിന്ന് ക്രമത്തിലേക്ക്
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന പരീക്ഷണശേഷി ക്രമത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം വിശദീകരിക്കുന്നതിലാണ്. ഒരു സംവിധാനത്തിൽ ആദ്യം ക്രമരഹിതമായി തോന്നുന്ന നിരവധി പ്രാദേശിക ഇടപെടലുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കാം. എന്നാൽ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഈ ഇടപെടലുകൾ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തി വലിയതലത്തിലുള്ള ക്രമത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. താപഗതിശാസ്ത്രത്തിലെ ചില ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങൾ, ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ സ്വയംസംഘടന, പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളിലെ സ്ഥിരമായ മാതൃകകൾ, നാഡീവ്യൂഹത്തിലെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം എന്നിവ ഇതിന്റെ വ്യത്യസ്ത ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
ഇവിടെ ക്രമം പുറമേനിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നതല്ല. പ്രാദേശിക ഇടപെടലുകളുടെ കൂട്ടഫലമായി ഒരു പുതിയ സംഘടനാരൂപം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. വിയോജകപ്രവർത്തനം പഴയ ബന്ധങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും പുതിയ ബന്ധസാധ്യതകൾ തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സംയോജകത അവയിൽ ചിലതിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു പുതിയ സംഘടനാരൂപം സ്ഥിരപ്പെടുമ്പോൾ അതിന് വീണ്ടും സ്വന്തം സ്ഥിരതാപരിധിയും സ്വന്തം പിരിമുറുക്കങ്ങളും സ്വന്തം പരിവർത്തനസാധ്യതകളും ഉണ്ടായിരിക്കും. അതിനാൽ ക്രമം ഒരു അവസാനാവസ്ഥയല്ല; അടുത്ത പരിവർത്തനത്തിന്റെ ആരംഭബിന്ദുവാണ്.
വിവരപ്രവാഹവും പുനഃസംഘടനയും
സങ്കീർണ്ണസംവിധാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിൽ വിവരപ്രവാഹത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഒരു സംവിധാനത്തിലെ ഒരു ഭാഗത്ത് സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റം മറ്റൊരു ഭാഗത്തെ ബാധിക്കണമെങ്കിൽ അവയ്ക്കിടയിൽ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ബന്ധമോ വിവരവിനിമയമോ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ജീവികളിൽ നാഡീസന്ദേശങ്ങളും ഹോർമോൺസിഗ്നലുകളും രാസസന്ദേശങ്ങളും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളിൽ ഭാഷ, മാധ്യമങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, വിപണികൾ, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവ വിവരപ്രവാഹത്തിന്റെ പ്രധാന പാതകളാണ്.
വിവരപ്രവാഹം സംയോജകത വർധിപ്പിക്കാനും വിയോജകത വർധിപ്പിക്കാനും കഴിയും. ഒരു ഏകോപിത വിവരവിനിമയം സംവിധാനത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളെ ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ക്രമീകരിക്കാം. മറുവശത്ത് തെറ്റായ വിവരം, വൈകിയ വിവരം, അസമമായ വിവരം, വിവരത്തിന്റെ അമിതകേന്ദ്രീകരണം എന്നിവ പിരിമുറുക്കം വർധിപ്പിക്കുകയും സംവിധാനത്തിന്റെ സമന്വയശേഷി കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ വിവരത്തിന്റെ അളവ് മാത്രം അല്ല, അതിന്റെ വിതരണം, വേഗത, വിശ്വാസ്യത, പരസ്പരപ്രവേശനശേഷി, സമയബന്ധിതത എന്നിവയും സംവിധാനത്തിന്റെ സ്ഥിരതയിൽ നിർണ്ണായകമാണ്.
ഇതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ “വിവരം” ഒരു സ്വതന്ത്ര അതിഭൗതിക ഘടകമായി കാണേണ്ട ആവശ്യമില്ല. മറിച്ച് ദ്രവ്യസംവിധാനങ്ങളിലെ ബന്ധങ്ങളുടെ ക്രമീകരണത്തെയും അവസ്ഥകളുടെ പരസ്പരപ്രതിനിധാനത്തെയും വിവരപ്രവാഹമായി കാണാം. വിവരം ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ സംഘടനയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും അതേസമയം അതിന്റെ ഭാവിയിലുള്ള പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രതികരണവലയം
ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ് പ്രതികരണവലയം. ഒരു സംവിധാനത്തിലെ ഒരു മാറ്റം മറ്റൊരു മാറ്റത്തിന് കാരണമാവുകയും രണ്ടാമത്തെ മാറ്റം ആദ്യത്തേതിനെ വീണ്ടും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയോ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിലാണ് പ്രതികരണവലയം രൂപപ്പെടുന്നത്. അനുകൂല പ്രതികരണവലയം വ്യതിയാനങ്ങളെ വേഗത്തിൽ വർധിപ്പിച്ചേക്കാം; പ്രതികൂല പ്രതികരണവലയം വ്യതിയാനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും സ്ഥിരത പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യാം.
ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിന് ഇരു തരത്തിലുള്ള പ്രതികരണങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. ശരീരത്തിലെ താപനില നിയന്ത്രണം, രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാരയുടെ നിയന്ത്രണം, ജലസമതുലിതാവസ്ഥ തുടങ്ങിയവയിൽ നിയന്ത്രണപ്രതികരണങ്ങൾ സ്ഥിരത നിലനിർത്തുന്നു. എന്നാൽ വളർച്ച, പഠനം, പരിണാമം എന്നിവയ്ക്ക് സ്വയം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ചില പ്രതികരണവലയങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. ഒരു പുതിയ കഴിവ് പഠിക്കുന്നത് കൂടുതൽ പരിശീലനത്തിന് പ്രചോദനം നൽകുകയും കൂടുതൽ പരിശീലനം ആ കഴിവിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാം. ഇതിലൂടെ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായിട്ടും ഒരേ സംവിധാനത്തിൽ സഹവർത്തിത്വം പുലർത്തുന്നതായി കാണാം.
ബോധത്തിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനം
മനുഷ്യബോധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ സമീപനം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അനുഭവവും ഓർമ്മയും പ്രതീക്ഷയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പ്രധാനമാകുന്നു. മസ്തിഷ്കം പുറംലോകത്തിൽനിന്നുള്ള ഉത്തേജനങ്ങളെ വെറും നിഷ്ക്രിയമായി സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. മുൻ അനുഭവങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അത് പ്രതീക്ഷകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും പുതിയ വിവരങ്ങളുമായി അവയെ താരതമ്യം ചെയ്യുകയും വ്യത്യാസങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയും തുടർന്ന് തന്റെ ആഭ്യന്തര മാതൃകകളെ തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ബോധപ്രക്രിയയെ നിലവിലുള്ള സംഘടനയും പുതിയ അനുഭവവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തര ദ്വന്ദ്വം എന്ന നിലയിൽ കാണാം.
ഇവിടെ ഓർമ്മ സംയോജകതയുടെ ഒരു പ്രധാന രൂപമാണ്. മുൻ അനുഭവങ്ങളെ ഏകീകരിച്ച് അവ ഭാവിയിലെ പ്രതികരണങ്ങൾക്ക് ഒരു ഘടന നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഓർമ്മ പൂർണ്ണമായും സ്ഥിരമായിരുന്നെങ്കിൽ പഠനം അസാധ്യമായേനേ. പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ പഴയ മാതൃകകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു; ചിലത് പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നു, ചിലത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, ചിലത് കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ബോധം ഒരു നിശ്ചല “ആന്തരിക വസ്തു”യല്ല; അനുഭവം, ഓർമ്മ, പ്രതീക്ഷ, വ്യതിയാനം, പുനഃസംഘടന എന്നിവയുടെ തുടർച്ചയായ പ്രക്രിയയാണ്.
പരിണാമത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വ്യാഖ്യാനം
ജീവപരിണാമത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ കാണുമ്പോൾ, ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളുടെ മാറ്റം ഒരു മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയല്ല. ജനിതക വ്യതിയാനം, ജനിതക പാരമ്പര്യം, സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, ജനസംഖ്യാ ചലനങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതിമാറ്റങ്ങൾ, ജീവികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സങ്കീർണ്ണ ഇടപെടലിലാണ് പരിണാമപാതകൾ രൂപപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ വ്യതിയാനം വിയോജകപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന രൂപമായി കാണാം; തിരഞ്ഞെടുപ്പും പാരമ്പര്യവും ചില ഘടനകളെ സംയോജകമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന പ്രക്രിയകളായി കാണാം.
എന്നാൽ ഈ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഒരു പ്രധാന ശാസ്ത്രീയ വ്യത്യാസം സംരക്ഷിക്കണം. വിയോജകതയെ നേരിട്ട് ജനിതകമാറ്റത്തിനോ സംയോജകതയെ നേരിട്ട് സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിനോ തുല്യമാക്കരുത്. അവ വ്യത്യസ്ത വിശദീകരണതലങ്ങളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പൊതുചട്ടക്കൂട് ഇവയുടെ ബന്ധം പഠിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു സംഘടനാതത്വം നൽകാം; എന്നാൽ പരിണാമത്തിന്റെ പ്രത്യേക യാന്ത്രികവിശദീകരണം ജനിതകശാസ്ത്രം, ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം, പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം എന്നിവയുടെ തെളിയിക്കപ്പെട്ട നിയമങ്ങളിൽനിന്നുതന്നെ വരണം.
സങ്കീർണ്ണതയുടെ വർധന അനിവാര്യമല്ല
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രശ്നം “വികസനം” എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥമാണ്. ഓരോ മാറ്റവും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണതയിലേക്കോ ഉയർന്ന സംഘടനയിലേക്കോ നയിക്കണമെന്നില്ല. ചില സംവിധാനങ്ങൾ ലളിതമാകാം; ചിലത് വിഘടിക്കാം; ചിലത് നശിച്ചുപോകാം. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക വികസനത്തെ എല്ലായ്പ്പോഴും “താഴ്ന്നതിൽനിന്ന് ഉയർന്നതിലേക്ക്” എന്ന ഏകദിശാ പുരോഗതിയായി നിർവചിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി അപകടകരമാണ്.
മാറ്റത്തിന്റെ ഫലം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് നിലവിലുള്ള ഘടനാപരമായ സാധ്യത, പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ സ്വഭാവം, പരിസ്ഥിതിയിലെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, ഊർജലഭ്യത, വിവരപ്രവാഹം, മറ്റ് പാളികളുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവയാണ്. ഒരു ഘട്ടപരിവർത്തനം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ഘടന സൃഷ്ടിക്കാം; മറ്റൊന്ന് ലളിതമായ ഘടനയിലേക്ക് നയിക്കാം; മറ്റൊന്ന് പൂർണ്ണമായ വിഘടനത്തിലേക്കും നയിക്കാം. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാന നിയമം “എപ്പോഴും ഉയർന്ന സങ്കീർണ്ണത” എന്നതല്ല; നിലവിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങളുടെ പരിഹാരം പുതിയ സംഘടനാസാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നു എന്നതാണ്.
സാധ്യതയും യാഥാർത്ഥ്യവും
ഘടനാപരമായ സാധ്യത എന്ന ആശയം ഈ ഘട്ടത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നേടുന്നു. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാവി അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ഘടനയിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായും സ്വതന്ത്രമല്ല. നിലവിലുള്ള ഘടന ചില വഴികൾ തുറക്കുകയും ചില വഴികൾ അടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഒരൊറ്റ ഭാവി നിർബന്ധിതമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നുമില്ല. നിരവധി സാധ്യതകളിൽ ചിലത് പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ യാഥാർത്ഥ്യമാകാം.
ഇതിലൂടെ സാധ്യത → സാഹചര്യം → നിർണ്ണായക പരിധി → തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഉദ്ഭവം → പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യം എന്ന പ്രക്രിയ രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരു വിത്തിൽ വൃക്ഷമായി വളരാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്; എന്നാൽ അതിന്റെ വളർച്ച മണ്ണ്, വെള്ളം, താപനില, പ്രകാശം, രോഗാണുക്കൾ, മറ്റു ജീവികൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നത് അതിലെ ആന്തരിക ഘടനയും ബാഹ്യ സാഹചര്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വബന്ധത്തിലൂടെയാണ്.
ശാസ്ത്രീയ വിനയത്തിന്റെ ആവശ്യകത
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ വികസനത്തിന് ഏറ്റവും ആവശ്യമായ ഒരു ബൗദ്ധിക ഗുണം ശാസ്ത്രീയ വിനയം തന്നെയാണ്. ഒരു പൊതുവായ ദാർശനിക ആശയം നിരവധി ശാസ്ത്രശാഖകളിൽ പ്രയോഗിക്കാനാകുന്നു എന്നത് മാത്രം അതിന്റെ സത്യത തെളിയിക്കുന്നില്ല. ഒരു ആശയം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലും ജീവശാസ്ത്രത്തിലും സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിലും ഒരുപോലെ പ്രയോഗിക്കാമെന്ന് പറയുന്നത് അതിന്റെ പൊതുവായ സ്വഭാവം തെളിയിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ അത് ഓരോ മേഖലയിലും സ്വതന്ത്രമായ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ പരിശോധിക്കപ്പെടണം.
പ്രത്യേകിച്ച് “സാർവത്രിക പ്രാഥമികബലം” പോലുള്ള ആശയങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ കർശനമായ പരിശോധന ആവശ്യമാണ്. അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഭൗതികബലങ്ങളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു അടിസ്ഥാനബലമാണോ, അതോ വിവിധ ഭൗതിക ഇടപെടലുകളെ ഏകീകരിച്ച് വിവരിക്കുന്ന ഒരു സത്താശാസ്ത്രപരമായ വർഗ്ഗമാണോ എന്നത് വ്യക്തമായി വേർതിരിക്കണം. രണ്ടാമത്തെ അർത്ഥത്തിലാണ് അത് ഉപയോഗിക്കുന്നതെങ്കിൽ അത് ഒരു പൊതുവായ ദ്വന്ദ്വാത്മക സംഘടനാതത്വം എന്ന നിലയിൽ കൂടുതൽ പ്രതിരോധിക്കാവുന്നതാണ്. ഒന്നാമത്തെ അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നുവെങ്കിൽ പുതിയ പരീക്ഷണപരമായ പ്രവചനങ്ങൾ നൽകുകയും അവ വിജയകരമായി പരിശോധിക്കപ്പെടുകയും വേണം.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പരീക്ഷണപരമായ പരിപാടി
അതിനാൽ ഈ ചട്ടക്കൂടിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭാവി അതിന്റെ പദസമ്പത്തിന്റെ വിപുലതയിൽ അല്ല, അതിൽനിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന പരീക്ഷണപരമായ പരിപാടിയിലാണ്. ഒരു ശാസ്ത്രീയ പരിപാടിക്ക് കുറഞ്ഞത് നാല് ഘടകങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്: ഒന്നാമത് വ്യക്തമായ നിർവചനങ്ങൾ; രണ്ടാമത് അളക്കാവുന്ന ചരങ്ങൾ; മൂന്നാമത് പരിശോധിക്കാവുന്ന പ്രവചനങ്ങൾ; നാലാമത് തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാവുന്ന സാധ്യത.
ഈ മാനദണ്ഡങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചാൽ ഓരോ ക്വാണ്ടം പാളിയിലും സംയോജകതയും വിയോജകതയും എങ്ങനെ അളക്കാമെന്ന് പ്രത്യേകമായി അന്വേഷിക്കാം. ഭൗതികസംവിധാനങ്ങളിൽ ബന്ധശക്തി, ഘട്ടസ്ഥിരത, ഊർജവിതരണം, വ്യതിയാനങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കാം. രാസസംവിധാനങ്ങളിൽ പ്രതികരണവേഗം, ബന്ധസ്ഥിരത, സ്വയംസംഘടന എന്നിവ പഠിക്കാം. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ നിയന്ത്രണവലയങ്ങൾ, പ്രതിരോധശേഷി, പുനഃസ്ഥാപനസമയം, ഉപാപചയവ്യതിയാനം എന്നിവ പഠിക്കാം. സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപനസ്ഥിരത, ആശയവിനിമയബന്ധങ്ങൾ, വിഭവവിതരണം, സംഘർഷതീവ്രത, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനശേഷി തുടങ്ങിയവ അളക്കാവുന്നതാണ്.
ഇവയെല്ലാം ഒരൊറ്റ സമവാക്യത്തിൽ ഉടൻ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതില്ല. ആദ്യം ഓരോ പാളിയിലും കൃത്യമായ മാതൃകകൾ നിർമ്മിക്കുകയും അവയുടെ ഇടയിൽ പൊതുവായ ഘടനാപരമായ സാമ്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുകയാണ് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായ വഴി. പൊതുവായ നിയമം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് വ്യത്യസ്ത പാളികളിലെ പ്രത്യേക മാതൃകകളിൽനിന്ന് ക്രമേണ തെളിഞ്ഞുവരണം.
അന്തിമ ദിശ
ഇതോടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരു വിപുലമായ ദാർശനിക ഭാഷയിൽനിന്ന് പരീക്ഷിക്കാവുന്ന സിദ്ധാന്തപരിപാടിയിലേക്ക് മാറാനുള്ള സാധ്യത കൈവരിക്കുന്നു. അതിന്റെ കേന്ദ്രപ്രശ്നം ഇനി “പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാം ദ്വന്ദ്വാത്മകമാണോ?” എന്ന പൊതുചോദ്യമല്ല. പകരം കൂടുതൽ കൃത്യമായ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഉയരുന്നത്: ഏതു സാഹചര്യത്തിലാണ് സംയോജകത വർധിക്കുന്നത്? ഏതു സാഹചര്യത്തിലാണ് വിയോജകത ശക്തമാകുന്നത്? പിരിമുറുക്കം എങ്ങനെ സഞ്ചയിക്കുന്നു? അതിന്റെ ചരിവുകൾ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു? സ്ഥിരത എപ്പോൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു? നിർണ്ണായക പരിധിക്ക് സമീപം ഏതു മുന്നറിയിപ്പുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു? ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിനുശേഷം ഏതു പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങളാണ് സാധ്യമാകുന്നത്? ഒരു പാളിയിലെ മാറ്റം മറ്റൊരു പാളിയിലേക്ക് എങ്ങനെ പകരുന്നു? ഏതു സാഹചര്യത്തിലാണ് ഒരു സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നത്?
ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് അളക്കാവുന്ന ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ മാത്രമേ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരു സമഗ്രമായ ശാസ്ത്രീയ ചട്ടക്കൂടായി ശക്തിപ്പെടുകയുള്ളൂ. അപ്പോൾ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനസങ്കൽപ്പങ്ങൾ വെറും ദാർശനിക പദങ്ങൾ ആയിരിക്കുകയില്ല; യാഥാർത്ഥ്യത്തിലെ സംഘടന, സ്ഥിരത, പിരിമുറുക്കം, പരിവർത്തനം, ഉദ്ഭവം എന്നിവ അളക്കാനും താരതമ്യം ചെയ്യാനും വിശദീകരിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന പ്രവർത്തനപരമായ ആശയങ്ങൾ ആയി മാറും.
അവസാനമായി, ഈ സമീപനത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത അതിന്റെ തുറന്ന സ്വഭാവമായിരിക്കണം. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത തന്നെ ഒരു തുറന്ന സമഗ്രതയായി നിലനിൽക്കണം. പുതിയ തെളിവുകൾ അതിന്റെ ആശയങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്താം; ചില ആശയങ്ങളെ തിരുത്താം; ചിലത് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവരാം; പുതിയ ആശയങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കാം. അത്തരം സ്വയംവിമർശനത്തിനും സ്വയംപുനഃസംഘടനയ്ക്കും തയ്യാറായ ഒരു സിദ്ധാന്തം മാത്രമേ അതിന്റെ സ്വന്തം ദ്വന്ദ്വാത്മക തത്വത്തോട് യഥാർത്ഥത്തിൽ പൊരുത്തപ്പെടുകയുള്ളൂ. യാഥാർത്ഥ്യം മാറുന്നതിനാൽ അറിവും മാറണം; അറിവ് മാറുന്നതിനാൽ സിദ്ധാന്തവും മാറണം. ഈ നിരന്തരമായ പരസ്പരപരിശോധനയിലാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ജീവൻ. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ യഥാർത്ഥ ഭാവിയും അതിന്റെ ആശയങ്ങളുടെ മഹത്വത്തിൽ അല്ല, അവയെ പ്രകൃതിയുടെ കഠിനമായ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കാനുള്ള അതിന്റെ സന്നദ്ധതയിലാണ്.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ നിന്ന് ഒരു സമഗ്ര പ്രകൃതിശാസ്ത്രത്തിലേക്ക്
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഗണിതീയവും പരീക്ഷണാത്മകവുമായ വികസനം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അടുത്ത ചോദ്യം, ഈ സമീപനം വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകളെ തമ്മിൽ എങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കുമെന്നതാണ്. ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വലിയ ശക്തി അതിന്റെ പ്രത്യേകീകരണത്തിലാണ്. ഭൗതികശാസ്ത്രം ദ്രവ്യത്തിന്റെയും ഊർജത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനനിയമങ്ങളെ പഠിക്കുന്നു; രസതന്ത്രം ആണുക്കളുടെയും തന്മാത്രകളുടെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നു; ജീവശാസ്ത്രം സ്വയംസംഘടിതവും സ്വയംപ്രതിപാലിതവുമായ ജീവസംവിധാനങ്ങളെ പഠിക്കുന്നു; നാഡീശാസ്ത്രം ബോധത്തിന്റെയും പെരുമാറ്റത്തിന്റെയും ജൈവാടിത്തറ അന്വേഷിക്കുന്നു; പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം ജീവികളും ഭൗതികപരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരാശ്രിതതയെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു; സാമൂഹികശാസ്ത്രം മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനവും സ്ഥാപനങ്ങളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും അധികാരഘടനകളും പരിശോധിക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം ഒന്നായി ലയിപ്പിക്കുക എന്നതല്ല ദ്വന്ദ്വാത്മക സമീപനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. പകരം, വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, ഉദ്ഭവം, പരിവർത്തനം, പരസ്പരനിർണ്ണയം എന്നിവ കണ്ടെത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
ഒരു തലത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്ന ഗുണം അടുത്ത തലത്തിലേക്ക് യാന്ത്രികമായി മാറ്റിവയ്ക്കാനാവില്ല എന്നതാണ് ഇവിടെ നിർണ്ണായകമായ ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തം. ഹൈഡ്രജനും ഓക്സിജനും ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളെ ഹൈഡ്രജൻ ആറ്റത്തിന്റെയോ ഓക്സിജൻ ആറ്റത്തിന്റെയോ ഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലായി വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. അതുപോലെ ഒരു കോശത്തിന്റെ ജീവപ്രവർത്തനത്തെ അതിലെ ഒറ്റപ്പെട്ട തന്മാത്രകളുടെ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് മാത്രം പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. അനേകം തന്മാത്രകൾ തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണബന്ധങ്ങളിൽനിന്നാണ് കോശത്തിന്റെ പുതിയ സംഘടനാഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഒരു ജീവിയുടെ പെരുമാറ്റവും ഒറ്റ കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള കൂട്ടമല്ല. മസ്തിഷ്കത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് കോശങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിൽനിന്ന് പുതിയ തലത്തിലുള്ള സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഉദ്ഭവം എന്ന ആശയത്തിന്റെ കേന്ദ്രം.
ഉദ്ഭവം: ഭാഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തേക്കാൾ കൂടുതലായ സമഗ്രത
ദ്വന്ദ്വാത്മക ചിന്തയിൽ സമഗ്രത എന്നത് ഭാഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തേക്കാൾ കൂടുതലാണ്. എന്നാൽ ഇതിനെ അതിഭൗതികമായ ഒരു “സമഗ്രശക്തി”യായി കാണേണ്ടതില്ല. സമഗ്രതയുടെ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ ക്രമീകരണത്തിൽനിന്നും അവയുടെ കൂട്ടായ ചലനത്തിൽനിന്നുമാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതായത്, പുതിയ ഗുണം എവിടെയോ പുറത്തുനിന്ന് സംവിധാനത്തിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെടുന്നില്ല; സംവിധാനത്തിന്റെ സംഘടന മാറുമ്പോൾ പുതിയ ഗുണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
ഇതിനെ ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രക്രിയയായി കാണാം: ഘടകങ്ങൾ → പരസ്പരബന്ധം → കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം → പുതിയ സംഘടന → പുതിയ ഗുണം. എന്നാൽ പുതിയ ഗുണം വീണ്ടും താഴത്തെ തലത്തിലുള്ള ഘടകങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു ജീവകോശത്തിലെ ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനം കോശത്തിന്റെ സമഗ്രമായ നിയന്ത്രണവ്യവസ്ഥയെ ആശ്രയിക്കുന്നു; അതേസമയം ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ വീണ്ടും കോശത്തിന്റെ സംഘടനയെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ കാരണം ഒരേയൊരു ദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു രേഖയല്ല. താഴ്ന്നതലത്തിൽനിന്ന് ഉയർന്നതലത്തിലേക്കുള്ള ഉദ്ഭവവും ഉയർന്നതലത്തിൽനിന്ന് താഴ്ന്നതലത്തിലേക്കുള്ള നിയന്ത്രണവും ഒരേ സംവിധാനത്തിൽ പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇത് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഒരു പ്രധാന തത്വമായി രൂപപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്: കാരണം ബഹുതലങ്ങളുള്ളതും പരസ്പരപ്രവർത്തനാത്മകവുമാണ്. ഒരു സംഭവത്തിന് ഒരൊറ്റ കാരണം അന്വേഷിക്കുന്നതിനു പകരം, ആ സംഭവത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന കാരണങ്ങളുടെ ശൃംഖലയും പ്രതികരണവലയങ്ങളും ഘടനാപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
സമയം: യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ അളവ്
ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സമയം ഒരു ഘടികാരത്തിന്റെ സൂചികൾ നീങ്ങുന്നതുപോലെയുള്ള പുറം അളവായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. സംവിധാനത്തിന്റെ ആന്തരിക ഘടന മാറുന്ന രീതിയാണ് അതിന്റെ ചരിത്രം. ഒരേ ബാഹ്യാവസ്ഥയിൽ രണ്ട് സംവിധാനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായി പെരുമാറാൻ കാരണം അവയുടെ മുൻകാല അനുഭവങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം. അതായത്, ചരിത്രം സംവിധാനത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഒരു ജീവിയുടെ ശരീരം അതിന്റെ ജനിതകചരിത്രവും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ഇടപെടലുകളും ഭക്ഷണവും രോഗങ്ങളും സമ്മർദ്ദങ്ങളും പഠനവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള അനവധി മുൻകാല സംഭവങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. അതിനാൽ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥ ഭാവിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നതോടൊപ്പം ഭൂതകാലത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളും വഹിക്കുന്നു. ഇതിനെ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി കാണുമ്പോൾ സമയം ഒരു നിരന്തരമായ “ഇപ്പോൾ”കളുടെ കൂട്ടമല്ല; ഭൂതകാലം വർത്തമാനത്തിൽ ഘടനയായി നിലനിൽക്കുകയും വർത്തമാനം ഭാവിയുടെ സാധ്യതകളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
സ്മരണയും പദാർത്ഥവും
ഇതിൽനിന്ന് “സംവിധാനസ്മരണം” എന്ന ആശയം വികസിപ്പിക്കാം. ഒരു സംവിധാനം മുമ്പ് അനുഭവിച്ച മാറ്റങ്ങൾ അതിന്റെ ഭാവിയിലെ പ്രതികരണത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന് ഏതെങ്കിലും രൂപത്തിലുള്ള ചരിത്രപരമായ സ്മരണം ഉണ്ടെന്ന് പറയാം. ഇത് മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിലുള്ള ഓർമ്മയോട് മാത്രം ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ചില സംവിധാനങ്ങളിൽ മുൻകാല അവസ്ഥകളുടെ സ്വാധീനം തുടർന്നുനിൽക്കാം; ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ കോശങ്ങളുടെ അവസ്ഥ, ജനിതക നിയന്ത്രണം, പ്രതിരോധപ്രതികരണങ്ങൾ എന്നിവ മുൻകാല അനുഭവങ്ങളുടെ അടയാളങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു; സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപനങ്ങളും നിയമങ്ങളും സംസ്കാരവും ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങളുടെ സഞ്ചിതരൂപങ്ങളാണ്.
അതിനാൽ ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ പെരുമാറ്റം മനസ്സിലാക്കാൻ അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ പരാമീറ്ററുകൾ മാത്രം മതിയാകില്ല. അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പാതയും പരിഗണിക്കണം. ഇതാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ ചില ലളിതമായ യാന്ത്രിക മാതൃകകളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന സവിശേഷത.
നിർണ്ണയവാദവും സാധ്യതയും
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ വികസനത്തിൽ നിർണ്ണയവാദവും സാധ്യതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും നിർണ്ണായകമാണ്. പ്രകൃതിയിൽ ചില നിയമങ്ങൾ കൃത്യമായ ബന്ധങ്ങൾ നൽകുന്നു; എന്നാൽ സങ്കീർണ്ണസംവിധാനങ്ങളിൽ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രവചനം പലപ്പോഴും സാധ്യതാപരമായിരിക്കും. ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥയും നിയമങ്ങളും അറിയാമെങ്കിലും ഭാവിയിലെ എല്ലാ വിശദാംശങ്ങളും കൃത്യമായി പ്രവചിക്കാനാവണമെന്നില്ല.
ഇത് അജ്ഞതയുടെ ഫലമാത്രമല്ല. ചില ക്വാണ്ടം പ്രതിഭാസങ്ങളിൽ സാധ്യത പ്രകൃതിയുടെ അടിസ്ഥാന വിവരണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. മറുവശത്ത്, അരാജക സങ്കീർണ്ണസംവിധാനങ്ങളിൽ നിർണ്ണയാത്മക നിയമങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടും ചെറിയ പ്രാരംഭ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാലക്രമത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസങ്ങളിലേക്ക് വളരാം. അതിനാൽ നിയമപരമായ നിർണ്ണയവും ഫലങ്ങളുടെ പ്രവചനത്തിലെ അനിശ്ചിതത്വവും പരസ്പരം വിരുദ്ധമല്ല.
ദ്വന്ദ്വാത്മക സമീപനം ഈ രണ്ടു തലങ്ങളെയും ഒരുമിച്ച് ഉൾക്കൊള്ളണം. സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാവി പൂർണ്ണമായും മുൻകൂട്ടി എഴുതപ്പെട്ടതല്ല; അതേസമയം അത് പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത യാദൃശ്ചികതയുമല്ല. സാധ്യതകളുടെ ഒരു ഘടന നിലവിലുണ്ട്. സാഹചര്യങ്ങൾ മാറുമ്പോൾ ആ സാധ്യതകളുടെ ഭാരവും മാറുന്നു. ചില സാധ്യതകൾ ശക്തിപ്പെടുകയും ചിലത് ക്ഷയിക്കുകയും ഒടുവിൽ ഒരു പ്രത്യേക പാത യാഥാർത്ഥ്യമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്വാതന്ത്ര്യവും നിയന്ത്രണവും
മനുഷ്യസമൂഹത്തിൽ ഈ ആശയം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. വ്യക്തികൾക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്; എന്നാൽ ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ശൂന്യത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നില്ല. സാമ്പത്തികഘടന, സാമൂഹികസ്ഥാനം, വിദ്യാഭ്യാസം, സംസ്കാരം, നിയമം, സാങ്കേതികവിദ്യ, രാഷ്ട്രീയസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ വ്യക്തിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ പരിധി നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതേസമയം വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഈ ഘടനകളെ തന്നെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇത് ഘടനയും പ്രവർത്തനശേഷിയും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വമാണ്. ഘടന മനുഷ്യരുടെ പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; മനുഷ്യരുടെ പ്രവർത്തനം വീണ്ടും ഘടനയെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുകയോ മാറ്റുകയോ ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഘടനയിൽനിന്നുള്ള പൂർണ്ണ മോചനമായി കാണുന്നതും ഘടനയുടെ പൂർണ്ണ നിർണ്ണയമായി കാണുന്നതും ഒരുപോലെ അപൂർണ്ണമാണ്. പരിമിതികളുടെ ഉള്ളിൽ പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശേഷിയാണ് ചരിത്രപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ കൂടുതൽ യാഥാർത്ഥ്യമായ രൂപം.
സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യസമൂഹവും
സാങ്കേതികവിദ്യ ഈ ദ്വന്ദ്വബന്ധത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആധുനിക ഉദാഹരണമാണ്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ മാറ്റുന്നതിനായി സാങ്കേതിക ഉപകരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ഉപകരണങ്ങൾ പിന്നീട് മനുഷ്യന്റെ തൊഴിൽരീതി, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, സാമ്പത്തികഘടന, ചിന്താരീതി എന്നിവയെ തന്നെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ പുറത്തുള്ള ഒരു നിഷ്പക്ഷ വസ്തു മാത്രമല്ല. അത് മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ രൂപമാണ്.
സ്വയംപ്രവർത്തിക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങളും കൃത്രിമബുദ്ധിയും ഇതിനെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു. യന്ത്രവൽക്കരണം ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതേ സമയം ചില തൊഴിലുകളുടെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കുന്നു. അതിലൂടെ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ സമ്മർദ്ദം ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ പുതിയ തൊഴിൽരീതികളും പുതിയ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും പുതിയ സേവനങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സാമൂഹികഫലം ഒരൊറ്റ ദിശയിലുള്ളതല്ല. ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ വളർച്ചയും തൊഴിൽബന്ധങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടനയും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വമാണ് ഇവിടെ നിർണ്ണായകം.
ഇവിടെ തന്നെയാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത മാർക്സിയൻ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തികശാസ്ത്രവുമായി ഒരു ഗൗരവമുള്ള സംഭാഷണത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഉൽപ്പാദനശേഷികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം ഒരു പ്രത്യേക ചരിത്രരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, സാങ്കേതികവിദ്യയും സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും നിർണ്ണായകമാണ്. ഒരേ സാങ്കേതികവിദ്യ വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതാരീതികളിൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഫലം സാങ്കേതിക ഘടകങ്ങൾ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല; അത് ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്, അതിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു എന്നതും നിർണ്ണായകമാണ്.
മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ ചോദ്യം
ഇവിടെ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും വിപുലമായ സാമൂഹികപ്രശ്നം ഉയരുന്നു: സാങ്കേതിക പുരോഗതി മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനം കുറയ്ക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ അന്തിമഫലം എന്തായിരിക്കണം? മനുഷ്യന് കൂടുതൽ ഒഴിവുസമയം, വിദ്യാഭ്യാസം, സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനം, ശാസ്ത്രീയാന്വേഷണം, സാമൂഹികപങ്കാളിത്തം എന്നിവ ലഭിക്കണമോ? അതോ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നേട്ടങ്ങൾ കുറച്ച് പേരുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ഭൂരിപക്ഷം ആളുകൾ തൊഴിൽഅസ്ഥിരതയും വരുമാനഅസമത്വവും നേരിടുകയും ചെയ്യണമോ?
ഇവിടെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും സാമൂഹികവിതരണവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം നിർണ്ണായകമാകുന്നു. യന്ത്രങ്ങൾ സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ കുറഞ്ഞ മനുഷ്യാധ്വാനത്തിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ സിദ്ധാന്തപരമായി മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്രസമയവും ജീവിതനിലവാരവും ഉയരേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം കേന്ദ്രീകൃതമാണെങ്കിൽ അതേ സാങ്കേതിക പുരോഗതി തൊഴിലാളിയുടെ സ്ഥാനത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും വരുമാനം കുറച്ച് ഉടമകളിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്യാം.
അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യയെ മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ ശക്തിയാക്കണമെങ്കിൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുടെ നേട്ടം സാമൂഹികമായി പങ്കിടാനുള്ള സ്ഥാപനപരമായ ഘടന ആവശ്യമാണ്. ഇതാണ് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ദ്വന്ദ്വത്തെ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക പ്രശ്നമാക്കി മാറ്റുന്നത്.
പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും: വേർതിരിക്കാനാവാത്ത ബന്ധം
ഇതേ തത്വം പരിസ്ഥിതിയിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാം. മനുഷ്യസമൂഹം പ്രകൃതിക്ക് പുറത്തുള്ള ഒന്നല്ല. ഭക്ഷണം, വെള്ളം, ഊർജം, ധാതുക്കൾ, ഭൂമി, വായു എന്നിവയെല്ലാം പ്രകൃതിയിൽനിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ മാറ്റുന്നു; എന്നാൽ പ്രകൃതിയുടെ പ്രതികരണം വീണ്ടും മനുഷ്യസമൂഹത്തെ ബാധിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, ജലക്ഷാമം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, ജൈവവൈവിധ്യനാശം എന്നിവ ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
ഇവിടെ മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും പ്രകൃതിയുടെ പുനഃസ്ഥാപനശേഷിയും തമ്മിൽ വൈരുധ്യം രൂപപ്പെടാം. പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനപരിധിയെ മറികടക്കുന്ന ചൂഷണം ദീർഘകാലത്തിൽ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ തന്നെ സ്ഥിരതയെ തകർക്കുന്നു. അതിനാൽ പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കുക എന്ന ആശയത്തിന് പകരം മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പര പുനരുത്പാദനബന്ധം എന്ന ആശയമാണ് ആവശ്യമായത്.
ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ സാമൂഹികപ്രയോഗത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിഗമനങ്ങളിലൊന്ന്: ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ സ്ഥിരത അതിന്റെ ആന്തരികബന്ധങ്ങളിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നില്ല; അത് ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വിശാലമായ സംവിധാനങ്ങളുടെ സ്ഥിരതയിലും ആശ്രയിക്കുന്നു. ഒരു സമൂഹം സാമ്പത്തികമായി വളർന്നാലും അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിക അടിത്തറ തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ ആ വളർച്ച ദീർഘകാല സ്ഥിരതയുള്ളതല്ല.
സമഗ്രമായ ദ്വന്ദ്വാത്മക ദർശനം
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരു പുതിയ “എല്ലാം വിശദീകരിക്കുന്ന” സിദ്ധാന്തമാകേണ്ടതില്ല. അതിനേക്കാൾ ശാസ്ത്രീയമായി ഫലപ്രദമായ രൂപം, വ്യത്യസ്ത ശാസ്ത്രതലങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പൊതുവായ ചിന്താരീതി എന്നതാണ്. ദ്രവ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടനയിൽനിന്ന് തന്മാത്രകളിലേക്കും, തന്മാത്രകളിൽനിന്ന് ജീവസംവിധാനങ്ങളിലേക്കും, ജീവികളിൽനിന്ന് ബോധത്തിലേക്കും, വ്യക്തികളിൽനിന്ന് സമൂഹത്തിലേക്കും, സമൂഹത്തിൽനിന്ന് പ്രകൃതി-സമൂഹ സമഗ്രതയിലേക്കും സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഓരോ തലത്തിലും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു തലവും പൂർണ്ണമായും ഒറ്റപ്പെട്ടതല്ല.
ബന്ധമാണ് നിലനിൽപ്പിന്റെ അടിസ്ഥാനം; വ്യത്യാസമാണ് മാറ്റത്തിന്റെ ഉറവിടം; പിരിമുറുക്കമാണ് പരിവർത്തനത്തിന്റെ ചാലകശക്തി; സംയോജകതയാണ് താൽക്കാലിക സ്ഥിരതയുടെ അടിത്തറ; വിയോജകതയാണ് പഴയ സംഘടനയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ശക്തി; ഘട്ടപരിവർത്തനമാണ് പുതിയ സംഘടനയുടെ ഉദ്ഭവം; ചരിത്രമാണ് പുതിയ അവസ്ഥയുടെ സാധ്യതകളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.
ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും സമഗ്രമായ ചിത്രം രൂപപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ മൂല്യം അന്തിമമായി നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ഈ ആശയങ്ങളുടെ ആകർഷകതയല്ല, മറിച്ച് അവ എത്രത്തോളം കൃത്യമായി നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു, അളക്കപ്പെടുന്നു, ഗണിതീയമായി മാതൃകപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു, പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത അംഗീകരിക്കുന്നു എന്നതായിരിക്കും.
ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഒരു തത്ത്വചിന്താപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽനിന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി പരിശോധിക്കാവുന്ന ഒരു സിദ്ധാന്തരൂപത്തിലേക്ക് വളരണമെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഓരോ അടിസ്ഥാന ആശയവും നിരീക്ഷിക്കാവുന്ന പ്രതിഭാസങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. “സംയോജകബലം”, “വിയോജകബലം”, “പിരിമുറുക്കം”, “സംഘടന”, “ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ”, “ഘട്ടസ്ഥിരത”, “പരിവർത്തന അതിർത്തി”, “ഉദ്ഭവം” തുടങ്ങിയ പദങ്ങൾ വെറും പൊതുവായ ദാർശനിക വിവരണങ്ങളായി തുടരുകയാണെങ്കിൽ അവയ്ക്ക് ശാസ്ത്രീയ പ്രവചനശേഷി ലഭിക്കുകയില്ല. ഒരു ശാസ്ത്രീയ ആശയത്തിന് യഥാർത്ഥ ശക്തി ലഭിക്കുന്നത് അതിനെ അളക്കാവുന്ന അളവുകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ്. അതിനാൽ ഓരോ പദത്തിനും ഒരു പ്രവർത്തനപരമായ നിർവചനം ആവശ്യമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു സംവിധാനത്തിലെ സംയോജകതയുടെ അളവ് എന്തുകൊണ്ടാണ് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്, വിയോജകതയുടെ തീവ്രത എങ്ങനെ അളക്കാം, അവയുടെ അനുപാതത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാകുമ്പോൾ ഏത് ഘട്ടത്തിലാണ് ഘടന അസ്ഥിരമാകുന്നത്, ഒരു പുതിയ ഘടന ഉദ്ഭവിച്ചതായി തിരിച്ചറിയാൻ ഏത് നിരീക്ഷണ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്തേണ്ടിവരും.
ഇവിടെ “പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവ്” എന്ന ആശയത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഒരു സംവിധാനത്തിൽ സംയോജകവും വിയോജകവുമായ പ്രവണതകൾ എല്ലായിടത്തും ഒരേ തീവ്രതയിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്നില്ല. ഒരു ഭാഗത്ത് സ്ഥിരത ശക്തമായിരിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് അസ്ഥിരത വളരാം. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഊർജസാന്ദ്രത കൂടുതലായിരിക്കാം; മറ്റിടങ്ങളിൽ വസ്തുവിന്റെ സാന്ദ്രത കുറവായിരിക്കാം; ചില ഘടകങ്ങൾ ശക്തമായി പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ മറ്റു ഘടകങ്ങൾ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായി ചലിച്ചേക്കാം. ഈ അസമത്വമാണ് പലപ്പോഴും മാറ്റത്തിന്റെ വിത്തായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ശരാശരി അവസ്ഥ മാത്രം പഠിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല. എവിടെയാണ് പിരിമുറുക്ക് വർധിക്കുന്നത്, ഏത് ദിശയിലാണ് അത് വ്യാപിക്കുന്നത്, ഏത് ഘടകങ്ങളിലൂടെയാണ് അത് പകരുന്നത്, ഏത് പരിധിക്കപ്പുറം അത് സ്വയം വർധിപ്പിക്കുന്ന പ്രതികരണവലയമായി മാറുന്നു എന്നിവ കണ്ടെത്തണം.
ഇത്തരം സമീപനം ആധുനിക സങ്കീർണ്ണസംവിധാന ശാസ്ത്രവുമായി സ്വാഭാവികമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. അനേകം ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് സമഗ്രമായ പുതിയ പെരുമാറ്റങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളിൽ, ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ വലിയ ഫലങ്ങളിലേക്ക് വളരാം. ഒരു സംവിധാനത്തിന് ചെറിയ അസ്വസ്ഥതകളെ ആഗിരണം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവുണ്ടെങ്കിൽ അത് സ്ഥിരത നിലനിർത്തും. എന്നാൽ അതിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനശേഷി ക്രമേണ കുറയുമ്പോൾ ചെറിയ അസ്വസ്ഥതകൾ പോലും വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. ഈ ഘട്ടത്തിൽ അസ്ഥിരതയുടെ സൂചനകൾ നേരത്തെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുമെങ്കിൽ ഭാവിയിലെ ഘട്ടപരിവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് സാധ്യതാപരമായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാനാകും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ പ്രവചനം എന്നത് ഭാവിയിലെ കൃത്യമായ സംഭവത്തെ മുൻകൂട്ടി പ്രഖ്യാപിക്കുക എന്നതിലുപരി, ഒരു സംവിധാനം ഏത് തരത്തിലുള്ള പരിവർത്തനത്തിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത് എന്നത് തിരിച്ചറിയുക എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹമാകുന്നത്.
അളക്കാവുന്ന ദ്വന്ദ്വാത്മകത
ഒരു ആശയത്തെ ശാസ്ത്രീയമാക്കുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘട്ടം അതിന്റെ അളക്കാവുന്ന രൂപം കണ്ടെത്തുകയാണ്. സംയോജകതയെ വെറും “ഒന്നിച്ചുനിൽക്കാനുള്ള പ്രവണത”യായി നിർവചിച്ചാൽ അത് വളരെ പൊതുവായിരിക്കും. അതിന് പകരം, വ്യത്യസ്ത സംവിധാനങ്ങളിൽ അനുയോജ്യമായ അളവുകൾ കണ്ടെത്തേണ്ടിവരും. ഭൗതികസംവിധാനങ്ങളിൽ ബന്ധനഊർജം, സാന്ദ്രത, പരസ്പരബന്ധത്തിന്റെ ശക്തി, ഘട്ടസ്ഥിരത തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ കോശാന്തര ഏകോപനം, നിയന്ത്രണവലയങ്ങളുടെ സ്ഥിരത, ഉപാപചയസമതുലിതാവസ്ഥ, ജീവിയുടെ പുനഃസ്ഥാപനശേഷി തുടങ്ങിയവ പരിഗണിക്കാം. സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഏകോപനം, വിഭവവിതരണത്തിലെ അസമത്വം, സാമൂഹികവിശ്വാസം, ആശയവിനിമയത്തിന്റെ സാന്ദ്രത, സംഘർഷത്തിന്റെ തീവ്രത തുടങ്ങിയ അളവുകൾ ഉപയോഗിക്കാം. ഇവയെല്ലാം ഒരേ ഭൗതിക അളവിലേക്ക് ചുരുക്കേണ്ടതില്ല. പ്രധാനപ്പെട്ടത്, ഓരോ തലത്തിലും സംയോജകതയും വിയോജകതയും എങ്ങനെ പ്രവർത്തനപരമായി തിരിച്ചറിയാമെന്നതാണ്.
ഇവിടെ ഒരു നിർണ്ണായക വ്യത്യാസം സംരക്ഷിക്കണം. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ “സംയോജകബലം” എന്നത് ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു പുതിയ അടിസ്ഥാനബലമാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന് നിലവിലുള്ള ഗുരുത്വാകർഷണം, വൈദ്യുതകാന്തികത, ശക്തമായ ആണവബലം, ദുർബല ആണവബലം എന്നിവയിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ പരീക്ഷണപരമായ തെളിവ് ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അതേ പദം വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിൽ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ ഏകീകരണത്തിന്റെ പൊതുസൂചകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത് ഒരു സാർവത്രിക വിവരണാത്മക അളവ് എന്ന നിലയിലാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹമായി വികസിപ്പിക്കേണ്ടത്. ഈ വ്യത്യാസം വ്യക്തമായി പാലിക്കാത്ത പക്ഷം തത്ത്വചിന്താപരമായ പൊതുവൽക്കരണം ഒരു പുതിയ ഭൗതികനിയമമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
അതുപോലെ “വിയോജകബലം” എന്ന പദത്തിനും രണ്ടു സാധ്യതകളുണ്ട്. ഒന്നാമത്, നിലവിലുള്ള ഭൗതികബലങ്ങളെക്കാൾ അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു പുതിയ ബലം എന്ന അവകാശവാദം. രണ്ടാമത്, ഘടനയെ വ്യാപിപ്പിക്കുകയും മാറ്റുകയും ബന്ധങ്ങളെ ശിഥിലമാക്കുകയും പുതിയ ക്രമീകരണങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പൊതുവായ ഭൗതിക-സംവിധാനപരമായ പ്രവണത എന്ന ആശയം. രണ്ടാമത്തെ അർത്ഥം കൂടുതൽ വ്യാപകമായ ശാസ്ത്രീയ ഉപയോഗത്തിന് അനുയോജ്യമാണ്. എന്നാൽ അതിനും കൃത്യമായ നിർവചനവും അളവുകളും ആവശ്യമാണ്.
സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും: പരസ്പരനിഷേധമല്ല
ഇവിടെ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഒരു അടിസ്ഥാന തെറ്റിദ്ധാരണ ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ട്. സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി നിഷേധിക്കുന്ന രണ്ടു സ്വതന്ത്ര ശക്തികളായി കാണരുത്. ഒരു ജീവകോശത്തെ ഉദാഹരണമായി എടുത്താൽ, കോശത്തെ ഏകീകരിക്കുന്ന ബന്ധങ്ങൾ അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് ആവശ്യമാണ്; അതേസമയം തന്മാത്രകളുടെ കൈമാറ്റം, ഊർജപ്രവാഹം, മാലിന്യനീക്കം, പാരിസ്ഥിതിക പ്രതികരണം എന്നിവ കൂടാതെ കോശത്തിന് ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ കോശത്തിന്റെ അതിർത്തി നിലനിർത്തുന്ന സംയോജകതയും പരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വിയോജകതയും ഒരേ സമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഇതുതന്നെയാണ് ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം. സമതുലിതാവസ്ഥ എന്നത് രണ്ടു പ്രവണതകളും പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കുന്ന അവസ്ഥയല്ല. മറിച്ച്, അവയുടെ നിരന്തരമായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു പ്രത്യേക ഘടന നിലനിർത്തപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയാണ്. ജീവൻ തന്നെ ഇതിന്റെ ഉജ്ജ്വല ഉദാഹരണമാണ്. ജീവി നിരന്തരം പദാർത്ഥവും ഊർജവും പരിസ്ഥിതിയുമായി കൈമാറുന്നു. ഈ കൈമാറ്റം ഇല്ലെങ്കിൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കുകയില്ല. എന്നാൽ അതേ സമയം അതിരുകടന്ന വിഘടനവും നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഊർജപ്രവാഹവും ഘടനയെ തകർക്കും. അതിനാൽ ജീവൻ എന്നത് തുറന്ന സംവിധാനമായിരിക്കെ സ്വയംസംഘടിതമായ സ്ഥിരത നിലനിർത്തുന്ന ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രക്രിയയാണ്.
അതിർത്തിയും തുറന്ന സംവിധാനവും
ഏതൊരു യഥാർത്ഥ സംവിധാനവും പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞതല്ല. ഒരു അണുവും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ടിട്ടില്ല; ഒരു കോശവും പുറംലോകത്തുനിന്ന് പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞിട്ടില്ല; ഒരു ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമല്ല; ഒരു സമൂഹവും പ്രകൃതിയിൽനിന്നും മറ്റു സമൂഹങ്ങളിൽനിന്നും ഒറ്റപ്പെട്ടതല്ല. അതിനാൽ അതിർത്തി എന്നത് വേർതിരിക്കുന്ന രേഖ മാത്രമല്ല; ബന്ധത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഇടനിലപ്രദേശം കൂടിയാണ്.
ഈ ആശയം ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഒരു അതിർത്തിയുടെ പ്രധാന പ്രവർത്തനം അകത്തെയും പുറത്തെയും വേർതിരിക്കുക മാത്രമല്ല, അവയ്ക്കിടയിലെ കൈമാറ്റത്തിന്റെ സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കുകയുമാണ്. കോശഭിത്തി എന്ത് അകത്തേക്ക് കടക്കണം, എന്ത് പുറത്തേക്ക് പോകണം എന്നത് നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ജീവിയുടെ ത്വക്ക് ശരീരത്തിന്റെ ആന്തരികസംഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം ചൂട്, വെള്ളം, വാതകങ്ങൾ, സ്പർശം തുടങ്ങിയവയുടെ കൈമാറ്റത്തിലും പങ്കാളിയാകുന്നു. സാമൂഹികസ്ഥാപനങ്ങളും ഇതുപോലെ തന്നെ അകത്തും പുറത്തും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതിനാൽ അതിർത്തിയുടെ ശക്തി മാത്രം പോരാ; അതിന്റെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രവേശനക്ഷമതയും പ്രതികരണശേഷിയും ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ സ്ഥിരത നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
അതിർത്തി ദുർബലമായാൽ ഘടന വിഘടിക്കാം; അതിർത്തി അമിതമായി അടഞ്ഞാൽ സംവിധാനത്തിന് ആവശ്യമായ കൈമാറ്റങ്ങൾ തടസ്സപ്പെടുകയും അതിന്റെ ജീവശേഷി കുറയുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ ദീർഘകാലസ്ഥിരതയ്ക്കായി അതിർത്തി ഒരേസമയം സംരക്ഷണവും തുറന്ന നിലയും ഉറപ്പാക്കണം. ഈ ദ്വന്ദ്വസ്വഭാവം ജീവശാസ്ത്രത്തിലും പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രത്തിലും സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിലും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്.
സങ്കീർണ്ണതയും ഉദ്ഭവവും
സങ്കീർണ്ണത വർധിക്കുന്നതിനെ വെറും ഘടകങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലുള്ള വർധനയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത് ബന്ധങ്ങളുടെ എണ്ണം, വൈവിധ്യം, പരസ്പരാശ്രിതത, പ്രതികരണവലയങ്ങളുടെ സാന്ദ്രത എന്നിവയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സ്വതന്ത്ര ഘടകങ്ങളുള്ള ഒരു സംവിധാനം വളരെ ലളിതമായി പെരുമാറാം; കുറച്ച് ഘടകങ്ങളുള്ള ഒരു സംവിധാനം പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ ശക്തമായാൽ അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ പെരുമാറ്റം പ്രകടിപ്പിക്കാം.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സങ്കീർണ്ണതയെ സംയോജകതയും വിയോജകതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംഘടനയായി കാണാം. ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം കൂടുതൽ ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ പുതിയ കൂട്ടായ പെരുമാറ്റങ്ങൾക്ക് സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും സ്ഥിരമായ ഏകീകരണം സൃഷ്ടിക്കണമെന്നില്ല. ചില ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥിരത വർധിപ്പിക്കും; ചിലത് അസ്ഥിരത വർധിപ്പിക്കും; ചിലത് രണ്ടും ഒരേസമയം ചെയ്യാം. അതിനാൽ സങ്കീർണ്ണതയുടെ വർധനവിനൊപ്പം സംവിധാനത്തിന്റെ സാധ്യതകളുടെ പരിധിയും വർധിക്കുന്നു. പുതിയ ക്രമം ഉദ്ഭവിക്കാം; അതുപോലെ പുതിയ തരത്തിലുള്ള അസ്ഥിരതയും ഉദ്ഭവിക്കാം.
ഇവിടെയാണ് ഘടിതസാധ്യത എന്ന ആശയം നിർണ്ണായകമാകുന്നത്. നിലവിലുള്ള ഘടനയിൽ ഭാവിയിലെ എല്ലാ സാധ്യതകളും ഒരുപോലെ തുറന്നുകിടക്കുന്നില്ല. ചില വഴികൾ ഘടനാപരമായി എളുപ്പമാണ്; ചിലത് വലിയ ഊർജമോ വിഭവമോ ആവശ്യപ്പെടുന്നു; ചിലത് നിലവിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ തകർക്കാതെ സാധ്യമല്ല. അതിനാൽ ഭാവി തുറന്നതാണെങ്കിലും അതിരുകളില്ലാത്തതല്ല. വർത്തമാനഘടന ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളുടെ ഭൂപടം നിർമ്മിക്കുന്നു.
മാറ്റത്തിന്റെ മുൻസൂചനകൾ
ഒരു ഘട്ടപരിവർത്തനം പെട്ടെന്ന് ദൃശ്യമാകുമ്പോഴും അതിന് മുൻപ് ദീർഘമായ തയ്യാറെടുപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കാം. ഒരു ഖരപദാർത്ഥം ഉരുകുന്നതിന് മുമ്പ് താപചലനം ക്രമേണ വർധിക്കുന്നു. ഒരു പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥ തകരുന്നതിന് മുമ്പ് ജീവവൈവിധ്യം കുറയുകയും വിഭവസമ്മർദ്ദം വർധിക്കുകയും പരസ്പരാശ്രിതതയുടെ ചില കണ്ണികൾ ദുർബലമാകുകയും ചെയ്യാം. ഒരു സാമൂഹികസംവിധാനം വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് വിശ്വാസം കുറയുകയും സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കാര്യക്ഷമത ഇടിയുകയും അസമത്വം വർധിക്കുകയും സംഘർഷങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും ചെയ്യാം.
അതിനാൽ ഭാവിയിലെ പരിവർത്തനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ മുന്നറിയിപ്പുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിന് “സംഭവം” മാത്രം നിരീക്ഷിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല. പുനഃസ്ഥാപനസമയം വർധിക്കുന്നുണ്ടോ, വ്യതിയാനങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വർധിക്കുന്നുണ്ടോ, ചെറിയ ആഘാതങ്ങൾ കൂടുതൽ ദൈർഘ്യമുള്ള ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടോ, ഉപസംവിധാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആശ്രിതത വർധിക്കുന്നുണ്ടോ, പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവുകൾ കൂടുതൽ മൂർച്ചയാകുന്നുണ്ടോ എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. ഇവയെല്ലാം ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ ഘട്ടസ്ഥിരത കുറയുന്നതിന്റെ സൂചനകളായിരിക്കാം.
ഇതുവഴി ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ “ഉദ്ഭവപ്രവചനം” കൂടുതൽ കൃത്യമായ ശാസ്ത്രീയ അർത്ഥം നേടുന്നു. അത് ഭാവി കൃത്യമായി പറയാനുള്ള അവകാശവാദമല്ല. മറിച്ച്, ഒരു സംവിധാനം നിലവിലുള്ള ഘടന നിലനിർത്താനുള്ള ശേഷി നഷ്ടപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണോ, ഏത് ദിശയിലുള്ള മാറ്റമാണ് കൂടുതൽ സാധ്യതയുള്ളത്, ഏതൊക്കെ സാഹചര്യങ്ങൾ ആ മാറ്റത്തെ വേഗത്തിലാക്കും തുടങ്ങിയവ കണ്ടെത്താനുള്ള രീതിയാണ്.
അറിവിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവം
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന നിഗമനം അറിവിനെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്. ശാസ്ത്രീയ അറിവ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണവും അന്തിമവുമായ പ്രതിബിംബമല്ല. അത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പ്രത്യേക തലങ്ങളെ, പ്രത്യേക ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ, പ്രത്യേക ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ ശ്രമമാണ്. പുതിയ നിരീക്ഷണങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ പഴയ ആശയങ്ങൾ തിരുത്തപ്പെടാം. പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ മുമ്പ് കാണാനാകാത്ത ഘടനകളെ വെളിപ്പെടുത്താം. പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പഴയ വിവരങ്ങളെ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാം.
അതുകൊണ്ട് സത്യത്തെ നിഷേധിക്കേണ്ടതില്ല; എന്നാൽ ഒരു പ്രത്യേക സിദ്ധാന്തത്തെ അന്തിമസത്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കേണ്ടതുമില്ല. ശാസ്ത്രീയ സത്യം ചരിത്രപരമായി വികസിക്കുന്നതും കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ളതുമായ ഏകദേശീകരണങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലൂടെ മുന്നേറുന്നതുമാണ്. ഒരു സിദ്ധാന്തം കൂടുതൽ പ്രതിഭാസങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുകയും കൂടുതൽ കൃത്യമായ പ്രവചനങ്ങൾ നൽകുകയും കൂടുതൽ കർശനമായ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന്റെ വിശദീകരണശേഷി വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഭാവിയിലെ അറിവ് അതിന്റെ പരിധികൾ വെളിപ്പെടുത്താൻ സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തം സ്വയം തിരുത്തപ്പെടാനുള്ള തുറന്ന നില നിലനിർത്തണം.
ഇവിടെയാണ് തുറന്ന സമഗ്രത എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത്. യാഥാർത്ഥ്യം ഒരു സമഗ്രതയാണ്, കാരണം അതിന്റെ വിവിധ തലങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അത് അടഞ്ഞ സമഗ്രതയല്ല, കാരണം പുതിയ ഘടനകളും പുതിയ ബന്ധങ്ങളും പുതിയ ഗുണങ്ങളും നിരന്തരം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ അറിവും തുറന്നതായിരിക്കണം.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ശാസ്ത്രീയ ഭാവി
ഇതെല്ലാം ചേർത്തുനോക്കുമ്പോൾ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി അതിന്റെ ആശയങ്ങളെ കൂടുതൽ മനോഹരമായി വിശദീകരിക്കുക എന്നതല്ല; അവയെ കൂടുതൽ കർശനമായി പരീക്ഷിക്കാവുന്ന രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റുക എന്നതാണ്. ഓരോ പ്രധാന ആശയത്തിനും വ്യക്തമായ നിർവചനം വേണം. ഓരോ നിർവചനത്തിനും അളക്കാവുന്ന സൂചകങ്ങൾ വേണം. ഓരോ സൂചകത്തിനും നിലവിലുള്ള ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന മാതൃകകൾ വേണം. ഓരോ മാതൃകയും നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ പരിശോധിക്കണം. പരാജയപ്പെടുന്ന പ്രവചനങ്ങൾ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ തിരുത്തലിലേക്ക് നയിക്കണം.
അപ്പോൾ മാത്രമേ “സംയോജകബലം–വിയോജകബലം → പിരിമുറുക്കം → അതിർത്തി → ഘട്ടസ്ഥിരത → അസ്ഥിരത → അതിർത്തി കടക്കൽ → ഘട്ടപരിവർത്തനം → പുതിയ ഘടന → പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണം” എന്ന ചാക്രികരൂപം ഒരു ദാർശനിക ഉപമയിൽനിന്ന് ഒരു പരിശോധിക്കാവുന്ന സിദ്ധാന്തരൂപരേഖയായി മാറുകയുള്ളൂ.
അവസാനം, ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ അവകാശവാദം “പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാത്തിനും ഒരൊറ്റ പുതിയ കാരണം കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു” എന്നതായിരിക്കരുത്. അതിനേക്കാൾ ഗൗരവമുള്ള അവകാശവാദം ഇതായിരിക്കും: ദ്രവ്യത്തിന്റെ വിവിധ സംഘടനാതലങ്ങളിൽ സ്ഥിരത, ചലനം, പരസ്പരബന്ധം, വൈരുധ്യം, പിരിമുറുക്ക്, ഘട്ടപരിവർത്തനം, ഉദ്ഭവം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പൊതുവായ ഘടനാപരമായ ബന്ധങ്ങളെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഏകീകൃത രീതിശാസ്ത്രം വികസിപ്പിക്കാനാകും.
ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന് പകരമാകേണ്ടതില്ല; ജീവശാസ്ത്രത്തിനോ സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിനോ പകരമാകേണ്ടതുമില്ല. മറിച്ച്, വ്യത്യസ്ത ശാസ്ത്രങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്ന പ്രത്യേക നിയമങ്ങളെ അവയുടെ സ്വതന്ത്രത നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ ഒരു പൊതുവായ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അന്തർശാഖാ രീതിശാസ്ത്രമായി അതിന് വളരാൻ കഴിയും. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി ഒരൊറ്റ അന്തിമസമവാക്യത്തിൽ അല്ല, മറിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ പരിവർത്തനത്തെ ഘടനാപരമായും അളക്കാവുന്ന രീതിയിലും മനസ്സിലാക്കാനുള്ള കഴിവിലാണ്.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളെ സമഗ്രമായി പരിശോധിക്കുമ്പോൾ തെളിഞ്ഞുവരുന്ന കേന്ദ്രനിഗമനം, യാഥാർത്ഥ്യത്തെ സ്ഥിരവും പരസ്പരം വേർതിരിക്കപ്പെട്ടതുമായ വസ്തുക്കളുടെ ശേഖരമായി കാണുന്നതിനുപകരം, നിരന്തരം ചലിക്കുകയും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും സ്വയംസംഘടിക്കുകയും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ദ്രവ്യപ്രക്രിയകളുടെ തുറന്ന സമഗ്രതയായി മനസ്സിലാക്കണം എന്നതാണ്. ദ്രവ്യം ഇവിടെ നിഷ്ക്രിയമായ ഒരു വസ്തുസത്തയല്ല; ഘടന സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സംയോജകബലവും, നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ ചലിപ്പിക്കുകയും ശിഥിലമാക്കുകയും പുനഃക്രമീകരിക്കുകയും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വിയോജകബലവും പരസ്പരാശ്രിതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചലനാത്മക യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. ഈ രണ്ടു പ്രവണതകളിൽ ഒന്നിനെയും മറ്റൊന്നിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച് സ്വതന്ത്രമായ പരമകാരണമാക്കി കാണാനാവില്ല. അവയുടെ ഐക്യവും വൈരുധ്യവും പരസ്പരപരിവർത്തനവുമാണ് ഘടനയുടെയും ചലനത്തിന്റെയും സ്ഥിരതയുടെയും മാറ്റത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാന ദ്വന്ദ്വാത്മകതയായി ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വ്യാകരണം വസ്തുക്കളുടെ പട്ടികയല്ല, മറിച്ച് ബന്ധം, വൈരുധ്യം, പിരിമുറുക്ക്, ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ, അതിർത്തി, ഘട്ടസ്ഥിരത, ഘട്ടപരിവർത്തനം, ഉദ്ഭവം, പുനഃസംഘടന എന്നിവയുടെ പരസ്പരബന്ധിതമായ പ്രക്രിയയാണ്.
ഈ വീക്ഷണത്തിൽ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും പരസ്പരം നിഷേധിക്കുന്ന അവസ്ഥകളല്ല. സ്ഥിരത തന്നെ നിരന്തരമായി പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ചലനാത്മക നേട്ടമാണ്. ഒരു അണുവായാലും തന്മാത്രയായാലും കോശമായാലും ജീവിയായാലും പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥയായാലും മനുഷ്യസമൂഹമായാലും അതിന്റെ തിരിച്ചറിയൽ നിലനിൽക്കുന്നത് അതിലെ ഘടകങ്ങൾ മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്നതിനാലല്ല, മറിച്ച് അവയ്ക്കിടയിലെ നിർണ്ണായക ബന്ധങ്ങളുടെ ഘടന നിരന്തരമായ കൈമാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നതിനാലാണ്. അതിനാൽ ഘടന എന്നത് ഉറച്ച നിശ്ചലരൂപമല്ല; മാറ്റത്തിനുള്ളിൽ നിലനിർത്തപ്പെടുന്ന ബന്ധക്രമമാണ്. സംയോജകബലം ഈ ബന്ധക്രമത്തിന് തുടർച്ച നൽകുമ്പോൾ വിയോജകബലം അതിനെ പരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും വ്യതിയാനത്തിനും നവീകരണത്തിനും പുനഃസംഘടനയ്ക്കും വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട് സംയോജകതയില്ലാത്ത വിയോജകത രൂപരഹിതമായ ചിതറലിലേക്കും വിയോജകതയില്ലാത്ത സംയോജകത ചലനരഹിതമായ കാഠിന്യത്തിലേക്കും നയിക്കും. യഥാർത്ഥ സംവിധാനങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ് ഇവ രണ്ടിന്റെയും സജീവമായ പരസ്പരമധ്യസ്ഥതയിലാണ്.
ഈ ദ്വന്ദ്വാത്മകബന്ധത്തിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠരൂപമാണ് വൈരുധ്യം. വൈരുധ്യം ഇവിടെ ചിന്തയിലെ യുക്തിപിശകല്ല; ഒരു സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ വിരുദ്ധദിശകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രവണതകളുടെ യഥാർത്ഥ ബന്ധമാണ്. വൈരുധ്യങ്ങളുടെ തീവ്രതയും വിതരണവും മാറുമ്പോൾ പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവുകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. അവ നിയന്ത്രിക്കാവുന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ തുടരുമ്പോൾ സംവിധാനം ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നു. എന്നാൽ പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അടിഞ്ഞുകൂടുകയും പുനഃസ്ഥാപനശേഷി കുറയുകയും ഏകോപനം ദുർബലമാകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഘട്ടസ്ഥിരത ചുരുങ്ങി സംവിധാനം അതിസ്ഥിരതയുടെ അതിരുകളിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. തുടർന്ന് നിർണ്ണായകമായ ഒരു അതിർത്തി കടക്കുമ്പോൾ അളവിലുള്ള സഞ്ചിതമാറ്റം ഗുണപരമായ പരിവർത്തനമായി മാറുന്നു. പഴയ ബന്ധക്രമം ഇനി വൈരുധ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്ത ഘട്ടത്തിൽ പുതിയ ഘടന രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയാണ് ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിന്റെയും ദ്വന്ദ്വാത്മക കുതിപ്പിന്റെയും ഉദ്ഭവത്തിന്റെയും പൊതുവായ ഘടനയായി കാണപ്പെടുന്നത്.
അതിനാൽ ഉദ്ഭവം ശൂന്യതയിൽനിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയല്ല; താഴത്തെ സംഘടനാതലങ്ങളിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധക്രമത്തിൽ ഏകീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മുമ്പില്ലാത്ത ഗുണങ്ങളും പ്രവർത്തനശേഷികളും നിയമാനുസൃതതകളും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ആറ്റങ്ങളിൽനിന്ന് തന്മാത്രകളും, തന്മാത്രകളിൽനിന്ന് സങ്കീർണ്ണ രാസസംവിധാനങ്ങളും, അവയിൽനിന്ന് ജീവനും, ജീവസംഘടനയുടെ ഉയർന്ന രൂപങ്ങളിൽനിന്ന് നാഡീവ്യവസ്ഥയും ബോധവും, വ്യക്തികളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടനാതലങ്ങളിലെ ഗുണപരമായ മാറ്റങ്ങളുടെ ചരിത്രമായി മനസ്സിലാക്കാം. എന്നാൽ ഉയർന്നതലത്തെ താഴത്തെതലത്തിന്റെ ലളിതമായ കൂട്ടമായി ചുരുക്കാനാവില്ല. അതേസമയം ഉയർന്നതലം താഴത്തെതലത്തിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ അതിഭൗതിക സത്തയുമല്ല. ആശ്രിതത്വം ചുരുക്കാവുന്നതിനെ അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല; ഉദ്ഭവം ഭൗതികാടിത്തറയിൽനിന്നുള്ള വേർപാടിനെയും അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല. ഈ രണ്ടു വസ്തുതകളെയും ഒരുമിച്ചു ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ചുരുക്കവിരുദ്ധ വിശദീകരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
ഇതോടൊപ്പം കാരണബന്ധത്തെയും ഒരൊറ്റ രേഖയായി കാണാനാവില്ല. താഴത്തെ സംഘടനാതലങ്ങൾ ഉയർന്നതലങ്ങളുടെ ഭൗതികസാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഉയർന്നതലത്തിൽ ഒരു പുതിയ ഘടന ഉദ്ഭവിച്ചശേഷം അത് താഴത്തെ ഘടകങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിന് പുതിയ നിയന്ത്രണങ്ങളും അതിർത്തിവ്യവസ്ഥകളും ഏർപ്പെടുത്തുന്നു. അങ്ങനെ കാരണബന്ധം താഴെയിൽനിന്ന് മുകളിലേക്കും മുകളിൽനിന്ന് താഴേക്കും സഞ്ചരിക്കുന്ന ബഹുതലപരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമായി മാറുന്നു. കോശത്തിലെ തന്മാത്രാപ്രവർത്തനങ്ങൾ ജീവപ്രവർത്തനത്തെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ കോശത്തിന്റെ സമഗ്രനിയന്ത്രണം തന്നെ തന്മാത്രാപ്രവർത്തനങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; നാഡീപ്രവർത്തനങ്ങൾ ബോധത്തിന്റെ ഭൗതികാടിത്തറയായിരിക്കുമ്പോൾ പഠനം, ഭാഷ, സംസ്കാരം, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ വീണ്ടും നാഡീഘടനയെയും പ്രവർത്തനരീതികളെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണം ഏറ്റവും ചെറുതായ ഘടകത്തിലേക്ക് മാത്രം ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്നതിലല്ല, തലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധവും കാരണപ്രവാഹവും കണ്ടെത്തുന്നതിലുമാണ്.
ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ ബോധം ദ്രവ്യത്തിന് പുറത്തുള്ള സ്വതന്ത്രസത്തയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടേണ്ട ആവശ്യമില്ല. അതീവ സങ്കീർണ്ണവും സ്വയംനിയന്ത്രിതവും പുനരാവർത്തനപരമായി സ്വയം പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നതുമായ നാഡീസംഘടനയിൽ ദ്രവ്യം സ്വന്തം അവസ്ഥകളെയും പരിസ്ഥിതിയെയും മാതൃകപ്പെടുത്തുന്ന ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ഉദ്ഭവഗുണമായി ബോധത്തെ സമീപിക്കാം. ഇതോടെ ദ്രവ്യവും മനസ്സും തമ്മിലുള്ള പഴയ ദ്വൈതവാദത്തിന് പകരം ഒരു വികസനപരമായ ഭൗതികവാദം സാധ്യമാകുന്നു. ദ്രവ്യം ആദ്യം “നിർജ്ജീവം”, പിന്നീട് പുറത്തുനിന്ന് ജീവനും ബോധവും ലഭിക്കുന്ന ഒന്നല്ല; മറിച്ച് അനുയോജ്യമായ സംഘടനാതലങ്ങളും ബന്ധക്രമങ്ങളും ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെടുമ്പോൾ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ചലനാത്മക യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ബോധം ദ്രവ്യത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല, മറിച്ച് ദ്രവ്യത്തിന്റെ തന്നെ അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ സ്വയംപ്രതിഫലനരൂപമാണ്.
അതുപോലെ സ്ഥലം, ഊർജം, പിണ്ഡം, ബലം, ഗുരുത്വം, മണ്ഡലം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഭാഷയിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുമ്പോൾ ഒരു നിർണ്ണായക ശാസ്ത്രീയ ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. ഇവയ്ക്ക് നിലവിലുള്ള ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ കൃത്യമായ ഗണിതീയവും പരീക്ഷണാത്മകവുമായ നിർവചനങ്ങളുണ്ട്. അതിനാൽ സംയോജകബലം, വിയോജകബലം, സാർവത്രിക പ്രാഥമികബലം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ അവയ്ക്ക് പകരം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്ന പുതിയ അടിസ്ഥാനഭൗതിക സിദ്ധാന്തങ്ങളാണെന്ന് അവകാശപ്പെടണമെങ്കിൽ സ്വതന്ത്രമായ ഗണിതീയ മാതൃകകളും നിലവിലുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ പ്രവചനങ്ങളും അവയെ പരിശോധിക്കുന്ന പരീക്ഷണഫലങ്ങളും അനിവാര്യമാണ്. മറിച്ച് അവയെ വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങളിലെ ഏകീകരണം, വിഘടനം, സ്ഥിരത, പരിവർത്തനം എന്നിവ വിവരിക്കുന്ന പൊതുവായ ദ്വന്ദ്വാത്മക വർഗ്ഗങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അവയുടെ ശാസ്ത്രീയ സ്ഥാനം അതനുസരിച്ച് വ്യക്തമായി നിർവചിക്കണം. ദാർശനിക ഏകീകരണവും ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ അടിസ്ഥാനബലങ്ങളുടെ ഏകീകരണവും ഒരേ കാര്യമല്ല എന്ന അതിർത്തി കൃത്യമായി പാലിക്കുന്നത് ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ വിശ്വാസ്യതയ്ക്ക് അനിവാര്യമാണ്.
ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഭാഷാശാസ്ത്രീയ കർശനതയുടെ പ്രാധാന്യം ഏറ്റവും വ്യക്തമാകുന്നത്. ഒരു പദം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു അർത്ഥത്തിലും ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ മറ്റൊരു അർത്ഥത്തിലും സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിൽ മൂന്നാമത്തെ അർത്ഥത്തിലും ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് അവയെല്ലാം ഒരേ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ തെളിവുകളായി അവതരിപ്പിച്ചാൽ അത് ശാസ്ത്രീയ ഏകീകരണമാകില്ല. അതിനാൽ അടിസ്ഥാന പദാവലി സ്ഥിരവും പ്രവർത്തനപരമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ടതുമായിരിക്കണം. അതേസമയം ഓരോ സംഘടനാതലത്തിലും അവയുടെ പ്രകടനരൂപങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണെന്ന് അംഗീകരിക്കണം. അർത്ഥത്തിന്റെ കേന്ദ്രം സ്ഥിരമായിരിക്കണം; പ്രകടനരൂപം തലവിശേഷമായിരിക്കണം. അങ്ങനെ മാത്രമേ ഭൗതികതലത്തിലെ ബന്ധനവും ജീവതലത്തിലെ നിയന്ത്രണവും സാമൂഹികതലത്തിലെ സ്ഥാപനപരമായ ഏകീകരണവും തമ്മിലുള്ള സാമ്യം യഥാർത്ഥ ഘടനാപരമായ സാമ്യമാണോ, വെറും ഭാഷാപരമായ ഉപമയാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ കഴിയൂ.
ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ രീതിശാസ്ത്രപരമായ ഹൃദയം അതിനാൽ മൂന്ന് പരസ്പരബന്ധിത പ്രവർത്തനങ്ങളായി സംഗ്രഹിക്കാം: വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുക, പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവുകളെ ഭൂപടപ്പെടുത്തുക, ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പുനഃസംഘടനയെ പിന്തുടരുക. ഒരു സംവിധാനത്തെ മനസ്സിലാക്കുക എന്നത് അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കുന്നതല്ല; ഏത് ബന്ധങ്ങളാണ് അതിന്റെ തിരിച്ചറിയൽ നിലനിർത്തുന്നത്, ഏത് പ്രവണതകളാണ് അവയെ മാറ്റുന്നത്, എവിടെയാണ് അസമത്വങ്ങൾ സഞ്ചിതമാകുന്നത്, ഏത് പ്രതികരണവലയങ്ങളാണ് അവയെ വർധിപ്പിക്കുകയോ നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത്, ഏത് പരിധിയിലാണ് ഘട്ടസ്ഥിരത നിലനിൽക്കുന്നത്, എപ്പോൾ അതിസ്ഥിരത രൂപപ്പെടുന്നു, ഏത് സാഹചര്യത്തിലാണ് അതിർത്തി കടക്കപ്പെടുന്നത്, തുടർന്ന് ഏത് പുതിയ ഘടനകൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യമാകാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ് എന്നിവ അന്വേഷിക്കുകയാണ് ദ്വന്ദ്വാത്മക വിശകലനം. ഇതിലൂടെ വിവരണത്തിൽനിന്ന് വിശദീകരണത്തിലേക്കും വിശദീകരണത്തിൽനിന്ന് സാധ്യതാപരമായ മുൻകൂട്ടിക്കാണലിലേക്കും അന്വേഷണം വികസിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക മുൻകൂട്ടിക്കാണൽ യാന്ത്രിക പ്രവചനമല്ല. ഭാവി പൂർണ്ണമായി മുൻകൂട്ടി എഴുതപ്പെട്ടിട്ടില്ല; അതേസമയം എല്ലാ ഫലങ്ങളും ഒരുപോലെ സാധ്യവുമല്ല. നിലവിലുള്ള ഘടന, അതിന്റെ ചരിത്രം, വിഭവങ്ങൾ, അതിർത്തികൾ, ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ, പുറംപരിസ്ഥിതി, തലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്ന് ഒരു ഘടിതസാധ്യതാമണ്ഡലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനുള്ളിൽ പല വഴികൾ ഉണ്ടായേക്കാം; ചിലത് കൂടുതൽ സാധ്യതയുള്ളവയും ചിലത് കുറവായവയും ചിലത് നിലവിലെ സാഹചര്യത്തിൽ അസാധ്യവുമായിരിക്കാം. അതിനാൽ ദ്വന്ദ്വാത്മക നിയമാനുസൃതത കർശനമായ വിധിനിശ്ചയവാദമല്ല. യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ യാദൃശ്ചികതയ്ക്കും അനിശ്ചിതത്വത്തിനും ചരിത്രപരമായ വഴിത്തിരിവുകൾക്കും സ്ഥാനം അനുവദിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ, അവ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാധ്യതാമണ്ഡലത്തെ ഘടനയും ചരിത്രവും നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം. നിയമാനുസൃതതയും തുറന്ന സാധ്യതയും പരസ്പരവിരുദ്ധമല്ല; അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഒരേ വികസനപ്രക്രിയയുടെ രണ്ടു വശങ്ങളാണ്.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വിപുലമായ തത്ത്വചിന്താപരമായ രൂപമാണ് തുറന്ന സമഗ്രത. പ്രപഞ്ചം പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത സ്വതന്ത്ര വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമല്ല; അതേസമയം മുൻകൂട്ടി പൂർത്തീകരിക്കപ്പെട്ട, അന്തിമലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്ന അടഞ്ഞ സംവിധാനവുമല്ല. അത് പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിട്ടുള്ളതും പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങളും ഗുണങ്ങളും ബന്ധങ്ങളും നിരന്തരം ഉദ്ഭവിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതുമായ ചരിത്രപരമായി വികസിക്കുന്ന ദ്രവ്യസമഗ്രതയാണ്. ഓരോ ഘടനയും മുൻകാലപരിവർത്തനങ്ങളുടെ സഞ്ചിതഫലമാണ്; ഓരോ വർത്തമാനഘടനയും ഭാവിയിലെ ചില സാധ്യതകളുടെ അടിത്തറയാണ്. അതുകൊണ്ട് “ആയിരിക്കുക” എന്നതും “ആയിത്തീരുക” എന്നതും വേർതിരിച്ച രണ്ടു അവസ്ഥകളല്ല. ആയിരിക്കുക എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക ഘട്ടത്തിൽ ആയിത്തീരലിന്റെ താൽക്കാലികമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്തിയ രൂപമാണ്.
ഈ തിരിച്ചറിവ് മനുഷ്യനെയും പ്രകൃതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നില്ല. ജീവന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട ദ്രവ്യസംഘടനയുടെ ഒരു പ്രത്യേക രൂപമാണ് മനുഷ്യൻ; മനുഷ്യബോധവും സമൂഹവും സംസ്കാരവും സാങ്കേതികവിദ്യയും അതിന്റെ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ചരിത്രപരമായ ഉദ്ഭവങ്ങളാണ്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ മാറ്റുമ്പോൾ പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗമായ ദ്രവ്യം തന്നെയാണ് സ്വന്തം പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ സ്വന്തം സാഹചര്യങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ശേഷി മനുഷ്യനെ പ്രകൃതിനിയമങ്ങൾക്ക് പുറത്താക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനപരിധികളെ അവഗണിച്ചുള്ള ഉൽപ്പാദനം പരിസ്ഥിതിക വൈരുധ്യങ്ങളെ രൂക്ഷമാക്കുകയും ഒടുവിൽ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ സ്വന്തം ഘട്ടസ്ഥിരതയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ സാമൂഹികവികസനത്തെ പ്രകൃതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച സാമ്പത്തിക വളർച്ചയായി കാണുന്നതിനുപകരം മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള ദീർഘകാല പുനരുത്പാദനബന്ധമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്.
ഇതേ ദ്വന്ദ്വം സാങ്കേതികവിദ്യയിലും പ്രകടമാകുന്നു. യന്ത്രവൽക്കരണവും അറിവിന്റെ വളർച്ചയും ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ അതിശയകരമായി ഉയർത്തുന്നു; എന്നാൽ അവയുടെ സാമൂഹികഫലം സാങ്കേതികവിദ്യ തന്നെ മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല. ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത, അധികാരബന്ധങ്ങൾ, സമ്പത്തിന്റെ വിതരണം, സാമൂഹികസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയാണ് ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുടെ നേട്ടങ്ങൾ പൊതുവായ മനുഷ്യവിമോചനത്തിലേക്കാണോ അതോ കൂടുതൽ അസമത്വത്തിലേക്കാണോ മാറുന്നതെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. മനുഷ്യാധ്വാനം ലഘൂകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിൽഅസ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അവിടെ സാങ്കേതിക ശേഷിയും സാമൂഹികസംഘടനയും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും വികസനം സ്വയം സാമൂഹിക പുരോഗതി ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല; അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ സമൂഹത്തിന്റെ ബന്ധഘടനകളിലൂടെ മധ്യസ്ഥീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഈ മുഴുവൻ ചട്ടക്കൂടിന്റെ നിർണ്ണായക പരീക്ഷണം അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ ഫലപ്രാപ്തിയാണ്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ മൂല്യം അതിന്റെ ആശയങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയാലോ ഭാഷയുടെ ആകർഷകതയാലോ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടരുത്. അതിന്റെ ആശയങ്ങൾ യഥാർത്ഥ സംവിധാനങ്ങളെ കൂടുതൽ കൃത്യമായി വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ടോ, വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകളിൽ ഇതിനകം അറിയപ്പെടുന്ന വിവരങ്ങൾ തമ്മിൽ ഫലപ്രദമായ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നുണ്ടോ, അളക്കാവുന്ന സൂചകങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ടോ, പരിശോധിക്കാവുന്ന പ്രവചനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടോ, തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാവുന്ന അവകാശവാദങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതായിരിക്കണം നിർണ്ണായക മാനദണ്ഡം. സിദ്ധാന്തത്തിന് വിരുദ്ധമായ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ അവയെ ഒഴിവാക്കുകയല്ല, സിദ്ധാന്തത്തെ തന്നെ തിരുത്തുകയും ആവശ്യമെങ്കിൽ അതിന്റെ ചില ഘടകങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും വേണം. അങ്ങനെ സ്വയംവിമർശനവും പുനഃസംഘടനയും സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ മാത്രമല്ല, അതിന്റെ സ്വന്തം വികസനരീതിയിലും ദ്വന്ദ്വാത്മകമായിരിക്കണം.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ ഒരു പൂർത്തിയായ അന്തിമലോകദർശനമായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ഗവേഷണപരിപാടിയായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനപദങ്ങൾ കൂടുതൽ കൃത്യമായി നിർവചിക്കപ്പെടണം; അവയ്ക്കിടയിലെ ബന്ധങ്ങൾ ഔപചാരികമാക്കണം; ഗണിതീയ മാതൃകകൾ വികസിപ്പിക്കണം; വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ അളവുകൾ കണ്ടെത്തണം; നിലവിലുള്ള ഭൗതികശാസ്ത്രം, രസതന്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, നാഡീശാസ്ത്രം, പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം, സാമൂഹികശാസ്ത്രം എന്നിവയുടെ സ്ഥാപിത അറിവുമായി അവയെ താരതമ്യം ചെയ്യണം; എവിടെയാണ് ഈ ചട്ടക്കൂട് പുതിയ വിശദീകരണമോ പ്രവചനമോ നൽകുന്നതെന്ന് വ്യക്തമാക്കണം. പരാജയപ്പെടുന്ന ആശയങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയല്ല വേണ്ടത്; അവയെ തിരുത്തുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതുതന്നെയാണ് ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതിയുടെ അടിസ്ഥാനം.
അവസാനമായി, ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും സംക്ഷിപ്തമായ അന്തർദർശനം ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്താം: യാഥാർത്ഥ്യം വസ്തുക്കളുടെ നിശ്ചലസമാഹാരമല്ല, ബന്ധങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ ചലനമാണ്; ഘടന മാറ്റത്തിന്റെ വിരുദ്ധമല്ല, മാറ്റത്തിനുള്ളിൽ താൽക്കാലികമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്തിയ ക്രമമാണ്; വൈരുധ്യം ക്രമത്തിന്റെ പരാജയമല്ല, ചലനത്തിന്റെയും വികസനത്തിന്റെയും ആന്തരിക ഉറവിടമാണ്; സംയോജകബലം നിലനിൽപ്പിന് രൂപം നൽകുമ്പോൾ വിയോജകബലം അതിനെ പുതിയ സാധ്യതകളിലേക്ക് തുറക്കുന്നു; അവയുടെ പിരിമുറുക്കം അതിർത്തികളിലേക്ക് വളരുമ്പോൾ അളവിലുള്ള മാറ്റം ഗുണപരമായ ഘട്ടപരിവർത്തനമായി മാറുന്നു; പഴയ ഘടനയുടെ ചില ഘടകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചിലത് നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും മറ്റൊരു ഉയർന്ന ബന്ധക്രമത്തിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം സ്ഥിരതയിൽനിന്ന് മാറ്റത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയല്ല; സ്ഥിരതയും മാറ്റവും പരസ്പരം സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അനന്തമായ വികസനപ്രക്രിയയാണ്.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അന്തിമലക്ഷ്യം പ്രപഞ്ചത്തെ ഒരു അവസാന സൂത്രവാക്യത്തിൽ പൂട്ടുക എന്നതല്ല. മറിച്ച്, പ്രകൃതിയുടെയും ജീവന്റെയും ബോധത്തിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രത്യേക നിയമങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്രത സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പൊതുവായ വികസനഘടന കണ്ടെത്തുകയാണ്. ദ്രവ്യം → ബന്ധം → ഘടന → വൈരുധ്യം → പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ ചരിവ് → അതിസ്ഥിരത → അതിർത്തി → ഘട്ടപരിവർത്തനം → ദ്വന്ദ്വാത്മക കുതിപ്പ് → പുനഃസംഘടന → ഉദ്ഭവം → പുതിയ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ → പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ എന്നത് അടഞ്ഞ വൃത്തമല്ല; ഓരോ പരിവർത്തനത്തോടും പുതിയ സാധ്യതകളും പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങളും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളും തുറക്കുന്ന ചരിത്രപരമായ ചലനമാണ്. അതുകൊണ്ട് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക വ്യാകരണത്തിലെ അവസാന വാക്ക് “സ്ഥിരത”യല്ല, “അവസാനം”യുമല്ല—തുടർച്ചയായ ആയിത്തീരലാണ്.
അങ്ങനെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള ദർശനം ഇതാണ്: ദ്രവ്യം സ്വയംസംഘടിക്കുന്നു; സ്വയംസംഘടന വൈരുധ്യങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വൈരുധ്യങ്ങൾ ചലനത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ചലനം പിരിമുറുക്കങ്ങളെ വളർത്തുന്നു; പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അതിർത്തികളെ സമീപിക്കുന്നു; അതിർത്തികൾ കടക്കുമ്പോൾ പഴയ ഘടനകൾ പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുന്നു; പുനഃസംഘടനയിൽനിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങളും പുതിയ തലങ്ങളും പുതിയ സാധ്യതകളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവ വീണ്ടും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ വേദിയാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസ്വഭാവം വെറും “നിലനിൽപ്പ്” അല്ല—ബന്ധങ്ങളിലൂടെ നിരന്തരം സ്വയം പുനഃസൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ അനന്തമായ ആയിത്തീരലാണ്(becoming).
QUANTUM DIALECTICS- 
Leave a comment