ഇന്ത്യയിൽ പൗരത്വം എന്ന അടിസ്ഥാന ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശത്തെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശ്രമം അതീവ ഗൗരവത്തോടെ കാണേണ്ടതാണ്. പൗരത്വം ഒരു വ്യക്തിയുടെ മതം, ജാതി, ഭാഷ, വംശം, രാഷ്ട്രീയാഭിപ്രായം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർണയിക്കപ്പെടേണ്ട ഒന്നല്ല; ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന സമത്വത്തിന്റെയും നിയമത്തിനു മുന്നിലുള്ള തുല്യതയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അത് നിലനിൽക്കേണ്ടത്. എന്നാൽ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങളും ഭരണനടപടികളും രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണങ്ങളും ഒരു പ്രത്യേക മതസമൂഹത്തെ സംശയത്തിന്റെ നിഴലിൽ നിർത്തുന്ന തരത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം ഒരു നിയമപ്രശ്നത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അത് പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അരക്ഷിതബോധം, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളിൽ ഭയം, ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിൽ സംശയം, സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിലെ അകലം എന്നിവ വളർത്തുന്ന ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രക്രിയയായി മാറുന്നു.
ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് ഒരു പ്രത്യേക നിയമത്തിലെ ഓരോ വ്യവസ്ഥയും മാത്രം അല്ല; മറിച്ച് പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ്. “ആരാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരൻ?”, “ആർക്കാണ് ഈ രാജ്യത്ത് ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശം?”, “ആരുടെ പൗരത്വമാണ് സംശയാസ്പദം?” തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ തുടർച്ചയായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങളുടെ ഭരണഘടനാപരമായ പൗരബോധം ക്രമേണ ഒരു മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിലേക്ക് ചുരുക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ ഇന്ത്യക്കാരൻ എന്ന പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയ സ്വത്വത്തിനു പകരം ഹിന്ദു, മുസ്ലിം തുടങ്ങിയ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകൾക്ക് അമിതമായ രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു. ഒരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിൽ പൗരത്വം വ്യക്തിയുടെ അവകാശമായിരിക്കേണ്ടിടത്ത്, അത് ഭരണകൂടം നൽകുകയും പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ അനുമതിപത്രമായി ജനങ്ങൾക്ക് അനുഭവപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നത് അതീവ അപകടകരമാണ്.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ വശം ന്യൂനപക്ഷസമൂഹങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥിരമായ ഭീതിയും അനിശ്ചിതത്വവുമാണ്. തങ്ങളുടെ രേഖകൾ മതിയായതാണോ, പൂർവികരുടെ രേഖകൾ എവിടെയാണ്, ജനനരേഖയുണ്ടോ, ഭൂമിയുടെ രേഖകൾ ശരിയാണോ, പഴയ രേഖകളിലെ പേരുകളിലും ജനനത്തീയതികളിലും വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടോ തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ മാനസിക സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം. പ്രത്യേകിച്ച് ദരിദ്രരും ഗ്രാമീണരും രേഖാപരമായ പരിമിതികളുള്ളവരും കുടിയേറ്റചരിത്രമുള്ള കുടുംബങ്ങളും ഇതിന്റെ ആഘാതത്തിന് കൂടുതൽ വിധേയരാകാം. ഒരു സമൂഹത്തെ നേരിട്ട് ശിക്ഷിക്കാതെ തന്നെ, “നാളെ നിങ്ങളുടെ പൗരത്വം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാം” എന്ന ഭയം അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശക്തമായ ഉപാധിയായി മാറുന്നു.
ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ പൗരത്വം ഒരു ഭരണപരമായ വിഷയത്തിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഉപകരണമായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾക്ക് തങ്ങൾ ഈ രാജ്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണ അവകാശമുള്ള പൗരന്മാരാണെന്ന ആത്മവിശ്വാസവും മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന് തങ്ങളുടെ പൗരത്വം എപ്പോഴും സംശയിക്കപ്പെടാമെന്ന അരക്ഷിതബോധവും ഉണ്ടാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന പൗരസമത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം തന്നെ ദുർബലമാകും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏതു നടപടിയും മതനിരപേക്ഷത, സമത്വം, നിയമത്തിനു മുന്നിലുള്ള തുല്യത, അടിസ്ഥാനാവകാശങ്ങൾ, ന്യായമായ നടപടിക്രമം എന്നീ ഭരണഘടനാ തത്വങ്ങളുടെ കർശനമായ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കേണ്ടതാണ്.
ഇതോടൊപ്പം മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രവും പ്രവർത്തിച്ചേക്കാം: ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ തിരിച്ച് തിരിച്ചറിയലിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് അവരെ നയിക്കുക. തൊഴിലില്ലായ്മ, വിലക്കയറ്റം, കർഷകപ്രതിസന്ധി, വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ മേഖലയിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക അസമത്വം, പൊതുമേഖലയുടെ ദുർബലീകരണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ഭരണകൂടത്തോട് ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരേണ്ട സമയത്ത്, “ആരാണ് ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്ന ചോദ്യം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത് ജനങ്ങളെ പരസ്പരം സംശയിക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. അങ്ങനെ വർഗീയ-മത ധ്രുവീകരണം ഭരണപരമായ പരാജയങ്ങളിൽനിന്നും സാമ്പത്തിക അസന്തോഷത്തിൽനിന്നും രാഷ്ട്രീയ ശ്രദ്ധ തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ഉപാധിയായും പ്രവർത്തിക്കാം.
ഇതിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ മാത്രം ഭയപ്പെടുത്തുക എന്നതിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുവായ പൗരബോധത്തെ തന്നെ വിഭജിക്കുക എന്നതാണ് അതിന്റെ കൂടുതൽ ദൂരവ്യാപകമായ അപകടം. പൗരന്മാർ പരസ്പരം തുല്യ അവകാശങ്ങളുള്ള സഹപൗരന്മാരായി കാണുന്നതിനുപകരം, “ആരാണ് യഥാർത്ഥ പൗരൻ?” എന്ന സംശയത്തോടെ പരസ്പരം കാണാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറ തകരുന്നു. ഭരണഘടനാപരമായ ദേശസ്നേഹത്തിന് പകരം മതപരമായ ഭൂരിപക്ഷവാദം ശക്തിപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ രാജ്യം എന്ന ആശയം പോലും ഭരണഘടനാപരമായ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ നിന്ന് ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക-മതപരമായ രാഷ്ട്രസങ്കൽപ്പത്തിലേക്ക് വഴുതിപ്പോകാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വപ്രശ്നത്തെ ഒരു പ്രത്യേക മതസമൂഹത്തിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമായി കാണുന്നത് തെറ്റാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ പൗരന്റെയും പ്രശ്നമാണ്. ഇന്ന് ഒരു ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ പൗരത്വം ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള മാനദണ്ഡം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ, നാളെ അതേ യുക്തി മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിനെതിരെയും പ്രയോഗിക്കപ്പെടാം. പൗരത്വത്തിന്റെ മാനദണ്ഡം മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഓരോ നീക്കവും അതിനാൽ ഒരു സമൂഹത്തിനെതിരായ നടപടിയെന്നതിലുപരി ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ സ്വഭാവത്തിനെതിരായ വെല്ലുവിളിയായി കാണണം.
അതിനാൽ ഈ വിഷയത്തിൽ ജനാധിപത്യശക്തികളുടെ നിലപാട് വ്യക്തമായിരിക്കണം: പൗരത്വം ഭയത്തിന്റെ ആയുധമാകരുത്; മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൗരന്മാരെ തരംതിരിക്കരുത്; ഒരു പൗരന്റെയും അവകാശം ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഇഷ്ടാനുസരണം അനിശ്ചിതമാക്കരുത്. രേഖകളുടെ കാര്യത്തിൽ യുക്തിസഹമായ ഭരണനടപടികൾ ആവശ്യമാണെങ്കിൽ അവ എല്ലാവർക്കും ഒരേ മാനദണ്ഡത്തിൽ, സുതാര്യമായും നീതിപൂർവമായും നടപ്പാക്കണം. എന്നാൽ പൗരത്വത്തെ മതപരമായ ഭൂരിപക്ഷ-ന്യൂനപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഉപകരണമാക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ ബഹുസ്വര ജനാധിപത്യത്തിന് ഗുരുതരമായ ഭീഷണിയാണ്.
പൗരത്വം ആരുടെയെങ്കിലും ദയയാൽ ലഭിക്കുന്ന അവകാശമല്ല; ഭരണഘടനാപരമായ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ അത് പൗരനും രാഷ്ട്രവും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാനബന്ധത്തിന്റെ നിയമപരമായ പ്രകടനമാണ്. ആ ബന്ധത്തിൽ ഭയം കുത്തിവെക്കുമ്പോൾ, ഭയപ്പെടുന്നത് ഒരു സമൂഹം മാത്രമല്ല—ജനാധിപത്യം തന്നെയാണ്.
ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പൗരത്വപ്രശ്നം ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരുന്നത് വെറും ഭരണപരമായ രേഖാപരിശോധനയുടെയോ അനധികൃത കുടിയേറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന്റെയോ പ്രശ്നമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ, “പൗരൻ” എന്ന ഭരണഘടനാപരമായ സങ്കൽപ്പത്തെ “ആരാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്ന തിരിച്ചറിയൽചോദ്യമായി മാറ്റുന്ന പ്രക്രിയ പരിശോധിക്കണം. ഒരു ആധുനിക ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ പൗരത്വം വ്യക്തിക്ക് തുല്യമായ നിയമാവകാശങ്ങൾ നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ-നിയമപരമായ പദവിയാണ്. എന്നാൽ പൗരത്വത്തിന്റെ ചർച്ച മതം, വംശപരമ്പര, സാംസ്കാരിക സ്വത്വം, ജന്മസ്ഥലം, പൂർവികരുടെ രേഖകൾ തുടങ്ങിയവയുമായി രാഷ്ട്രീയമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പൗരത്വം ഒരു നിയമപരമായ പദവിയിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയ വിശ്വസ്തതയുടെ പരിശോധനയായി മാറുന്നു. അപ്പോൾ ചോദ്യം “നിങ്ങൾ നിയമപരമായി പൗരനാണോ?” എന്നതിൽ നിന്ന് “നിങ്ങൾ ഈ രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അംഗമാണോ?” എന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു. ഈ മാറ്റമാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ രാഷ്ട്രീയ ഘടകം.
ഒരു സമൂഹത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് എല്ലായ്പ്പോഴും നേരിട്ടുള്ള അടിച്ചമർത്തൽ ആവശ്യമില്ല. പലപ്പോഴും അനിശ്ചിതത്വം തന്നെയാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ നിയന്ത്രണോപാധി. “നിങ്ങളുടെ രേഖകൾ ശരിയാണോ?”, “നിങ്ങളുടെ പേര് പട്ടികയിൽ ഉണ്ടോ?”, “നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളുടെ രേഖകളുണ്ടോ?”, “നിങ്ങളുടെ പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ കഴിയുമോ?” എന്നിങ്ങനെയുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ നിരന്തരം ഉയരുമ്പോൾ, വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ ഭരണകൂടത്തോടുള്ള ഒരു സ്ഥിരമായ ഭയം രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ ഭയം പ്രത്യേകിച്ച് ചരിത്രപരമായി സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പിന്നാക്കാവസ്ഥ അനുഭവിച്ച സമൂഹങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാകും.
ഇവിടെ ഒരു നിർണായകമായ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. കുറ്റം ചെയ്തതായി തെളിയിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ നിരപരാധിയെന്ന ജനാധിപത്യ തത്വത്തിന് പകരം, സ്വന്തം പൗരത്വം തെളിയിക്കേണ്ട വ്യക്തിയായി പൗരൻ മാറുന്നു. ഭരണകൂടമാണ് പൗരന്റെ അവകാശങ്ങളുടെ സംരക്ഷകൻ എന്ന ബന്ധം തലകീഴാകുന്നു; പൗരൻ ഭരണകൂടത്തിന്റെ മുന്നിൽ തന്റെ അസ്തിത്വം തെളിയിക്കേണ്ട ഒരാളായി മാറുന്നു. ഇതോടെ പൗരത്വം ഒരു അവകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു സ്ഥിരം പരിശോധനാവിഷയമായി മാറുന്നു.
വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആയുധം പലപ്പോഴും വിദ്വേഷം മാത്രമല്ല—ഭയമാണ്. ഭയപ്പെടുന്ന മനുഷ്യൻ കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ ഒരു കൂട്ടായ തിരിച്ചറിയലിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നു. സാമ്പത്തികമായി അസുരക്ഷിതനായ ഒരാൾ തന്റെ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ കാരണങ്ങളെ അന്വേഷിക്കുന്നതിനുപകരം “പുറത്തുനിന്നുള്ളവർ” തന്റെ അവസരങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ തുടങ്ങാം. സാമൂഹികമായി അരക്ഷിതനായ ഒരാൾ തന്റെ പ്രശ്നങ്ങളുടെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളെ പരിശോധിക്കുന്നതിനുപകരം മറ്റൊരു മതസമൂഹത്തെ ഭീഷണിയായി കാണാൻ തുടങ്ങാം.
ഇതാണ് വർഗീയ ധ്രുവീകരണത്തിന്റെ മനഃശാസ്ത്രം. യഥാർത്ഥ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ—തൊഴിൽ, ഭൂമി, വരുമാനം, വിദ്യാഭ്യാസം, വിഭവങ്ങളുടെ വിതരണം, സാമൂഹിക അസമത്വം—പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. അവയ്ക്കു പകരം “നമ്മൾ” എന്നും “അവർ” എന്നും ഉള്ള ലളിതമായ വിഭജനം രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ കീഴടക്കുന്നു.
ഇതിൽ പൗരത്വപ്രശ്നത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കാരണം “അവർ” എന്നത് ഇനി വെറും മറ്റൊരു മതസമൂഹമല്ല; “ഈ രാജ്യത്ത് അവർക്കുള്ള അവകാശം തന്നെ സംശയാസ്പദമാണ്” എന്ന രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശത്തിലേക്ക് അത് മാറുന്നു. അതോടെ ഒരു സാമൂഹിക ന്യൂനപക്ഷം രാഷ്ട്രീയ എതിരാളി മാത്രമല്ല, “അനധികൃത സാന്നിധ്യം” എന്ന പ്രതിച്ഛായയിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു.
ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു പ്രധാന ഘട്ടം അവരെ ദേശീയ സമൂഹത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക അംഗങ്ങളായി കാണുന്നതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കുക എന്നതാണ്. അതിനായി അവരുടെ ദേശീയതയെക്കുറിച്ചും ദേശസ്നേഹത്തെക്കുറിച്ചും പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചും സംശയങ്ങൾ ഉയർത്തപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെ ചരിത്രം രാഷ്ട്രീയമായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള രാജ്യസാന്നിധ്യം, സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ പങ്കാളിത്തം, ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണത്തിലെ സംഭാവന, സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക സംഭാവനകൾ എന്നിവ പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. പകരം അവരുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ മുൻനിരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. അങ്ങനെ “ഇന്ത്യൻ മുസ്ലിം” എന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ചരിത്ര-സാമൂഹിക വ്യക്തിത്വം “മുസ്ലിം എന്ന നിലയിൽ ആദ്യം സംശയിക്കപ്പെടേണ്ട വ്യക്തി” എന്ന ലളിതവൽക്കരിച്ച രാഷ്ട്രീയ പ്രതിച്ഛായയായി മാറുന്നു.
ഇത് യാദൃച്ഛികമായ ഒരു പ്രചാരണഫലം മാത്രമല്ല. ആവർത്തിച്ച് പറയുന്ന രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശങ്ങൾ, ദൃശ്യപ്രചാരണം, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങൾ, വാർത്താവിനിമയ ശൃംഖലകൾ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രസംഗങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ എന്നിവ ഒരേ ആശയം ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ ഒരു കൃത്രിമ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങൾ പിന്നീട് അതിനെ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അല്ല, തുടർച്ചയായ ആവർത്തനത്തിലൂടെ “സ്വാഭാവിക സത്യം” എന്ന നിലയിൽ സ്വീകരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
ഇതിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം കൂടുതൽ അപകടകരമാണ്. ഒരു വിഭാഗത്തിന് കൂടുതൽ അവകാശം ലഭിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന്റെ അവകാശം കുറയുന്നു എന്ന ധാരണ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. അതായത് പൗരത്വം പങ്കിടാവുന്ന പൊതുവായ അവകാശം എന്നതിനു പകരം “നമ്മുടേത്”–“അവരുടേത്” എന്ന ശൂന്യ-തുക മത്സരമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
“അവർക്കു ഇത്രയും അവകാശം ലഭിച്ചു; അതുകൊണ്ട് നമ്മുടേത് നഷ്ടപ്പെട്ടു” എന്ന മനോഭാവം ഇവിടെ വളരുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങൾ പരസ്പരം കുറയ്ക്കുന്ന വിഭവങ്ങളല്ല. ഒരു മുസ്ലിമിന് തുല്യ പൗരാവകാശം ലഭിച്ചതുകൊണ്ട് ഒരു ഹിന്ദുവിന്റെ അവകാശം കുറയുന്നില്ല. ഒരു ക്രിസ്ത്യാനിക്ക് തുല്യ നിയമപരിരക്ഷ ലഭിച്ചതുകൊണ്ട് ഒരു ഹിന്ദുവിന്റെ അവകാശം നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. എന്നാൽ ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രീയം തുല്യാവകാശത്തെ മത്സരാവകാശമായി ചിത്രീകരിക്കുമ്പോൾ ഈ അടിസ്ഥാനസത്യം മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
ഇവിടെ മാർക്സിയൻ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തിക വിശകലനത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സമൂഹത്തിലെ ഭൗതിക വിഭവങ്ങളുടെ വിതരണം അസമമായിരിക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങളുടെ അസന്തോഷത്തിന് യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങളുണ്ട്. തൊഴിലില്ലായ്മ, കുറഞ്ഞ വേതനം, കർഷക പ്രതിസന്ധി, ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ തകർച്ച, പൊതുസേവനങ്ങളുടെ ദുർബലീകരണം, സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം എന്നിവ സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു.
എന്നാൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വർഗീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് മതപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിയുമ്പോൾ, ഭരണാധികാര രാഷ്ട്രീയത്തിന് വലിയ നേട്ടമുണ്ടാകും. തൊഴിലാളി തന്റെ തൊഴിലുടമയോട് ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യത്തിന് പകരം അയൽവാസിയുടെ മതത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു. കർഷകൻ കാർഷികനയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടിടത്ത് കുടിയേറ്റക്കാരനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു. തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാവ് തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുടെ പരാജയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടിടത്ത് ഒരു ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തെ മത്സരക്കാരനായി കാണുന്നു.
ഇത് തന്നെയാണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വർഗീയ-സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം: സമൂഹത്തിലെ യഥാർത്ഥ അധികാരബന്ധങ്ങളെ മറച്ചുവച്ച് കൃത്രിമമായ ശത്രുവിനെ സൃഷ്ടിക്കുക.
ഇവിടെ ഒരു കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കണം. വർഗീയ പ്രചാരണം വിജയിക്കുന്നത് പ്രചാരണം ശക്തമായതുകൊണ്ട് മാത്രം അല്ല. യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകളെ രാഷ്ട്രീയമായി പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാലാണ്.
ഒരു യുവാവിന് ജോലി ഇല്ലെങ്കിൽ, ഒരു കർഷകന് വരുമാനം സ്ഥിരമല്ലെങ്കിൽ, ഒരു കുടുംബത്തിന് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയില്ലെങ്കിൽ, ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കയുണ്ടെങ്കിൽ—അവന്റെ മനസ്സിൽ ഇതിനകം തന്നെ ഒരു അസുരക്ഷിതബോധമുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണം ആ അസുരക്ഷിതബോധത്തിന് ഒരു ലളിതമായ വിശദീകരണം നൽകുന്നു: “നിന്റെ പ്രശ്നത്തിന് കാരണം ആ സമൂഹമാണ്.” അപ്പോൾ ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നത്തിന് വളരെ ലളിതമായ ഒരു ശത്രുവിനെ ലഭിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ വർഗീയ പ്രചാരണത്തെ എതിർക്കുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല; അതിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറയായ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകളെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യണം.
പൗരത്വത്തെ രേഖകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യം ഉയരുന്നു. നിയമപരമായി ഒരേ മാനദണ്ഡം എല്ലാവർക്കും ബാധകമാണെങ്കിലും, രേഖകൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള കഴിവ് എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയല്ല.
നഗരത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള മധ്യവർഗ കുടുംബത്തിന് ജനന സർട്ടിഫിക്കറ്റ്, സ്കൂൾ രേഖകൾ, ഭൂമിയുടെ രേഖകൾ, പാസ്പോർട്ട്, നികുതി രേഖകൾ തുടങ്ങിയവ സൂക്ഷിക്കുന്നത് താരതമ്യേന എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ദരിദ്ര തൊഴിലാളികൾ, ഭൂമിയില്ലാത്തവർ, തലമുറകളായി രേഖാപരമായ പരിമിതികളുള്ള കുടുംബങ്ങൾ, കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികൾ തുടങ്ങിയവർക്ക് സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും.
അതിനാൽ നിയമത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ “നിഷ്പക്ഷമായ” ഒരു രേഖാപരിശോധന സാമൂഹികമായി നിഷ്പക്ഷമായ ഫലങ്ങൾ നൽകണമെന്നില്ല. ഒരേ നിയമം അസമമായ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭാരവും അസമമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടാം.
പൗരത്വപ്രശ്നത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഗൗരവമുള്ള രാഷ്ട്രീയ വശം ഭരണകൂടവും വ്യക്തിയും തമ്മിലുള്ള അധികാര അസമത്വമാണ്. ഭരണകൂടത്തിന് രേഖകൾ പരിശോധിക്കാനും പട്ടികകൾ തയ്യാറാക്കാനും പൗരത്വം സംബന്ധിച്ച തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനും വലിയ ഭരണയന്ത്രമുണ്ട്. സാധാരണ വ്യക്തിക്ക് അതിനുമുന്നിൽ പരിമിതമായ വിഭവങ്ങളാണ്.
അതിനാൽ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നടപടികൾക്ക് സുതാര്യത, അപ്പീൽ അവകാശം, നിയമസഹായം, ന്യായമായ നടപടിക്രമം, തെളിവിന്റെ ഭാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തത, സ്വതന്ത്ര മേൽനോട്ടം എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്. ഇവ ഇല്ലെങ്കിൽ ഭരണപരമായ പിഴവ് പോലും ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തെ അതീവ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാം.
പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ഭയം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രത്യേകമായി ശക്തമായ ആയുധമാകുന്നത് അതിന്റെ വികാരപരമായ ലളിതത്വം കൊണ്ടാണ്. സാമ്പത്തിക നയം വിശദീകരിക്കാൻ നീണ്ട വാദങ്ങൾ വേണം. എന്നാൽ “രാജ്യത്തെ രക്ഷിക്കുക”, “പുറത്തുകാരെ തടയുക”, “യഥാർത്ഥ പൗരന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുക” തുടങ്ങിയ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ വളരെ വേഗത്തിൽ ജനങ്ങളുടെ വികാരത്തെ ഉണർത്തും.
ഇതോടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നയപരമായ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയലിന്റെ മത്സരമായി മാറുന്നു. ജനങ്ങൾ “ആരാണ് മികച്ച ഭരണാധികാരി?” എന്നതിനുപകരം “ആരാണ് നമ്മുടെ ആളുകൾ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം തേടുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം ഇതോടെ താഴുന്നു.
ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതോടൊപ്പം ഭൂരിപക്ഷത്തിലും മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള ഭയം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാം: “നമ്മുടെ രാജ്യം നമ്മിൽ നിന്ന് നഷ്ടപ്പെടുന്നു” എന്ന ഭയം. ഇതാണ് ഭൂരിപക്ഷ ദേശീയതയുടെ ശക്തമായ മനഃശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറ.
അപ്പോൾ ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ വേദനകൾ, സാംസ്കാരിക ആശങ്കകൾ, സുരക്ഷാഭാവം എന്നിവയെ രാഷ്ട്രീയമായി ഏകീകരിച്ച് ഒരു പൊതുശത്രുവിനെ സൃഷ്ടിക്കാം. ഇതോടെ ന്യൂനപക്ഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം വെറും സാമൂഹിക മുൻവിധിയല്ലാതായി, ദേശരക്ഷയുടെ ഭാഗമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെ തന്നെയാണ് അപകടം ഏറ്റവും ഉയരുന്നത്. കാരണം എതിർപ്പുകാരൻ ഇനി ഒരു രാഷ്ട്രീയ എതിരാളിയല്ല; രാജ്യവിരുദ്ധനായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടാം. വിമർശനം പോലും ദേശദ്രോഹമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടാനുള്ള സാഹചര്യം ഇതോടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഒരു ജനാധിപത്യത്തിൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയമസാധുതയുടെ അടിസ്ഥാനം പൗരന്മാരുടെ തുല്യ സമ്മതവും ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളുമാണ്. ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ എണ്ണം മാത്രം ഭരണകൂടത്തിന്റെ നൈതിക നിയമസാധുതയ്ക്ക് മതിയാകില്ല.
ഭൂരിപക്ഷത്തിന് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭരണം നേടാം. എന്നാൽ ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനാവകാശങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള അധികാരം അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നില്ല. ഭൂരിപക്ഷ ജനാധിപത്യം ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യത്തിന് തുല്യമല്ല. ഇതാണ് ഈ വിഷയത്തിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായി സംരക്ഷിക്കേണ്ട തത്വം.
ഇതിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ വെറും “വർഗീയതക്കെതിരെ” എന്ന മുദ്രാവാക്യം മതിയാകില്ല. അതിന് പകരം ഒരു വ്യാപകമായ ജനാധിപത്യ-സാമൂഹിക പ്രതിരോധ രാഷ്ട്രീയം ആവശ്യമാണ്.
ഒന്നാമതായി, പൗരത്വത്തെ മതവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തെ തത്വപരമായി ചോദ്യം ചെയ്യണം. രണ്ടാമതായി, രേഖാപരമായ പ്രശ്നങ്ങളെ നേരിടുന്ന സാധാരണക്കാർക്ക് നിയമസഹായവും ഭരണപരമായ സഹായവും ലഭ്യമാക്കണം. മൂന്നാമതായി, വ്യാജപ്രചാരണങ്ങൾക്കെതിരെ വസ്തുതാപരമായ ദ്രുതപ്രതികരണ സംവിധാനങ്ങൾ ഉണ്ടാകണം. നാലാമതായി, ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരണം. അഞ്ചാമതായി, ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തോട് ന്യൂനപക്ഷാവകാശം അവരുടെ അവകാശങ്ങൾക്ക് എതിരല്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കണം.
ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, “ന്യൂനപക്ഷത്തെ സംരക്ഷിക്കുക” എന്നതിലുപരി “എല്ലാ പൗരന്മാരുടെയും തുല്യാവകാശം സംരക്ഷിക്കുക” എന്ന ഭാഷയാണ് ജനാധിപത്യപരമായി കൂടുതൽ ശക്തമായത്. കാരണം അത് പ്രശ്നത്തെ ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ പ്രശ്നമായി ചുരുക്കുന്നില്ല; റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രശ്നമായി ഉയർത്തുന്നു.
അവസാനം ഈ മുഴുവൻ പ്രശ്നത്തെ ഒരു കേന്ദ്ര വൈരുദ്ധ്യമായി ചുരുക്കാം:
പൗരത്വം മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വ്യത്യസ്ത മൂല്യമുള്ളതാകുന്ന നിമിഷം, ഭരണഘടനാപരമായ പൗരത്വത്തിന്റെ ആശയം ദുർബലമാകുന്നു. ഒരു വിഭാഗം “സ്വാഭാവിക പൗരന്മാരും” മറ്റൊരു വിഭാഗം “സംശയിക്കപ്പെടേണ്ട പൗരന്മാരും” ആകുന്ന നിമിഷം, തുല്യ പൗരത്വത്തിന്റെ അടിത്തറ തകരുന്നു. അതിനുശേഷം നിയമപരമായ അസമത്വത്തിലേക്കുള്ള വഴി മാത്രമല്ല, സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവും മാനസികവുമായ അസമത്വത്തിലേക്കുള്ള ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരവും രൂപപ്പെടുന്നു.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തെ ചെറുക്കേണ്ടത് ഒരു ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്കുവേണ്ടി മാത്രം അല്ല. “ഞാൻ ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് മതപരമായ തിരിച്ചറിയലല്ല, “ഞാൻ ഭരണഘടനയുടെ കീഴിൽ തുല്യ അവകാശങ്ങളുള്ള ഒരു പൗരനാണ്” എന്ന ഉത്തരമാണ് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് അനിവാര്യം.
പൗരത്വത്തെ ഭയത്തിന്റെ ഉപകരണമാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ ന്യൂനപക്ഷത്തെ മാത്രം ദുർബലപ്പെടുത്തുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്; പൗരനും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള ജനാധിപത്യബന്ധത്തെ തന്നെ മാറ്റിമറിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇത് ഒരു ന്യൂനപക്ഷപ്രശ്നമല്ല—ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രശ്നമാണ്.
പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള തലത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉയരുന്ന ചോദ്യം “ആർക്കാണ് പൗരത്വം നൽകേണ്ടത്?” എന്നതല്ല; “ഇന്ത്യ എന്ന രാഷ്ട്രം എന്താണ്?” എന്നതാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രത്തെ അതിലെ ജനങ്ങളുടെ മതപരമായ ഭൂരിപക്ഷം നിർവചിക്കണമോ, അതോ വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളും ഭാഷകളും സംസ്കാരങ്ങളും ജാതികളും പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ഭരണഘടനാപരമായ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹമായി കാണണമോ എന്നതാണ് അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം. ആദ്യത്തെ സമീപനം രാഷ്ട്രത്തെ ഒരു സാംസ്കാരിക-മതപരമായ ഏകതയായി കാണുന്നു; രണ്ടാമത്തേത് രാഷ്ട്രത്തെ തുല്യാവകാശങ്ങളുള്ള പൗരന്മാരുടെ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹമായി കാണുന്നു. ഈ രണ്ടു രാഷ്ട്രസങ്കൽപ്പങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ് പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സമകാലിക രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിത്തറയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രത്യേകത ഇതാണ്: ഇവിടെ രാഷ്ട്രം ആദ്യം ഉണ്ടായതും പിന്നീട് പൗരത്വം രൂപപ്പെട്ടതുമല്ല; സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഭരണഘടനയാണ് വ്യത്യസ്ത സമൂഹങ്ങളെ ഒരേ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹമായി പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചത്. മതപരമായോ ജാതിപരമായോ ഭാഷാപരമായോ ഏകതയെ മുൻവ്യവസ്ഥയാക്കിയല്ല ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. മറിച്ച് വൈവിധ്യത്തിനുള്ളിൽ തുല്യ പൗരത്വം സ്ഥാപിക്കുകയാണ് ഭരണഘടനാപരമായ രാഷ്ട്രനിർമാണത്തിന്റെ കേന്ദ്രപ്രവർത്തനം. അതിനാൽ പൗരത്വത്തെ ഒരു പ്രത്യേക സാംസ്കാരിക ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സ്വത്വവുമായി ക്രമേണ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഭരണഘടനാ രാഷ്ട്രനിർമാണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ദിശയിൽ തന്നെ മാറ്റം വരുത്താനുള്ള ശ്രമമായി കാണേണ്ടിവരും.
ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ തന്ത്രങ്ങളിലൊന്ന് ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തെയും രാഷ്ട്രത്തെയും ഒരേ കാര്യമായി അവതരിപ്പിക്കുകയാണ്. “ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ താൽപര്യം” ക്രമേണ “ദേശീയ താൽപര്യം” ആയി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അതോടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക ആവശ്യങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്നവർ രാജ്യവിരുദ്ധരായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടാനുള്ള സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുന്നു.
ഇവിടെ ഒരു നിർണായകമായ ആശയപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിൽ “ഭൂരിപക്ഷം” എന്നത് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൂടുതൽ വോട്ടുകൾ നേടുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടായ്മയാണ്. പക്ഷേ ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രസങ്കൽപ്പത്തിൽ അത് രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമസ്ഥതയുള്ള സമൂഹം എന്ന അർത്ഥത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ ന്യൂനപക്ഷം തുല്യ പൗരന്മാരുടെ കൂട്ടായ്മയല്ല; ഭൂരിപക്ഷം അനുവദിക്കുന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു സമൂഹമായി മാറാനുള്ള അപകടമുണ്ട്.
ഇതാണ് പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ ദാർശനിക പ്രത്യാഘാതം. പൗരത്വം അവകാശത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ നിന്ന് ഉടമസ്ഥതയുടെ ഭാഷയിലേക്ക് മാറുന്നു.
ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിൽ പൗരത്വം വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്. എന്നാൽ പൗരത്വത്തെ നിരന്തരം തെളിയിക്കേണ്ട ഒന്നാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ, പൗരനും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ അസമത്വം ഉണ്ടാകുന്നു. പൗരൻ ഭരണകൂടത്തിന് മുന്നിൽ തന്റെ അസ്തിത്വം തെളിയിക്കേണ്ടി വരുന്നു; ഭരണകൂടം പൗരന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ വിധികർത്താവായി മാറുന്നു.
ഇത് ഭരണപരമായി വളരെ സൂക്ഷ്മമായ ഒരു മാറ്റമാണ്. “നിങ്ങൾ പൗരനാണ്; അത് രേഖകളിലൂടെ സ്ഥിരീകരിക്കാം” എന്ന സമീപനവും “നിങ്ങൾ പൗരനാണെന്ന് തെളിയിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ അവകാശം സംശയത്തിലാണ്” എന്ന സമീപനവും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്.
രണ്ടാമത്തെ സമീപനം വ്യാപകമാകുമ്പോൾ, പൗരത്വം ഒരു സുരക്ഷിത നിയമപദവിയല്ലാതായി സ്ഥിരമായ ഭരണപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമായ പദവിയായി മാറുന്നു. ഇത് സമൂഹത്തിൽ ഒരു പുതിയ മാനസികാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കും: രേഖകളോടുള്ള ഭയം, അധികാരികളോടുള്ള ഭയം, പട്ടികകളിൽ നിന്ന് പുറത്താകുമോ എന്ന ഭയം, തെറ്റായ രേഖ മൂലം പ്രശ്നമുണ്ടാകുമോ എന്ന ഭയം.
ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെ രാഷ്ട്രീയഫലം അവരിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഒരു സമൂഹത്തിൽ ഒരു വിഭാഗം സ്ഥിരമായി ഭയപ്പെടുമ്പോൾ, മറ്റൊരു വിഭാഗം അതിനെ “അവർ എന്തോ തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടാകണം” എന്ന രീതിയിൽ കാണാൻ തുടങ്ങാം. ഭയം സംശയത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സംശയം സാമൂഹിക അകലത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സാമൂഹിക അകലം മുൻവിധിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു; മുൻവിധി പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ വിവേചനത്തിന് സാമൂഹിക അംഗീകാരം നൽകുന്നു.
ഇത് വെറും പ്രചാരണത്തിന്റെ ഫലമല്ല. ഒരിക്കൽ ഈ ചക്രം സാമൂഹികമായി സ്ഥാപിതമായാൽ, അത് സ്വയം പുനരുത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനമായി മാറാം.
രാഷ്ട്രീയ അധികാരം ഉറപ്പിക്കുന്നതിൽ ഒരു പൊതുശത്രുവിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സമൂഹത്തിലെ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് ഒരു വ്യക്തമായ ശത്രുവിനെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുമ്പോൾ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം ലളിതമാകുന്നു. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്ക് ആഗോള മൂലധന ഘടനകൾ, നയപരമായ പരാജയങ്ങൾ, സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം, തൊഴിലവസരങ്ങളുടെ കുറവ് തുടങ്ങിയ സങ്കീർണ്ണമായ കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ അവയെ വിശദീകരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ എളുപ്പമാണ് “അവർ കാരണം” എന്നു പറയുന്നത്.
ഇവിടെയാണ് ന്യൂനപക്ഷം ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രതീകമായി മാറുന്നത്. യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക ശക്തിയേക്കാൾ വളരെ വലുതായി ഒരു സമൂഹത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. അതിന്റെ ജനസംഖ്യ, സ്വാധീനം, സാമ്പത്തിക ശക്തി, രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അതിശയോക്തിപരമായ ധാരണകൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ഒരു സ്ഥിരമായ “അപകടബോധം” വളർത്തുന്നു.
ഈ പ്രക്രിയയിൽ മാധ്യമങ്ങൾക്ക് അസാധാരണമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ജനങ്ങൾ സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യത്തെക്കാൾ പലപ്പോഴും മാധ്യമങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് അവതരിപ്പിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യപ്രതീതിയാണ് അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ധാരണകളെ സ്വാധീനിക്കുന്നത്.
ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തെക്കുറിച്ച് കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, കുടിയേറ്റം, ജനസംഖ്യാവർധന, ദേശസ്നേഹം, മതപരമായ സംഘർഷം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി ഒരേ തരത്തിലുള്ള വാർത്തകളും ദൃശ്യങ്ങളും ചർച്ചകളും പ്രചരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, വ്യക്തിഗത അനുഭവങ്ങളെ മറികടക്കുന്ന ഒരു പൊതുധാരണ രൂപപ്പെടുന്നു. “എല്ലായിടത്തും ഇതാണ് സംഭവിക്കുന്നത്” എന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഇവിടെ സംഭവങ്ങളുടെ എണ്ണം മാത്രമല്ല, അവയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പും ആവർത്തനവുമാണ് രാഷ്ട്രീയ പ്രതീതിയെ നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഒരു അപൂർവ സംഭവത്തെ നൂറുകണക്കിന് തവണ കാണിച്ചാൽ അത് സാധാരണ സംഭവമാണെന്ന് തോന്നാം. മറുവശത്ത്, ഒരു വലിയ സാമൂഹിക പ്രശ്നം വാർത്തകളിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിയാൽ അതിന്റെ പ്രാധാന്യം ജനങ്ങളുടെ ബോധത്തിൽ കുറയാം.
സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങൾ ഈ പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ വേഗത്തിലാക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത മാധ്യമങ്ങളിൽ ഒരു വാർത്ത പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ചില എഡിറ്റോറിയൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിൽ, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ വികാരപരമായി ശക്തമായ ഉള്ളടക്കമാണ് വേഗത്തിൽ പ്രചരിക്കുന്നത്. ഭയം, കോപം, അപമാനം, വിദ്വേഷം, ഞെട്ടൽ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഉള്ളടക്കം കൂടുതൽ പങ്കുവയ്ക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
അതോടെ രാഷ്ട്രീയ ആശയവിനിമയം വസ്തുതകളുടെ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് വികാരങ്ങളുടെ മത്സരമായി മാറുന്നു. ഒരു തെറ്റായ സന്ദേശം തിരുത്തുന്നതിന് മണിക്കൂറുകളോ ദിവസങ്ങളോ വേണ്ടിവരും; എന്നാൽ അതിനിടയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളിലേക്ക് അത് എത്തിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കാം.
അതുകൊണ്ട് ഇന്നത്തെ വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ “സത്യം പറയുക” എന്നത് മാത്രം പോരാ. സത്യം ജനങ്ങളിലെത്തുന്ന വേഗതയും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ അവതരണശേഷിയും നിർണായകമാണ്.
നിയമത്തിന്റെ ഭാഷ സാധാരണയായി നിഷ്പക്ഷവും സാങ്കേതികവുമാണ്. എന്നാൽ നിയമം ഏത് രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിലാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്, അതിനെക്കുറിച്ച് ഭരണകൂടവും രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളും എന്ത് ഭാഷയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്, മാധ്യമങ്ങൾ അതിനെ എങ്ങനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു, ജനങ്ങൾ അതിനെ എങ്ങനെ അനുഭവിക്കുന്നു എന്നിവയ്ക്കും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
അതുകൊണ്ട് ഒരു നിയമത്തിന്റെ വാചകം മാത്രം പരിശോധിച്ചാൽ അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ രാഷ്ട്രീയപ്രഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. നിയമം + ഭരണനടപടി + രാഷ്ട്രീയപ്രസംഗം + മാധ്യമപ്രചാരണം + സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രം = യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയഫലം. ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളും ഒരേ ദിശയിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് ഒരു നിയമപരമായ നടപടിക്ക് വലിയ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതം ഉണ്ടാകുന്നത്.
നിരന്തരമായ ഭയം ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തെയും മാറ്റും. ഭയപ്പെടുന്ന ന്യൂനപക്ഷം ആദ്യം സ്വന്തം സുരക്ഷ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾ സാമൂഹികനീതിയിൽ നിന്ന് സുരക്ഷയിലേക്ക് ചുരുങ്ങാം. അതോടെ “നമുക്ക് തുല്യാവകാശം വേണം” എന്ന ആവശ്യം “ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം” എന്ന ആവശ്യമായി മാറുന്നു. ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ മാറ്റമാണ്.
തുല്യാവകാശം ആവശ്യപ്പെടുന്ന പൗരൻ ജനാധിപത്യത്തിലെ സജീവ പങ്കാളിയാണ്. സംരക്ഷണം മാത്രം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഭയപ്പെട്ട സമൂഹം അധികാരത്തിന്റെ മുന്നിൽ കൂടുതൽ ദുർബലമാണ്. അതിനാൽ ന്യൂനപക്ഷത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നത് അവരുടെ രാഷ്ട്രീയശക്തിയെ പരോക്ഷമായി കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
എന്നാൽ ഇവിടെ മറ്റൊരു വൈരുദ്ധ്യം ഉണ്ട്. ന്യൂനപക്ഷത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന അതേ രാഷ്ട്രീയം ദീർഘകാലത്ത് ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തെയും ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. കാരണം ഒരിക്കൽ ഭരണകൂടത്തിന് “ദേശീയ താൽപര്യം” എന്ന പേരിൽ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ അവകാശങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ സാമൂഹിക അംഗീകാരം ലഭിച്ചാൽ, അതേ അധികാരയന്ത്രം പിന്നീട് മറ്റേതെങ്കിലും സാമൂഹിക വിഭാഗത്തിനെതിരെയും ഉപയോഗിക്കാം. അതിനാൽ ന്യൂനപക്ഷാവകാശ സംരക്ഷണം ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തോടുള്ള ദയയല്ല. അത് ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെയും സ്വന്തം പൗരസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധമാണ്.
ഇവിടെ ജനാധിപത്യ-ഇടതുപക്ഷ ശക്തികൾ നേരിടുന്ന ഒരു പ്രധാന പ്രശ്നവും പരിശോധിക്കണം. വർഗീയ ധ്രുവീകരണത്തെ വെറും ധാർമിക ഭാഷയിൽ വിമർശിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും മതിയായ ഫലം നൽകുന്നില്ല. “വർഗീയത തെറ്റാണ്” എന്നത് ശരിയാണ്. എന്നാൽ ജനങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് വർഗീയ പ്രചാരണത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യത്തിന് അതുകൊണ്ട് ഉത്തരം ലഭിക്കുന്നില്ല.
അതിന് തൊഴിൽ, വരുമാനം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹികസുരക്ഷ, വിലക്കയറ്റം, പ്രാദേശിക വികസനം, കുടിയേറ്റം, വിഭവങ്ങളുടെ വിതരണം തുടങ്ങിയ ഭൗതിക പ്രശ്നങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന ഒരു ബദൽ രാഷ്ട്രീയ വിശദീകരണം ആവശ്യമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ശൂന്യത രൂപപ്പെടും. ആ ശൂന്യതയെ വർഗീയ പ്രചാരണം നിറയ്ക്കും. അതുകൊണ്ട് പ്രതിരോധത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു ശക്തമായ ബദൽ സന്ദേശം വേണം “നിന്റെ പ്രശ്നത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം നിന്റെ അയൽവാസിയുടെ മതമല്ല; അധികാരത്തിന്റെയും വിഭവങ്ങളുടെയും അസമമായ വിതരണമാണ്.”
തൊഴിലില്ലായ്മയ്ക്ക് മതസമൂഹമല്ല കാരണം. വിലക്കയറ്റത്തിന് ന്യൂനപക്ഷമല്ല കാരണം. കർഷകപ്രതിസന്ധിക്ക് ഒരു മതവിഭാഗമല്ല കാരണം. പൊതുആരോഗ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് മറ്റൊരു മതസമൂഹമല്ല കാരണം.
ഈ ലളിതമായ സത്യത്തെ ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന അനുഭവങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് രാഷ്ട്രീയമായി അവതരിപ്പിക്കുകയാണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന് യഥാർത്ഥ ബദൽ.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷത്തെ “ആർക്കാണ് പൗരത്വം ലഭിക്കുക?” എന്ന ഒറ്റ ചോദ്യത്തിൽ ചുരുക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. യഥാർത്ഥ ചോദ്യം ഇതാണ്: ഇന്ത്യയിൽ പൗരത്വത്തിന്റെ നിർവചനം ഭരണഘടന നിർണ്ണയിക്കുമോ, അതോ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയാധികാരം നിർണ്ണയിക്കുമോ? രാജ്യം എല്ലാ പൗരന്മാരുടേതാണോ, അതോ ഒരു മത-സാംസ്കാരിക ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉടമസ്ഥതയാണോ? പൗരത്വം തുല്യാവകാശമാണോ, അതോ അധികാരകേന്ദ്രം അനുവദിക്കുന്ന ഒരു പദവിയാണോ?
രാഷ്ട്രീയം വർഗീയ-മതപരമായ ഭയങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കുമോ, അതോ ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക ആവശ്യങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിക്കുമോ? ഇവയ്ക്കുള്ള ഉത്തരമാണ് ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യ ഭാവിയെ നിർണ്ണയിക്കുക.
പൗരത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ “ആരാണ് ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്ന ചോദ്യത്തെ മാത്രം മാറ്റുന്നില്ല; “ഇന്ത്യക്കാരനായിരിക്കുക എന്നതിന്റെ അർത്ഥം എന്താണ്?” എന്ന അടിസ്ഥാനചോദ്യത്തെയും മാറ്റുന്നു. അവിടെ തന്നെയാണ് പോരാട്ടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കേന്ദ്രം.
ഒരു മതസമൂഹത്തെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ നിന്ന് അതിനെ ഉയർത്തി, തുല്യ പൗരത്വത്തിന്റെ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടമാക്കി മാറ്റേണ്ടത് അതുകൊണ്ടാണ്.
പൗരത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി ഒരു നിയമം പാസാക്കുന്നതിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. നിയമം, ഭരണനടപടി, വിവരശേഖരണം, രേഖാപരിശോധന, പട്ടികകൾ, തിരിച്ചറിയൽ സംവിധാനങ്ങൾ, പൊലീസ്-ഭരണകൂട ഇടപെടൽ, മാധ്യമപ്രചാരണം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് അതിന് ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയശക്തി ലഭിക്കുന്നത്. ഒരു നിയമം സ്വതന്ത്രമായി നോക്കുമ്പോൾ പരിമിതമായ ലക്ഷ്യമുള്ളതായി തോന്നാം. എന്നാൽ അതേ നിയമം മറ്റ് ഭരണസംവിധാനങ്ങളുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതം വളരെ വലുതാകാം. അതിനാൽ പൗരത്വപ്രശ്നത്തെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ നിയമത്തിന്റെ വാചകത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുപകരം, അതിന്റെ നടപ്പാക്കലിനായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന ഭരണയന്ത്രത്തെയും പരിശോധിക്കണം.
ഇവിടെ ഒരു അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം ഉയരുന്നു: ഒരു പൗരന്റെ അവകാശത്തെ നിർണ്ണയിക്കാൻ ആവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ ആരുടെ കൈയിലാണ്? ആ വിവരങ്ങളുടെ കൃത്യത പരിശോധിക്കുന്നത് ആര്? തെറ്റായ വിവരത്തിനെതിരെ പൗരന് എത്ര എളുപ്പത്തിൽ അപ്പീൽ ചെയ്യാൻ കഴിയും? അന്തിമ തീരുമാനം എടുക്കുന്ന അധികാരിക്ക് എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമായ മേൽനോട്ടമുണ്ട്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ജനാധിപത്യപരമായ ഉറപ്പുകളില്ലെങ്കിൽ, ഏറ്റവും നല്ല നിയമവും ഭരണപരമായ അനീതിക്ക് വഴിയൊരുക്കാം.
പൗരത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ രേഖകൾക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ടെങ്കിലും, രേഖയില്ലായ്മയും പൗരത്വമില്ലായ്മയും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഒരു വ്യക്തി പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഒരു പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കാം, അവിടെ ജോലി ചെയ്തിരിക്കാം, നികുതി അടച്ചിരിക്കാം, കുട്ടികളെ വളർത്തിയിരിക്കാം, വോട്ടുചെയ്തിരിക്കാം, സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ സജീവമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ഏതെങ്കിലും പഴയ രേഖ ലഭ്യമല്ലാത്തതുകൊണ്ട് മാത്രം ആ വ്യക്തിയുടെ പൗരത്വത്തെ സംശയിക്കുന്നത് ഭരണപരമായ യാഥാർഥ്യവും സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പ്രത്യേകിച്ച് തലമുറകളായി ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഴിയുന്ന കുടുംബങ്ങളിൽ രേഖകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് അസാധാരണമല്ല. വെള്ളപ്പൊക്കം, തീപിടിത്തം, കുടിയേറ്റം, വീടുമാറ്റം, ഭരണപരമായ പിഴവുകൾ, പേരിലെ അക്ഷരവ്യത്യാസം, ജനനത്തീയതിയിലെ വ്യത്യാസം, പഴയ രേഖകളുടെ അപൂർണ്ണത തുടങ്ങിയവ സാധാരണ പ്രശ്നങ്ങളാണ്. അതിനാൽ രേഖാപരമായ അപൂർണ്ണതയെ രാഷ്ട്രീയ സംശയത്തിന്റെ തെളിവായി കാണുന്നത് സാമൂഹികമായി ഏറ്റവും ദുർബലരായ വിഭാഗങ്ങളെയാണ് കൂടുതൽ ബാധിക്കുക.
ഇതിലൂടെ മറ്റൊരു വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു: ഭരണകൂടം “രേഖകൾ” ആവശ്യപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കാനുള്ള ശേഷി സമൂഹത്തിലെ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയല്ല. അങ്ങനെ സാമ്പത്തിക അസമത്വം രേഖാപരമായ അസമത്വമായി, രേഖാപരമായ അസമത്വം പൗരത്വത്തിലെ അസുരക്ഷയായി മാറാം.
പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിൽ ജനസംഖ്യാ കണക്കുകൾക്കും പ്രത്യേക പങ്കുണ്ട്. ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ ജനസംഖ്യ വർധനവിനെക്കുറിച്ചുള്ള കണക്കുകൾ എടുത്ത് അതിനെ ദേശീയ സുരക്ഷയുടെയോ സാംസ്കാരിക നിലനിൽപ്പിന്റെയോ ഭീഷണിയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രത്തെ ഭയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്ന രീതിയാണ്.
ജനസംഖ്യാമാറ്റങ്ങൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം, വരുമാനം, സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിൽപങ്കാളിത്തവും, ശിശുമരണനിരക്ക്, നഗരവൽക്കരണം, ആരോഗ്യപരിചരണം, വിവാഹപ്രായം തുടങ്ങിയ അനേകം സാമൂഹിക ഘടകങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ സങ്കീർണ്ണമായ കാരണങ്ങളെ അവഗണിച്ച് ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ ജനസംഖ്യാവർധനയെ മാത്രം “ആസൂത്രിതമായ അധിനിവേശം” എന്ന രീതിയിൽ ചിത്രീകരിക്കുമ്പോൾ, ശാസ്ത്രീയമായ ജനസംഖ്യാവിശകലനം രാഷ്ട്രീയ ഭീതിയുടെ ഉപകരണമായി മാറുന്നു. ഇവിടെ കണക്കുകൾ തന്നെ തെറ്റായിരിക്കണമെന്നില്ല; പക്ഷേ കണക്കുകൾക്ക് നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥം തെറ്റായിരിക്കാം. ഇതാണ് പ്രചാരണ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷത.
അനധികൃത കുടിയേറ്റം ഒരു യഥാർത്ഥ ഭരണപരവും സാമൂഹികവുമായ പ്രശ്നമായിരിക്കാം. ഒരു രാജ്യത്തിന് തന്റെ അതിർത്തിയും കുടിയേറ്റനിയമങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. എന്നാൽ അനധികൃത കുടിയേറ്റം എന്ന പ്രശ്നത്തെ ഒരു മുഴുവൻ മതസമൂഹത്തിന്റെ പൗരത്വവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് രാഷ്ട്രീയമായി വളരെ അപകടകരമാണ്.
ഒരു വ്യക്തിയുടെ മതം അയാൾ വിദേശിയാണെന്നതിന് തെളിവല്ല. അതുപോലെ ഒരു പ്രത്യേക രാജ്യത്ത് നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റവും ഒരു പ്രത്യേക മതവിഭാഗത്തിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല. ഈ രണ്ടിനെയും രാഷ്ട്രീയമായി കൂട്ടിക്കെട്ടുമ്പോൾ “വിദേശി = ഒരു പ്രത്യേക മതസമൂഹം” എന്ന അപകടകരമായ സമവാക്യം രൂപപ്പെടുന്നു. ഇതോടെ യഥാർത്ഥ കുടിയേറ്റനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഭരണപരമായ പ്രശ്നം മാറി മതപരമായ സംശയത്തിന്റെ സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
പൗരത്വത്തെ രേഖകളുമായി അമിതമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക വിഭജനത്തിനും വഴിയൊരുക്കാം: രേഖകൾ പൂർണ്ണമായവരും രേഖകൾ അപൂർണ്ണമായവരും. ഈ വിഭജനം മതപരമായ വിഭജനവുമായി ചേർന്നാൽ അതിന്റെ ആഘാതം കൂടുതൽ ഗുരുതരമാകും.
അപ്പോൾ ഒരു ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിലെ ദരിദ്രനായ വ്യക്തി ഒരേസമയം മതപരമായ ന്യൂനപക്ഷവും സാമ്പത്തികമായി ദുർബലനും രേഖാപരമായി അസുരക്ഷിതനും ആകുന്നു. ഈ മൂന്ന് അസമത്വങ്ങൾ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
സാമൂഹ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനെ പല തരത്തിലുള്ള അസമത്വങ്ങളുടെ സംയുക്ത പ്രവർത്തനം എന്ന നിലയിൽ കാണാം. ഒരു വ്യക്തിയെ ഒരു കാരണത്താൽ മാത്രം ദുർബലനാക്കുന്നതല്ല; വിവിധ സാമൂഹിക ദുർബലതകൾ ഒരേ വ്യക്തിയിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ അവയുടെ ആകെ ഫലം ഗുണിതമാകുന്നു.
ഇത്തരം രാഷ്ട്രീയത്തിന് മറ്റൊരു ദീർഘകാല പ്രത്യാഘാതമുണ്ട്. ഒരിക്കൽ ഒരു സമൂഹത്തിൽ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം സ്ഥാപിതമായാൽ അത് അടുത്ത തലമുറയിലേക്കും കൈമാറപ്പെടും. മാതാപിതാക്കൾ കുട്ടികളോട് “രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കണം”, “ഭരണകൂടത്തെ ഭയക്കണം”, “നമ്മുടെ സ്ഥിതി സുരക്ഷിതമല്ല” എന്ന സന്ദേശം നൽകുന്നു. കുട്ടികൾ വളരുമ്പോൾ രാഷ്ട്രത്തോടുള്ള അവരുടെ ബന്ധം അവകാശബോധത്തേക്കാൾ ഭയബോധത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാകാം.
ഒരു ആരോഗ്യകരമായ ജനാധിപത്യത്തിൽ കുട്ടി വളരേണ്ടത് “ഇത് എന്റെ രാജ്യമാണ്; ഭരണഘടന എന്നെ സംരക്ഷിക്കുന്നു” എന്ന ബോധത്തോടെയാണ്. എന്നാൽ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിരന്തരമായ ഭയം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ “എന്റെ അവകാശം എപ്പോൾ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടും?” എന്ന ആശങ്കയോടെയാണ് അവൻ വളരുന്നത്. ഇത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ നഷ്ടങ്ങളിലൊന്നാണ്. നിയമം മാറുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ പൗരന്റെ മനസ്സിൽ റിപ്പബ്ലിക്കുമായുള്ള ബന്ധം മാറുന്നു.
ന്യൂനപക്ഷത്തിൽ ഭയം വളരുമ്പോൾ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ അധികാരബോധം വളരാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. “ഇനി നമ്മുടെ താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു” എന്ന ബോധം രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണയെ ശക്തിപ്പെടുത്താം. എന്നാൽ ഇത് തുല്യ പൗരത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ആത്മവിശ്വാസമല്ല; മറിച്ച് മറ്റൊരാളുടെ അവകാശം ചുരുങ്ങുന്നതിലൂടെ സ്വന്തം സ്ഥാനം ഉയർന്നുവെന്ന തോന്നൽ ആയിരിക്കും.
ഇതാണ് ഭൂരിപക്ഷവാദത്തിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യം. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ മഹത്വം മറ്റൊരു സമൂഹത്തിന്റെ അപമാനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാകുമ്പോൾ, ഭൂരിപക്ഷത്തിനും യഥാർത്ഥ സുരക്ഷ ലഭിക്കുന്നില്ല. കാരണം അത്തരമൊരു സമൂഹത്തിന് നിരന്തരം ഒരു ശത്രുവിനെ ആവശ്യമാകും. ശത്രു ഇല്ലാതായാൽ രാഷ്ട്രീയഭീതിയുടെ ഘടന തന്നെ ദുർബലമാകും.
ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണ നിലനിർത്തുന്നതിന് തുടർച്ചയായ ഒരു പ്രതിസന്ധിബോധം സഹായകരമാകാം. യുദ്ധം, ഭീകരവാദം, കുടിയേറ്റം, മതപരമായ ഭീഷണി, ജനസംഖ്യാ മാറ്റം, ദേശീയ സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ നിരന്തരം രാഷ്ട്രീയചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിലനിർത്തുമ്പോൾ, ഭരണകൂടത്തെ വിലയിരുത്തേണ്ട മറ്റ് ചോദ്യങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് നീങ്ങാം.
“സുരക്ഷ” എന്ന രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയ്ക്ക് ജനാധിപത്യപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളെ മറികടക്കാനുള്ള പ്രത്യേക ശേഷിയുണ്ട്. സാധാരണ സാഹചര്യത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്ത ചില ഭരണനടപടികൾ പോലും “ദേശസുരക്ഷ” എന്ന പേരിൽ കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടാം. അതിനാൽ “ആരാണ് രാജ്യസുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണി?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം തന്നെ “ആരാണ് ഈ ഭീഷണിയെ നിർവചിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കണം.
ഇവിടെ അധികാരത്തിന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാന പ്രശ്നം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയെ പൗരനെന്നും മറ്റൊരാളെ സംശയാസ്പദനെന്നും നിർവചിക്കാനുള്ള അധികാരം ആരുടെ കൈയിലാണ്? ഈ നിർവചനാധികാരം വളരെ വലുതാണ്. കാരണം “പൗരൻ” എന്ന പദം വെറും തിരിച്ചറിയൽമാത്രമല്ല; വോട്ടവകാശം, നിയമപരിരക്ഷ, സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം, സ്വത്ത്, സാമൂഹിക ക്ഷേമം, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ അനേകം അവകാശങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അതിനാൽ പൗരത്വത്തിന്റെ നിർവചനത്തിൽ ചെറിയൊരു മാറ്റം പോലും അവകാശങ്ങളുടെ മുഴുവൻ ഘടനയിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയാണ്.
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം ഓർക്കണം. ഒരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷിക്ക് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ചാൽ അതിന് ഭരണാധികാരം ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടന മാറ്റാനുള്ള അനിയന്ത്രിത അധികാരം ലഭിക്കുന്നില്ല.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഭൂരിപക്ഷം ഭരണത്തിനുള്ള ജനാധിപത്യ അനുമതിയാണ്; അത് ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള അനുമതിയല്ല.
ഇതാണ് ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യവും വെറും ഭൂരിപക്ഷഭരണവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം. ഭൂരിപക്ഷം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും; അവകാശങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനതത്വം മാറരുത്. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദൗത്യം ഭരണകക്ഷിയെ വിമർശിക്കുക എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ജനങ്ങളുടെ ഭയത്തെ യാഥാർഥ്യബോധത്തോടെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുകയും, ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സുരക്ഷാഭാവത്തെ അവഗണിക്കാതെ അതിന് മതനിരപേക്ഷമായ മറുപടി നൽകുകയും വേണം.
“ന്യൂനപക്ഷത്തെ സംരക്ഷിക്കണം” എന്നത് മാത്രം പറഞ്ഞാൽ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിൽ പ്രതിരോധ മനോഭാവം ഉണ്ടാകാം. അതിനുപകരം: “എല്ലാവരുടെയും പൗരത്വം സുരക്ഷിതമാകുമ്പോഴാണ് നിങ്ങളുടെ പൗരത്വവും സുരക്ഷിതമാകുന്നത്.” എന്ന രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമാണ് കൂടുതൽ ശക്തമായത്. കാരണം ഭരണകൂടത്തിന്റെ അനിയന്ത്രിത അധികാരത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം ആവശ്യമുള്ളത് ന്യൂനപക്ഷത്തിന് മാത്രം അല്ല. ഓരോ പൗരനും അതിനർഹനാണ്.
ഇടതുപക്ഷത്തിന് ഇവിടെ ഒരു പ്രത്യേക ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്. കാരണം വർഗീയതയെ വെറും ധാർമിക പ്രശ്നമായി കാണാതെ അതിന്റെ വർഗീയ-സാമ്പത്തിക അടിത്തറ വിശകലനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം ഇടതുപക്ഷത്തിനുണ്ട്. എന്നാൽ അതിന്റെ അർത്ഥം മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകളുടെ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ അവഗണിക്കണമെന്നല്ല. മനുഷ്യർ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകളോടെയാണ് ജീവിക്കുന്നത്. ആ തിരിച്ചറിയലുകൾക്ക് സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ അർത്ഥമുണ്ട്. അതിനാൽ വർഗീയതയെ ചെറുക്കാൻ വർഗരാഷ്ട്രീയവും മതനിരപേക്ഷ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയവും പരസ്പരം പൂരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കണം. തൊഴിലാളിയുടെ വർഗീയ ഐക്യം മതപരമായ വൈവിധ്യത്തെ ഉൾക്കൊള്ളണം. മതനിരപേക്ഷത സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക നീതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടണം. അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടും ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട മുദ്രാവാക്യങ്ങളായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.
ഇതിന്റെ പ്രതിരോധത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷ ആവശ്യമാണ്: “ആരാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് പകരം “എല്ലാ ഇന്ത്യക്കാരുടെയും തുല്യാവകാശം എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കാം?” എന്ന ചോദ്യമുയർത്തണം. “ആരെ പുറത്താക്കണം?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് പകരം “എങ്ങനെ നീതിപൂർവമായ കുടിയേറ്റനയം രൂപപ്പെടുത്താം?” “ആരുടെ മതമാണ് അപകടകരം?” എന്നതിന് പകരം “എന്തുകൊണ്ടാണ് മതപരമായ ഭയം രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്?” “ആരാണ് രാജ്യത്തിന്റെ ഉടമ?” എന്നതിന് പകരം “ഭരണഘടനയുടെ കീഴിൽ എല്ലാവരും തുല്യ പൗരന്മാരല്ലേ?” ഇത്തരത്തിലുള്ള ചോദ്യങ്ങളാണ് രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയെ വീണ്ടും ഭരണഘടന, സമത്വം, സാമൂഹികനീതി, സാമ്പത്തികനീതി എന്നിവയുടെ മേഖലയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത്.
പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള രൂപം ഒരു ഒറ്റ നിയമമോ ഒറ്റ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മുദ്രാവാക്യമോ അല്ല. അത് ഒരു മെഗാ രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതാണ്: രാജ്യം അപകടത്തിലാണ് → അപകടത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹമാണ് കാരണം → ആ സമൂഹത്തിലെ ചിലർ യഥാർത്ഥ പൗരന്മാരല്ല → അവരെ തിരിച്ചറിയണം → അവരുടെ പൗരത്വം പരിശോധിക്കണം → ഭൂരിപക്ഷത്തെ സംരക്ഷിക്കണം → ശക്തമായ ഭരണകൂടം ആവശ്യമാണ് → ഭരണകൂടത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് രാജ്യത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ ആഖ്യാനത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടവും അടുത്ത ഘട്ടത്തിന് ന്യായീകരണം നൽകുന്നു. അതിനാൽ അതിനെ ഒരു വാദംകൊണ്ട് തകർക്കാൻ കഴിയില്ല. മുഴുവൻ ആഖ്യാനഘടനയെയും ഒരുമിച്ച് ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. അതിന്റെ മറുവശത്ത് മറ്റൊരു ജനാധിപത്യ ആഖ്യാനം സ്ഥാപിക്കണം:
രാജ്യം അപകടത്തിലാണെങ്കിൽ പൗരന്മാരെ തമ്മിൽ വിഭജിക്കുകയല്ല, അവരെ ഒന്നിപ്പിക്കുകയാണ് വേണ്ടത് → സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കണം → കുറ്റവാളിയെ മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർവചിക്കരുത് → പൗരത്വം തുല്യാവകാശമാണ് → ഭരണകൂടം നിയമത്തിന് കീഴിലാണ് → ന്യൂനപക്ഷാവകാശം ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ അവകാശത്തിനും സംരക്ഷണമാണ് → ഭരണഘടനയാണ് എല്ലാവരുടെയും പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയ കരാർ. ഇതാണ് ഭയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിന് എതിരായ പൗരത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം.
അവസാനം പ്രശ്നം മുസ്ലിംകളുടെ പൗരത്വമോ മറ്റേതെങ്കിലും ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ പൗരത്വമോ മാത്രമല്ല. “പൗരൻ” എന്ന പദത്തിന് ഇന്ത്യയിൽ എന്ത് അർത്ഥമാണ് ഇനി ഉണ്ടാകുക? എന്നതാണ് നിർണായകമായ ചോദ്യം. ഒരു ദിവസം പൗരൻ ഭരണകൂടത്തോട് “എന്റെ അവകാശം എന്താണ്?” എന്ന് ചോദിക്കുന്നതിനു പകരം “എന്റെ അവകാശം നിലനിർത്താൻ ഞാൻ എന്ത് തെളിയിക്കണം?” എന്ന് ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നുവെങ്കിൽ, അത് ഭരണപരമായ ഒരു മാറ്റം മാത്രമല്ല—ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ സംഭവിച്ച ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ അടയാളമാണ്.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന പോരാട്ടത്തിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം ഒരു നിയമത്തെ എതിർക്കുക എന്നതിൽ ഒതുങ്ങരുത്. പൗരത്വത്തെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയും, മതത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുകയും, ഭരണകൂടത്തിന്റെ ദയയിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും, ഭരണഘടനാപരമായ തുല്യാവകാശമായി പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരിക്കണം. അതാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ സംരക്ഷിക്കുന്ന പോരാട്ടം.
ഇന്ത്യയിൽ പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഉയർന്നുവരുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും നിയമഭേദഗതികളുടെയോ രേഖാപരിശോധനയുടെയോ അനധികൃത കുടിയേറ്റനിയന്ത്രണത്തിന്റെയോ ഭരണപരമായ പ്രശ്നമായി മാത്രം കാണുന്നത് അതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം മറച്ചുവയ്ക്കുന്നതാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇവിടെ നടക്കുന്നത് പൗരത്വം എന്ന ഭരണഘടനാപരമായ തുല്യാവകാശ സങ്കൽപ്പത്തെ ക്രമേണ മതപരവും സാംസ്കാരികവുമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ രാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു ആധുനിക ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ “പൗരൻ” എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനെക്കാൾ മുകളിലുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ-നിയമപരമായ പദവിയാണ്. എന്നാൽ “ആരാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരൻ?”, “ആർക്കാണ് ഈ രാജ്യത്ത് ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശം?”, “ആരാണ് പുറത്തുനിന്നുവന്നത്?”, “ആരാണ് രാജ്യത്തോട് യഥാർത്ഥ വിശ്വസ്തത പുലർത്തുന്നത്?” തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ നിരന്തരം രാഷ്ട്രീയചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ പൗരത്വത്തിന്റെ അർത്ഥം മാറിത്തുടങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ പൗരൻ ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന തുല്യാവകാശങ്ങളുടെ ഉടമ എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് തന്റെ ദേശീയതയും വിശ്വസ്തതയും പൗരത്വവും നിരന്തരം തെളിയിക്കേണ്ട വ്യക്തിയായി മാറുന്നു. ഈ മാറ്റം നിയമത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ വളരെ സൂക്ഷ്മമായിരിക്കാം; എന്നാൽ സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം വളരെ വലുതാണ്. കാരണം ഒരിക്കൽ ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾക്ക് “നിങ്ങൾ ഈ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക അംഗങ്ങളാണോ?” എന്ന ചോദ്യം ആവർത്തിച്ച് ഉയർത്തപ്പെടുമ്പോൾ, അവരുടെ പൗരത്വം നിയമപരമായി നിലനിന്നാലും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും മാനസികവുമായ സുരക്ഷിതത്വം ദുർബലമാകുന്നു.
ഇവിടെയാണ് പൗരത്വരാഷ്ട്രീയം ഭയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമായി മാറുന്നത്. ഒരു സമൂഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും നേരിട്ടുള്ള അടിച്ചമർത്തൽ ആവശ്യമില്ല; പലപ്പോഴും അനിശ്ചിതത്വവും ഭയവും തന്നെയാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ നിയന്ത്രണോപാധികൾ. “നിങ്ങളുടെ രേഖകൾ ശരിയാണോ?”, “നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളുടെ രേഖകൾ എവിടെയാണ്?”, “നിങ്ങളുടെ ജനനരേഖയുണ്ടോ?”, “നിങ്ങളുടെ പേര് ഔദ്യോഗിക പട്ടികയിൽ ഉണ്ടോ?”, “നിങ്ങളുടെ പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ കഴിയുമോ?” എന്നിങ്ങനെ ചോദ്യങ്ങൾ നിരന്തരം ഉയരുമ്പോൾ, ഭരണകൂടത്തോടുള്ള ഒരു സ്ഥിരമായ ആശങ്ക വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ ബന്ധവിപര്യയം സംഭവിക്കുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിൽ ഭരണകൂടം പൗരന്റെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കേണ്ട സ്ഥാപനമാണ്; എന്നാൽ പൗരത്വത്തെ നിരന്തരം തെളിയിക്കേണ്ട ഒന്നാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ പൗരൻ ഭരണകൂടത്തിന് മുന്നിൽ തന്റെ അസ്തിത്വം തെളിയിക്കേണ്ട ഒരാളായി മാറുന്നു. “നിങ്ങൾ പൗരനാണ്; രേഖകൾ അതിനെ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു” എന്ന സമീപനത്തിനും “നിങ്ങൾ പൗരനാണെന്ന് തെളിയിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ പദവി സംശയത്തിലാണ്” എന്ന സമീപനത്തിനും ഇടയിൽ വലിയ രാഷ്ട്രീയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. രണ്ടാമത്തെ സമീപനം വ്യാപകമാകുമ്പോൾ പൗരത്വം ഒരു ഉറപ്പുള്ള അവകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭരണകൂടത്തിന്റെ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമായ ഒരു നിബന്ധനാപരമായ പദവിയായി അനുഭവപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ദരിദ്രരും ഗ്രാമീണരും കുടിയേറ്റ പശ്ചാത്തലമുള്ളവരും രേഖാപരമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്നവരും ഈ ഭയത്തിന് കൂടുതൽ വിധേയരാകാം. രേഖയില്ലായ്മയും പൗരത്വമില്ലായ്മയും ഒരേ കാര്യമല്ലെങ്കിലും, രേഖാപരമായ അപൂർണ്ണതയെ രാഷ്ട്രീയ സംശയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ സാമൂഹികമായി ഏറ്റവും ദുർബലരായ വിഭാഗങ്ങൾക്കാണ് ഏറ്റവും വലിയ ഭാരം വഹിക്കേണ്ടിവരുന്നത്.
ഇതോടൊപ്പം “രേഖ”യും “യാഥാർഥ്യവും” തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യവും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു വ്യക്തി പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഒരു പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കാം, അവിടെ ജോലി ചെയ്തിരിക്കാം, കുടുംബം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കാം, നികുതി അടച്ചിരിക്കാം, കുട്ടികളെ വളർത്തിയിരിക്കാം, സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ പങ്കാളിയായിരിക്കാം. എന്നാൽ പഴയൊരു രേഖ നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ടോ പേരിലെ അക്ഷരവ്യത്യാസം കൊണ്ടോ ജനനത്തീയതിയിലെ ചെറിയ വ്യത്യാസം കൊണ്ടോ ഭരണപരമായ പിഴവ് കൊണ്ടോ അയാളുടെ പൗരത്വം സംശയിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാം. വെള്ളപ്പൊക്കം, തീപിടിത്തം, കുടിയേറ്റം, വീടുമാറ്റം, രേഖകൾ നഷ്ടപ്പെടൽ, ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലെ പിഴവുകൾ തുടങ്ങിയവ സാധാരണ ജനജീവിതത്തിലെ യാഥാർഥ്യങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് രേഖാപരമായ അപൂർണ്ണതയെ പൗരത്വത്തിലെ സംശയമായി പരിഭാഷപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, സാമൂഹിക അസമത്വം ഭരണപരമായ അസമത്വമായി മാറുന്നു. സമ്പന്നനും വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളവനും നിരവധി രേഖകൾ കൈവശം വയ്ക്കാനുള്ള കഴിവ് കൂടുതലായിരിക്കാം; എന്നാൽ ദരിദ്ര തൊഴിലാളിക്കും ഭൂമിയില്ലാത്ത കുടുംബത്തിനും തലമുറകളായി രേഖാപരമായ പരിമിതികൾ അനുഭവിച്ച സമൂഹങ്ങൾക്കും അതേ സൗകര്യം ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. നിയമം എല്ലാവർക്കും ഒരേ മാനദണ്ഡം പ്രയോഗിച്ചാലും, അസമമായ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ അതിന്റെ ഭാരം ഒരുപോലെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏതൊരു ഭരണനടപടിയും അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതം കണക്കിലെടുത്തുകൊണ്ടായിരിക്കണം വിലയിരുത്തേണ്ടത്.
പൗരത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തെ “പുറത്തുകാരൻ” എന്ന പ്രതിച്ഛായയിലേക്ക് ക്രമേണ മാറ്റുന്നതാണ്. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള ഇന്ത്യയിലെ സാന്നിധ്യം, സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ പങ്കാളിത്തം, രാജ്യനിർമാണത്തിലെ സംഭാവന, ഭാഷാ-സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിലെ പങ്ക്, ഭരണഘടനാപരമായ പൗരത്വം എന്നിവയെ പിന്നിലേക്ക് മാറ്റി അതിന്റെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനെ മാത്രം മുൻനിരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, ദേശീയ സമൂഹത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക അംഗം എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് ആ സമൂഹത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി അകറ്റുന്ന പ്രക്രിയ ആരംഭിക്കുന്നു. ഒരു മുസ്ലിം ഇന്ത്യൻ പൗരനെ ആദ്യം ഒരു ഇന്ത്യൻ പൗരനായി കാണുന്നതിനുപകരം “മുസ്ലിം” എന്ന തിരിച്ചറിയലിലൂടെ സംശയിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ പൗരത്വത്തിന്റെ മുകളിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. ഇതോടെ “ഇന്ത്യൻ” എന്ന പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയ സ്വത്വം ദുർബലപ്പെടുകയും “ഹിന്ദു”, “മുസ്ലിം”, “ക്രിസ്ത്യാനി” തുടങ്ങിയ തിരിച്ചറിയലുകൾക്ക് രാഷ്ട്രീയപരമായ അമിതപ്രാധാന്യം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ ഇത് വെറും സാമൂഹിക മുൻവിധിയല്ല; പൗരത്വത്തിന്റെ പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറയെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
ഇവിടെ ഭയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം ഒരു നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആയുധം പലപ്പോഴും വിദ്വേഷത്തേക്കാൾ ഭയമാണ്. സാമ്പത്തികമായി അസുരക്ഷിതനായ ഒരാൾക്ക് തന്റെ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; എന്നാൽ “മറ്റൊരു സമൂഹം നിന്റെ അവസരങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കുന്നു” എന്ന ലളിതമായ വിശദീകരണം വളരെ എളുപ്പം സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണ്. വിലക്കയറ്റം, തൊഴിലില്ലായ്മ, കർഷകപ്രതിസന്ധി, ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ തകർച്ച, പൊതുസേവനങ്ങളുടെ ദുർബലീകരണം, വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ മേഖലയിലെ അസമത്വം തുടങ്ങിയ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പകരം ഒരു വ്യക്തമായ “ശത്രുവിനെ” ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ അസന്തോഷത്തിന് ഒരു ലളിതമായ ദിശ ലഭിക്കുന്നു. അങ്ങനെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മതപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളായി പുനർനിർവചിക്കപ്പെടുന്നു. തൊഴിലാളി തന്റെ ചൂഷണത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഘടനയെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടിടത്ത് മറ്റൊരു മതസമൂഹത്തിലെ തൊഴിലാളിയെ മത്സരക്കാരനായി കാണുന്നു; തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാവ് തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുടെ പരാജയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടിടത്ത് ന്യൂനപക്ഷത്തെ തന്റെ അവസരങ്ങളുടെ തടസ്സമായി കാണുന്നു; സാമ്പത്തിക അസമത്വത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളെ അന്വേഷിക്കേണ്ടിടത്ത് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ജനസംഖ്യാവർധനയോ കുടിയേറ്റമോ ദേശീയ പ്രശ്നമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഒന്ന്: യഥാർത്ഥ അധികാരബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ തിരിച്ച് കൃത്രിമമായ സാമൂഹിക ശത്രുവിലേക്ക് തിരിക്കുക.
എന്നാൽ വർഗീയതയെ വെറും “ജനങ്ങളെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന പ്രചാരണം” എന്ന് മാത്രം കാണുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. പ്രചാരണം വിജയിക്കുന്നത് ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ഇതിനകം നിലനിൽക്കുന്ന യഥാർത്ഥ അരക്ഷിതാവസ്ഥകളെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാലാണ്. തൊഴിൽ നഷ്ടപ്പെടുന്ന യുവാവിനും വരുമാനം കുറയുന്ന കർഷകനും ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കയുള്ള കുടുംബത്തിനും ഒരു അസുരക്ഷിതബോധം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടാകാം. രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണം ആ അസുരക്ഷിതബോധത്തിന് ഒരു ലളിതമായ വിശദീകരണം നൽകുന്നു: “നിന്റെ പ്രശ്നത്തിന് കാരണം അവർ ആണ്.” അപ്പോൾ സങ്കീർണ്ണമായ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നത്തിന് വ്യക്തമായ ഒരു ശത്രുവിനെ ലഭിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ വർഗീയ പ്രചാരണത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല; അതിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറയായ തൊഴിലില്ലായ്മ, ദാരിദ്ര്യം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം, വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ അസമത്വം, സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ അഭാവം തുടങ്ങിയ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം. അല്ലെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യത രൂപപ്പെടുകയും ആ ശൂന്യതയെ വർഗീയ പ്രചാരണം നിറയ്ക്കുകയും ചെയ്യും.
ഇതോടൊപ്പം മാധ്യമങ്ങളും സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളും ചേർന്ന് വ്യാജപ്രതീതിയുടെ ഒരു സമഗ്രമായ രാഷ്ട്രീയലോകം നിർമ്മിക്കാനുള്ള കഴിവ് നേടിയിട്ടുണ്ട്. ജനങ്ങൾ സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യത്തെക്കാൾ, വാർത്തകളും ദൃശ്യങ്ങളും സാമൂഹികമാധ്യമ സന്ദേശങ്ങളും ആവർത്തിച്ച് അവതരിപ്പിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യപ്രതീതിയാണ് പലപ്പോഴും അവരുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തെക്കുറിച്ച് കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, കുടിയേറ്റം, ജനസംഖ്യാവർധന, മതസംഘർഷം, ദേശസ്നേഹം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ഒരേ തരത്തിലുള്ള വാർത്തകളും ദൃശ്യങ്ങളും ചർച്ചകളും നിരന്തരം പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അപൂർവമായ സംഭവങ്ങൾ പോലും സാധാരണ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യമാണെന്ന പ്രതീതി ഉണ്ടാകാം. വാർത്തയുടെ രാഷ്ട്രീയശക്തി സംഭവത്തിൽ മാത്രം അല്ല; ഏത് സംഭവമാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത്, എങ്ങനെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, എത്ര തവണ ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു, ഏത് സംഭവങ്ങളാണ് മറച്ചുവയ്ക്കപ്പെടുന്നത് എന്നതിലും അത് നിലനിൽക്കുന്നു. സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങൾ ഈ പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ വേഗത്തിലാക്കുന്നു. ഭയം, കോപം, അപമാനം, ഞെട്ടൽ, വിദ്വേഷം എന്നിവ ഉണർത്തുന്ന ഉള്ളടക്കങ്ങൾ അതിവേഗം പ്രചരിക്കുമ്പോൾ, വസ്തുതാപരമായ തിരുത്തലുകൾക്ക് അതേ വേഗത കൈവരിക്കാനാവാത്ത സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ന് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിനെതിരായ പോരാട്ടം തെറ്റായ വിവരങ്ങളെ തിരുത്തുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ഇതിനകം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട തെറ്റായ പ്രതീതിയെ പൊളിച്ചെഴുതി അതിന് പകരം വിശ്വാസയോഗ്യമായ ഒരു ബദൽ യാഥാർഥ്യബോധം സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതുമാണ്.
പൗരത്വവും അനധികൃത കുടിയേറ്റവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും ഇതേ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. ഒരു രാജ്യത്തിന് അതിർത്തി നിയന്ത്രിക്കാനും കുടിയേറ്റത്തെ നിയമപരമായി നിയന്ത്രിക്കാനും അവകാശമുണ്ട്. അനധികൃത കുടിയേറ്റം ഒരു യഥാർത്ഥ ഭരണപരമായ പ്രശ്നമാകാം. എന്നാൽ അനധികൃത കുടിയേറ്റത്തിന്റെ പ്രശ്നത്തെ ഒരു മുഴുവൻ മതസമൂഹത്തിന്റെ പൗരത്വവുമായി രാഷ്ട്രീയമായി കൂട്ടിക്കെട്ടുന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ മതം അയാൾ വിദേശിയാണെന്നതിന് തെളിവല്ല; അതുപോലെ ഒരു പ്രത്യേക പ്രദേശത്തുനിന്നുള്ള കുടിയേറ്റം ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നവുമല്ല. എന്നാൽ കുടിയേറ്റം, അതിർത്തി, ഭീകരത, ജനസംഖ്യാ മാറ്റം, മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ എന്നിവയെ ഒരേ രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്താൽ “ഒരു പ്രത്യേക മതസമൂഹം = പുറത്തുനിന്നുള്ള ഭീഷണി” എന്ന അപകടകരമായ സമവാക്യം ജനബോധത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടാം. അതോടെ യഥാർത്ഥ കുടിയേറ്റനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഭരണപരമായ പ്രശ്നം മതപരമായ സംശയത്തിന്റെ സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷമായി മാറുന്നു.
ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിന്റെ മനഃശാസ്ത്രത്തിലും മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. ന്യൂനപക്ഷത്തിൽ ഭയം വളരുമ്പോൾ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ അധികാരബോധവും ഭീഷണിബോധവും ഒരേസമയം വളർത്താൻ കഴിയും. “നമ്മുടെ രാജ്യം നമ്മിൽ നിന്ന് നഷ്ടപ്പെടുന്നു”, “നമ്മുടെ സംസ്കാരം അപകടത്തിലാണ്”, “നമ്മുടെ ജനസംഖ്യ കുറയുന്നു”, “നമ്മുടെ അവകാശങ്ങൾ മറ്റുള്ളവർ കൈക്കലാക്കുന്നു” തുടങ്ങിയ സന്ദേശങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നങ്ങൾ പോലും ഒരു മതപരമായ ഭീഷണിയുടെ ഭാഷയിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിന്റെ താൽപര്യവും രാജ്യത്തിന്റെ താൽപര്യവും ഒരേ കാര്യമാണെന്ന പ്രതീതി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. “ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യം” ക്രമേണ “ദേശീയ താൽപര്യം” ആയി മാറുന്നു. അതോടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക-രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്നവരെ പോലും രാജ്യവിരുദ്ധരായി ചിത്രീകരിക്കാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം യഥാർത്ഥത്തിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗമാണ്; എന്നാൽ ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രസങ്കൽപ്പത്തിൽ അത് രാജ്യത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഉടമസ്ഥതയുള്ള സമൂഹമായി മാറുന്നു. അതോടെ ന്യൂനപക്ഷം തുല്യ പൗരന്മാരുടെ കൂട്ടായ്മയല്ല, ഭൂരിപക്ഷം അനുവദിക്കുന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു സമൂഹമായി ചുരുങ്ങാനുള്ള അപകടമുണ്ട്.
ഇവിടെയാണ് ഭൂരിപക്ഷ ജനാധിപത്യവും ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം നിർണായകമാകുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭൂരിപക്ഷം നേടുന്ന രാഷ്ട്രീയകക്ഷിക്ക് ഭരണാധികാരം ലഭിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതിലൂടെ ഭരണഘടനാപരമായ തുല്യാവകാശങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള അനിയന്ത്രിത അധികാരം ലഭിക്കുന്നില്ല. ഭൂരിപക്ഷം തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭരണകൂടം രൂപീകരിക്കാനുള്ള അധികാരം നൽകുന്നു; അത് ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനാവകാശങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള അനുമതിയല്ല. ഭൂരിപക്ഷം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും; പൗരാവകാശങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനതത്വം അതിനൊപ്പം മാറാൻ പാടില്ല. ഒരു ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ വലുപ്പത്തിലല്ല, ഏറ്റവും ദുർബലനായ പൗരനും നിയമത്തിനു മുന്നിൽ തുല്യനാണെന്ന് ഉറപ്പോടെ അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്. അതിനാൽ ന്യൂനപക്ഷാവകാശ സംരക്ഷണം ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തോടുള്ള ദയയല്ല; മറിച്ച് ഭാവിയിൽ ഏതു പൗരന്റെയും അവകാശത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു പൊതുവായ ജനാധിപത്യ സുരക്ഷയാണ്.
പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ഈ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രത്യാഘാതം ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തെ മാറ്റുന്നതാണ്. നിരന്തരമായ ഭയം ഒരു സമൂഹത്തെ സ്വന്തം സുരക്ഷയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കൂടുതൽ അടച്ചിടാം. “എല്ലാവർക്കും തുല്യാവകാശം” എന്ന വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യം ക്രമേണ “ഞങ്ങളുടെ സമൂഹത്തെ സംരക്ഷിക്കുക” എന്ന പ്രതിരോധാവശ്യമായി മാറാം. ഒരു സജീവ പൗരൻ ഭരണകൂടത്തോട് അവകാശം ആവശ്യപ്പെടുന്നു; ഭയപ്പെട്ട ഒരു സമൂഹം ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഈ വ്യത്യാസം വളരെ പ്രധാനമാണ്. തുല്യാവകാശം ആവശ്യപ്പെടുന്ന പൗരൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സജീവ പങ്കാളിയാണ്; സംരക്ഷണം മാത്രം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഭയപ്പെട്ട സമൂഹം അധികാരത്തിന്റെ മുന്നിൽ കൂടുതൽ ദുർബലമാണ്. ഇങ്ങനെ ന്യൂനപക്ഷത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നത് അവരുടെ രാഷ്ട്രീയശക്തിയെ പരോക്ഷമായി കുറയ്ക്കുകയും അവരുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ പ്രതിരോധപരമായ തിരിച്ചറിയലിലേക്ക് ചുരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതോടൊപ്പം ഭൂരിപക്ഷവും ന്യൂനപക്ഷവും പരസ്പരം വേർതിരിഞ്ഞ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹങ്ങളായി മാറുന്നു. ആദ്യം രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണം സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക അകലം പിന്നീട് അതേ രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണത്തിന് “തെളിവായി” ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതൊരു സ്വയംപൂർത്തീകരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രക്രിയയായി മാറാം.
മാർക്സിയൻ വിശകലനത്തിൽ ഇതിന് കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ഒരു അർത്ഥമുണ്ട്. യഥാർത്ഥ വൈരുദ്ധ്യം ജനങ്ങളും കേന്ദ്രീകൃത സാമ്പത്തിക അധികാരവും തമ്മിലായിരിക്കുമ്പോൾ, കൃത്രിമ വൈരുദ്ധ്യം ഭൂരിപക്ഷവും ന്യൂനപക്ഷവും തമ്മിലായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത് കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുകയും സാമ്പത്തിക അസമത്വം വർധിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ അസന്തോഷം ഭരണ-സാമ്പത്തിക ഘടനകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിലേക്ക് നീങ്ങേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ അതേ അസന്തോഷത്തെ ഒരു മതസമൂഹത്തിനെതിരെ തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിയുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള അധികാരബന്ധങ്ങൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസം ലഭിക്കുന്നു. തൊഴിലാളി തന്റെ വർഗീയ താൽപര്യത്തെ മറന്ന് മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിൽ രാഷ്ട്രീയമായി ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു. കർഷകൻ കാർഷികനയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിനു പകരം കുടിയേറ്റക്കാരനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു. തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാവ് തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുടെ പരാജയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിനു പകരം ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തെ മത്സരക്കാരനായി കാണുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വർഗീയതയെ വെറും തെറ്റായ ആശയമെന്ന് വിളിക്കുന്നത് പോരാ; അത് യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക അസുരക്ഷിതത്വത്തെ ഒരു കൃത്രിമ ശത്രുവിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ സാങ്കേതികവിദ്യയായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്.
എന്നാൽ ഇടതുപക്ഷ വിശകലനത്തിനും ഇവിടെ ഒരു തിരുത്തൽ ആവശ്യമാണ്. വർഗീയതയെ വെറും “തെറ്റായ ബോധം” എന്ന് വിളിച്ചാൽ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകളുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ ശക്തിയെ അവഗണിക്കുന്ന അപകടമുണ്ട്. മനുഷ്യർ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകളോടെയാണ് ജീവിക്കുന്നത്; ആ തിരിച്ചറിയലുകൾക്ക് കുടുംബം, സംസ്കാരം, ഓർമ്മ, ആചാരം, സമൂഹബന്ധം, ചരിത്രം എന്നിവയുമായി ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധമുണ്ട്. അതിനാൽ വർഗീയതയെ ചെറുക്കാൻ “നിങ്ങളുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ അപ്രധാനമാണ്” എന്ന് പറയുന്നതിനു പകരം “നിങ്ങളുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ നിങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്; എന്നാൽ അത് മറ്റൊരാളുടെ പൗരാവകാശം നിഷേധിക്കാനുള്ള മാനദണ്ഡമാകരുത്” എന്ന ജനാധിപത്യ നിലപാടാണ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കേണ്ടത്. അതുപോലെ ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് ഹിന്ദുമതത്തെയോ ഹിന്ദു വിശ്വാസികളെയോ വിമർശിക്കുന്നതുമായി ഒരിക്കലും കൂട്ടിക്കുഴക്കരുത്. മതവിശ്വാസവും മതത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാഷ്ട്രസങ്കൽപ്പവും വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്. രാഷ്ട്രീയ വിമർശനം മതവിശ്വാസത്തിനെതിരെയല്ല; മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനെ പൗരത്വത്തിന്റെയും ദേശീയതയുടെയും മാനദണ്ഡമാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിനെതിരെയാണ് എന്ന വ്യക്തത അനിവാര്യമാണ്.
അവസാനം, ഈ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ “ആരാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയരുന്നത്. എന്നാൽ ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യം ഈ ചോദ്യത്തിന് മതപരമായോ വംശപരമായോ സാംസ്കാരികമായോ ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല. ഒരു വ്യക്തി ഒരു പ്രത്യേക മതത്തിൽപ്പെട്ടതിനാലല്ല ഇന്ത്യൻ പൗരൻ; ഒരു പ്രത്യേക ഭാഷ സംസാരിച്ചതിനാലുമല്ല; ഒരു പ്രത്യേക വംശപരമ്പരയിൽപ്പെട്ടതിനാലുമല്ല. അദ്ദേഹം തുല്യാവകാശങ്ങളുള്ള ഒരു പൗരനായതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻത്വത്തിന് രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് “ഇന്ത്യൻ” എന്ന പദത്തെ ഒരു പ്രത്യേക മത-സാംസ്കാരിക ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ തിരിച്ചറിയലിലേക്ക് ചുരുക്കുന്ന ഓരോ ശ്രമവും ഇന്ത്യൻത്വത്തിന്റെ പൊതുവായ ഭരണഘടനാപരമായ അർത്ഥത്തെ ചുരുക്കുന്നു. “ഭൂരിപക്ഷം രാജ്യത്തിന്റെ ഉടമയല്ല; ന്യൂനപക്ഷം രാജ്യത്തിലെ അതിഥിയുമല്ല; എല്ലാവരും തുല്യ പൗരന്മാരാണ്” എന്ന തത്വമാണ് ഇവിടെ അടിസ്ഥാനമാകേണ്ടത്.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള പോരാട്ടം ഒരു നിയമത്തെ അനുകൂലിക്കുകയോ എതിർക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന പരിമിതമായ രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നമല്ല. അത് ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടമാണ്. ഒരു വശത്ത് പൗരത്വത്തെ തുല്യാവകാശത്തിന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ സങ്കൽപ്പമായി കാണുന്ന ഇന്ത്യയുണ്ട്; മറുവശത്ത് പൗരത്വത്തെ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക-മതപരമായ ദേശീയ തിരിച്ചറിയലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രവണതയുണ്ട്. ഒരു വശത്ത് “മതം വ്യക്തിയുടെ അവകാശമാണ്, പൗരത്വം എല്ലാവരുടെയും പൊതുവായ അവകാശമാണ്” എന്ന ആശയമുണ്ട്; മറുവശത്ത് “ആരാണ് യഥാർത്ഥ രാജ്യക്കാരൻ?” എന്ന സംശയത്തെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കുന്ന സമീപനമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥ പോരാട്ടം ഒരു ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തെ മാത്രം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള പോരാട്ടമല്ല; പൗരത്വത്തെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാനും മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാനും ഭരണകൂടത്തിന്റെ ദയയിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുപിടിക്കാനും ഭരണഘടനാപരമായ തുല്യാവകാശമായി പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുമുള്ള പോരാട്ടമാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷ ഇതുതന്നെയാണ്: ഏറ്റവും ദുർബലനായ പൗരനും ഭയമില്ലാതെ “ഈ രാജ്യം എന്റേതാണ്; ഈ ഭരണഘടന എന്നെയും തുല്യമായി സംരക്ഷിക്കുന്നു” എന്ന് പറയാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്നത്.
പൗരത്വത്തെ ഭയത്തിന്റെ ആയുധമാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ ന്യൂനപക്ഷത്തെ മാത്രം ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നില്ല; പൗരനും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള ജനാധിപത്യബന്ധത്തെ തന്നെ മാറ്റിമറിക്കുന്നു. അതിനാൽ പോരാട്ടം “ആരാണ് പൗരൻ?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ അവസാനിക്കരുത്. “എല്ലാവരും തുല്യ പൗരന്മാരാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്ന റിപ്പബ്ലിക്കിനെ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കാണ് അത് ഉയരേണ്ടത്.
പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള തലത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, ഇത് ഒരു പ്രത്യേക നിയമത്തിനെതിരായോ അനുകൂലമായോ ഉള്ള വാദപ്രതിവാദമല്ലെന്ന് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. ഇത് ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തെ പുനർനിർവചിക്കാനുള്ള പോരാട്ടമാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രനിർമാണം ഒരു ഏകമത-ഏകസംസ്കാര സമൂഹത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല നടന്നത്; മറിച്ച് ഭാഷ, മതം, ജാതി, പ്രദേശം, സംസ്കാരം, ആചാരം, ചരിത്രം എന്നിവയിൽ അതീവ വൈവിധ്യമുള്ള ജനങ്ങളെ ഒരേ ഭരണഘടനാപരമായ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹമായി ഏകീകരിക്കുകയായിരുന്നു അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ശക്തി അതിന്റെ ഏകതാനതയിൽ അല്ല, വൈവിധ്യത്തെ തുല്യ പൗരത്വത്തിന്റെ പൊതുവായ ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള ശേഷിയിലാണ്. ഈ ചരിത്രപരമായ രാഷ്ട്രസങ്കൽപ്പത്തിന് പകരം ഒരു പ്രത്യേക മത-സാംസ്കാരിക ഭൂരിപക്ഷത്തെ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തിരിച്ചറിയലായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്ന പ്രവണത ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ, അത് ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ അവകാശങ്ങളെ മാത്രം ബാധിക്കുന്നില്ല; ഇന്ത്യ എന്ന രാഷ്ട്രീയ സമൂഹത്തിന്റെ നിർവചനത്തിൽ തന്നെ മാറ്റം വരുത്തുന്നു.
ഇവിടെ “രാജ്യം” എന്ന ആശയത്തെയും “ഭരണകൂടം” എന്ന ആശയത്തെയും വേർതിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയകക്ഷി തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അധികാരത്തിലെത്തുന്നത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ജനാധിപത്യപരമായ മാറ്റമാണ്; ആ രാഷ്ട്രീയകക്ഷി തന്നെ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ പര്യായമായി മാറുന്നത് ജനാധിപത്യപരമായ അപകടമാണ്. ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് രാജ്യത്തെ വിമർശിക്കുന്നതല്ല. ഒരു നിയമത്തെ എതിർക്കുന്നത് ഭരണഘടനയെ എതിർക്കുന്നതല്ല. ഭരണാധികാരിയുടെ നയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് ദേശീയ താൽപര്യത്തിനെതിരായ പ്രവർത്തനമല്ല. എന്നാൽ ഭരണകൂടവും രാഷ്ട്രവും ഒന്നാണെന്ന രാഷ്ട്രീയ ധാരണ വളർത്തുമ്പോൾ, ഭരണകൂടത്തോടുള്ള വിയോജിപ്പ് ക്രമേണ ദേശവിരുദ്ധതയായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടാം. പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം ഈ പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു. കാരണം “രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അംഗം” ആരാണെന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകാനുള്ള അധികാരം ഭരണകൂടത്തിനാണെന്ന ധാരണ ജനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമായാൽ, പൗരന്റെ ഭരണകൂടത്തോടുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശബന്ധം ഭരണകൂടത്തോടുള്ള അനുസരണബന്ധമായി മാറാനുള്ള സാധ്യത ഉയരുന്നു.
ഇവിടെ ആധുനിക പൗരത്വത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ അർത്ഥവും ഓർക്കണം. പ്രജ ഭരണാധികാരിയുടെ കീഴിലുള്ള വ്യക്തിയാണ്; പൗരൻ ഭരണഘടനയുടെ കീഴിലുള്ള അവകാശമുള്ള വ്യക്തിയാണ്. പ്രജയുടെ സുരക്ഷ ഭരണാധികാരിയുടെ ഇഷ്ടത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു; പൗരന്റെ അവകാശം നിയമവും ഭരണഘടനയും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. ഈ വ്യത്യാസം വളരെ അടിസ്ഥാനപരമാണ്. പൗരത്വത്തെ നിരന്തരം തെളിയിക്കേണ്ടതും ഭരണകൂടത്തിന്റെ അംഗീകാരത്തിന് വിധേയമാക്കുന്നതുമായ രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരം ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ, ആധുനിക പൗരത്വത്തിൽ നിന്ന് പഴയ “ഭരണകൂടത്തിന്റെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചാൽ മാത്രമേ സുരക്ഷിതനാകൂ” എന്ന പ്രജാസങ്കൽപ്പത്തിലേക്കുള്ള ഒരു മാനസിക തിരിച്ചുപോക്ക് സംഭവിക്കാം. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുരോഗതി അളക്കേണ്ടത് ഭരണകൂടം എത്ര ശക്തമാണെന്നതുകൊണ്ടല്ല; ഭരണകൂടത്തിന്റെ മുന്നിൽ പൗരന് എത്രത്തോളം അവകാശസുരക്ഷയുണ്ട് എന്നതുകൊണ്ടാണ്.
ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തിന്റെ പൗരത്വം നിയമപരമായി നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ സാമൂഹിക അംഗീകാരം നിബന്ധനാപരമാകുന്ന സാഹചര്യം കൂടുതൽ അപകടകരമാണ്. “രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥ പൗരനാണ്”, “ദേശീയ ചിഹ്നങ്ങളെ പ്രത്യേക രീതിയിൽ ആദരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ നിങ്ങൾ വിശ്വസ്തനാണ്”, “ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ദേശീയ ആഖ്യാനം അംഗീകരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരനാണ്” എന്ന രീതിയിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ മാനദണ്ഡങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ, പൗരത്വം നിയമപരമായ അവകാശത്തിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയ അനുസരണത്തിന്റെ പ്രതിഫലമായി മാറുന്നു. ഒരു ജനാധിപത്യത്തിൽ പൗരന് ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കാനും അതിന്റെ നയങ്ങളെ എതിർക്കാനും പ്രതിഷേധിക്കാനും അവകാശമുണ്ട്. എന്നാൽ നിബന്ധനാപരമായ പൗരത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വിയോജിപ്പ് തന്നെ സംശയത്തിന്റെ കാരണമാകുന്നു. അങ്ങനെ പൗരത്വവും രാഷ്ട്രീയ അനുസരണവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി മങ്ങിപ്പോകുന്നു.
ഇവിടെ ഭരണഘടനാപരമായ ദേശീയതയും ഭൂരിപക്ഷ ദേശീയതയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കാം. ഭരണഘടനാപരമായ ദേശീയതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രാജ്യം എന്നത് തുല്യാവകാശങ്ങളുള്ള പൗരന്മാരുടെ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹമാണ്. അതിന്റെ ദേശീയതയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഭരണഘടന, നിയമം, സ്വാതന്ത്ര്യം, സമത്വം, നീതി, ജനാധിപത്യം എന്നിവയാണ്. മറുവശത്ത് ഭൂരിപക്ഷ ദേശീയതയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട മത-സാംസ്കാരിക സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രവും ചിഹ്നങ്ങളും മൂല്യങ്ങളും രാഷ്ട്രത്തിന്റെ “സ്വാഭാവിക” പ്രതിനിധിയായി ഉയർത്തപ്പെടുന്നു. ആദ്യത്തെ ദേശീയതയിൽ പൗരൻ രാഷ്ട്രത്തെ നിർവചിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേതിൽ ഭൂരിപക്ഷ സാംസ്കാരിക തിരിച്ചറിയൽ പൗരന്റെ മൂല്യം നിർവചിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ വ്യത്യാസമാണ് പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദാർശനിക ഹൃദയം.
വർഗീയ ധ്രുവീകരണത്തെ മറികടക്കാൻ ദേശീയതയുടെ ഭാഷ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് അതിനെ ഭരണഘടനാപരമായി പുനർനിർവചിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. “ഈ രാജ്യം നമ്മുടെതാണ്” എന്ന വികാരം സ്വാഭാവികവും ശക്തവുമാണ്. പക്ഷേ “നമ്മുടെ” എന്ന പദത്തിന് മതപരമായ അർത്ഥം നൽകുമ്പോൾ അത് വിഭജനത്തിന്റെ ഭാഷയാകും. അതേ “നമ്മുടെ” എന്ന പദത്തിന് ഭരണഘടനാപരമായ അർത്ഥം നൽകുമ്പോൾ അത് ഏകീകരണത്തിന്റെ ഭാഷയാകും. “നമ്മുടെ രാജ്യം” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ രാജ്യമല്ല; നമ്മുടെ പൊതുവായ ഭരണഘടനയുടെ കീഴിൽ തുല്യ അവകാശങ്ങളുള്ള എല്ലാവരുടെയും രാജ്യം എന്നതായിരിക്കണം. ഈ പുനർനിർവചനം അത്യന്തം പ്രധാനമാണ്. കാരണം വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും നിഷേധാത്മകമായി എതിർക്കുന്നതിനു പകരം അതിനേക്കാൾ ശക്തമായ ഒരു പൊതുവായ ദേശീയ തിരിച്ചറിയൽ ജനങ്ങൾക്ക് നൽകേണ്ടതുണ്ട്.
പൗരത്വത്തിന്റെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ചരിത്രത്തിന്റെ പുനർവ്യാഖ്യാനവും ആവശ്യമായി വരുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തെ “പുറത്തുകാരൻ” എന്ന നിലയിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ ആ സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഇന്ത്യയിലെ സാന്നിധ്യം സംശയിക്കേണ്ടിവരും. അതിനാൽ ചരിത്രത്തിലെ ചില സംഭവങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ആവർത്തിക്കുകയും മറ്റു സംഭവങ്ങളെ മറക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രക്രിയ രൂപപ്പെടാം. ചരിത്രം ഭൂതകാലത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശാസ്ത്രീയ ഉപാധിയിൽ നിന്ന് വർത്തമാന രാഷ്ട്രീയത്തെ ന്യായീകരിക്കാനുള്ള ഉപാധിയായി മാറുന്നു. പഴയ സംഘർഷങ്ങളെ ഇന്നത്തെ സമൂഹങ്ങളിലേക്ക് നേരിട്ട് കൈമാറുകയും നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംഭവങ്ങൾക്ക് ഇന്നത്തെ പൗരന്മാരെ ഉത്തരവാദികളാക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ചരിത്രം സാമൂഹിക സൗഹാർദ്ദത്തിന്റെ അറിവല്ലാതായി പ്രതികാരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമായി മാറുന്നു. ഒരു ആധുനിക റിപ്പബ്ലിക്കിൽ പൗരന്റെ അവകാശം അയാളുടെ പൂർവികർ ഏത് ചരിത്രപക്ഷത്തായിരുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചല്ല നിർണ്ണയിക്കപ്പെടേണ്ടത്. ചരിത്രത്തിലെ കുറ്റത്തിന് ഇന്നത്തെ പൗരനെ ശിക്ഷിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം നീതിയുടെ രാഷ്ട്രീയമല്ല; പ്രതികാരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമാണ്.
ചരിത്രത്തിൽ നടന്ന അനീതികളെ പഠിക്കുകയും ഓർക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ ചരിത്രസ്മൃതിയെ ഇന്നത്തെ പൗരന്മാരെ ശത്രുക്കളായി നിർവചിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്. ഒരു സമൂഹത്തിലെ ഇന്നത്തെ തലമുറയ്ക്ക് അവരുടെ പൂർവികർ ചെയ്തതായി ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന എല്ലാ കാര്യങ്ങളുടെയും കൂട്ടുത്തരവാദിത്വം ചുമത്താൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ അവകാശങ്ങൾ അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ചില രാഷ്ട്രീയ സംഭവങ്ങളുടെ പേരിൽ നിഷേധിക്കാനും കഴിയില്ല. ജനാധിപത്യം ചരിത്രത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; ചരിത്രത്തെ പ്രതികാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ചരിത്രബോധം ആവശ്യമുണ്ട്, പക്ഷേ ചരിത്രപ്രതികാരം ആവശ്യമില്ല.
ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ മറ്റൊരു നിർണായകമായ മാറ്റം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. മുമ്പ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനം രൂപപ്പെടാൻ വർഷങ്ങളെടുത്തിരുന്നെങ്കിൽ, ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളുടെ കാലത്ത് അത് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ വ്യാപകമാകാം. ഒരു പഴയ ചിത്രം പുതിയ സംഭവമായി അവതരിപ്പിക്കാം; ഒരു പ്രാദേശിക സംഭവം ദേശീയ പ്രതിസന്ധിയായി ചിത്രീകരിക്കാം; ഒരു വ്യക്തിയുടെ കുറ്റത്തെ ഒരു മുഴുവൻ സമൂഹത്തിന്റെ സ്വഭാവവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം; വ്യാജ കണക്കുകൾ യഥാർത്ഥ കണക്കുകളെക്കാൾ വേഗത്തിൽ പ്രചരിക്കാം. ഇതിലൂടെ വസ്തുതയും പ്രതീതിയും തമ്മിലുള്ള അകലം വർധിക്കുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിൽ തീരുമാനങ്ങൾ വസ്തുതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എടുക്കേണ്ടതാണ്; എന്നാൽ ജനങ്ങൾ വസ്തുതകളേക്കാൾ ശക്തമായ പ്രതീതികളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കുമ്പോൾ, തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളും നയങ്ങളും പോലും വ്യാജ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിലാകാം.
ഇത് പഴയ പ്രചാരണതന്ത്രത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ രൂപമാണ്. ഒരു ആരോപണം ഒരിക്കൽ തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിച്ചാലും അത് വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അതിന്റെ പരിചിതത്വം തന്നെ ഒരു കൃത്രിമ വിശ്വാസ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. മനഃശാസ്ത്രപരമായി പരിചിതമായ വിവരം കൂടുതൽ സത്യസാദൃശ്യമുള്ളതായി അനുഭവപ്പെടുന്ന പ്രവണത മനുഷ്യരിൽ കാണാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആവർത്തനം രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണത്തിന്റെ പ്രധാന ആയുധമാണ്. ഇവിടെ വസ്തുതാപരമായ മറുപടി മാത്രം മതിയാകുന്നില്ല; കള്ളത്തിന്റെ ആവർത്തനശേഷിയെ മറികടക്കാൻ സത്യത്തിന് അതിനേക്കാൾ ശക്തമായ ആശയവിനിമയശേഷി ആവശ്യമാണ്. ജനാധിപത്യശക്തികൾക്ക് സ്വന്തം ആശയങ്ങൾ ജനങ്ങളിലെത്തിക്കാൻ കഴിയാത്ത പക്ഷം, സത്യസന്ധമായ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകൾ പോലും സാമൂഹികമായി പരാജയപ്പെടാം.
ഒരു സമൂഹത്തിൽ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം വ്യാപകമാകുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഫലം നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. സാമൂഹിക വിശ്വാസം തകരുന്നു. അയൽവാസി മറ്റൊരു മതക്കാരനാണെങ്കിൽ അവനെ സംശയത്തോടെ കാണാം; തൊഴിലിടത്തിൽ മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയമായി പ്രസക്തമാകാം; വിവാഹബന്ധങ്ങൾ, വ്യാപാരം, വിദ്യാഭ്യാസം, താമസം എന്നിവയിലും സാമൂഹിക അകലം വർധിക്കാം. ഇങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയമായി നിർമ്മിച്ച സംശയം ദൈനംദിന സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിവരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇത് സംഭവിച്ചാൽ ഭരണകൂടം മാത്രമല്ല, സമൂഹം തന്നെ വ്യക്തിയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. സാമൂഹിക ബഹിഷ്കരണം, അപമാനം, വിദ്വേഷപ്രചാരണം, സാമ്പത്തിക ബഹിഷ്കരണം തുടങ്ങിയവ നിയമത്തിന് പുറത്തുള്ള അനൗപചാരിക ശിക്ഷാരീതികളായി പ്രവർത്തിക്കാം.
ഒരു അപകടകരമായ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റം ആദ്യം അസാധാരണമായി തോന്നും. പിന്നീട് അത് പതിവാകുന്നു. ഇന്നലെ ഞെട്ടിച്ച ഒരു പ്രസ്താവന ഇന്ന് സാധാരണ രാഷ്ട്രീയഭാഷയായി മാറുന്നു; ഇന്നലെ അംഗീകരിക്കാനാവാത്ത ഒരു സംശയം ഇന്ന് പൊതുചർച്ചയിലെ സാധാരണ ചോദ്യമാകുന്നു; ഇന്നലെ ന്യൂനപക്ഷത്തെ അപമാനിക്കുന്നതായി തോന്നിയ ഭാഷ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഭാഗമാകുന്നു. ഇതാണ് അസാധാരണതയുടെ സാധാരണവൽക്കരണം.
ഇത് ജനാധിപത്യത്തിന് അതീവ അപകടകരമാണ്. കാരണം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങൾ തകർന്നുവീഴുന്നതിന് മുമ്പ് അവയുടെ നൈതിക അതിരുകൾ തകരുന്നു. ജനങ്ങൾ ക്രമേണ കൂടുതൽ കടുത്ത ഭാഷയോടും കൂടുതൽ വിവേചനപരമായ നടപടികളോടും കൂടുതൽ ഭരണകൂടാധികാരത്തോടും പരിചയപ്പെടുന്നു. ഒടുവിൽ ഒരിക്കൽ അസ്വീകാര്യമായിരുന്ന കാര്യങ്ങൾ “ഇതിൽ എന്താണ് തെറ്റ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നു.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ജനാധിപത്യ പ്രതിരോധത്തിന് കോടതികളും നിയമസഭകളും രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളും മാത്രം പോരാ. സാഹിത്യം, ചരിത്രപഠനം, വിദ്യാഭ്യാസം, മാധ്യമങ്ങൾ, ശാസ്ത്രബോധം, കല, സിനിമ, സാമൂഹികസംഘടനകൾ, തൊഴിലാളി-കർഷക സംഘടനകൾ, യുവജന-വിദ്യാർത്ഥി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയും പൗരത്വത്തിന്റെ ജനാധിപത്യബോധം പുനർനിർമ്മിക്കേണ്ട മേഖലകളാണ്. കാരണം വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം നിയമത്തിലൂടെ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; അത് മനുഷ്യരുടെ ഭാവനയിലും ഓർമ്മയിലും ഭാഷയിലും വികാരങ്ങളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ അതിനെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ ഒരു ബദൽ സാമൂഹിക ഭാവനയും ആവശ്യമാണ്—മതവൈവിധ്യം ഭീഷണിയല്ല, സമ്പത്താണ്; വ്യത്യാസം വിഭജനമല്ല, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക അവസ്ഥയാണ്; പൗരത്വം തിരിച്ചറിയലുകളുടെ മത്സരം അല്ല, തുല്യാവകാശങ്ങളുടെ പൊതുവായ അടിത്തറയാണ് എന്ന ബോധം ശക്തിപ്പെടുത്തണം.
പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ രാഷ്ട്രീയത്തിന് “അവകാശങ്ങളുടെ പൊതുസ്വത്ത്” എന്ന ആശയം കേന്ദ്രമാക്കാം. ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ അവകാശം മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന്റെ നഷ്ടമല്ല. ഒരു മുസ്ലിമിന് തുല്യ പൗരാവകാശം ലഭിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഒരു ഹിന്ദുവിന്റെ അവകാശം കുറയുന്നില്ല. ഒരു ക്രിസ്ത്യാനിക്ക് നിയമപരമായ സംരക്ഷണം ലഭിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മറ്റൊരാളുടെ സുരക്ഷ കുറയുന്നില്ല. മറിച്ച് ഒരാളുടെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവകാശസംരക്ഷണത്തിന്റെ പൊതുവായ മാനദണ്ഡം ശക്തമാകുന്നു. അതിനാൽ ന്യൂനപക്ഷാവകാശം ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തിന് നൽകുന്ന പ്രത്യേക ആനുകൂല്യമല്ല; ഭൂരിപക്ഷം ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരുടെയും ഭാവി സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് സംരക്ഷണഭിത്തിയാണ്.
ഈ മുഴുവൻ വിശകലനത്തെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യമായി അവതരിപ്പിക്കാം: ഭയം → സംശയം → തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയം → ശത്രുവിന്റെ നിർമ്മാണം → സാമൂഹിക ധ്രുവീകരണം → രാഷ്ട്രീയ ഏകീകരണം → അധികാരസങ്കേന്ദ്രീകരണം → കൂടുതൽ ഭയം. ഇതിന് എതിരായ ജനാധിപത്യ സമവാക്യം: യാഥാർഥ്യബോധം → സാമൂഹികനീതി → തുല്യ പൗരത്വം → ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശം → പരസ്പരവിശ്വാസം → ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തം → അധികാരത്തെ ഉത്തരവാദിത്തപ്പെടുത്തൽ → കൂടുതൽ സാമൂഹികസുരക്ഷ. ആദ്യത്തെ ചക്രം ജനങ്ങളെ പരസ്പരം ഭയപ്പെടുത്തുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ചക്രം ജനങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഏത് ചക്രമാണ് ശക്തമാകുന്നത് എന്നതാണ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.
അതിനാൽ പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തെ ഒരു ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിന്റെ സുരക്ഷയുടെ പ്രശ്നമായി മാത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നത് അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപ്തി കുറയ്ക്കുകയാണ്. ഇത് ഇന്ത്യൻ പൗരത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാന പോരാട്ടമാണ്. പൗരൻ ഭരണഘടനയുടെ കീഴിൽ തുല്യാവകാശങ്ങളുള്ള വ്യക്തിയാണോ, അതോ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക മാനദണ്ഡങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് തന്റെ ദേശീയത തെളിയിക്കേണ്ട വ്യക്തിയാണോ? രാഷ്ട്രം എല്ലാ പൗരന്മാരുടെയും പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹമാണോ, അതോ ഒരു പ്രത്യേക മത-സാംസ്കാരിക ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഉടമസ്ഥതയാണോ? ഭരണകൂടം ഭരണഘടനയ്ക്ക് കീഴിലാണോ, അതോ ഭരണകൂടം തന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി മാറുന്നുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരമാണ് ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യ ഭാവിയെ നിർണ്ണയിക്കുക.
ഒരു ന്യൂനപക്ഷത്തെ പൗരത്വത്തിന്റെ അരികിലേക്ക് തള്ളുമ്പോൾ, പൗരത്വത്തിന്റെ പൊതുവായ അതിർത്തി തന്നെ ചുരുങ്ങുകയാണ്. ഇന്ന് സംശയിക്കപ്പെടുന്ന പൗരൻ ഒരു പ്രത്യേക മതസമൂഹത്തിൽപ്പെട്ടവനായിരിക്കാം; എന്നാൽ നാളെ മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയമോ സാമൂഹികമോ വിഭാഗം അതേ സംശയത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരാം. അതുകൊണ്ട് ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ പൗരത്വം സംരക്ഷിക്കുന്നത് അവരുടെ മാത്രം അവകാശം സംരക്ഷിക്കുന്നതല്ല; പൗരത്വം എന്ന ആശയത്തെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ്.
അവസാനം ചോദിക്കേണ്ടത് “ആരാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്നല്ല. ചോദിക്കേണ്ടത്: “ഇന്ത്യയിൽ ആരും സ്വന്തം ഇന്ത്യൻത്വം തെളിയിക്കാൻ ഭയപ്പെടേണ്ടിവരാത്ത ഒരു റിപ്പബ്ലിക്ക് നമുക്ക് നിലനിർത്താനാകുമോ?” “ഭരണകൂടത്തെ ഭയപ്പെടാതെ ഭരണഘടനയിൽ വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പൗരസമൂഹം നമുക്ക് നിലനിർത്താനാകുമോ?” “മതം മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയവും സാംസ്കാരികവുമായ സ്വാതന്ത്ര്യമായി നിലനിൽക്കുകയും പൗരത്വം എല്ലാവരുടെയും തുല്യ രാഷ്ട്രീയ അവകാശമായി നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യയെ സംരക്ഷിക്കാനാകുമോ?” ഇവയ്ക്കുള്ള ഉത്തരം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടത്തിന്റെ ഫലം നിർണ്ണയിക്കുക.
കാരണം പൗരത്വത്തെ ഭയത്തിന്റെ ഉപകരണമാക്കുന്ന നിമിഷം ഒരു സമൂഹം മാത്രം വിഭജിക്കപ്പെടുന്നില്ല; റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ആത്മാവ് തന്നെ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. പൗരത്വത്തെ തുല്യാവകാശമായി പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന നിമിഷം ഒരു ന്യൂനപക്ഷം മാത്രം സുരക്ഷിതമാകുന്നില്ല; മുഴുവൻ ജനാധിപത്യ സമൂഹവും കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമാകുന്നു.
പൗരത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി പുനർനിർവചിക്കുന്ന പ്രക്രിയയുടെ അടുത്ത ഘട്ടം കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമാണ്. നിയമപരമായി ഒരാൾ പൗരനാണോ എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന്, അയാൾ “എങ്ങനെയുള്ള ഇന്ത്യക്കാരനാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കാണ് രാഷ്ട്രീയം നീങ്ങുന്നത്. ഇവിടെ പൗരത്വത്തിന്റെ നിയമപരമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കു പകരം ദേശീയ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു അനൗപചാരിക മാനദണ്ഡം രൂപപ്പെടുന്നു. ഏത് ദേശീയഗാനം പാടുന്നു, ഏത് മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കുന്നു, ഏത് ചരിത്രവ്യാഖ്യാനം അംഗീകരിക്കുന്നു, ഏത് രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് സ്വീകരിക്കുന്നു, ഏത് സാംസ്കാരിക ചിഹ്നങ്ങളോട് ആദരവ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു, ഏത് രാഷ്ട്രീയ നേതാവിനെ വിമർശിക്കുന്നു തുടങ്ങിയവ പോലും ഒരാളുടെ “ദേശീയത” അളക്കാനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങളായി മാറുമ്പോൾ പൗരത്വത്തിന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ അർത്ഥം അപകടത്തിലാകുന്നു. കാരണം ജനാധിപത്യത്തിൽ ഒരു പൗരന്റെ ദേശസ്നേഹം അളക്കാൻ ഭരണകൂടത്തിന് ഒരു ഏകീകൃത പെരുമാറ്റച്ചട്ടം നിർബന്ധിക്കാനാവില്ല. രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരേയൊരു ശരിയായ രീതിയില്ല; എന്നാൽ പൗരാവകാശങ്ങൾക്കുള്ള ഒരേയൊരു ഭരണഘടനാപരമായ മാനദണ്ഡമുണ്ട്—തുല്യത.
ഇവിടെ നിന്നാണ് “വിയോജിപ്പ്” എന്ന ജനാധിപത്യ അവകാശവും “ദേശവിരുദ്ധത” എന്ന രാഷ്ട്രീയ ആരോപണവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി മങ്ങിത്തുടങ്ങുന്നത്. ഒരു സർക്കാർ നയത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് രാജ്യത്തെ വിമർശിക്കുന്നതല്ല; ഒരു നിയമത്തെ എതിർക്കുന്നത് ഭരണഘടനയെ നിരസിക്കുന്നതല്ല; ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് ദേശീയ താൽപര്യത്തെ നിരാകരിക്കുന്നതല്ല. എന്നാൽ ഭരണകൂടവും രാഷ്ട്രവും ഒന്നായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ വിമർശനം രാഷ്ട്രത്തിനെതിരായ പ്രവർത്തനമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടാം. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ ഫലം പൗരന്റെ വിമർശനാവകാശം ക്രമേണ ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നതാണ്. “ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞാൽ എന്നെ രാജ്യവിരുദ്ധനെന്ന് വിളിക്കുമോ?”, “ഈ പ്രതിഷേധത്തിൽ പങ്കെടുത്താൽ എന്റെ വിശ്വസ്തത ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുമോ?”, “ഈ അഭിപ്രായം പറഞ്ഞാൽ എന്റെ സമൂഹത്തെ തന്നെ സംശയിക്കുമോ?” എന്ന ചോദ്യങ്ങൾ വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ സ്ഥിരമായി ഉയരുമ്പോൾ, നിയമപരമായി വിലക്കാത്ത പല കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം സ്വയം പിന്മാറുന്നു. അങ്ങനെ ഭരണകൂടത്തിന് ഓരോരുത്തരെയും നേരിട്ട് നിയന്ത്രിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല; ജനങ്ങൾ തന്നെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
ഇത് അധികാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള രൂപങ്ങളിലൊന്നാണ്. തുറന്ന അടിച്ചമർത്തലിന് എപ്പോഴും എതിർപ്പ് സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്; എന്നാൽ ഭയം മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് അവന്റെ സ്വയംബോധത്തിന്റെ ഭാഗമാകുമ്പോൾ നിയന്ത്രണം കൂടുതൽ സ്ഥിരതയുള്ളതാകുന്നു. പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം അതിനാൽ ഒരു നിയമപരമായ ഭീഷണി മാത്രമല്ല; ഒരു മാനസിക ഭരണസംവിധാനം കൂടിയാണ്. വ്യക്തി തന്റെ രേഖകൾ മാത്രം സൂക്ഷിക്കുന്നില്ല; തന്റെ വാക്കുകളും ബന്ധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനങ്ങളും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളും പോലും സൂക്ഷിച്ച് ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു മതസമൂഹത്തെക്കുറിച്ച് നിരന്തരം ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തപ്പെടുമ്പോൾ, ആ സമൂഹത്തിലെ അംഗങ്ങൾ പൊതുസ്ഥലത്ത് തങ്ങളുടെ ദേശീയത പ്രകടിപ്പിക്കേണ്ട ഒരു അധികഭാരം വഹിക്കുന്നു. ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിലെ അംഗത്തിന് സ്വാഭാവികമായി ലഭിക്കുന്ന ദേശീയ അംഗീകാരം ന്യൂനപക്ഷത്തിന് ഒരു പ്രകടനമായി മാറുന്നു. ഇതാണ് പൗരത്വത്തിന്റെ ഭാവനാത്മക അസമത്വം. നിയമം ഒരുപോലെയാണെങ്കിലും പൗരത്വം അനുഭവിക്കുന്നതിന്റെ മാനസിക ഭാരം ഒരുപോലെയല്ല.
ദേശസ്നേഹത്തെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷയാക്കി മാറ്റുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവത്തെ മാറ്റുന്നു. യഥാർത്ഥ ദേശസ്നേഹം രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനാത്മക ഉത്തരവാദിത്തം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഒരു പൗരന് രാജ്യം സ്നേഹിക്കുന്നതിനാലാണ് അതിലെ അനീതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത്. ഒരു ജനാധിപത്യത്തിൽ വിമർശനാത്മക ദേശസ്നേഹമാണ് ആരോഗ്യകരമായ ദേശസ്നേഹം; അന്ധമായ ഭരണകൂടാനുസരണം ദേശസ്നേഹമല്ല. എന്നാൽ ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രീയം ദേശസ്നേഹത്തെ ഭരണകൂടത്തോടുള്ള അനുസരണമായി പുനർനിർവചിക്കുമ്പോൾ, വിമർശനം സംശയകരമാകുന്നു. അപ്പോൾ “രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി” എന്ന പേരിൽ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നവരെ മൗനത്തിലാക്കാൻ കഴിയും. പൗരത്വത്തിന്റെ ഈ രൂപാന്തരം വളരെ അപകടകരമാണ്, കാരണം പൗരന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യം കുറയുമ്പോൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തവും കുറയുന്നു.
വർഗീയ ദേശീയതയുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതീകം പലപ്പോഴും “അകത്തുള്ള വിദേശി” എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ്. ഒരാൾ രാജ്യത്തിനകത്ത് ജനിച്ചവനായിരിക്കാം, തലമുറകളായി ഇവിടെ ജീവിച്ചവനായിരിക്കാം, ഭാഷയും സംസ്കാരവും പങ്കിട്ടവനായിരിക്കാം; എന്നിരുന്നാലും മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ പേരിൽ അയാളെ “യഥാർത്ഥ ദേശീയ സമൂഹത്തിന്റെ പുറത്തുള്ളവൻ” എന്ന നിലയിൽ ചിത്രീകരിക്കാം. ഇത് സാധ്യമാകുന്നത് പൗരത്വത്തെ നിയമപരമായ അംഗത്വത്തിൽ നിന്ന് സാംസ്കാരിക അംഗത്വമായി മാറ്റുമ്പോഴാണ്. അപ്പോൾ “ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നവൻ” എന്നതും “നമ്മളിൽ ഒരാൾ” എന്നതും തമ്മിൽ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ വ്യത്യാസമാണ് ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ സ്ഥിരമായി പ്രതിരോധസ്ഥാനത്ത് നിർത്തുന്നത്. അവർക്ക് നിയമപരമായി അവകാശമുണ്ടെങ്കിലും സാമൂഹികമായി അംഗീകാരം നേടാൻ കൂടുതൽ പരിശ്രമിക്കേണ്ടിവരുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തെ രാജ്യത്തിനകത്ത് തന്നെ “അകത്തുള്ള വിദേശി” ആക്കുന്നത് വർഗീയ രാഷ്ട്രസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ വിജയമാണ്.
ഇതോടൊപ്പം ജനസംഖ്യാ രാഷ്ട്രീയവും ശക്തമായിത്തീരുന്നു. ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ ജനസംഖ്യാ വിഹിതത്തിലെ മാറ്റത്തെ ഒരു ദേശീയ അസ്തിത്വഭീഷണിയായി ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയ ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രത്തെ രാഷ്ട്രീയ ഭീതിയാക്കി മാറ്റുന്നു. ജനസംഖ്യാ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം, സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം, കുടുംബവരുമാനം, ആരോഗ്യപരിചരണം, ശിശുമരണനിരക്ക്, നഗരവൽക്കരണം, വിവാഹപ്രായം തുടങ്ങിയ അനേകം കാരണങ്ങളുണ്ട്. പലപ്പോഴും വികസനത്തിന്റെ പൊതുവായ പ്രവണതകളുടെ ഭാഗമായാണ് ജനനനിരക്കുകൾ മാറുന്നത്. എന്നാൽ ഈ സങ്കീർണ്ണതയെ അവഗണിച്ച് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ജനസംഖ്യാ മാറ്റത്തെ “ആസൂത്രിതമായ ജനസംഖ്യാ ആക്രമണം” എന്ന രീതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, കണക്ക് രാഷ്ട്രീയ ഭീതിയുടെ ആയുധമായി മാറുന്നു. ഇവിടെ പ്രശ്നം കണക്കുകൾ തെറ്റാണോ എന്നത് മാത്രം അല്ല; കണക്കുകൾക്ക് നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥമാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. യഥാർത്ഥ സംഖ്യകളിൽ നിന്ന് കൃത്രിമമായ ദേശീയ ഭീഷണി നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് വർഗീയ പ്രചാരണത്തിന്റെ ശക്തി.
ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രീയം വിജയിക്കാൻ ന്യൂനപക്ഷത്തിൽ മാത്രം ഭയം സൃഷ്ടിച്ചാൽ പോരാ; ഭൂരിപക്ഷത്തിലും ഒരു പ്രത്യേക തരത്തിലുള്ള അസുരക്ഷിതബോധം സൃഷ്ടിക്കണം. “നമ്മുടെ സംസ്കാരം അപകടത്തിലാണ്”, “നമ്മുടെ ജനസംഖ്യ മാറുന്നു”, “നമ്മുടെ അവകാശങ്ങൾ മറ്റുള്ളവർ കൈക്കലാക്കുന്നു”, “രാജ്യം നമുക്ക് നഷ്ടപ്പെടുന്നു” തുടങ്ങിയ സന്ദേശങ്ങൾ ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി ഏകീകരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാം. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത, ഭൂരിപക്ഷം യഥാർത്ഥത്തിൽ അധികാരമുള്ള സമൂഹമായിരിക്കുമ്പോഴും അതിനെ “ഭീഷണിയിലായ സമൂഹം” എന്ന നിലയിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയാണ്. അധികാരമുള്ളവനെയും ഭയപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞാൽ അധികാരകേന്ദ്രീകരണത്തിന് ശക്തമായ സാമൂഹിക പിന്തുണ ലഭിക്കും. അപ്പോൾ ശക്തമായ ഭരണകൂടം തന്നെ സുരക്ഷയുടെ പ്രതീകമായി മാറുന്നു. ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കുന്നവർ സുരക്ഷയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നവരായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
“ദേശീയ സുരക്ഷ” എന്നത് ജനാധിപത്യത്തിൽ നിർണായകമായ വിഷയമാണ്. എന്നാൽ സുരക്ഷയുടെ പേരിൽ ഭരണകൂടത്തിന് ലഭിക്കുന്ന അധികാരം ന്യായപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കും ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങൾക്കും വിധേയമായിരിക്കണം. സുരക്ഷയെ ഒരു അനന്തമായ അടിയന്തരാവസ്ഥയായി അവതരിപ്പിച്ചാൽ സാധാരണ ജനാധിപത്യ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പോലും അസാധാരണമായ തടസ്സങ്ങളായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടാം. “രാജ്യം അപകടത്തിലാണ്; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ കൂടുതൽ ശക്തമായ നടപടികൾ ആവശ്യമാണ്” എന്ന വാദം ജനങ്ങളിൽ എളുപ്പം സ്വീകാര്യത നേടും. പക്ഷേ ഇവിടെ ചോദിക്കേണ്ടത്: അപകടം യാഥാർഥ്യമാണോ? അപകടത്തിന്റെ അളവ് എത്രയാണ്? സ്വീകരിക്കുന്ന നടപടി അതിനനുപാതികമാണോ? ആരാണ് അത് പരിശോധിക്കുന്നത്? അതിനെതിരെ പൗരന് എന്ത് പരിഹാരമുണ്ട്? എന്നതാണ്. സുരക്ഷയുടെ പേരിലുള്ള ഓരോ അധികാരവിപുലീകരണവും ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകേണ്ടതാണ്.
ഒരു നിയമം വാചകത്തിൽ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ ബാധകമായിരിക്കാം. എന്നാൽ നിയമം നടപ്പാക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മുൻവിധികളും രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷവും അതിന്റെ ഫലത്തെ മാറ്റാൻ കഴിയും. ഒരേ രേഖാപരമായ പിഴവ് ഒരാളുടെ കാര്യത്തിൽ ചെറിയ ഭരണപരമായ പ്രശ്നമായി പരിഹരിക്കപ്പെടുകയും മറ്റൊരാളുടെ കാര്യത്തിൽ ഗുരുതരമായ സംശയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്താൽ നിയമത്തിന്റെ വാചകത്തിലെ സമത്വം പ്രായോഗിക സമത്വമായി മാറുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നടപടികളിൽ സ്വതന്ത്രമായ മേൽനോട്ടം, വ്യക്തമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ, രേഖകൾ തിരുത്താനുള്ള അവസരം, അപ്പീൽ അവകാശം, നിയമസഹായം, ന്യായമായ നടപടിക്രമം എന്നിവ നിർണായകമാണ്. പൗരത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഭരണപരമായ ഒരു പിഴവ് ഒരു സാധാരണ പിഴവല്ല; അത് ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയ അസ്തിത്വത്തെ ബാധിക്കാവുന്ന പിഴവാണ്.
പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ആഘാതം മതപരമായി മാത്രം വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല; അതിന് ഒരു വർഗീയ ഘടനയും ഉണ്ട്. രേഖകൾ ക്രമീകരിക്കാനും നിയമസഹായം നേടാനും ഭരണകാര്യാലയങ്ങളുമായി ഇടപെടാനും സാമ്പത്തിക ശേഷിയുള്ളവർക്ക് കൂടുതൽ കഴിവുണ്ടാകും. ദരിദ്രന് ഒരു ചെറിയ രേഖാപരമായ പ്രശ്നം പോലും വലിയ പ്രതിസന്ധിയായി മാറാം. ഒരു സമ്പന്നൻ അഭിഭാഷകനെ നിയമിക്കും; ദരിദ്രൻ ഓഫീസുകളിൽ പലതവണ പോകേണ്ടിവരും. ഒരാൾക്ക് യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള സമയം ലഭിക്കും; മറ്റൊരാൾക്ക് ദിവസവേതനം നഷ്ടപ്പെടും. ഒരാൾക്ക് രേഖകളുടെ പകർപ്പുകൾ ശേഖരിക്കാൻ കഴിയും; മറ്റൊരാൾക്ക് അതിന്റെ ചെലവ് പോലും ഭാരമായിരിക്കും. അതിനാൽ പൗരത്വത്തിന്റെ ഭരണപരമായ സുരക്ഷ സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാം. മതപരമായ ന്യൂനപക്ഷവും സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കവുമായ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ അതിന്റെ ആഘാതം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകും.
മാർക്സിയൻ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രത്യാഘാതം വർഗബോധത്തിന്റെ വിഘടനമാണ്. ഒരേ ഫാക്ടറിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന രണ്ട് തൊഴിലാളികൾ ഒരേ വേതനപ്രശ്നം അനുഭവിച്ചാലും, ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ ആദ്യം മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിലൂടെ കാണാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ അവരുടെ പൊതുവായ വർഗീയ താൽപര്യം പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. ഒരേ സാമ്പത്തിക ചൂഷണം അനുഭവിക്കുന്ന കർഷകർ പോലും മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന കൂട്ടങ്ങളായി മാറാം. അങ്ങനെ മൂലധനവും തൊഴിലും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യത്തിന് പകരം തൊഴിലാളിയും തൊഴിലാളിയും തമ്മിലുള്ള കൃത്രിമ വൈരുദ്ധ്യം ഉയർത്തപ്പെടുന്നു. ഇത് യാദൃച്ഛികമായി സംഭവിക്കുന്നതല്ല. ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അസന്തോഷത്തിന് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ദിശ നൽകുന്നവരാണ് അതിന്റെ രൂപം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വർഗീയതയെ ചെറുക്കുന്ന ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം മതനിരപേക്ഷതയെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക നീതിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാതെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകേണ്ടതുണ്ട്.
ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ സാധാരണയായി “ജനങ്ങളെ ബോധവൽക്കരിക്കണം” എന്ന് പറയാറുണ്ട്. എന്നാൽ അതും അപര്യാപ്തമാണ്. ജനങ്ങൾക്ക് വസ്തുതകൾ അറിയില്ലാത്തതുകൊണ്ട് മാത്രം അവർ വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. പലപ്പോഴും അവരുടെ യഥാർത്ഥ അനുഭവങ്ങൾക്ക് തെറ്റായ രാഷ്ട്രീയ വ്യാഖ്യാനം ലഭിക്കുന്നതിനാലാണ് അത് സംഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ബദൽ രാഷ്ട്രീയം വെറും കണക്കുകളും വസ്തുതകളും നൽകുന്നതിനു പകരം, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ വിശ്വാസയോഗ്യമായ ഒരു വിശദീകരണം നൽകണം. “നിനക്ക് ജോലി ഇല്ലാത്തത് ആ മതസമൂഹം കാരണം അല്ല; തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുടെ ഘടനാപരമായ പ്രശ്നങ്ങളാണ് കാരണം.” “നിന്റെ വരുമാനം കുറഞ്ഞത് അയൽവാസിയുടെ മതം കാരണം അല്ല; സാമ്പത്തിക നയങ്ങളുടെയും വിപണി ഘടനയുടെയും പ്രശ്നങ്ങളാണ് കാരണം.” “നിന്റെ കുട്ടിക്ക് നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിക്കാത്തത് മറ്റൊരു സമൂഹം കാരണം അല്ല; പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ നിക്ഷേപവും സാമൂഹിക അസമത്വവും അതിന് കാരണമാകാം.” ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അനുഭവവും ശാസ്ത്രീയമായ സാമൂഹിക വിശകലനവും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയമാണ് വർഗീയതയ്ക്ക് ഫലപ്രദമായ ബദൽ.
ഇവിടെ ജനാധിപത്യശക്തികൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷയ്ക്കും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. “ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം” എന്നത് തീർച്ചയായും ആവശ്യമായ നിലപാടാണ്. എന്നാൽ അതിനെ അതിലും വിശാലമായ “എല്ലാ പൗരന്മാരുടെയും തുല്യാവകാശം സംരക്ഷിക്കണം” എന്ന ആശയത്തിലേക്ക് ഉയർത്തണം. കാരണം ന്യൂനപക്ഷാവകാശം ഭൂരിപക്ഷത്തിന് എതിരായ പ്രത്യേക ആനുകൂല്യമാണെന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ വർഗീയ പ്രചാരണം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. അതിന് മറുപടി നൽകേണ്ടത് അവകാശങ്ങളുടെ പൊതുസ്വത്തായ ആശയത്തിലൂടെയാണ്. ഒരു മുസ്ലിമിന്റെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കുന്ന നിയമതത്വം ഒരു ഹിന്ദുവിനെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഒരു ക്രിസ്ത്യാനിയുടെ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കുന്ന തത്വം മറ്റൊരു മതക്കാരന്റെയും അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഒരാളുടെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ എല്ലാവരുടെയും അവകാശസംരക്ഷണത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമാണ് ശക്തമാകുന്നത്.
അതിനാൽ ദേശീയ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയും പുനർനിർവചിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷ അതിർത്തികളുടെ സുരക്ഷയിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. പൗരന്മാരുടെ അവകാശസുരക്ഷ, സാമൂഹിക വിശ്വാസം, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ, നിയമത്തിന്റെ ആധിപത്യം, സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ സുരക്ഷ, അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം, ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയും ദേശീയ സുരക്ഷയുടെ ഭാഗമാണ്. സ്വന്തം പൗരന്മാരിൽ ഒരു വിഭാഗം നിരന്തരം ഭയപ്പെടുന്ന രാജ്യം പുറത്തുനിന്നുള്ള ഭീഷണികളെ ചെറുക്കുന്നതിൽ ശക്തമായിരിക്കാം; എന്നാൽ അകത്തുനിന്ന് അത് ദുർബലമാകുന്നു. കാരണം ദേശീയ ഐക്യം ഭയത്തിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്നതല്ല; പരസ്പര വിശ്വാസത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ പുനർനിർമ്മാണത്തിന് മൂന്ന് തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒന്നാമത് നിയമപരമായ തലത്തിൽ—മതഭേദമില്ലാത്ത തുല്യ പൗരത്വം, ന്യായമായ നടപടിക്രമം, അപ്പീൽ അവകാശം, സുതാര്യത, സ്വതന്ത്ര മേൽനോട്ടം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കണം. രണ്ടാമത് സാമൂഹിക തലത്തിൽ—മതസമൂഹങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വിശ്വാസം, പൊതുവായ പൗരപരിചയം, ചരിത്രത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ പഠനം, വർഗീയ പ്രചാരണത്തിനെതിരായ സാമൂഹിക പ്രതിരോധം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തണം. മൂന്നാമത് സാമ്പത്തിക തലത്തിൽ—തൊഴിൽ, വരുമാനം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അസുരക്ഷിതാവസ്ഥ കുറയ്ക്കണം. ഈ മൂന്ന് തലങ്ങളിൽ ഒന്നെങ്കിലും അവഗണിച്ചാൽ വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന് വീണ്ടും വളരാനുള്ള ഇടം ലഭിക്കും.
പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുഴുവൻ രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷത്തെയും ഒടുവിൽ മനുഷ്യന്റെ മാന്യത എന്ന ആശയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാം. ഒരു വ്യക്തി ആദ്യം ഒരു മനുഷ്യനാണ്; പിന്നെ ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ അംഗം, ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ അംഗം, ഒരു മതവിശ്വാസി, ഒരു തൊഴിലാളി, ഒരു കർഷകൻ, ഒരു സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ, ഒരു ഭാഷാസമൂഹത്തിന്റെ അംഗം എന്നിങ്ങനെ അനേകം തിരിച്ചറിയലുകൾ അവനുണ്ട്. എന്നാൽ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രം അവനോട് ചോദിക്കേണ്ടത് “നിങ്ങളുടെ തിരിച്ചറിയലുകളിൽ ഏതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് അംഗീകരിക്കാവുന്നത്?” എന്നല്ല. “ഈ എല്ലാ തിരിച്ചറിയലുകളോടും കൂടി നിങ്ങൾക്ക് തുല്യ പൗരാവകാശം എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കാം?” എന്നതാണ്. അതാണ് ആധുനിക റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ നൈതിക അടിത്തറ.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വത്തെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തെ മാത്രം ബാധിക്കുന്നില്ല. അത് മനുഷ്യനെ അവന്റെ ബഹുസ്വരമായ അസ്തിത്വത്തിൽ നിന്ന് ചുരുക്കി ഒരു രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയലിലേക്ക് അടച്ചിടുന്നു. ആദ്യം “അവൻ ഒരു മുസ്ലിം”, “അവൻ ഒരു ഹിന്ദു”, “അവൻ ഒരു ക്രിസ്ത്യാനി” എന്ന തിരിച്ചറിയൽ മുൻനിരയിലെത്തുന്നു; പിന്നീട് “അവൻ നമ്മുടെ ആളാണോ?” എന്ന ചോദ്യം വരുന്നു; അതിനുശേഷം “അവൻ യഥാർത്ഥ പൗരനാണോ?” എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു; ഒടുവിൽ “അവന് തുല്യാവകാശം ലഭിക്കേണ്ടതുണ്ടോ?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയം എത്തുന്നു. ഈ ക്രമം മറിച്ചിടുകയാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ദൗത്യം. ആദ്യം മനുഷ്യൻ; പിന്നെ തുല്യ പൗരൻ; അതിനുശേഷം അവന്റെ വ്യക്തിപരമായ മത-സാംസ്കാരിക തിരിച്ചറിയലുകൾ.
അതിനാൽ ഇന്നത്തെ യഥാർത്ഥ പോരാട്ടം ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പൗരത്വം സംരക്ഷിക്കുന്നതിലുപരി “പൗരത്വം” എന്ന ആശയത്തെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള പോരാട്ടമാണ്. പൗരത്വം മതത്തിന്റെ സമ്മാനമല്ല; ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ദാനമല്ല; ഭരണകൂടത്തിന്റെ കൃപയുമല്ല. അത് റിപ്പബ്ലിക്കിലെ തുല്യ രാഷ്ട്രീയ അംഗത്വമാണ്. ഒരിക്കൽ ആ അംഗത്വം ഭയത്തോടും സംശയത്തോടും അനുസരണത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടാൽ, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുറംരൂപം നിലനിന്നാലും അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം ക്രമേണ മാറിത്തുടങ്ങും.
അതിനാൽ പ്രതിരോധത്തിന്റെ അന്തിമ സന്ദേശം ഇതായിരിക്കണം: “ഒരു പൗരനും സ്വന്തം പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ ഭയപ്പെടേണ്ടി വരാത്ത ഇന്ത്യ; ഒരു മതത്തിനും പൗരത്വത്തിന്റെ മേൽ അധികാരം ഇല്ലാത്ത ഇന്ത്യ; ഒരു ഭരണകൂടത്തിനും പൗരന്റെ അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ അധികാരം ഇല്ലാത്ത ഇന്ത്യ; ഭൂരിപക്ഷത്തിനും ന്യൂനപക്ഷത്തിനും ഒരേ ഭരണഘടനാപരമായ മാന്യതയുള്ള ഇന്ത്യ.”
ഇതാണ് പൗരത്വത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയം. ഇതാണ് മതനിരപേക്ഷ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രതിരോധം.
പൗരത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കുന്ന പ്രക്രിയയുടെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ ഘട്ടം ഒരു സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം വ്യക്തിഗത മുൻവിധിയിൽ നിന്ന് സ്ഥാപനപരമായ സംശയമായി മാറുന്നതാണ്. ഒരു വ്യക്തി മറ്റൊരു മതസമൂഹത്തെ സംശയിക്കുന്നത് ഒരു സാമൂഹിക മുൻവിധിയാണ്; എന്നാൽ അതേ സംശയം രാഷ്ട്രീയപ്രസംഗങ്ങളിലും ഭരണനടപടികളിലും മാധ്യമവാർത്തകളിലും ഔദ്യോഗിക രേഖാപരിശോധനകളിലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണങ്ങളിലും ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന് ഒരു സ്ഥാപനപരമായ സ്വഭാവം ലഭിക്കുന്നു. അപ്പോൾ “അവർ സംശയിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്” എന്ന ധാരണ പൊതുബോധത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു. ഇവിടെ നിന്നാണ് ഒരു സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുൻവിധി ഭരണപരമായ തീരുമാനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ജനാധിപത്യത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംരക്ഷണം നിയമത്തിന്റെ വാചകത്തിൽ മാത്രമല്ല; സ്ഥാപനങ്ങൾ ഒരു പൗരനെ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നതിലും ആണ്. പൗരത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ “സംശയത്തിന്റെ മുൻധാരണ” രൂപപ്പെടുന്നത് അപകടകരമാണ്. ഒരു വ്യക്തി ആദ്യം തന്നെ സംശയാസ്പദനായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും പിന്നീട് തന്റെ നിരപരാധിത്വം തെളിയിക്കേണ്ടിവരികയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം നിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നീതിബോധത്തെ തന്നെ ബാധിക്കുന്നു.
ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക നടപടികൾ നിഷ്പക്ഷമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. ഭരണനടപടി നടക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷവും നിഷ്പക്ഷമായിരിക്കണം. ഒരുവശത്ത് ഒരു മതസമൂഹത്തെ “പുറത്തുനിന്നുള്ളവർ”, “അനധികൃതർ”, “ദേശീയ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണി” എന്നിങ്ങനെ നിരന്തരം ചിത്രീകരിക്കുകയും മറുവശത്ത് അതേ സമൂഹത്തിന്റെ രേഖകൾ കൂടുതൽ സംശയത്തോടെ പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടായാൽ, നിയമത്തിന്റെ വാചകം ഒരുപോലെയായാലും പ്രയോഗത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഫലം ഒരുപോലെയാകില്ല. അതിനാൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിഷ്പക്ഷത എന്നത് “എല്ലാവർക്കും ഒരേ ഫോം നൽകുന്നു” എന്നതിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല; എല്ലാവരെയും ഒരേ മുൻധാരണയില്ലാതെ കാണുന്നു എന്നതും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഭരണപരമായ വിവേചനം പലപ്പോഴും തുറന്ന മതവിവേചനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടണമെന്നില്ല. ഏത് അപേക്ഷയാണ് കൂടുതൽ സംശയത്തോടെ പരിശോധിക്കുന്നത്, ആരിൽ നിന്ന് അധികരേഖകൾ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, ആരുടെ വിശദീകരണം എളുപ്പത്തിൽ അംഗീകരിക്കുന്നു, ആരുടെ രേഖാപരമായ ചെറിയ പിഴവ് ഗുരുതരമായി കാണുന്നു തുടങ്ങിയ സൂക്ഷ്മമായ തലങ്ങളിലും അസമത്വം പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം.
പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ, തിരിച്ചറിയൽരേഖകൾ, രജിസ്റ്ററുകൾ തുടങ്ങിയവയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിക്കുമ്പോൾ “പട്ടികയിൽ പേര് ഇല്ല” എന്നതും “പൗരനല്ല” എന്നതും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ വ്യക്തമായി നിലനിർത്തണം. ഭരണപരമായ പട്ടികകൾ മനുഷ്യർ നിർമ്മിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളാണ്; അതിനാൽ അവയിൽ പിഴവുകൾ ഉണ്ടാകാം. പേര് തെറ്റായി രേഖപ്പെടുത്താം, രേഖ നഷ്ടപ്പെടാം, വിവരങ്ങൾ തമ്മിൽ പൊരുത്തക്കേട് ഉണ്ടാകാം, ഒരു കുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങളുടെ വിവരങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായി രേഖപ്പെടുത്താം. ഒരു പട്ടികയിലെ പിഴവ് ഒരു വ്യക്തിയുടെ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്തിമ സത്യമായി മാറുന്ന സാഹചര്യം ജനാധിപത്യപരമായി അംഗീകരിക്കാനാവില്ല. രേഖ മനുഷ്യനെ പിന്തുടരേണ്ടതാണ്; മനുഷ്യൻ രേഖയെ പിന്തുടർന്ന് തന്റെ അസ്തിത്വം തെളിയിക്കാൻ ജീവിതം മുഴുവൻ ചെലവഴിക്കേണ്ടതില്ല. ഭരണപരമായ സംവിധാനങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം പൗരന്റെ അവകാശം ഉറപ്പാക്കുക എന്നതായിരിക്കണം; പൗരനെ ഭരണപരമായ രേഖകളുടെ തടവുകാരനാക്കുക എന്നതല്ല.
വലിയ തോതിലുള്ള ജനസംഖ്യാ രേഖകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സംവിധാനങ്ങളിൽ തെറ്റായ തിരിച്ചറിയലിനുള്ള സാധ്യത സ്വാഭാവികമാണ്. ഒരേ പേരുള്ള ആളുകൾ, പേരിന്റെ വ്യത്യസ്ത അക്ഷരരൂപങ്ങൾ, ഭാഷാപരമായ ലിപ്യന്തരണം, വിവാഹത്തിനു ശേഷമുള്ള പേരുമാറ്റം, ജനനത്തീയതിയിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ, പഴയ രേഖകളിലെ തെറ്റുകൾ എന്നിവ സാധാരണ പ്രശ്നങ്ങളാണ്. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ പിഴവുകൾ കുറയ്ക്കാൻ സഹായിച്ചാലും സാങ്കേതികവിദ്യ തന്നെ നിഷ്പക്ഷത ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല. തെറ്റായ വിവരം ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചാൽ അതിന്റെ വ്യാപനം കൂടുതൽ വേഗത്തിലാകാം. ഒരു തെറ്റായ ഡാറ്റാ എൻട്രി പിന്നീട് നിരവധി സംവിധാനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് തിരുത്തുന്നത് സാധാരണ പൗരന് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാകാം. അതിനാൽ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഡിജിറ്റൽ ഭരണത്തിൽ ഡാറ്റാ കൃത്യത, മനുഷ്യപരിശോധന, തിരുത്താനുള്ള അവകാശം, അപ്പീൽ സംവിധാനം, സ്വകാര്യത, ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്.
പൗരത്വം, തിരിച്ചറിയൽ, രേഖകൾ, ജനസംഖ്യാ വിവരങ്ങൾ എന്നിവ കൂടുതൽ കൂടുതൽ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും പ്രസക്തമാകുന്നു. ഒരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിന് ഭരണപരമായ കാര്യക്ഷമതയ്ക്കായി വിവരങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ പൗരന്റെ എല്ലാ വിവരങ്ങളും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച് ഒരു സമഗ്രമായ നിരീക്ഷണശേഷി സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ അത്യന്തം പ്രധാനമാകുന്നു. ഏത് വിവരമാണ് ശേഖരിക്കുന്നത്, എന്തിനാണ് ശേഖരിക്കുന്നത്, എത്രകാലം സൂക്ഷിക്കുന്നു, ആരാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്, ആരുമായി പങ്കിടുന്നു, തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ എങ്ങനെ തിരുത്താം തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായ ഉത്തരമുണ്ടാകണം. പൗരത്വത്തിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭരണപരമായ വിവരസുരക്ഷയും അത്ര തന്നെ പ്രധാനമാണ്. ഇല്ലെങ്കിൽ പൗരനെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള സാങ്കേതിക സംവിധാനം തന്നെ പൗരനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനമായി മാറാം.
ഡിജിറ്റൽ ഭരണസംവിധാനങ്ങളുടെ മറ്റൊരു അപകടം മനുഷ്യനെ ഒരു ഡാറ്റാ രേഖയായി ചുരുക്കുന്നതാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം ആയിരക്കണക്കിന് വിവരങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടാം—പേര്, ജനനത്തീയതി, വിലാസം, കുടുംബബന്ധം, രേഖാനമ്പർ, യാത്രാവിവരം, സ്വത്ത്, തൊഴിൽ തുടങ്ങിയവ. ഭരണപരമായി ഇത് കാര്യക്ഷമമായിരിക്കാം. എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ യാഥാർഥ്യം ഈ വിവരങ്ങളേക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമാണ്. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ ചരിത്രം, കുടിയേറ്റം, സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ, രേഖകളുടെ നഷ്ടം, പേരുമാറ്റം എന്നിവയെ ഒരു യന്ത്രപരമായ പൊരുത്തപ്പെടുത്തൽ മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് നിർണ്ണയിക്കാനാവില്ല. ഡാറ്റയിലെ പൊരുത്തക്കേട് മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വത്തിലെ പൊരുത്തക്കേടല്ല. ഈ അടിസ്ഥാനവ്യത്യാസം മറന്നാൽ സാങ്കേതിക ഭരണകൂടം മനുഷ്യനേക്കാൾ രേഖയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകും.
വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഒരു സ്ഥിരം ശത്രു ആവശ്യമായതിന്റെ മറ്റൊരു കാരണം അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഊർജം നിലനിർത്തുക എന്നതാണ്. ഒരു സമൂഹത്തെ ഭീഷണിയായി ചിത്രീകരിച്ചാൽ അതിനെതിരായ രാഷ്ട്രീയ നടപടി ഒരിക്കലും അവസാനിക്കേണ്ടതില്ല. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ കുടിയേറ്റം, മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ ജനസംഖ്യ, മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ മതപരിവർത്തനം, മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ ഭീകരത, മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം എന്നിങ്ങനെ ഭീഷണിയുടെ രൂപം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കാം; പക്ഷേ ശത്രുവിന്റെ തിരിച്ചറിയൽ ഏകദേശം അതേപടി തുടരാം. അങ്ങനെ ഒരു സമൂഹം സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷണത്തിന്റെയും സംശയത്തിന്റെയും കീഴിൽ നിർത്തപ്പെടുന്നു. ഇത് രാഷ്ട്രീയമായി വളരെ ഫലപ്രദമാണ്, കാരണം ഭീഷണി ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഭീഷണി അവസാനിച്ചാൽ അതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഏകീകരണവും ദുർബലമാകും.
ഇവിടെ “ഭയത്തിന്റെ വിപണി” എന്ന ആശയം ഉപയോഗിക്കാം. ഭയം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഉള്ളടക്കത്തിന് മാധ്യമപരമായ ശ്രദ്ധ കൂടുതലാണ്; രാഷ്ട്രീയമായി ധ്രുവീകരിക്കുന്ന സന്ദേശങ്ങൾക്ക് സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഇടപെടൽ ലഭിക്കാം; രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾക്ക് ശക്തമായ തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പിന്തുണ ഏകീകരിക്കാൻ സഹായിക്കാം. അങ്ങനെ ഭയം തന്നെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ-മാധ്യമ വിഭവമായി മാറുന്നു. ഭയം സൃഷ്ടിക്കുന്നവർക്ക് ശ്രദ്ധ ലഭിക്കുന്നു; ശ്രദ്ധ രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണയിലേക്ക് മാറുന്നു; രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണ കൂടുതൽ കടുത്ത സന്ദേശങ്ങൾക്ക് പ്രോത്സാഹനം നൽകുന്നു; കൂടുതൽ കടുത്ത സന്ദേശങ്ങൾ കൂടുതൽ ഭയം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരു സ്വയംശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ ചെറുക്കുക എന്നത് വെറും ആശയപരമായ പോരാട്ടമല്ല; ഭയത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി ലാഭകരമാക്കുന്ന ഈ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ തകർക്കുന്ന പോരാട്ടവും കൂടിയാണ്.
വർഗീയ ധ്രുവീകരണത്തെ നേരിടുന്ന രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ പലപ്പോഴും പ്രതിരോധാത്മക നിലപാടിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നു. ഭരണകക്ഷി ഒരു ആരോപണം ഉന്നയിക്കുന്നു; പ്രതിപക്ഷം അതിനെ നിഷേധിക്കുന്നു. ഭരണകക്ഷി ഒരു ഭയം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പ്രതിപക്ഷം “അത് ശരിയല്ല” എന്ന് പറയുന്നു. ഭരണകക്ഷി ഒരു പുതിയ വിഷയം ഉയർത്തുന്നു; പ്രതിപക്ഷം അതിന്റെ പിന്നാലെ പോകുന്നു. അങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയ അജണ്ടയുടെ നിയന്ത്രണം പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. പ്രതിപക്ഷം എപ്പോഴും മറ്റൊരാൾ നിർവചിച്ച ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകുന്ന സ്ഥാനത്ത് തുടരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഫലപ്രദമായ പ്രതിരോധത്തിന് സ്വന്തം ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തേണ്ടതുണ്ട്: തൊഴിൽ എവിടെ? പൊതുആരോഗ്യം എവിടെ? വിദ്യാഭ്യാസം എവിടെ? കർഷകന്റെ വരുമാനം എവിടെ? സമ്പത്തിന്റെ വിതരണം എങ്ങനെയാണ്? ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം എവിടെയാണ്? ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ള ചോദ്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരിക എന്നത് വർഗീയ അജണ്ടയെ ദുർബലപ്പെടുത്താനുള്ള പ്രധാന മാർഗമാണ്.
അതുകൊണ്ട് “പൗരത്വത്തിന്റെ പേരിലുള്ള വർഗീയതയെ എതിർക്കുക” എന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. അതിന് പകരം ഒരു പോസിറ്റീവ് പൗരത്വ സങ്കൽപ്പം നിർമിക്കണം. ആ പൗരത്വത്തിൽ മതസ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്, അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്, സാമൂഹികനീതിയുണ്ട്, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയുണ്ട്, നിയമത്തിനു മുന്നിലുള്ള തുല്യതയുണ്ട്, ഭരണകൂടത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്, സ്വകാര്യതയ്ക്കുള്ള അവകാശമുണ്ട്, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ സുരക്ഷയുണ്ട്, ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ മാന്യതയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പൗരത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ മതം അവന്റെ വ്യക്തിപരമായ അവകാശമാണ്; അവന്റെ പൗരത്വത്തിന്റെ മൂല്യം നിർണ്ണയിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ മാനദണ്ഡമല്ല.
മതനിരപേക്ഷതയെ ഒരു ഭരണഘടനാപരമായ വാക്കായി മാത്രം അവതരിപ്പിച്ചാൽ അതിന്റെ ജനകീയശക്തി പരിമിതമായേക്കാം. അതിനെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. മതനിരപേക്ഷത എന്നത് കുട്ടിക്ക് അവന്റെ മതം കാരണം സ്കൂളിൽ വിവേചനം നേരിടേണ്ടിവരാതിരിക്കുക, തൊഴിലാളിക്ക് അവന്റെ മതം കാരണം ജോലി നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കുക, പൗരന് തന്റെ മതം കാരണം ഭരണകൂടത്തിൽ അധിക സംശയം നേരിടാതിരിക്കുക, ഒരു കുടുംബത്തിന് അയൽവാസിയുടെ മതം കാരണം ഭയപ്പെടേണ്ടിവരാതിരിക്കുക, ഒരാളുടെ ആരാധനാസ്വാതന്ത്ര്യം മറ്റൊരാളുടെ അവകാശത്തെ ഇല്ലാതാക്കാതിരിക്കുക എന്നൊക്കെയാണ്. ഇങ്ങനെ മതനിരപേക്ഷതയെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ സുരക്ഷയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു അമൂർത്ത ആശയമല്ലാതായി ജനങ്ങളുടെ സ്വന്തം താൽപര്യമായി മാറുന്നു.
മാർക്സിയൻ അർത്ഥത്തിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതിരോധം തൊഴിൽസ്ഥലത്തും ഉൽപ്പാദനരംഗത്തും സാമൂഹികജീവിതത്തിലും മതാതീതമായ ഐക്യം പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിലാണ്. ഒരേ ഫാക്ടറിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഹിന്ദുവും മുസ്ലിമും ക്രിസ്ത്യാനിയും ഒരേ വേതനപ്രശ്നം നേരിടുന്നുവെങ്കിൽ, അവരുടെ പൊതുവായ താൽപര്യത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി പ്രകടമാക്കണം. ഒരേ കർഷകപ്രശ്നം അനുഭവിക്കുന്ന വിവിധ മതസമൂഹങ്ങളിലെ കർഷകർ ഒന്നിച്ച് നിൽക്കണം. ഒരേ വിദ്യാഭ്യാസപ്രശ്നം നേരിടുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകൾക്കപ്പുറം ഒന്നിക്കണം. വർഗീയത ജനങ്ങളെ മതപരമായി വേർതിരിക്കുമ്പോൾ, ജനാധിപത്യ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം അവരുടെ പൊതുവായ ഭൗതിക ജീവിതത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കണം. അപ്പോഴാണ് “അവർ” എന്ന കൃത്രിമ ശത്രുവിന് പകരം “നമ്മൾ” എന്ന യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മ രൂപപ്പെടുന്നത്.
ദേശീയ ഐക്യം എന്നത് എല്ലാവരും ഒരേ മതക്കാരാകുക എന്നല്ല; എല്ലാവരും ഒരേ ഭാഷ സംസാരിക്കുക എന്നുമല്ല; എല്ലാവരും ഒരേ സംസ്കാരം സ്വീകരിക്കുക എന്നുമല്ല. വ്യത്യാസങ്ങളോടുകൂടി ഒരേ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹത്തിൽ തുല്യമായി ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ദേശീയ ഐക്യം. ഒരു മുസ്ലിം സുരക്ഷിതനല്ലെങ്കിൽ ഹിന്ദുവിന്റെ സുരക്ഷയും പൂർണ്ണമല്ല; ഒരു ക്രിസ്ത്യാനിയുടെ അവകാശം അനിശ്ചിതമാണെങ്കിൽ മറ്റൊരാളുടെ അവകാശവും പൂർണ്ണമായി സുരക്ഷിതമല്ല; ഒരു ആദിവാസിയുടെ ഭൂമിയവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വത്തവകാശവും പൂർണ്ണമായും സുരക്ഷിതമല്ല. കാരണം അവകാശങ്ങൾ തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഒരാളുടെ അവകാശം ദുർബലപ്പെടുത്താൻ അനുവദിക്കുന്ന നിയമ-രാഷ്ട്രീയ മാതൃക നാളെ മറ്റൊരാളുടെ അവകാശത്തെയും ദുർബലപ്പെടുത്താം.
ഇവിടെ വീണ്ടും അടിസ്ഥാനചോദ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. ഒരു ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ പൗരത്വം ഭയത്തിന്റെ വിഷയമാകണമോ, അവകാശത്തിന്റെ വിഷയമാകണമോ? ഒരു വ്യക്തി തന്റെ മതം കാരണം ആദ്യം സംശയിക്കപ്പെടണമോ, അതോ ആദ്യം പൗരനായി അംഗീകരിക്കപ്പെടണമോ? ഒരു ഭരണകൂടം പൗരന്റെ വിശ്വസ്തത അളക്കണമോ, അതോ ഭരണകൂടം തന്നെ ഭരണഘടനയോടുള്ള വിശ്വസ്തത തെളിയിക്കണമോ? ഒരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷി രാജ്യത്തെ നിർവചിക്കണമോ, അതോ ഭരണഘടന രാജ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ പരിധി നിർണ്ണയിക്കണമോ?
ഇവയ്ക്കുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ വ്യക്തമാണ്: പൗരത്വം അവകാശമായിരിക്കണം; ഭയത്തിന്റെ ഉപകരണമാകരുത്. മതം വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യമായിരിക്കണം; പൗരത്വത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമാകരുത്. ഭരണകൂടം ഭരണഘടനയ്ക്ക് കീഴിലായിരിക്കണം; ഭരണഘടന ഭരണകൂടത്തിന് കീഴിലാകരുത്.
ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വലിയ പാഠമുണ്ട്: ജനാധിപത്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഒരു ദിവസം കൊണ്ട് തകർന്നുവീഴുന്നില്ല. അവ ആദ്യം ഭാഷയിൽ മാറുന്നു, പിന്നീട് സാമൂഹിക ധാരണകളിൽ മാറുന്നു, പിന്നീട് സ്ഥാപനങ്ങളിൽ മാറുന്നു, ഒടുവിൽ നിയമത്തിൽ അതിന്റെ പ്രതിഫലനം കാണിക്കുന്നു. ആദ്യം ഒരു സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തമാശ; പിന്നെ സംശയം; പിന്നെ അപമാനം; പിന്നെ രാഷ്ട്രീയ കുറ്റപ്പെടുത്തൽ; പിന്നെ അവകാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം; പിന്നെ ഭരണപരമായ നിയന്ത്രണം—ഇങ്ങനെ ഘട്ടംഘട്ടമായി ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പൗരസ്ഥാനം ദുർബലമാക്കാം. അതുകൊണ്ട് അവസാനഘട്ടത്തിലെ നിയമത്തെ മാത്രം എതിർക്കുന്നത് പോരാ. ആദ്യഘട്ടത്തിലെ ഭാഷയെയും പ്രതീതിയെയും തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യണം. ഒരു സമൂഹത്തെ മനുഷ്യരായി, സഹപൗരന്മാരായി കാണുന്നതിൽ നിന്ന് “അവർ” എന്ന സംശയാത്മക കൂട്ടമായി കാണുന്നതിലേക്കുള്ള മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നിടത്തുതന്നെ ജനാധിപത്യ പ്രതിരോധം ആരംഭിക്കണം.
അവസാനം ഈ മുഴുവൻ വിശകലനത്തെ ഒരു കേന്ദ്ര രാഷ്ട്രീയ തത്വത്തിൽ ചുരുക്കാം: പൗരത്വം ആരുടെയും കൃപയല്ല; അത് ഭരണഘടനാപരമായ തുല്യ അംഗത്വമാണ്. ഒരു വ്യക്തി ഏത് മതത്തിൽപ്പെട്ടവനാണ്, ഏത് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു, ഏത് പ്രദേശത്താണ് ജനിച്ചത്, ഏത് രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയെ പിന്തുണക്കുന്നു, സർക്കാരിന്റെ ഏത് നയത്തെ വിമർശിക്കുന്നു തുടങ്ങിയവ അവന്റെ അടിസ്ഥാന പൗരാവകാശത്തിന്റെ മൂല്യം നിർണ്ണയിക്കരുത്. ഒരു ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയശക്തിയിൽ അല്ല; ഏറ്റവും ദുർബലനായ പൗരനും ഭരണകൂടത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഭയമില്ലാതെ നിൽക്കാനും തന്റെ അവകാശം ആവശ്യപ്പെടാനും കഴിയുന്നതിലാണ്. പൗരത്വത്തെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം അതുകൊണ്ട് ഒരു സമൂഹത്തിനെതിരായ രാഷ്ട്രീയമെന്ന പരിധിയിൽ നിർത്താൻ കഴിയില്ല. അത് പൗരത്വത്തിന്റെ പൊതുവായ അർത്ഥത്തെ തന്നെ മാറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണ്. ഇന്ന് ഒരു ന്യൂനപക്ഷത്തോട് “നിങ്ങളുടെ ഇന്ത്യൻത്വം തെളിയിക്കുക” എന്ന് പറയുന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷ നാളെ മറ്റൊരു സാമൂഹിക വിഭാഗത്തോടും അതേ ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ കഴിയും. അതുകൊണ്ട് ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ പൗരത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് പൗരത്വത്തിന്റെ പൊതുവായ സുരക്ഷയെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ്. ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കണമെങ്കിൽ ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കണം; ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശക്തി നിലനിർത്തണമെങ്കിൽ അതിനെ ഭരണഘടനയുടെ പരിധിയിൽ നിർത്തണം; ദേശീയ ഐക്യം സംരക്ഷിക്കണമെങ്കിൽ വൈവിധ്യത്തെ സംശയിക്കാതെ തുല്യ പൗരത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഏകീകരിക്കണം.
അതിനാൽ യഥാർത്ഥ പോരാട്ടം “ആരാണ് ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന്റെ ഉത്തരം കണ്ടെത്താനുള്ള പോരാട്ടമല്ല. “ഇന്ത്യക്കാരനായിരിക്കുക എന്നതിന്റെ അർത്ഥം എന്തായിരിക്കണം?” എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരത്തിനായുള്ള പോരാട്ടമാണ്. ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ അംഗമായതിനാൽ ഒരാൾ കൂടുതൽ ഇന്ത്യക്കാരനും മറ്റൊരാൾ കുറവ് ഇന്ത്യക്കാരനും ആകുന്ന ഇന്ത്യയോ, അതോ വ്യത്യാസങ്ങളോടുകൂടി എല്ലാവരും തുല്യ പൗരന്മാരായി ജീവിക്കുന്ന ഇന്ത്യയോ—ഈ രണ്ടിൽ ഏതാണ് നമ്മുടെ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭാവി എന്നതാണ് നിർണായകമായ ചോദ്യം.
ഭയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പൗരത്വത്തിൽ നിന്ന് അവകാശത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പൗരത്വത്തിലേക്ക്; സംശയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ദേശീയതയിൽ നിന്ന് ഭരണഘടനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ദേശീയതയിലേക്ക്; ഭൂരിപക്ഷ ഉടമസ്ഥതയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് തുല്യ പൗരത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക്—ഈ പരിവർത്തനമാണ് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള അടിസ്ഥാന ദൗത്യം.
പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ സംഘർഷത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ ഭരണഘടനയെ ഒരു സാമൂഹിക കരാറായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന വെറും ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ നിയമപുസ്തകമല്ല; വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളും ജാതികളും ഭാഷകളും പ്രദേശങ്ങളും ചരിത്രങ്ങളും ഉള്ള ജനങ്ങൾ പരസ്പരം നൽകിയ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഉറപ്പാണ്. “നമ്മുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ എന്തുതന്നെയായാലും, നിയമത്തിനു മുന്നിൽ നമ്മൾ തുല്യരായിരിക്കും; നമ്മുടെ അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം മാറുകയില്ല; ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയശക്തി ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുകയില്ല” എന്നതാണ് ആ സാമൂഹിക കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാന ആത്മാവ്. ഈ കരാറിൽ പൗരനും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഏകപക്ഷീയമല്ല. പൗരൻ ഭരണഘടനയോട് ബാധ്യതകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നതുപോലെ, ഭരണകൂടവും പൗരന്റെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ബാധ്യത ഏറ്റെടുക്കുന്നു. പൗരത്വത്തെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഈ പരസ്പര കരാറിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്നു. കാരണം അപ്പോൾ ഭരണഘടനാപരമായ തുല്യതയ്ക്ക് പകരം സാംസ്കാരിക ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ അംഗീകാരം പൗരന്റെ രാഷ്ട്രീയ മൂല്യത്തിന്റെ അളവുകോലായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. അത്തരം മാറ്റം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഭരണഘടന നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ സാമൂഹിക കരാർ ദുർബലമാകുന്നു.
ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ഭരണഘടനാപരമായ ദേശസ്നേഹം എന്ന ആശയം കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്നു. രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി ഒരു പ്രത്യേക മതത്തെയോ വംശപരമ്പരയെയോ സാംസ്കാരിക ഏകതയെയോ കാണുന്നതിനു പകരം, തുല്യത, സ്വാതന്ത്ര്യം, നീതി, ജനാധിപത്യം, മനുഷ്യഗൗരവം തുടങ്ങിയ ഭരണഘടനാപരമായ മൂല്യങ്ങളോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയാണ് ഭരണഘടനാപരമായ ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ഈ ദേശീയതയിൽ ഒരു പൗരന് തന്റെ മതം അനുഷ്ഠിക്കാം, മതത്തെ വിമർശിക്കാം, സർക്കാരിനെ വിമർശിക്കാം, ഭരണഘടനാപരമായ മാർഗങ്ങളിലൂടെ പ്രതിഷേധിക്കാം, മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ ആശയം പിന്തുടരാം. ഈ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ രാജ്യവിരുദ്ധതയല്ല; ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തോടുള്ള പൗരന്റെ സ്വാഭാവിക അവകാശങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ദേശീയ ഐക്യം ഉറപ്പാക്കാൻ ജനങ്ങളെ ഒരേ സാംസ്കാരിക മാതൃകയിലേക്ക് ചുരുക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. മറിച്ച് എല്ലാവർക്കും വ്യത്യാസങ്ങളോടുകൂടി തുല്യമായി ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് യഥാർത്ഥ ദേശീയ ഐക്യം.
പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മറ്റൊരു അപകടകരമായ രൂപം പടിവാതിലുകളുള്ള പൗരത്വം രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. നിയമപരമായി എല്ലാവരും പൗരന്മാരാണെങ്കിലും, സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ അംഗീകാരത്തിൽ ചിലർ “പൂർണ്ണ പൗരന്മാർ”, ചിലർ “സംശയിക്കപ്പെടുന്ന പൗരന്മാർ”, മറ്റുചിലർ “അവകാശം ലഭിച്ചവർ” എന്നിങ്ങനെ അനൗപചാരിക പദവികളിലേക്ക് തള്ളപ്പെടാം. ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിലെ അംഗത്തിന്റെ ദേശീയത സ്വാഭാവികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ ദേശീയത നിരന്തരം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, നിയമപരമായ തുല്യതയും സാമൂഹികമായ അസമത്വവും ഒരേ സമയം നിലനിൽക്കും. ഈ അവസ്ഥയാണ് ഏറ്റവും അപകടകരം, കാരണം ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നതിനാൽ പുറത്തുനിന്ന് ജനാധിപത്യം പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി തോന്നാം; എന്നാൽ സമൂഹത്തിനകത്ത് പൗരത്വത്തിന്റെ അനുഭവം തുല്യമല്ലാതായിരിക്കും.
ജനാധിപത്യ പൗരത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം അവകാശം ആദ്യം, നിയന്ത്രണം പിന്നീട് എന്നതാണ്. ഭരണകൂടം ഒരു വ്യക്തിയുടെ അവകാശം നിയന്ത്രിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിന് നിയമപരമായ കാരണം തെളിയിക്കണം. എന്നാൽ പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിൽ ചിലപ്പോൾ ഇത് മറിഞ്ഞ് “ആദ്യം നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ അവകാശത്തിന് അർഹനാണെന്ന് തെളിയിക്കുക; അതിനുശേഷം മാത്രമേ അവകാശം അംഗീകരിക്കൂ” എന്ന സമീപനം രൂപപ്പെടാം. ഈ മറിച്ചിടൽ വളരെ ഗൗരവമുള്ളതാണ്. കാരണം തെളിയിക്കാനുള്ള ഭാരമൊട്ടാകെ പൗരന്റെ മേൽ വരുന്നു. ഭരണകൂടത്തിന്റെ രേഖാപരമായ പിഴവുകൾക്കും സംവിധാനപരമായ പരാജയങ്ങൾക്കും പോലും പൗരൻ ഉത്തരവാദിയാകുന്നു. ഒരു സർക്കാർ രേഖയില്ലാത്തത് കൊണ്ട് മനുഷ്യന്റെ ചരിത്രം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; ഒരു ഡാറ്റാബേസിലെ പിഴവ് കൊണ്ട് ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ തലമുറകളുടെ ജീവിതം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. ഈ മനുഷ്യ യാഥാർഥ്യത്തെ ഭരണപരമായ യന്ത്രവൽക്കരണം മറികടക്കാൻ അനുവദിക്കരുത്.
നിയമം വ്യക്തമായിരിക്കണം; എന്നാൽ നിയമത്തിന്റെ നടപ്പാക്കൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത മനസ്സിലാക്കുന്നതുമായിരിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് പൗരത്വം പോലുള്ള അടിസ്ഥാന വിഷയങ്ങളിൽ നിയമത്തിന്റെ യാന്ത്രിക പ്രയോഗം നീതിയുടെ പര്യായമല്ല. ഒരു വ്യക്തിയുടെ രേഖകളിൽ പൊരുത്തക്കേട് ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ കാരണം അന്വേഷിക്കണം; തിരുത്താനുള്ള അവസരം നൽകണം; സ്വതന്ത്രമായ പരിശോധനയ്ക്ക് അവസരം വേണം; ഭരണപരമായ പിഴവുകൾക്ക് പരിഹാരം നൽകണം. ഒരാളുടെ ജീവിതത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഒരു രേഖാപരമായ തീരുമാനം എടുക്കുമ്പോൾ, അതിനെതിരെ ഫലപ്രദമായ അപ്പീൽ സംവിധാനവും നിയമസഹായവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തി പൗരനെ തെറ്റുപറ്റാത്തവനായി കാണുന്നതിലല്ല; ഭരണകൂടത്തിനും തെറ്റുപറ്റാം എന്ന് അംഗീകരിക്കുന്ന സ്ഥാപനപരമായ സംവിധാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ്.
പൗരത്വത്തിന്റെ ഭരണപരമായ സംവിധാനങ്ങൾ വളരുമ്പോൾ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ അപകടം ഉണ്ടാകാം: രാജ്യം മനുഷ്യരെ രേഖകളിലൂടെ മാത്രം കാണാൻ തുടങ്ങുന്നു. രേഖയുള്ളവൻ വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടവൻ; രേഖയിൽ പ്രശ്നമുള്ളവൻ സംശയിക്കപ്പെടുന്നവൻ; രേഖയില്ലാത്തവൻ അദൃശ്യനായവൻ. എന്നാൽ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രം രേഖകളുടെ രാജ്യമല്ല—മനുഷ്യരുടെ രാജ്യമാകണം. രേഖകൾ ഭരണത്തെ സഹായിക്കാനുള്ള ഉപകരണങ്ങളാണ്; അവ മനുഷ്യന്റെ രാഷ്ട്രീയ അസ്തിത്വത്തിന് മുകളിലുള്ള അധികാരമാകരുത്. പ്രത്യേകിച്ച് ദാരിദ്ര്യം, കുടിയേറ്റം, പ്രകൃതിദുരന്തം, സാമൂഹിക പിന്നാക്കാവസ്ഥ തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങൾ രേഖകളുടെ അഭാവത്തിന് കാരണമാകുമ്പോൾ, രേഖാപരമായ ദൗർബല്യത്തെ പൗരത്വത്തിലെ ദൗർബല്യമായി കണക്കാക്കുന്നത് സാമൂഹിക നീതിക്ക് വിരുദ്ധമാകും.
ഒരു ശക്തമായ ഭരണകൂടത്തിന് പൗരനിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ രേഖകൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ കഴിയും. എന്നാൽ കൂടുതൽ അധികാരം ലഭിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് കൂടുതൽ നൈതിക ഉത്തരവാദിത്തവും ഭരണകൂടത്തിനുണ്ട്. ജനങ്ങളുടെ സ്വകാര്യ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അവ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടാതിരിക്കാനുള്ള സുരക്ഷ വേണം. പൗരത്വം പരിശോധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ തെറ്റായ തീരുമാനത്തിനെതിരെ അപ്പീൽ വേണം. ഒരു വ്യക്തിയെ സംശയാസ്പദനായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ കാരണം വ്യക്തമാക്കണം. ഒരു തീരുമാനത്തിന്റെ ഫലം ഒരാളുടെ അവകാശത്തെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ സ്വതന്ത്രമായ നിയമപരമായ പരിശോധന ലഭിക്കണം. അധികാരവും ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിലുള്ള സമതുലനം തകരുമ്പോഴാണ് ഭരണകൂടം ജനാധിപത്യപരമായ സ്ഥാപനത്തിൽ നിന്ന് അധികാരകേന്ദ്രമായി മാറുന്നത്.
ഒരു സമൂഹത്തെ നിരന്തരം ദേശീയ സുരക്ഷയുടെ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആ സമൂഹത്തിലെ ഓരോ അംഗത്തെയും ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നതിനു പകരം ഒരു സുരക്ഷാ വിഭാഗത്തിലെ അംഗമായി കാണാനുള്ള അപകടമുണ്ട്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ തന്നെ സംശയത്തിന്റെ കാരണമാകുമ്പോൾ, വ്യക്തിഗത ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം തകരുന്നു. ജനാധിപത്യ നിയമം വ്യക്തിയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉത്തരവാദിത്തം നിർണ്ണയിക്കണം; ഒരു മുഴുവൻ സമൂഹത്തിന്റെ തിരിച്ചറിയലിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സംശയം നിർമ്മിക്കരുത്. കുറ്റം വ്യക്തിയുടേതാണ്; മതസമൂഹത്തിന്റേതല്ല. ഈ ലളിതമായ നിയമതത്വം മറക്കുന്നിടത്താണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം വളരുന്നത്.
ഒരു സമൂഹത്തിലെ ഒരാളുടെ പ്രവൃത്തിക്ക് മുഴുവൻ സമൂഹത്തെയും ഉത്തരവാദിയാക്കുന്നത് കൂട്ടുത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമാണ്. ഒരു വ്യക്തി കുറ്റം ചെയ്താൽ ആ വ്യക്തിക്കെതിരെ നിയമം പ്രവർത്തിക്കണം. എന്നാൽ അതേ കുറ്റത്തെ ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ തെളിവായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് നീതിയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങളെ തകർക്കുന്നു. അതുപോലെ ഒരു മതസംഘടനയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിനെ ആ മതത്തിലെ ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും നിലപാടായി കണക്കാക്കാനും കഴിയില്ല. വ്യക്തിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ഈ വ്യത്യാസം സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ പൗരത്വം വ്യക്തിയുടെ അവകാശമല്ലാതായി കൂട്ട തിരിച്ചറിയലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള അംഗീകാരമായി മാറും.
ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക തന്ത്രം ഭൂരിപക്ഷത്തെ തന്നെ നിരന്തരം ഭീഷണിയിലായ ഒരു സമൂഹമായി ചിത്രീകരിക്കുകയാണ്. ഇതിലൂടെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യമുള്ള രാഷ്ട്രീയ മനഃശാസ്ത്രം രൂപപ്പെടുന്നു: അധികാരമുള്ളവൻ തന്നെ അധികാരരഹിതനാണെന്ന് അനുഭവിക്കുന്നു. ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ശക്തി യാഥാർഥ്യമായിരിക്കുമ്പോഴും, അതിന്റെ സാംസ്കാരിക അസ്തിത്വം അപകടത്തിലാണെന്ന് പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ഭയം രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിച്ച് കൂടുതൽ അധികാരം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. “നമ്മെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശക്തമായ ഭരണകൂടം വേണം” എന്ന ആവശ്യം ഉയരുന്നു. അങ്ങനെ ഭയം ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശക്തീകരണത്തിന് ന്യായീകരണമാകുന്നു. ഇതാണ് ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ മനഃശാസ്ത്രപരമായ ചക്രം.
സാമൂഹിക ഭയം ഉയരുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ സങ്കീർണ്ണമായ ജനാധിപത്യ നടപടികളേക്കാൾ വേഗത്തിലുള്ളതും നിർണായകവുമായ അധികാരനടപടികളെ ആഗ്രഹിച്ചേക്കാം. അപ്പോൾ “ശക്തനായ നേതാവ്”, “കർശനമായ ഭരണകൂടം”, “ഒറ്റ തീരുമാനത്തിൽ പ്രശ്നപരിഹാരം” തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾക്ക് ആകർഷണം ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തി തീരുമാനങ്ങൾ എത്ര വേഗത്തിൽ എടുക്കുന്നു എന്നതിലല്ല; തീരുമാനങ്ങൾ എത്രത്തോളം നിയമപരവും സുതാര്യവും ഉത്തരവാദിത്തപരവുമാണ് എന്നതിലാണ്. ഭയത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം എളുപ്പമാകുന്നു. അതിനാൽ പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മറുവശത്ത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരസങ്കേന്ദ്രീകരണത്തെയും കാണേണ്ടതുണ്ട്.
ഒരു ജനാധിപത്യത്തിൽ ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ സംസാരിക്കുന്നവരെ പോലും പൗരന്മാരായി കാണണം. വിയോജിപ്പ് പൗരത്വത്തിന്റെ വിരുദ്ധമല്ല; പൗരത്വത്തിന്റെ സജീവ പ്രകടനമാണ്. ഭരണകൂടത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാനും പ്രതിഷേധിക്കാനും രാഷ്ട്രീയ ബദൽ നിർദ്ദേശിക്കാനും പൗരന് അവകാശമുണ്ട്. പൗരത്വത്തെ ഭരണകൂടത്തോടുള്ള അനുസരണമായി നിർവചിച്ചാൽ ജനാധിപത്യ പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് തന്നെ സംശയകരമാകും. അതുകൊണ്ട് “രാജ്യത്തെ പിന്തുണക്കുക” എന്നും “സർക്കാരിനെ പിന്തുണക്കുക” എന്നും ഒരേ അർത്ഥമല്ലെന്ന് ജനാധിപത്യബോധത്തിൽ വ്യക്തമായി സ്ഥാപിക്കണം. രാജ്യം ജനങ്ങളുടേതാണ്; സർക്കാർ താൽക്കാലിക ഭരണസംവിധാനമാണ്.
പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയവും ഭരണകൂടത്തോടുള്ള ദേശീയതയും കൂട്ടിച്ചേർന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിപക്ഷത്തെയും “ദേശീയ ശത്രു” ആയി ചിത്രീകരിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ഒരു പ്രതിപക്ഷകക്ഷി ഒരു നയത്തെ എതിർത്താൽ, അത് രാജ്യത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് ആരോപിക്കാം. ഒരു സാമൂഹികപ്രസ്ഥാനം പ്രതിഷേധിച്ചാൽ, അത് വിദേശ ശക്തികളുടെ സ്വാധീനമാണെന്ന് പറയാം. ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ചോദ്യംചെയ്താൽ, അയാൾ ദേശീയ താൽപര്യത്തിന് എതിരാണെന്ന് ആരോപിക്കാം. ഇതോടെ രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പ് തന്നെ സംശയാസ്പദമാകുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിൽ ഇത് അതീവ അപകടകരമാണ്, കാരണം ഭരണകൂടത്തിന് യഥാർത്ഥ ഉത്തരവാദിത്തം ഉറപ്പാക്കുന്നത് ശക്തമായ പ്രതിപക്ഷവും സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളും സജീവമായ പൗരസമൂഹവുമാണ്.
അതിനാൽ ദേശീയ ഐക്യം നിർബന്ധിത ഏകതയിലൂടെ അല്ല, നീതിയിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കണം. ഒരു സമൂഹം മറ്റൊരു സമൂഹത്തെ ഭയപ്പെടാത്തിടത്താണ് യഥാർത്ഥ ദേശീയ ഐക്യം. ഒരു പൗരന് തന്റെ മതം കാരണം ജോലി നഷ്ടപ്പെടുമോ, രേഖാപരമായി സംശയിക്കപ്പെടുമോ, സാമൂഹികമായി ഒറ്റപ്പെടുമോ എന്ന ഭയം ഇല്ലാത്തിടത്താണ് ദേശീയ ഐക്യം. ഒരു ഭൂരിപക്ഷ പൗരനും തന്റെ അവകാശങ്ങൾ മറ്റൊരു സമൂഹത്തിന്റെ അവകാശങ്ങളുമായി മത്സരിക്കുന്നില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നിടത്താണ് ദേശീയ ഐക്യം. അതിനാൽ സമത്വം ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെ ശത്രുവല്ല; അതിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്.
ഇതിന് എതിരായി ശക്തമായ ഒരു ബദൽ രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനം നിർമ്മിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറയാം: “നമ്മുടെ പ്രശ്നങ്ങളുടെ കാരണം നമ്മുടെ അയൽവാസിയുടെ മതമല്ല; നമ്മുടെ സമൂഹത്തിലെ അനീതിയുടെയും അസമത്വത്തിന്റെയും ഘടനകളാണ്.” തൊഴിൽ ഇല്ലെങ്കിൽ തൊഴിൽനയം ചോദ്യം ചെയ്യുക; കർഷകന്റെ വരുമാനം കുറയുന്നുവെങ്കിൽ കാർഷികനയം ചോദ്യം ചെയ്യുക; വിദ്യാഭ്യാസം ദുർബലമാണെങ്കിൽ വിദ്യാഭ്യാസനിക്ഷേപം ചോദ്യം ചെയ്യുക; ആരോഗ്യസംരക്ഷണം ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ പൊതുആരോഗ്യനയം ചോദ്യം ചെയ്യുക; വിലക്കയറ്റമുണ്ടെങ്കിൽ സാമ്പത്തികനയം ചോദ്യം ചെയ്യുക. പ്രശ്നത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ശ്രദ്ധ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരികയാണ് വർഗീയ ധ്രുവീകരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ പ്രതിവിധി.
അതിനാൽ ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷ ആവശ്യമാണ്. “ആരാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്നതിനുപകരം “എല്ലാ ഇന്ത്യക്കാരുടെയും അവകാശം എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം?” എന്ന് ചോദിക്കണം. “ആരെ പുറത്താക്കണം?” എന്നതിനുപകരം “നീതി, നിയമം, മനുഷ്യാവകാശം എന്നിവ സംരക്ഷിക്കുന്ന കുടിയേറ്റനയം എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം?” എന്ന് ചോദിക്കണം. “ഏത് മതമാണ് അപകടം?” എന്നതിനുപകരം “മതഭയം ആരാണ് രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്, എന്തിനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്?” എന്ന് ചോദിക്കണം. “ആരാണ് രാജ്യത്തിന്റെ ഉടമ?” എന്നതിനുപകരം “ഭരണഘടനയുടെ കീഴിൽ എല്ലാവരും തുല്യ പൗരന്മാരല്ലേ?” എന്ന് ചോദിക്കണം. രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ മാറുമ്പോൾ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദിശയും മാറും.
ഇവിടെ എത്തുമ്പോൾ മുഴുവൻ പ്രശ്നവും ഒരു വലിയ ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനമായി കാണാം. ഭയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാഷ്ട്രസങ്കൽപ്പവും അവകാശത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള റിപ്പബ്ലിക്കൻ സങ്കൽപ്പവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ് പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മധ്യബിന്ദു. ആദ്യത്തെ മാതൃകയിൽ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഒരു ശത്രുവിനെ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടിവരും; രണ്ടാമത്തെ മാതൃകയിൽ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഭരണഘടന മതിയാകും. ആദ്യത്തെ മാതൃകയിൽ ഭൂരിപക്ഷം സുരക്ഷിതമാകാൻ ന്യൂനപക്ഷം സംശയിക്കപ്പെടണം; രണ്ടാമത്തെ മാതൃകയിൽ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സുരക്ഷയും ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ സുരക്ഷയും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ മാതൃകയിൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശക്തി വർധിക്കുന്നത് സുരക്ഷയുടെ അടയാളമാണ്; രണ്ടാമത്തെ മാതൃകയിൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശക്തിക്ക് ഭരണഘടനാപരമായ പരിധിയുണ്ടാകുന്നതാണ് സുരക്ഷയുടെ അടയാളം. ആദ്യത്തെ മാതൃകയിൽ പൗരൻ തന്റെ ദേശീയത തെളിയിക്കണം; രണ്ടാമത്തേതിൽ ഭരണകൂടം തന്നെ പൗരന്റെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കുമെന്ന് തെളിയിക്കണം.
അതിനാൽ പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ഇന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കേന്ദ്രം ഏതെങ്കിലും ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ രേഖകളല്ല; ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ആത്മാവാണ്. പൗരത്വം മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ കീഴിലാകുമോ, അതോ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകൾക്ക് മുകളിലുള്ള തുല്യ പൗരത്വമായി നിലനിൽക്കുമോ എന്നതാണ് ചോദ്യം. ഭരണകൂടം പൗരനെ സംശയത്തോടെ കാണുമോ, അതോ പൗരൻ ഭരണകൂടത്തെ ഭരണഘടനയുടെ പരിധിയിൽ ഉത്തരവാദിത്തപ്പെടുത്തുമോ എന്നതാണ് ചോദ്യം. ദേശീയത ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഉടമസ്ഥതയാകുമോ, അതോ എല്ലാവരുടെയും ഭരണഘടനാപരമായ പൊതുസ്വത്താകുമോ എന്നതാണ് ചോദ്യം.
ഈ പോരാട്ടത്തിൽ വിജയിക്കേണ്ടത് ഒരു മതസമൂഹം അല്ല; വിജയിക്കേണ്ടത് തുല്യ പൗരത്വമാണ്. സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടത് ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ മാത്രം സുരക്ഷയല്ല; പൗരന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ മാന്യതയാണ്. നിലനിർത്തേണ്ടത് ഒരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയുടെ അധികാരം അല്ല; ഭരണഘടനാപരമായ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ജനാധിപത്യ സ്വഭാവമാണ്.
കാരണം ഒടുവിൽ ഒരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ മഹത്വം അത് എത്ര ശക്തമായി തന്റെ പൗരന്മാരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്നതിലല്ല; അതിലെ ഏറ്റവും ദുർബലനായ മനുഷ്യനുപോലും “ഞാൻ ഈ രാജ്യത്തിന്റെ തുല്യ പൗരനാണ്; എന്റെ മതം എന്റെ അവകാശമാണ്; എന്റെ വിയോജിപ്പ് എന്റെ അവകാശമാണ്; എന്റെ മാന്യത ഭരണകൂടത്തിന്റെ ദയയിൽ അല്ല, ഭരണഘടനയുടെ സംരക്ഷണത്തിലാണ്” എന്ന് ഭയമില്ലാതെ പറയാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്.
പൗരത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കുന്നതിന്റെ ഏറ്റവും ദൂരവ്യാപകമായ ഫലം ഒരു പ്രത്യേക നിയമനടപടിയോടുള്ള താൽക്കാലിക ഭയമല്ല; ഭയത്തെ തന്നെ സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയബോധമാക്കി മാറ്റുന്നതാണ്. ഒരു സമൂഹം തുടർച്ചയായി തങ്ങളുടെ പൗരത്വം, ദേശീയത, ദേശസ്നേഹം, ജനസംഖ്യ, സാംസ്കാരിക സ്ഥാനം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ഭയം അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ചിന്തയുടെ സ്ഥിരം പശ്ചാത്തലമായി മാറുന്നു. അപ്പോൾ ഓരോ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സംഭവത്തെയും അവർ സ്വന്തം സുരക്ഷയുടെ കണ്ണിലൂടെ കാണാൻ തുടങ്ങുന്നു. മറ്റൊരു വശത്ത് ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിലും “രാജ്യം അപകടത്തിലാണ്” എന്ന സ്ഥിരമായ ധാരണ വളർത്തപ്പെടുമ്പോൾ, രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾ നയപരമായ വിലയിരുത്തലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അല്ല, സുരക്ഷാഭീതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എടുക്കപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. ഇതോടെ ജനാധിപത്യത്തിൽ ആവശ്യമായ വിവേചനബോധം, നയചർച്ച, തെളിവ് പരിശോധിക്കൽ, ഭരണകൂടത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യൽ എന്നിവയ്ക്ക് പകരം വികാരപരമായ പ്രതികരണം മുൻതൂക്കം നേടുന്നു. ഭയം സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയബോധമായി മാറിയാൽ, ഭരണകൂടത്തിന് ഓരോ തവണയും പുതിയ തെളിവുകൾ നൽകേണ്ട ആവശ്യമില്ല; പഴയ ഭയത്തിന്റെ ഓർമ്മ തന്നെ പുതിയ നടപടികൾക്ക് ന്യായീകരണമായി പ്രവർത്തിക്കും.
ഈ ഭയം ഒരു തലമുറയിൽ മാത്രം നിൽക്കുകയില്ല. കുടുംബങ്ങളിലൂടെയും സാമൂഹികസംഘടനകളിലൂടെയും മതസ്ഥാപനങ്ങളിലൂടെയും മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും അത് അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടാം. ഒരു കുട്ടി വളരുമ്പോൾ “നമ്മുടെ സമൂഹം എല്ലായ്പ്പോഴും സംശയിക്കപ്പെടുന്നു” എന്ന ധാരണ കൈവരിച്ചാൽ, പിന്നീട് അവന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധം അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെടും. അതുപോലെ ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിലെ ഒരു കുട്ടിയോട് “നമ്മുടെ സംസ്കാരം അപകടത്തിലാണ്” എന്ന് നിരന്തരം പറഞ്ഞാൽ, അയാളുടെ ദേശീയബോധത്തിലും മറ്റുസമൂഹങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയിലും ആ ഭയം പതിയാം. അങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണം ഒരു തലമുറയുടെ അഭിപ്രായം മാറ്റുന്നതിൽ നിന്ന് തലമുറകളുടെ രാഷ്ട്രീയ മനഃശാസ്ത്രം നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയയായി മാറുന്നു. അതിനാൽ വർഗീയതയെ പ്രതിരോധിക്കേണ്ടത് നിലവിലെ തെറ്റായ പ്രചാരണങ്ങളെ തിരുത്തുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്; കുട്ടികളിലും യുവാക്കളിലും ശാസ്ത്രീയവും ഭരണഘടനാപരവുമായ ചരിത്രബോധവും വിമർശനാത്മക ചിന്തയും വളർത്തേണ്ടതുണ്ട്.
ഇവിടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് അസാധാരണമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചരിത്രത്തെ വെറും രാജാക്കന്മാരുടെയും യുദ്ധങ്ങളുടെയും മതസംഘർഷങ്ങളുടെയും കഥയായി പഠിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം സാമൂഹിക പരിണാമത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രക്രിയയായി പഠിപ്പിക്കണം. ജനസംഖ്യാ മാറ്റങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കണം; കുടിയേറ്റത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക കാരണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കണം; മതസമൂഹങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ സഹവർത്തിത്വം പഠിക്കണം; ഭരണഘടനയുടെ രൂപീകരണവും അതിന്റെ മൂല്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് “കണക്ക് എങ്ങനെ വായിക്കണം?”, “ഒരു വാർത്തയുടെ ഉറവിടം എങ്ങനെ പരിശോധിക്കണം?”, “വ്യാജപ്രചാരണം എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം?”, “ഒരു പൊതുവാദത്തിന് തെളിവുണ്ടോ?” തുടങ്ങിയ വിമർശനാത്മക ചിന്താശേഷി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാഗമായി വളർത്തണം. കാരണം വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആയുധം അജ്ഞത മാത്രമല്ല; അർദ്ധസത്യവും തെറ്റായ വ്യാഖ്യാനവുമാണ്.
ചരിത്രത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെ എതിർക്കാൻ ചരിത്രത്തെ മറക്കണമെന്ന് പറയുന്നത് ശരിയല്ല. മറിച്ച് കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ചരിത്രബോധമാണ് ആവശ്യമായത്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം ഒരൊറ്റ മതത്തിന്റെ ചരിത്രമല്ല; പരസ്പര ഇടപെടലുകളുടെയും സംഘർഷങ്ങളുടെയും സഹകരണത്തിന്റെയും സംയോജനത്തിന്റെയും നിരന്തരമായ മാറ്റത്തിന്റെയും ചരിത്രമാണ്. ഭാഷകൾ പരസ്പരം സ്വാധീനിച്ചു, സംസ്കാരങ്ങൾ പരസ്പരം കൈമാറി, ഭക്ഷണരീതികൾ മാറി, കലാരൂപങ്ങൾ സംയോജിച്ചു, വാണിജ്യബന്ധങ്ങൾ വളർന്നു, ജനങ്ങൾ കുടിയേറി, പുതിയ സാമൂഹികരൂപങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ചരിത്രത്തെ ഈ സങ്കീർണ്ണതയിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് “നമ്മൾ” എന്നും “അവർ” എന്നും രണ്ട് ശാശ്വത സമൂഹങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് ചരിത്രത്തെ ലളിതവൽക്കരിക്കുന്നതാണ്. ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യക്കാരനെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യ കുറ്റവാളിയാക്കുന്നത് ചരിത്രമല്ല; ചരിത്രത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദുരുപയോഗമാണ്.
ഓരോ സമൂഹത്തിനും സ്വന്തം ചരിത്രസ്മൃതികളുണ്ട്. ഒരു സമൂഹം അനുഭവിച്ച അനീതികളും മറ്റൊരു സമൂഹം അനുഭവിച്ച പീഡനങ്ങളും യാഥാർഥ്യമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ദൗത്യം ഈ സ്മൃതികളെ ഇല്ലാതാക്കുകയല്ല; അവയെ പ്രതികാരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയാണ്. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ വേദന മറ്റൊരു കുടുംബത്തോടുള്ള പകയായി മാറാതിരിക്കണം. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദുരനുഭവം മറ്റൊരു സമൂഹത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ പൗരാവകാശം നിഷേധിക്കാനുള്ള കാരണം ആകരുത്. ചരിത്രസ്മൃതി നീതിയിലേക്ക് നയിക്കുമ്പോൾ അത് മനുഷ്യവൽക്കരിക്കുന്നു; പ്രതികാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുമ്പോൾ അത് സമൂഹത്തെ വീണ്ടും വിഭജിക്കുന്നു.
പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം വർധിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രശ്നം രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനത്തിലാണ്. ഭയപ്പെടുന്ന ഒരു സമൂഹം സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധികളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ പോലും “നമ്മളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ആര്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകാം. അതോടെ പൊതുനയങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക വികസനം, സാമൂഹികനീതി, പരിസ്ഥിതി, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളെക്കാൾ തിരിച്ചറിയൽ സംരക്ഷണം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാകും. ഇത് രണ്ട് സമൂഹങ്ങളെയും ഒരേപോലെ ബാധിക്കും. ഭൂരിപക്ഷം “നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയ ശക്തി സംരക്ഷിക്കുക” എന്നതിലും ന്യൂനപക്ഷം “നമ്മുടെ സുരക്ഷ സംരക്ഷിക്കുക” എന്നതിലും മാത്രം കേന്ദ്രീകരിച്ചാൽ, ജനാധിപത്യം പൊതുവായ നയചർച്ചയുടെ വേദിയാകാതെ പരസ്പരം ഭയപ്പെടുന്ന രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടായ്മകളുടെ മത്സരവേദിയായി മാറും.
ഇങ്ങനെ തുടർന്നാൽ ഒരേ ഭൂപ്രദേശത്ത് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയ ഇന്ത്യകൾ രൂപപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ഒരു ഇന്ത്യയിൽ ഭൂരിപക്ഷസമൂഹം രാജ്യം സ്വാഭാവികമായി തങ്ങളുടേതാണെന്ന് അനുഭവിക്കും; മറ്റൊരു ഇന്ത്യയിൽ ന്യൂനപക്ഷസമൂഹം രാജ്യം തങ്ങളെയും അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് നിരന്തരം പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. ഭൂപടത്തിൽ രാജ്യം ഒന്നായിരിക്കാം; പൗരത്വത്തിന്റെ അനുഭവത്തിൽ രാജ്യം രണ്ടായി പിളരാം. ഇതാണ് ഏറ്റവും അപകടകരമായ വിഭജനം. കാരണം ഇത് അതിർത്തികളിൽ കാണാനാവില്ല; ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിലാണ് അത് രൂപപ്പെടുന്നത്. ഒരു സമൂഹത്തിന് “ഇത് നമ്മുടെ രാജ്യം” എന്നും മറ്റൊരുസമൂഹത്തിന് “ഇത് നമ്മുടെ രാജ്യമാണെന്ന് തെളിയിക്കണം” എന്നും തോന്നുന്ന നിമിഷം ഭരണഘടനാപരമായ ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെ അടിത്തറയിൽ വിള്ളൽ വീഴുന്നു.
പൗരത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ ഇന്ത്യയുടെ ഫെഡറൽ ഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചും കാണണം. ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക വൈവിധ്യം സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പ്രദേശങ്ങളുടെയും പ്രത്യേക ചരിത്രങ്ങളുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കുടിയേറ്റം, ഭാഷ, അതിർത്തി, ഭൂമിയുടമസ്ഥത, ജനസംഖ്യാ ഘടന, തൊഴിൽ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത യാഥാർഥ്യങ്ങളുണ്ട്. അതിനാൽ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകപക്ഷീയമായി രൂപപ്പെടുന്ന ഒരു പൊതുവായ തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയം പ്രാദേശിക സാമൂഹിക സങ്കീർണ്ണതകളെ അവഗണിച്ചേക്കാം. കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഭരണപരമായ ഏകീകരണവും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുടെ യാഥാർഥ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം ഫെഡറൽ ജനാധിപത്യത്തിന് അനിവാര്യമാണ്. പൗരത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും സുതാര്യത, സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭരണപരമായ പങ്ക്, പ്രാദേശിക യാഥാർഥ്യങ്ങൾ, ജനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള സമതുലനം സംരക്ഷിക്കണം.
അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങളിൽ പൗരത്വപ്രശ്നത്തിന് പ്രത്യേക സങ്കീർണ്ണതയുണ്ട്. ചരിത്രപരമായ കുടിയേറ്റം, കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, ഭാഷാ-സാംസ്കാരിക തുടർച്ച, തൊഴിൽ കുടിയേറ്റം, രാഷ്ട്രീയ അതിർത്തികളുടെ മാറ്റം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ അവിടുത്തെ ജനജീവിതത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഒരു ഭൂപടത്തിലെ അതിർത്തി ഒരു ദിവസം വരച്ചതുകൊണ്ട് അതിർത്തിയുടെ ഇരുവശത്തുമുള്ള ജനങ്ങളുടെ ചരിത്രബന്ധങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല. അതിനാൽ അതിർത്തി നിയന്ത്രണവും മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ സങ്കീർണ്ണതയും തമ്മിൽ സന്തുലനം ആവശ്യമാണ്. ദേശീയ സുരക്ഷ അനിവാര്യമാണ്; എന്നാൽ ദേശീയ സുരക്ഷയുടെ പേരിൽ തലമുറകളായി അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്ന മുഴുവൻ സമൂഹങ്ങളെയും സംശയത്തിന്റെ കീഴിൽ നിർത്തുന്നത് സുരക്ഷയെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്താം.
ആഭ്യന്തര കുടിയേറ്റവും ഈ ചർച്ചയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം. ഇന്ത്യയ്ക്കകത്ത് കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾ തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, വിവാഹം, സാമ്പത്തിക അവസരങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി ഒരു സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറുന്നു. നഗരവൽക്കരണവും വ്യവസായവൽക്കരണവും ഈ പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു. ഒരു സ്ഥലത്ത് ജനിച്ചതും മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് ജീവിക്കുന്നതും ആധുനിക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ സാധാരണ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ സ്ഥിരതാമസവും ജന്മസ്ഥലവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ സംശയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാക്കുന്നത് ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക ചലനാത്മകതയുമായി തന്നെ സംഘർഷത്തിലാകും. പൗരത്വരാഷ്ട്രീയം അതിനാൽ മതപരമായ വിഭജനത്തിന് പുറമേ പ്രാദേശികവും ഭാഷാപരവുമായ വിഭജനങ്ങൾക്കും വഴിയൊരുക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.
പൗരത്വത്തിന്റെ സുരക്ഷ സാമൂഹിക ക്ഷേമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് തന്റെ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ച് നിരന്തരം ഭയമുണ്ടെങ്കിൽ, സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാനും അവകാശങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടാനും ഭരണകൂടത്തെ സമീപിക്കാനും അയാൾ മടിച്ചേക്കാം. അതോടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പദ്ധതികളിൽ നിന്ന് ആളുകൾ പുറത്താകാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കും. ഒരു പൗരന് തന്റെ രേഖകളെക്കുറിച്ച് ഭയം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ആശുപത്രിയിലോ സർക്കാർ ഓഫീസിലോ നിയമസഹായത്തിനായോ പോകാൻ പോലും ആശങ്കപ്പെടാം. അതിനാൽ പൗരത്വത്തിലെ അരക്ഷിതാവസ്ഥയ്ക്ക് പരോക്ഷമായ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ഉണ്ടാകും. പൗരത്വം സുരക്ഷിതമാകുമ്പോഴാണ് പൗരന് തന്റെ മറ്റ് അവകാശങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ ആത്മവിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നത്.
ഇതോടൊപ്പം നിയമത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനത്തിലെ അസമത്വവും നിർണായകമാണ്. ഒരേ നിയമപരമായ അവകാശം ഉണ്ടായാലും അത് പ്രയോഗിക്കാനുള്ള കഴിവ് എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയല്ല. ദരിദ്രനായ വ്യക്തിക്ക് അഭിഭാഷകനെ സമീപിക്കുക, ഓഫീസുകളിൽ പലതവണ പോകുക, രേഖകൾ ശേഖരിക്കുക, അപ്പീൽ നൽകുക തുടങ്ങിയവ വലിയ സാമ്പത്തികവും സമയപരവുമായ ഭാരമാകാം. അതിനാൽ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭരണനടപടികളിൽ സൗജന്യ നിയമസഹായം, പ്രാദേശിക സഹായകേന്ദ്രങ്ങൾ, രേഖകൾ തിരുത്താനുള്ള ലളിതമായ സംവിധാനങ്ങൾ, മനുഷ്യസൗഹൃദമായ ഭരണനടപടി എന്നിവ ഉറപ്പാക്കാതെ “നിയമപരമായ സമത്വം” യാഥാർഥ്യസമത്വമായി മാറുകയില്ല.
ഇതെല്ലാം കണക്കിലെടുത്താൽ ജനാധിപത്യ പ്രതിരോധം മൂന്നു തലങ്ങളിൽ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കേണ്ടിവരും. ഒന്നാമത്, നിയമപരമായ പ്രതിരോധം—ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങൾ, നിയമപരമായ പരിശോധന, ന്യായമായ നടപടിക്രമം, അപ്പീൽ അവകാശം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുക. രണ്ടാമത്, സാമൂഹിക പ്രതിരോധം—മതസമൂഹങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വിശ്വാസം, പൊതുവായ പൗരത്വബോധം, വർഗീയ പ്രചാരണത്തിനെതിരായ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തുക. മൂന്നാമത്, സാമ്പത്തിക പ്രതിരോധം—ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അസുരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ കുറയ്ക്കുക; തൊഴിൽ, വരുമാനം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവയെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക. ഈ മൂന്നും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കാതെ ഒന്നിനെ മാത്രം മുന്നോട്ടുവച്ചാൽ പ്രതിരോധം അപൂർണ്ണമാകും.
ഇതിനപ്പുറം ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ നൈതികതയും ആവശ്യമാണ്. എതിരാളിയെ മനുഷ്യനായി കാണാനുള്ള ശേഷി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിലനിൽക്കണം. ഒരു മതസമൂഹത്തിലെ ഓരോ വ്യക്തിയെയും അവരുടെ കൂട്ടത്തിന്റെ പേരിൽ വിലയിരുത്തരുത്. ഒരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയുടെ എല്ലാ പിന്തുണക്കാരെയും ഒരേ രീതിയിൽ കാണരുത്. ഒരു ചരിത്രസംഭവത്തിന്റെ പേരിൽ ഇന്നത്തെ തലമുറയെ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്. ഒരു വ്യാജവാർത്ത കേട്ട ഉടൻ ഒരു സമൂഹത്തെക്കുറിച്ച് പൊതുവായ നിഗമനത്തിലെത്തരുത്. ഈ അടിസ്ഥാന മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾ തകരുമ്പോഴാണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം സാമൂഹികമായി വിജയിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വർഗീയതയ്ക്കെതിരായ പോരാട്ടം നിയമപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ പോരാട്ടം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യബന്ധങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന നൈതിക പോരാട്ടവുമാണ്.
അവസാനം “രാജ്യസ്നേഹം” എന്ന പദത്തെ തന്നെ പുനർനിർവചിക്കേണ്ടിവരും. രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുക എന്നത് രാജ്യത്തിലെ എല്ലാ പൗരന്മാരെയും തുല്യമായി കാണാനുള്ള സന്നദ്ധതയാണ്. രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുക എന്നത് സർക്കാരിന്റെ എല്ലാ നടപടികളെയും പിന്തുണയ്ക്കുക എന്നല്ല; രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ മൂല്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ആവശ്യമായപ്പോൾ സർക്കാരിനെ വിമർശിക്കാനുള്ള ധൈര്യവും അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുക എന്നത് ചരിത്രത്തിലെ സ്വന്തം സമൂഹത്തിന്റെ മഹത്വം മാത്രം ഓർക്കുക എന്നല്ല; മറ്റുസമൂഹങ്ങളുടെ സംഭാവനയും അംഗീകരിക്കുക എന്നതാണ്. രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുക എന്നത് ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ അഭിമാനിക്കുക മാത്രമല്ല; ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ സുരക്ഷയെ സ്വന്തം സുരക്ഷയായി കാണുക എന്നതാണ്.
അതിനാൽ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ പോരാട്ടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം “ആരാണ് ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്നതിനെക്കാൾ വളരെ വലുതാണ്. ചോദ്യം ഇതാണ്: “ഇന്ത്യൻ എന്ന രാഷ്ട്രീയ സ്വത്വം ഭാവിയിൽ എന്തായിരിക്കും?” മതപരമായ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തിൽ നിന്ന് അത് നിർവചിക്കപ്പെടുമോ? അതോ വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളും ഭാഷകളും ജാതികളും സംസ്കാരങ്ങളും ഉള്ള മനുഷ്യർ തുല്യ അവകാശങ്ങളോടെ ജീവിക്കുന്ന ഭരണഘടനാപരമായ പൊതുസമൂഹമായി അത് തുടരുമോ? ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പൗരത്വം സംശയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മറ്റൊരു സമൂഹത്തിന്റെ പൗരത്വവും യഥാർത്ഥത്തിൽ സുരക്ഷിതമല്ല. കാരണം അവകാശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം ഒരിക്കൽ ദുർബലപ്പെടുത്തിയാൽ അതിന്റെ പരിധി എവിടെ അവസാനിക്കും എന്ന് മുൻകൂട്ടി പറയാനാവില്ല.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഒരു സമൂഹത്തെ രക്ഷിക്കുന്നതല്ല; പൗരത്വത്തിന്റെ ആശയത്തെ രക്ഷിക്കുകയാണ്. മതനിരപേക്ഷതയെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് മതത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല; മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ പേരിൽ പൗരാവകാശം തരംതിരിക്കപ്പെടാതിരിക്കാൻ സംരക്ഷണം നൽകുകയാണ്. ജനാധിപത്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ മാത്രം സംരക്ഷിക്കുക എന്നതല്ല; ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ അധികാരത്തിന് പരിധിയിടുകയും ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ അവകാശത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഭരണകൂടത്തെ ഉത്തരവാദിത്തപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുകയാണ്. ദേശീയ ഐക്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് എല്ലാവരെയും ഒരേ തിരിച്ചറിയലിലേക്ക് ചുരുക്കുക എന്നതല്ല; വ്യത്യാസങ്ങളോടുകൂടി എല്ലാവർക്കും തുല്യമായി ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയസ്ഥലം സംരക്ഷിക്കുകയാണ്.
അവസാനം ഒരു കാര്യമാണ് നിർണായകം: ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിലെ ഭൂരിപക്ഷം എത്ര ശക്തമാണെന്നതിൽ അല്ല; അതിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ ന്യൂനപക്ഷത്തിനുപോലും “ഞാൻ ഇവിടെ അന്യനല്ല; ഈ രാജ്യം എന്റേതുമാണ്; ഈ ഭരണഘടന എന്റെയുംതാണ്” എന്ന് ഭയമില്ലാതെ പറയാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്.
ആ ബോധം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ഇന്ത്യ ഒരു ഭരണകൂടം മാത്രമല്ല—ഒരു റിപ്പബ്ലിക്കാണ്. ആ ബോധം തകരുന്ന നിമിഷം, ഭരണഘടനയുടെ അക്ഷരങ്ങൾ നിലനിന്നാലും റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ആത്മാവ് ദുർബലമാകാൻ തുടങ്ങും.
പൗരത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി പുനർനിർവചിക്കുന്ന പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചാൽ, അതിന്റെ ലക്ഷ്യം വെറും ആരെ പൗരനായി അംഗീകരിക്കണം എന്ന ചോദ്യത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ലെന്ന് കാണാം. അതിനപ്പുറം “ഈ രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമസ്ഥത ആരുടേതാണ്?” എന്ന സാംസ്കാരിക ചോദ്യമാണ് ഉയർത്തപ്പെടുന്നത്. നിയമപരമായി ഒരു രാജ്യത്തിനും വ്യക്തിഗത ഉടമസ്ഥരില്ല; റിപ്പബ്ലിക്കിൽ പരമാധികാരം ജനങ്ങളുടേതാണ്. എന്നാൽ ഒരു പ്രത്യേക മത-സാംസ്കാരിക സമൂഹം രാജ്യത്തിന്റെ “സ്വാഭാവിക ഉടമ” എന്ന പ്രതീതി രാഷ്ട്രീയമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, മറ്റുസമൂഹങ്ങൾ നിയമപരമായി പൗരന്മാരായിരുന്നാലും സാംസ്കാരികമായി “അതിഥികൾ” എന്ന നിലയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ഇതാണ് പൗരത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ രൂപാന്തരം. പൗരത്വം നിയമപരമായ അംഗത്വത്തിൽ നിന്ന് സാംസ്കാരിക ഉടമസ്ഥതയിലേക്ക് മാറുമ്പോൾ, സമത്വത്തിന്റെ തത്വം അകത്തുനിന്ന് ദുർബലമാകുന്നു.
ഇത്തരം രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പലപ്പോഴും “ആരാണ് യഥാർത്ഥ സ്വദേശി?” എന്ന ചോദ്യം ഉയരും. എന്നാൽ മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ജനസംഖ്യകൾ നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുകയും കലരുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രവും കുടിയേറ്റങ്ങളുടെയും വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുടെയും സാംസ്കാരിക കൈമാറ്റങ്ങളുടെയും രാഷ്ട്രീയ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെയും ജനസംഖ്യാ ചലനങ്ങളുടെയും ദീർഘമായ ചരിത്രമാണ്. അതിനാൽ ഒരു ആധുനിക പൗരന്റെ രാഷ്ട്രീയ അവകാശം അയാളുടെ പൂർവികർ എത്ര ആയിരം വർഷം മുമ്പ് എവിടെയായിരുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ച് നിർണ്ണയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായും ജനാധിപത്യപരമായും ദുർബലമാണ്. പൗരത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാകേണ്ടത് പുരാതനത്വമല്ല; ഭരണഘടനാപരമായ അംഗത്വമാണ്. “ഞങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥ ജനങ്ങൾ” എന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷ എപ്പോഴും മറ്റൊരാളെ “പിന്നീട് വന്നവൻ” എന്ന് നിർവചിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഈ “പിന്നീട് വന്നവൻ” എന്ന വിഭാഗം ചരിത്രത്തിൽ ഒരിക്കലും സ്ഥിരമല്ല; ഇന്ന് ഒരാളെ പുറത്തുകാരനാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം നാളെ മറ്റൊരാളെ അതേ സ്ഥാനത്ത് നിർത്താം.
പൗരത്വം വംശാവലിയുമായി അമിതമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ആധുനിക ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം തന്നെ മാറുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയുടെ അവകാശം അവന്റെ ജനനത്തിലും നിയമപരമായ പദവിയിലും ഭരണഘടനാപരമായ അംഗത്വത്തിലുമാണ് അധിഷ്ഠിതമാകേണ്ടത്; അവന്റെ കുടുംബവംശത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ശുദ്ധിയിലല്ല. “നിങ്ങളുടെ പൂർവികർ ആരായിരുന്നു?” എന്ന ചോദ്യം ചരിത്രഗവേഷണത്തിന് പ്രസക്തമായിരിക്കാം; എന്നാൽ “അതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് എത്രത്തോളം അവകാശമുണ്ട്?” എന്ന ചോദ്യമായി അത് മാറുമ്പോൾ വംശീയ പൗരത്വത്തിന്റെ ആശയം വളരുന്നു. ഇതിന്റെ അന്തിമരൂപം അപകടകരമാണ്: ചിലർ “സ്വാഭാവിക പൗരന്മാർ”, മറ്റുചിലർ “വംശപരമായി സംശയിക്കപ്പെടേണ്ടവർ” എന്നിങ്ങനെ പിരിയുന്നു. ആധുനിക റിപ്പബ്ലിക്ക് ഈ വംശാവലി അടിസ്ഥാനമാക്കിയ പടിവാതിലുകളെ നിരസിച്ചുകൊണ്ടാണ് രൂപപ്പെട്ടത്.
പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭരണപരമായ ചർച്ചകളിൽ “രേഖ”യ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. എന്നാൽ രേഖയും സാക്ഷ്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കണം. ഒരു ഔദ്യോഗിക രേഖ ഒരു വ്യക്തിയുടെ അവസ്ഥ തെളിയിക്കുന്ന ശക്തമായ തെളിവായിരിക്കാം; പക്ഷേ രേഖയില്ലാത്തത് അവസ്ഥ ഇല്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തിന് രേഖകളേക്കാൾ പഴക്കമുണ്ടാകാം. കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, സാമൂഹിക അംഗീകാരം, വിദ്യാഭ്യാസരേഖകൾ, തൊഴിൽരേഖകൾ, താമസചരിത്രം, പ്രാദേശിക സാക്ഷ്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ പലതരത്തിലുള്ള തെളിവുകളാണ്. അതിനാൽ പൗരത്വത്തെ ഒരു രേഖാപരമായ ഏകസത്യത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നത് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയെ ഭരണപരമായ ചുരുക്കപ്പട്ടികയാക്കി മാറ്റുന്നതാണ്.
ഇവിടെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനചോദ്യം ഉയരുന്നു: ഭരണകൂടം തന്നെ രേഖകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും സൂക്ഷിക്കുകയും പുതുക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, രേഖയിലെ ഓരോ പിഴവിനും പൗരൻ മാത്രം ഉത്തരവാദിയാകുന്നത് എങ്ങനെ നീതിയാകും? ഒരു ജനനരേഖ സമയത്ത് തയ്യാറാക്കിയില്ലെങ്കിൽ, ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ പേര് തെറ്റായി രേഖപ്പെടുത്തിയാൽ, ഒരു പഴയ രേഖയിൽ അക്ഷരപ്പിശക് വന്നാൽ, ഒരു ഗ്രാമത്തിന്റെ അതിർത്തി മാറിയതോടെ വിലാസം മാറിയാൽ—ഇവയിൽ പലതും വ്യക്തിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിന് പുറത്തുള്ള കാര്യങ്ങളാണ്. ഭരണപരമായ പരാജയത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാരം പൗരന്റെ മേൽ ചുമത്തുന്ന സംവിധാനം നീതിപൂർണമല്ല. ഒരു ജനാധിപത്യ ഭരണസംവിധാനം സ്വന്തം രേഖാപരമായ പിഴവുകൾ തിരുത്താനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തവും ഏറ്റെടുക്കണം.
പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായ നീതിന്യായപരമായ പരിശോധന ലഭിക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടുതന്നെ നിർണായകമാണ്. ഭരണകൂടം തന്നെ സംശയിക്കുകയും ഭരണകൂടം തന്നെ പരിശോധിക്കുകയും ഭരണകൂടം തന്നെ അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സംവിധാനം അധികാരത്തിന്റെ അമിത കേന്ദ്രീകരണത്തിലേക്ക് നയിക്കാം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ പൗരത്വത്തെ ബാധിക്കുന്ന നിർണായക തീരുമാനത്തിന് ഭരണകൂടത്തിന് പുറത്തുള്ള സ്വതന്ത്രമായ പരിശോധന ആവശ്യമാണ്. ന്യായമായ നടപടിക്രമം എന്നത് നിയമത്തിന്റെ ഒരു സാങ്കേതിക വാക്കല്ല; അത് പൗരന്റെ രാഷ്ട്രീയ അസ്തിത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു അടിസ്ഥാന സുരക്ഷയാണ്. തീരുമാനത്തിന് കാരണം അറിയാനുള്ള അവകാശം, മറുപടി നൽകാനുള്ള അവസരം, തെളിവുകൾ പരിശോധിക്കാനുള്ള അവസരം, നിയമസഹായം നേടാനുള്ള അവസരം, അപ്പീൽ ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം തുടങ്ങിയവ ഇല്ലെങ്കിൽ പൗരത്വം ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഏകപക്ഷീയമായ തീരുമാനത്തിന് വിധേയമാകാം.
ഇതോടെ പ്രശ്നം വ്യക്തിയുടെ പൗരത്വത്തിൽ നിന്ന് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനങ്ങൾ, നീതിന്യായസ്ഥാപനങ്ങൾ, ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ, മനുഷ്യാവകാശ സ്ഥാപനങ്ങൾ, മാധ്യമങ്ങൾ, സർവകലാശാലകൾ, ഗവേഷണസ്ഥാപനങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദങ്ങൾ കൂടുതൽ അപകടകരമാകും. കാരണം പൗരന്റെ സംരക്ഷണം ഒരു വ്യക്തിയുടെ നല്ല മനസ്സിൽ ആശ്രയിക്കരുത്; സ്ഥാപനപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും പരസ്പര പരിശോധനകളും അതിനെ ഉറപ്പാക്കണം. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സുരക്ഷ ശക്തനായ നേതാവിൽ അല്ല, ശക്തമായ സ്ഥാപനങ്ങളിലാണ്.
ഭൂരിപക്ഷം നേടിയ സർക്കാർ തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ജനവിധിയെ എല്ലാ സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അനുമതിയായി കാണാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ “തുലാഭാരം” നഷ്ടപ്പെടുന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിന് വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്; എന്നാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഭൂരിപക്ഷം ഭരണഘടനാപരമായ പരിധികളെ മറികടക്കാനുള്ള ലൈസൻസ് അല്ല. ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യത്തിൽ അധികാരം വിഭജിക്കപ്പെടുകയും പരസ്പരം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയും വേണം. പൗരത്വം പോലുള്ള അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങളിൽ ഈ നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമായിരിക്കണം. കാരണം ഒരിക്കൽ ഒരു പൗരന്റെ അവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ അത് പിന്നീട് പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടായേക്കാം.
പൗരത്വവും ദേശീയ തിരിച്ചറിയലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ മറ്റൊരു രൂപം കാണാം. ഒരു വലിയ ജനവിഭാഗത്തെ “നമ്മൾ” എന്ന തിരിച്ചറിയലിൽ ഏകീകരിക്കുകയും മറ്റൊരു വിഭാഗത്തെ “അവർ” എന്ന തിരിച്ചറിയലിൽ വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മത്സരത്തെ നയപരമായ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയൽ മത്സരമാക്കി മാറ്റാം. അപ്പോൾ തൊഴിലവസരങ്ങൾ, വിലക്കയറ്റം, പൊതുസേവനങ്ങൾ, ഭരണക്ഷമത, അഴിമതി, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. വോട്ടർ ഒരു നയത്തെ വിലയിരുത്തുന്ന പൗരനിൽ നിന്ന് “സ്വന്തം സമൂഹത്തിന്റെ സംരക്ഷകനായി” മാറുന്നു. ഈ മാറ്റം ജനാധിപത്യ ചർച്ചയുടെ ഗുണനിലവാരം കുറയ്ക്കുന്നു.
ഭൂരിപക്ഷസമൂഹം സ്വാഭാവികമായി ഒരൊറ്റ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗമല്ല. അതിനകത്തും വർഗീയവും സാമ്പത്തികവും പ്രാദേശികവും ജാതിപരവും തൊഴിൽപരവുമായ നിരവധി വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ പേരിൽ ഈ വ്യത്യാസങ്ങളെ താൽക്കാലികമായി മറച്ചുവയ്ക്കാൻ കഴിയും. വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളുള്ള ആളുകളെ ഒരു പൊതുവായ മതപരമായ രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയലിൽ ഏകീകരിക്കുകയാണ് ഭൂരിപക്ഷവാദ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ശക്തി. എന്നാൽ ആ ഏകീകരണം നിലനിർത്താൻ ഒരു സ്ഥിരമായ “മറ്റവൻ” ആവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സാന്നിധ്യം പലപ്പോഴും ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഏകീകരണത്തിന് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഇവിടെയാണ് വർഗപരമായ വിശകലനം വീണ്ടും പ്രസക്തമാകുന്നത്. ഒരേ മതസമൂഹത്തിനകത്ത് തന്നെ വലിയ സമ്പന്നനും ദരിദ്രനും ഉണ്ടാകും. വ്യവസായിയും തൊഴിലാളിയും ഒരേ മതക്കാരായിരിക്കാം; ഭൂമിയുടമയും കർഷക തൊഴിലാളിയും ഒരേ മതക്കാരായിരിക്കാം. എന്നാൽ മതപരമായ ഏകീകരണം ഈ ആന്തരിക വർഗവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ മറയ്ക്കുന്നു. ദരിദ്രനും സമ്പന്നനും ഒരേ “മതസമൂഹത്തിന്റെ താൽപര്യം” എന്ന പേരിൽ ഒന്നിക്കുമ്പോൾ, സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ വ്യത്യാസങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇതിന് മറുവശത്തും സമാനമായ പ്രശ്നമുണ്ട്: ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിനകത്തും വർഗീയ അസമത്വമുണ്ട്. അതിനാൽ ഒരു പുരോഗമന രാഷ്ട്രീയം മതസമൂഹങ്ങളുടെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കുമ്പോഴും അവയ്ക്കകത്തെ വർഗീയ അസമത്വങ്ങളെയും ചോദ്യം ചെയ്യണം. മതപരമായ സമത്വവും സാമ്പത്തിക നീതിയും പരസ്പരം വിരുദ്ധമല്ല; അവ പരസ്പരം പൂരിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.
ന്യൂനപക്ഷസമൂഹം ഭീഷണിയിലാണെന്ന് അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതികരണം സ്വാഭാവികമായി പ്രതിരോധാത്മകമാകാം. എന്നാൽ അത് സ്ഥിരമായി മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുങ്ങിയാൽ മറ്റൊരു കുടുക്ക് രൂപപ്പെടും. സമൂഹത്തിനകത്തെ സ്ത്രീകളുടെ അവകാശം, തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശം, ദരിദ്രരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, ശാസ്ത്രീയബോധം, ലിംഗസമത്വം തുടങ്ങിയവ പിന്നിലേക്ക് പോകാം. അതിനാൽ ന്യൂനപക്ഷത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിനകത്തെ ജനാധിപത്യത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതായിരിക്കണം. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പുറത്തുനിന്നുള്ള അടിച്ചമർത്തലിനെ എതിർക്കുന്നതോടൊപ്പം അതിനകത്തെ അധികാരബന്ധങ്ങളെയും വിമർശിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം നിലനിർത്തണം.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ മതനിരപേക്ഷതയുടെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷ ഭൂരിപക്ഷ മതത്തെ വിമർശിക്കുമ്പോൾ മാത്രമല്ല; ന്യൂനപക്ഷ മതസമൂഹത്തിനകത്തെ അനീതികളെ വിമർശിക്കുമ്പോഴും ഒരേ ജനാധിപത്യ മാനദണ്ഡം പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ആ സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ സാമൂഹികപ്രവർത്തനങ്ങളെയും വിമർശനാതീതമാക്കുക എന്നല്ല. വ്യക്തിയുടെ മതസ്വാതന്ത്ര്യവും വ്യക്തിയുടെ സ്വതന്ത്രചിന്തയും ഒരുപോലെ സംരക്ഷിക്കണം. അപ്പോഴാണ് മതനിരപേക്ഷത ഒരു രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടുകെട്ടല്ലാതെ ഒരു സർവസാധാരണ ജനാധിപത്യ തത്വമായി നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഇതെല്ലാം ചേർത്തുനോക്കുമ്പോൾ വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ പരാജയപ്പെടുത്താനുള്ള കേന്ദ്ര തന്ത്രം “ഭയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തോടെ” മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുകയാണ്. ജനങ്ങളുടെ ഭയം നിഷേധിക്കരുത്; അതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം അന്വേഷിക്കണം. തൊഴിലില്ലായ്മ യഥാർത്ഥമാണെങ്കിൽ അതിന് പരിഹാരം വേണം. സാമ്പത്തിക അസുരക്ഷ യഥാർത്ഥമാണെങ്കിൽ സാമൂഹികസുരക്ഷ വേണം. കുടിയേറ്റം ഒരു പ്രശ്നമാണെങ്കിൽ മനുഷ്യാവകാശവും ദേശീയ താൽപര്യവും സംരക്ഷിക്കുന്ന നയം വേണം. അതിർത്തിസുരക്ഷ ആവശ്യമാണ് എങ്കിൽ അത് നിയമപരമായും സുതാര്യമായും നടപ്പാക്കണം. രേഖകളിൽ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ അവ തിരുത്താനുള്ള മനുഷ്യസൗഹൃദ സംവിധാനം വേണം. യഥാർത്ഥ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥ പരിഹാരം നൽകുമ്പോൾ കൃത്രിമ ശത്രുവിന്റെ രാഷ്ട്രീയശക്തി കുറയും.
ഇതിനൊപ്പം രാഷ്ട്രീയ ആശയവിനിമയത്തിന്റെ രീതിയും മാറണം. ദീർഘമായ സങ്കീർണ്ണമായ വാദങ്ങൾ മാത്രം ജനങ്ങളിലെത്തണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് സത്യത്തെ ലളിതമായി, എന്നാൽ വളച്ചൊടിക്കാതെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷ ആവശ്യമാണ്. “നിന്റെ ജോലി മറ്റൊരു മതക്കാരൻ എടുത്തിട്ടില്ല; നിനക്ക് മതിയായ തൊഴിലവസരം സൃഷ്ടിക്കാത്ത സാമ്പത്തിക നയമാണ് പ്രശ്നം.” “നിന്റെ പൗരത്വം നിന്റെ മതം തീരുമാനിക്കുന്നില്ല; ഭരണഘടനയാണ് അത് സംരക്ഷിക്കുന്നത്.” “നിന്റെ സുരക്ഷ മറ്റൊരാളുടെ അവകാശം കുറച്ചാൽ മാത്രമേ വർധിക്കൂ എന്നത് തെറ്റായ ധാരണയാണ്.” “ഒരു വ്യക്തിയുടെ കുറ്റം ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ കുറ്റമല്ല.” ഇത്തരം ലളിതവും ആവർത്തിക്കാവുന്നതുമായ ജനാധിപത്യ സന്ദേശങ്ങൾ വർഗീയ പ്രചാരണത്തിന്റെ ലളിതമായ ഭാഷയെ നേരിടാൻ ആവശ്യമാണ്.
മാധ്യമങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേക ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. ഒരു സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാർത്ത റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ ആ സമൂഹത്തെ പൊതുവായി സംശയിക്കുന്ന രീതിയിലുള്ള ഭാഷ ഒഴിവാക്കണം. ഒരു കുറ്റകൃത്യത്തിന്റെ വാർത്തയിൽ കുറ്റാരോപിതന്റെ മതം വാർത്തയ്ക്ക് യഥാർത്ഥ പ്രസക്തിയില്ലെങ്കിൽ അതിനെ അനാവശ്യമായി മുൻനിരയിൽ കൊണ്ടുവരേണ്ടതില്ല. ഒരു ജനസംഖ്യാ കണക്കിനെ രാഷ്ട്രീയ ഭീതിയായി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ പശ്ചാത്തലം നൽകണം. വാർത്തയുടെ വസ്തുതയും അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതവും രണ്ടും പരിഗണിക്കേണ്ടതാണ്. മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്; എന്നാൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടൊപ്പം വസ്തുതാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തവും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തവും നിലനിൽക്കണം.
സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളുടെ കാലത്ത് ഓരോ പൗരനും ഒരു ചെറിയ മാധ്യമപ്രവർത്തകനായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ വർഗീയപ്രചാരണം തടയുന്നതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങളിൽ മാത്രം നിർത്താനാവില്ല. ഒരു സന്ദേശം പങ്കുവയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അതിന്റെ ഉറവിടം പരിശോധിക്കുക, പഴയ ചിത്രങ്ങൾ പുതിയ സംഭവങ്ങളായി പ്രചരിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുക, കണക്കുകളുടെ ഉറവിടം ചോദിക്കുക, ഒരു വ്യക്തിയുടെ പ്രവൃത്തിയെ മുഴുവൻ സമൂഹത്തിലേക്ക് പൊതുവാക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുക തുടങ്ങിയ ലളിതമായ ശീലങ്ങൾ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രതിരോധശേഷി വർധിപ്പിക്കും. ശാസ്ത്രീയബോധം ലബോറട്ടറിയിൽ മാത്രം ആവശ്യമുള്ളതല്ല; പൊതുജീവിതത്തിലും അത് ആവശ്യമാണ്.
ഇവിടെ ശാസ്ത്രീയബോധത്തിന്റെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥവും ഉണ്ട്. ശാസ്ത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് അസാധാരണമായ അവകാശവാദങ്ങൾക്ക് അസാധാരണമായ തെളിവ് ആവശ്യമാണ് എന്നതാണ്. “ഒരു സമൂഹം മുഴുവൻ രാജ്യവിരുദ്ധരാണ്”, “ഒരു മതസമൂഹം രഹസ്യമായി ജനസംഖ്യ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു”, “ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗം രാജ്യത്തെ കീഴടക്കാൻ പദ്ധതിയിടുന്നു” തുടങ്ങിയ വലിയ അവകാശവാദങ്ങൾക്ക് വലിയ തെളിവ് ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ വർഗീയപ്രചാരണത്തിൽ പലപ്പോഴും വ്യക്തിഗത സംഭവങ്ങളെ പൊതുവായ തെളിവായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രീയ ചിന്ത ഈ തെറ്റായ പൊതുവൽക്കരണത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഒരു സംഭവം ഒരു പ്രവണതയല്ല; ഒരു വ്യക്തി ഒരു സമൂഹമല്ല; ഒരു കണക്ക് ഒരു കാരണവ്യാഖ്യാനം തന്നെയല്ല. ഈ അടിസ്ഥാന ബൗദ്ധിക ശീലങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ വർഗീയതയ്ക്കെതിരായ ശക്തമായ പ്രതിരോധമാണ്.
ഇവിടെ എത്തുമ്പോൾ പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള മുഴുവൻ പ്രശ്നവും ഒരു വലിയ ചാക്രിക പ്രക്രിയയായി കാണാം: യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക അസുരക്ഷ → അതിന് ലളിതമായ വർഗീയ വ്യാഖ്യാനം → ഒരു കൃത്രിമ ശത്രുവിന്റെ നിർമ്മാണം → ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ഭയവും ന്യൂനപക്ഷത്തിൽ അരക്ഷിതാവസ്ഥയും → തിരിച്ചറിയൽ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഏകീകരണം → ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരവിപുലീകരണം → പൗരത്വത്തിന്റെ കൂടുതൽ നിയന്ത്രണം → കൂടുതൽ ഭയം → വീണ്ടും കൂടുതൽ വർഗീയ ഏകീകരണം.
ഈ ചക്രം തകർക്കാൻ അതിന്റെ എല്ലാ കണ്ണികളിലും ഒരേസമയം ഇടപെടണം. സാമ്പത്തിക അസുരക്ഷയ്ക്ക് സാമൂഹികനീതി, വ്യാജപ്രചാരണത്തിന് ശാസ്ത്രീയബോധം, വർഗീയ ഭയത്തിന് ഭരണഘടനാപരമായ പൗരത്വം, അധികാരസങ്കേന്ദ്രീകരണത്തിന് സ്ഥാപനപരമായ നിയന്ത്രണം, സാമൂഹിക വിഭജനത്തിന് പൊതുവായ വർഗീയ-പൗര ഐക്യം, രേഖാപരമായ അനിശ്ചിതത്വത്തിന് ന്യായമായ നടപടിക്രമം—ഇവയെല്ലാം ചേർന്നുള്ള ഒരു സമഗ്രമായ ജനാധിപത്യ പ്രതിരോധമാണ് ആവശ്യമായത്.
അവസാനം ജനങ്ങളോട് പറയേണ്ട സന്ദേശം വളരെ ലളിതമായിരിക്കണം: നിന്റെ അയൽവാസിയുടെ മതം നിന്റെ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ കാരണം അല്ല. നിന്റെ സഹപൗരന്റെ പൗരത്വം നിന്റെ പൗരത്വത്തെ കുറയ്ക്കുന്നില്ല. മറ്റൊരാളുടെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് നിന്റെ അവകാശത്തിന്റെ നഷ്ടമല്ല. ഭരണഘടന എല്ലാവർക്കും സംരക്ഷണം നൽകുന്നതിനാലാണ് അത് നിനക്കും സംരക്ഷണം നൽകുന്നത്.
ഇതാണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള കള്ളത്തെ തകർക്കുന്ന വാദം. കാരണം വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം എല്ലായ്പ്പോഴും പറയുന്നത് “അവരുടെ അവകാശം = നിങ്ങളുടെ നഷ്ടം” എന്നാണ്. ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയം പറയേണ്ടത് “അവകാശം പങ്കിട്ടാൽ അത് കുറയുന്നില്ല; സംരക്ഷിച്ചാൽ അത് എല്ലാവർക്കും ശക്തമാകുന്നു” എന്നതാണ്.
പൗരത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ പൂജ്യം-തുക മത്സരമല്ല. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ വിജയം മറ്റൊരു സമൂഹത്തിന്റെ തോൽവിയാകേണ്ടതില്ല. യഥാർത്ഥ ജനാധിപത്യത്തിൽ ഒരാളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം മറ്റൊരാളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഭീഷണിയല്ല; മറിച്ച് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പൊതുവായ സുരക്ഷയാണ്.
പൗരത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കുന്ന പ്രക്രിയയുടെ മറ്റൊരു ആഴത്തിലുള്ള വശം ഭരണപരമായ തിരിച്ചറിയലിനെ സാമൂഹിക നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഉപാധിയാക്കി മാറ്റാനുള്ള സാധ്യതയാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിന് പൗരന്മാരെ തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്; അത് ഭരണത്തിന്റെ അനിവാര്യ ഘടകമാണ്. എന്നാൽ തിരിച്ചറിയൽ സംവിധാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പൗരന്റെ അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പൗരനെ നിരന്തരം പരിശോധിക്കുകയും വർഗീകരിക്കുകയും സംശയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സംവിധാനമായി മാറുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വഭാവം മാറുന്നു. “നിങ്ങൾ ആരാണ്?” എന്ന ഭരണപരമായ ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് “നിങ്ങൾ ഏത് വിഭാഗത്തിലാണ്?”, “നിങ്ങളുടെ വിശ്വസ്തത എത്രത്തോളം അംഗീകരിക്കാവുന്നതാണ്?”, “നിങ്ങളുടെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം സംശയാസ്പദമാണോ?” എന്ന രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന നിമിഷത്തിലാണ് അപകടം ആരംഭിക്കുന്നത്. തിരിച്ചറിയൽ ഭരണത്തിന്റെ ഉപകരണമാകാം; എന്നാൽ തിരിച്ചറിയൽ തന്നെയാണ് പൗരന്റെ രാഷ്ട്രീയ മൂല്യം നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഉപാധിയാകരുത്. ആ അതിർത്തി മങ്ങുമ്പോൾ, പൗരത്വത്തിന്റെ ഭരണപരമായ സംവിധാനങ്ങൾ സാമൂഹിക നിയന്ത്രണത്തിന്റെ സംവിധാനങ്ങളായി മാറാൻ കഴിയും.
ആധുനിക ഭരണകൂടങ്ങൾ ജനങ്ങളെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളായി വർഗീകരിക്കുന്നു. ഇത് ഭരണപരമായി ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ ഓരോ വർഗീകരണത്തിനും ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതമുണ്ട്. “പൗരൻ”, “അപൗരൻ”, “താമസക്കാരൻ”, “കുടിയേറ്റക്കാരൻ”, “അനധികൃതൻ”, “സംശയിക്കപ്പെടുന്ന വ്യക്തി” തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങൾ വെറും ഭരണപരമായ പദങ്ങൾ മാത്രമല്ല; അവ വ്യക്തിയുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനത്തെയും ബാധിക്കുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയെ ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയാൽ അയാളുടെ അവകാശങ്ങളും അവസരങ്ങളും സാമൂഹിക അംഗീകാരവും മാറാം. അതുകൊണ്ട് വർഗീകരണം നിഷ്പക്ഷമായ സാങ്കേതികപ്രക്രിയയല്ല; അത് അധികാരത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്. ആരെയാണ് ഏത് വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത്, ആരാണ് ആ വിഭാഗം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്, അതിനെതിരെ വ്യക്തിക്ക് എന്ത് പരിഹാരമുണ്ട് എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ ജനാധിപത്യപരമായി പരിശോധിക്കണം.
പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംവിധാനങ്ങളിൽ “സംശയാസ്പദൻ” എന്ന വിഭാഗം രൂപപ്പെടുന്നത് പ്രത്യേകമായി അപകടകരമാണ്. കുറ്റം തെളിയിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു വ്യക്തി കുറ്റവാളിയല്ലാത്തതുപോലെ, പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം തെളിയിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു വ്യക്തിയെ പൗരത്വരഹിതനായി കാണാനാവില്ല. സംശയം ഒരു വസ്തുതയല്ല. അത് കൂടുതൽ പരിശോധന ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു അവസ്ഥ മാത്രമാണ്. എന്നാൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഭാഷയിലും മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഷയിലും സാമൂഹികബോധത്തിലും “സംശയിക്കപ്പെടുന്നു” എന്നത് ക്രമേണ “തീർച്ചയായും തെറ്റുണ്ട്” എന്ന അർത്ഥം കൈവരിച്ചാൽ നീതിയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വം തകരുന്നു. അതുകൊണ്ട് സംശയവും തെളിവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പൗരത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ പ്രത്യേക കർശനതയോടെ സംരക്ഷിക്കണം.
ഒരു വ്യക്തിക്കെതിരെ അന്തിമ നിയമതീരുമാനം ഉണ്ടാകുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ശിക്ഷ ലഭിക്കാം. സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിലെ അപവാദം, അയൽവാസികളുടെ സംശയം, തൊഴിൽസ്ഥലത്തെ വിവേചനം, സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളിലെ അകലം, രാഷ്ട്രീയ ഒറ്റപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയിലൂടെ നിയമത്തിന് മുമ്പുള്ള ഒരു സാമൂഹിക ശിക്ഷ രൂപപ്പെടാം. പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം പൊതുവിൽ പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഈ സാമൂഹിക ശിക്ഷ കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു. അതിനാൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ നിയമപരമായ പദവി സംബന്ധിച്ച വിവരം എങ്ങനെ പൊതുജനങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതും ജനാധിപത്യപരമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഒരു സമൂഹത്തോട് നിരന്തരം “നിങ്ങൾ രാജ്യത്തോടുള്ള വിശ്വസ്തത തെളിയിക്കുക” എന്ന് പറയുന്നത് അതിനെ സ്ഥിരമായി പ്രതിരോധസ്ഥാനത്ത് നിർത്തുന്നു. അവർ എന്ത് ചെയ്താലും അവരുടെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥം വിശദീകരിക്കേണ്ടിവരും. ദേശീയപതാക ഉയർത്തിയാൽ “ദേശസ്നേഹം തെളിയിക്കുന്നു”; ഉയർത്തിയില്ലെങ്കിൽ “ദേശസ്നേഹം സംശയകരം”; സൈനികരെ പിന്തുണച്ചാൽ “വിശ്വസ്തത തെളിയിക്കുന്നു”; സർക്കാരിന്റെ യുദ്ധനയത്തെ വിമർശിച്ചാൽ “രാജ്യവിരുദ്ധത”; ഭരണകൂടത്തെ പിന്തുണച്ചാൽ “അംഗീകാരം”; എതിർത്താൽ “സംശയം”. ഇങ്ങനെ ഒരേ സമൂഹത്തിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് സാധാരണ പൗരന്മാരെക്കാൾ കൂടുതൽ ദേശീയതാ പരീക്ഷകൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്നു. ഇത് തുല്യ പൗരത്വത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറയെ തന്നെ തകർക്കുന്നു.
ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് അവരുടെ ദേശീയത സാധാരണയായി സ്വയംസിദ്ധമായ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടാം. അവർക്ക് രാജ്യസ്നേഹം തെളിയിക്കാനുള്ള പ്രത്യേക പരിശോധന ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല. ഈ അസമമായ സാമൂഹിക പ്രതീക്ഷയാണ് യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം. ഒരേ ഭരണഘടനയുടെ കീഴിൽ നിയമപരമായി തുല്യരായ രണ്ടുപേർ സാമൂഹികമായി തുല്യമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഭരണഘടനാപരമായ പൗരത്വത്തിന്റെ ആത്മാവ് ദുർബലമാകുന്നു. അതിനാൽ മതനിരപേക്ഷതയുടെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷ നിയമത്തിലെ വിവേചനം ഒഴിവാക്കുന്നതിൽ മാത്രം അല്ല; ദേശീയത അനുഭവിക്കുന്നതിലും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിലും തുല്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിലാണ്.
ഇവിടെ മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ തെറ്റിദ്ധാരണയും ഒഴിവാക്കണം. ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിലെ എല്ലാവരും വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു എന്ന് കരുതുന്നത് തെറ്റാണ്. അതുപോലെ ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിലെ എല്ലാവരും മതനിരപേക്ഷ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു എന്നും കരുതാനാവില്ല. ഓരോ സമൂഹത്തിനകത്തും വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയ പ്രവണതകളുണ്ട്. അതിനാൽ മതസമൂഹങ്ങളെ ഏകീകൃത രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തികളായി കാണുന്നത് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തന്നെ രീതിയെ പുനരാവിഷ്കരിക്കുകയാണ്. ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയം വ്യക്തികളെയും വർഗങ്ങളെയും സാമൂഹിക താൽപര്യങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി വിശകലനം ചെയ്യണം. മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനെ മാത്രം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക മാനദണ്ഡമാക്കരുത്.
ഒരു വ്യക്തി ഒരേസമയം പല സാമൂഹിക ഘടനകളുടെ ഭാഗമാണ്. മതം, വർഗ്ഗം, ജാതി, ഭാഷ, ലിംഗം, പ്രദേശം, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി എന്നിവ അവന്റെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ മതം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് വിശകലനം ചെയ്യുന്നതും അപൂർണ്ണമാണ്. ഒരു ദരിദ്ര ന്യൂനപക്ഷ തൊഴിലാളിയുടെ അനുഭവം സമ്പന്ന ന്യൂനപക്ഷ വ്യവസായിയുടെ അനുഭവത്തോട് ഒരുപോലെയല്ല. അതുപോലെ ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിലെ ദരിദ്ര തൊഴിലാളിയുടെ പ്രശ്നങ്ങളും സമ്പന്നരുടെ പ്രശ്നങ്ങളും ഒരുപോലെയല്ല. മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ ചില പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ അനുഭവങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചാലും, അതിനെ വർഗ്ഗവും സാമ്പത്തിക ശക്തിയും സാമൂഹിക പദവിയും എന്നിവയിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് കാണാൻ കഴിയില്ല. ഇതാണ് ഒരു ആഴമുള്ള വർഗീയ-ജനാധിപത്യ വിശകലനത്തിന്റെ ആവശ്യം.
ഭൂരിപക്ഷ മതസമൂഹത്തിനകത്തെ സാമ്പത്തിക അസമത്വം മറച്ചുവയ്ക്കാൻ മതപരമായ ഏകീകരണം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നഷ്ടം ആ സമൂഹത്തിലെ ദരിദ്രർക്കാണ്. അവർ സമ്പന്നരുടെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളുമായി മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ പേരിൽ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അതോടെ “നമ്മുടെ മതസമൂഹത്തിന്റെ താൽപര്യം” എന്ന പേരിൽ “നമ്മുടെ വർഗത്തിന്റെ താൽപര്യം” പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം, കർഷകന്റെ കടം, ചെറുകിട വ്യാപാരിയുടെ പ്രതിസന്ധി, യുവാവിന്റെ തൊഴിൽരഹിതാവസ്ഥ തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് പകരം മതപരമായ അഭിമാനം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന വിഷയമാകുന്നു. ഇത് ദരിദ്രരുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു.
അതേ രീതിയിൽ ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിനകത്തും സാമ്പത്തിക-വർഗീയ വിഭജനങ്ങളുണ്ട്. ഒരു സമ്പന്ന ന്യൂനപക്ഷ വ്യവസായിയുടെയും ദരിദ്ര ന്യൂനപക്ഷ തൊഴിലാളിയുടെയും സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ ഒരുപോലെയല്ല. എന്നാൽ പുറംഭീഷണി ഉയരുമ്പോൾ ഈ ആഭ്യന്തര വ്യത്യാസങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി മറയാം. ഇത് മനസ്സിലാക്കാതെ ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ രാഷ്ട്രീയത്തെയും “ന്യൂനപക്ഷാവകാശം” എന്ന ഒറ്റ വിഭാഗത്തിൽ അടച്ചിടുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. പൗരാവകാശ സംരക്ഷണത്തോടൊപ്പം സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യവും ആവശ്യമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ മതപരമായ സുരക്ഷ ലഭിച്ചാലും സാമൂഹികനീതി ലഭിക്കാത്ത ഒരു അവസ്ഥ ഉണ്ടാകാം.
ഇതുകൊണ്ടാണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം ഒരേസമയം രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്: ഭൂരിപക്ഷത്തെ മതപരമായി ഏകീകരിക്കുകയും ന്യൂനപക്ഷത്തെ പ്രതിരോധപരമായി ഏകീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രണ്ടുകൂട്ടരും സ്വന്തം മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ ചുറ്റും കൂടുതൽ അടുക്കുമ്പോൾ പൊതുവായ വർഗീയ താൽപര്യങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. ഒരേ സാമ്പത്തിക ചൂഷണം അനുഭവിക്കുന്ന രണ്ട് സമൂഹങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികൾ പോലും പരസ്പരം സംശയിക്കാം. അങ്ങനെ അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ഘടനകൾക്ക് നേരെയുള്ള സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദം കുറയുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ വർഗീയ ധ്രുവീകരണം ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; അത് സാമ്പത്തിക അധികാരബന്ധങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനവുമാകാം.
ഇവിടെ ഒരു നിർണായകമായ സിദ്ധാന്തം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കാം: യഥാർത്ഥ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയാത്തപ്പോൾ അധികാരം പലപ്പോഴും അവയുടെ രാഷ്ട്രീയ ദിശ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കും. തൊഴിലില്ലായ്മ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയാത്തപ്പോൾ തൊഴിലില്ലാത്തവന്റെ കോപത്തിന് ഒരു സാമൂഹിക ശത്രുവിനെ നൽകാം. വിലക്കയറ്റം കുറയ്ക്കാൻ കഴിയാത്തപ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ മറ്റൊരു ഭീഷണിയിലേക്ക് തിരിക്കാം. സാമൂഹിക അസമത്വം പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്തപ്പോൾ സാംസ്കാരിക അഭിമാനം രാഷ്ട്രീയപരിഹാരമായി അവതരിപ്പിക്കാം. ഈ രീതിയിൽ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയബോധം മാത്രം മാറുന്നു. ഇതാണ് വ്യാജപ്രതീതി നിർമ്മാണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ രൂപം.
ഒരു സമൂഹത്തിൽ തൊഴിലില്ലായ്മ തുടരുന്നു. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണത്തിൽ അതിന്റെ കാരണം മാറുന്നു. വിലക്കയറ്റം തുടരുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ കാരണം മാറുന്നു. പൊതുസേവനങ്ങൾ ദുർബലമാണ്. എന്നാൽ അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം മാറുന്നു. യാഥാർഥ്യപ്രശ്നം തുടരുമ്പോഴും അതിന്റെ കാരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ജനബോധം മാറ്റുകയാണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തന്ത്രം. അതുകൊണ്ട് ഒരു ബദൽ രാഷ്ട്രീയം ഓരോ പ്രശ്നത്തിന്റെയും കാരണബന്ധം ശാസ്ത്രീയമായി വ്യക്തമാക്കണം. ജനങ്ങളുടെ അനുഭവത്തെ നിരസിക്കാതെ, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഘടനാപരമായ കാരണം വിശദീകരിക്കണം.
ഇവിടെ ജനാധിപത്യശക്തികളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ദൗത്യം രാഷ്ട്രീയത്തെ വീണ്ടും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്. ഒരു കുടുംബത്തിന് മാസം അവസാനം പണം മതിയാകുന്നുണ്ടോ? യുവാവിന് ജോലി ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? കർഷകന് ഉൽപ്പന്നത്തിന് ന്യായമായ വില ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? കുട്ടിക്ക് ഗുണമേന്മയുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? രോഗിക്ക് ചികിത്സ ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? തൊഴിലാളിക്ക് സുരക്ഷിതമായ ജോലി ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? വയോധികന് സാമൂഹിക സുരക്ഷയുണ്ടോ? സ്ത്രീക്ക് സുരക്ഷയും സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉണ്ടോ? ഇവയാണ് ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ചോദ്യങ്ങൾ. ഇവയ്ക്ക് ഉത്തരമില്ലാത്തിടത്തോളം വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം കൃത്രിമ ചോദ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.
പൗരത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സുരക്ഷ സാമൂഹിക ക്ഷേമരാജ്യത്തിന്റെ ശക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഒരാൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, തൊഴിൽ, ഭക്ഷണം, ഭവനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവ ലഭിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ പൗരത്വം കൂടുതൽ യാഥാർഥ്യമാകുന്നു. മറിച്ച് നിയമപരമായി പൗരനായിരുന്നാലും സാമ്പത്തികമായി പൂർണ്ണമായും അസുരക്ഷിതനായ വ്യക്തിക്ക് തന്റെ പൗരാവകാശങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയാതെ വരാം. രാഷ്ട്രീയ പൗരത്വവും സാമൂഹിക പൗരത്വവും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കാനാവില്ല. വോട്ടവകാശം മാത്രം ലഭിച്ചതുകൊണ്ട് പൗരത്വം പൂർണ്ണമാകുന്നില്ല; മാന്യമായ ജീവിതത്തിനുള്ള സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളും ആവശ്യമാണ്.
അതുകൊണ്ട് തുല്യ പൗരത്വം എന്നത് നിയമത്തിനു മുന്നിലുള്ള തുല്യതയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. അതിൽ അവകാശത്തിലേക്കുള്ള തുല്യപ്രവേശനം, ഭരണകൂടത്തിലേക്കുള്ള തുല്യപ്രവേശനം, നിയമസഹായത്തിലേക്കുള്ള തുല്യപ്രവേശനം, വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്കുള്ള തുല്യപ്രവേശനം, തൊഴിൽ അവസരങ്ങളിലേക്കുള്ള തുല്യപ്രവേശനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷയിലേക്കുള്ള തുല്യപ്രവേശനം, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനത്തിലേക്കുള്ള തുല്യാവസരം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടണം. അല്ലെങ്കിൽ പൗരത്വം കാഗിതത്തിൽ തുല്യവും ജീവിതത്തിൽ അസമവുമായിരിക്കും.
അതിനാൽ പൗരത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ പദ്ധതിക്ക് നാല് തൂണുകൾ ആവശ്യമാണ്: ഭരണഘടനാപരമായ തുല്യത, സാമ്പത്തിക നീതി, ശാസ്ത്രീയ-വിമർശനാത്മക ബോധം, സാമൂഹിക സൗഹാർദ്ദം. ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ അവഗണിച്ചാൽ വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം വീണ്ടും വളരാനുള്ള ഇടം ലഭിക്കും. ഭരണഘടന മാത്രം മതിയാകില്ല, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ സാമ്പത്തിക അസുരക്ഷ തുടരുകയാണെങ്കിൽ. സാമ്പത്തിക നീതി മാത്രം മതിയാകില്ല, വ്യാജപ്രചാരണത്തിനെതിരെ വിമർശനാത്മക ബോധമില്ലെങ്കിൽ. ശാസ്ത്രീയബോധം മാത്രം മതിയാകില്ല, സ്ഥാപനങ്ങൾ ദുർബലമാണെങ്കിൽ. അതുകൊണ്ട് പൗരത്വരക്ഷണം ഒരു സമഗ്ര ജനാധിപത്യ പദ്ധതിയായിരിക്കണം.
വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം ജനങ്ങളോട് പറയുന്നത്: “നിങ്ങളുടെ സുരക്ഷ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് നിങ്ങളെ വേർതിരിക്കുന്നതിലാണ്.” ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയം പറയേണ്ടത് അതിന്റെ വിപരീതമാണ്: “നിങ്ങളുടെ സുരക്ഷ മറ്റുള്ളവരുടെ സുരക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു.” നിങ്ങളുടെ അയൽവാസി സുരക്ഷിതനല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്കും ദീർഘകാല സുരക്ഷയില്ല. മറ്റൊരു സമൂഹത്തിന്റെ അവകാശം ദുർബലമാകുമ്പോൾ നിങ്ങളുടെ അവകാശത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും ദുർബലമാകും. നിയമത്തിന്റെ തുല്യത ഒരു സമൂഹത്തിന് മാത്രം ബാധകമല്ല; എല്ലാവർക്കും ബാധകമാണ്. അതിനാൽ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ “നമ്മുടെ പൊതുവായ ഭാവി” എന്ന ആശയം സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഇതോടെ പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഘടന വ്യക്തമായി കാണാം. പൗരത്വം ആദ്യം നിയമപരമായ അംഗത്വമാണ്; അതിനെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ അത് സാംസ്കാരിക അംഗത്വമായി മാറുന്നു; സാംസ്കാരിക അംഗത്വം ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ മാനദണ്ഡത്തിന് വിധേയമാകുമ്പോൾ അത് നിബന്ധനാപരമായ അംഗത്വമായി മാറുന്നു; നിബന്ധനാപരമായ അംഗത്വം സംശയത്തിലേക്ക് മാറുമ്പോൾ അത് ഭയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമായി മാറുന്നു; ഭയം സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് സാമൂഹിക നിയന്ത്രണമായി മാറുന്നു.
അവസാനം ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ പക്വത അളക്കേണ്ടത് അത് ഭൂരിപക്ഷത്തെ എത്ര ശക്തമായി ഏകീകരിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ടല്ല. അത് വ്യത്യസ്തരായ മനുഷ്യരെ തുല്യ പൗരന്മാരായി എത്രത്തോളം ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണ്. ഒരേ രാജ്യം പങ്കിടുന്ന മനുഷ്യർക്ക് ഒരേ ചരിത്രം ആവശ്യമില്ല; ഒരേ മതം ആവശ്യമില്ല; ഒരേ സംസ്കാരം ആവശ്യമില്ല; ഒരേ രാഷ്ട്രീയാഭിപ്രായം പോലും ആവശ്യമില്ല. അവർക്ക് ആവശ്യമുള്ളത് ഒരേ ഭരണഘടനാപരമായ മാന്യതയും ഒരേ നിയമപരമായ സുരക്ഷയും ഒരേ പൗരാവകാശവുമാണ്.
പൗരത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം അതാണ്. അതിനെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പക്ഷം പിടിക്കുകയല്ല—മനുഷ്യനെ ഭരണകൂടത്തിന്റെ മുന്നിൽ തുല്യനായി നിർത്തുന്ന റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ പക്ഷം പിടിക്കുകയാണ്.
പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തെ ഇതിലും ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുറംഘടന നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ആന്തരിക സാമൂഹിക സ്വഭാവം മാറാൻ കഴിയുന്നുവെന്ന ഒരു നിർണായക വസ്തുത മുന്നിലെത്തുന്നു. തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ നടക്കാം, നിയമസഭകൾ പ്രവർത്തിക്കാം, കോടതികൾ നിലനിൽക്കാം, ഭരണഘടന പുസ്തകത്തിൽ അതേപടി തുടരാം. എന്നാൽ പൗരന്മാർ പരസ്പരം തുല്യരായി കാണുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ പൗരത്വം മറ്റൊരാളുടേതിനെക്കാൾ സ്വാഭാവികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് ദേശവിരുദ്ധതയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, മാധ്യമങ്ങൾ നിരന്തരം ഒരു സമൂഹത്തെ സംശയത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ജനാധിപത്യ ആത്മാവ് ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം. അതിനാൽ ജനാധിപത്യത്തെ അളക്കേണ്ടത് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കുന്നതുണ്ടോ എന്നതിലൂടെ മാത്രം അല്ല; ജനങ്ങൾ പരസ്പരം എത്രത്തോളം തുല്യ പൗരന്മാരായി അംഗീകരിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെയും അളക്കണം.
ഇവിടെ “ഭൂരിപക്ഷവൽക്കരണം” എന്ന പ്രക്രിയ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. ജനാധിപത്യത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്ന താൽക്കാലിക രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടായ്മയാണ്. എന്നാൽ ഒരു പ്രത്യേക മതസമൂഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക തിരിച്ചറിയലിനെ സ്ഥിരമായ ദേശീയ ഭൂരിപക്ഷമായി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഭൂരിപക്ഷവും സാംസ്കാരിക ഭൂരിപക്ഷവും ഒന്നായി കാണപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ ഭരണകൂടം രൂപീകരിച്ച ഭൂരിപക്ഷം രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥിരം ഉടമസ്ഥതയുള്ള ഭൂരിപക്ഷമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സങ്കൽപ്പത്തെ മാറ്റുന്നു. കാരണം ജനാധിപത്യത്തിൽ ഇന്നത്തെ ഭൂരിപക്ഷം നാളത്തെ ന്യൂനപക്ഷമാകാം; ഇന്നത്തെ ന്യൂനപക്ഷം നാളത്തെ ഭൂരിപക്ഷമാകാം. എന്നാൽ ഭൂരിപക്ഷവാദ ദേശീയതയിൽ ഭൂരിപക്ഷം ശാശ്വതവും ന്യൂനപക്ഷം ശാശ്വതവുമായ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗങ്ങളായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് മത്സരം നയപരമായ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് ശാശ്വതമായ തിരിച്ചറിയൽ മത്സരമായി മാറുന്നു.
ഒരു സർക്കാർ വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടാലും അതിന്റെ അധികാരത്തിന് ഭരണഘടനാപരമായ പരിധിയുണ്ട്. ജനവിധി ഭരണകൂടത്തിന് നയം നടപ്പാക്കാനുള്ള അധികാരം നൽകുന്നു; പൗരന്റെ അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള പരമാധികാരം നൽകുന്നില്ല. ഈ വ്യത്യാസം മറക്കുമ്പോഴാണ് “ജനങ്ങൾ ഞങ്ങളെ തെരഞ്ഞെടുത്തു, അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതെല്ലാം ജനാധിപത്യപരമാണ്” എന്ന അപകടകരമായ വാദം ഉയരുന്നത്. യഥാർത്ഥ ജനാധിപത്യം തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തോടൊപ്പം അവകാശങ്ങളുടെ സംരക്ഷണവും സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് പോലും ഭരണഘടനാപരമായ പരിധിയുണ്ട്. അത് തന്നെയാണ് ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അർത്ഥം.
ചരിത്രത്തിൽ അധികാരകേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ പല ഘട്ടങ്ങളിലും ഒരു “ജനങ്ങളുടെ ശത്രു” സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ ശത്രു യാഥാർഥ്യമായിരിക്കാം, ഭാഗികമായി യാഥാർഥ്യമായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയമായി നിർമ്മിച്ചതായിരിക്കാം. എന്നാൽ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം ഒരുപോലെയാണ്: ജനങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രശ്നങ്ങളെ ഒരു വ്യക്തമായ ശത്രുവിന്റെ സാന്നിധ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി, തൊഴിലില്ലായ്മ, ഭരണപരാജയം, സാമൂഹിക അസമത്വം തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് പല കാരണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും അവയെ ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചാൽ രാഷ്ട്രീയ വിശദീകരണം ലളിതമാകുന്നു. അപ്പോൾ “പ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരം” എന്നതിനു പകരം “ശത്രുവിനെ നിയന്ത്രിക്കുക” എന്നത് പരിഹാരമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പൗരത്വരാഷ്ട്രീയം ഈ രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ നിയമപരമായ സ്ഥാനം മാത്രമല്ല, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനവും സാമൂഹിക സ്വീകാര്യതയും ദുർബലപ്പെടുന്നു.
ഒരു യഥാർത്ഥ ഭീഷണിക്കും രാഷ്ട്രീയമായി നിർമ്മിച്ച ഭീഷണിക്കും ഇടയിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്. യഥാർത്ഥ ഭീഷണിക്ക് അളക്കാവുന്ന തെളിവുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം. അതിന്റെ വ്യാപ്തി നിർണ്ണയിക്കാനാകണം. അതിനെ നേരിടാനുള്ള നടപടികൾക്ക് അനുപാതമുണ്ടാകണം. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ ഭീഷണി പലപ്പോഴും അവ്യക്തമായതും അനന്തവുമായതും തെളിയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായ ഒന്നായിരിക്കും. “അവർ നമ്മുടെ സംസ്കാരം മാറ്റുന്നു”, “അവർ ജനസംഖ്യ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു”, “അവർ രാജ്യത്തെ അകത്തുനിന്ന് ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു” തുടങ്ങിയ അവകാശവാദങ്ങൾ എത്ര തെളിവ് നൽകിയാലും വീണ്ടും പുതിയ രൂപത്തിൽ ഉയർത്താം. ഇതിലൂടെ ഭീഷണി ഒരിക്കലും അവസാനിക്കാത്ത ഒരു രാഷ്ട്രീയ വിഭവമായി മാറുന്നു. അവസാനമില്ലാത്ത ഭീഷണി അവസാനമില്ലാത്ത അധികാരത്തിനുള്ള ന്യായീകരണമാകുന്നു.
ജനാധിപത്യത്തിൽ ഒരു നിർണായക തത്വം അനുപാതികതയാണ്. ഒരു പ്രശ്നം എത്ര ഗുരുതരമാണോ അതനുസരിച്ചായിരിക്കണം ഭരണകൂടത്തിന്റെ പ്രതികരണം. ചെറിയൊരു ഭരണപരമായ പ്രശ്നത്തെ ദേശീയ സുരക്ഷാ പ്രതിസന്ധിയായി അവതരിപ്പിച്ചാൽ അതിന് അസാധാരണമായ അധികാരനടപടികൾ ആവശ്യപ്പെടാം. അതിനാൽ “ഭീഷണി എത്രയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “അതിനുള്ള പ്രതികരണം എത്രത്തോളം ആവശ്യമാണ്?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കണം. ഭീഷണി യാഥാർഥ്യമാണെങ്കിലും അതിന്റെ പേരിൽ അനന്തമായ അധികാരം അനുവദിക്കാനാവില്ല. സുരക്ഷയും സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിൽ സമതുലനം വേണം; എന്നാൽ സുരക്ഷയുടെ പേരിൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കിയാൽ സുരക്ഷയുടെ അർത്ഥം തന്നെ നഷ്ടപ്പെടും.
ഒരു താൽക്കാലിക അടിയന്തരാവസ്ഥ സ്ഥിരമായ ഭരണരീതിയായി മാറുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന് അപകടകരമാണ്. “രാജ്യം ഇപ്പോൾ അപകടത്തിലാണ്” എന്ന വാദം ഒരിക്കൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ, അതേ വാദം പിന്നീട് വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കാം. അങ്ങനെ അടിയന്തരാവസ്ഥ ഒരു അപവാദമല്ലാതെ സാധാരണ ഭരണരീതിയായി മാറാം. പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം ഈ സ്ഥിരവൽക്കരണത്തിന് സഹായകമാകുന്നു. കാരണം “ആരാണ് പൗരൻ?” എന്ന ചോദ്യം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി അവസാനിക്കാത്തതായതിനാൽ, പരിശോധനയും നിയന്ത്രണവും തുടർച്ചയായ ഭരണപ്രക്രിയയാകാം. ജനാധിപത്യത്തിന് ആവശ്യമായത് നിരന്തരം സംശയിക്കുന്ന ഭരണകൂടമല്ല; നിയമപരമായി വ്യക്തമായ പരിധികളുള്ള ഭരണകൂടമാണ്.
പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഫലം ഭരണകൂടത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ കൂടുതൽ ദൃശ്യമായി മാറുന്നതാണ്. തിരിച്ചറിയൽ, രേഖ, പരിശോധന, രജിസ്ട്രേഷൻ, സ്ഥിരീകരണം തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകളിലൂടെ ഭരണകൂടം വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തിൽ കൂടുതൽ ഇടപെടുന്നു. ഇത് ഭരണക്ഷമതയ്ക്കായി ആവശ്യമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ദൃശ്യസാന്നിധ്യം അവകാശസംരക്ഷണത്തിന്റെ അനുഭവമാകാതെ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ അനുഭവമായി മാറിയാൽ പൗരനും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള വിശ്വാസബന്ധം തകരാം. ഒരു ആരോഗ്യകരമായ ജനാധിപത്യത്തിൽ പൗരന് ഭരണകൂടത്തെ ഒരു സേവനദാതാവായും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള സ്ഥാപനമായും അനുഭവിക്കണം; സ്ഥിരമായ സംശയത്തിന്റെ ഉറവിടമായല്ല.
പൗരത്വരേഖകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ ആളുകളെ ഭരണപരമായി “അദൃശ്യരാക്കാം”. രേഖകളിൽ പൊരുത്തക്കേടുള്ള വ്യക്തി പല സേവനങ്ങളും നേടുന്നതിൽ ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിടാം. വിലാസമാറ്റം, പേരുമാറ്റം, കുടുംബവിഭജനം, കുടിയേറ്റം തുടങ്ങിയ ജീവിതപരമായ മാറ്റങ്ങൾ രേഖകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാതെ വരാം. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഭരണപരമായ അദൃശ്യത സാമൂഹിക അദൃശ്യതയായി മാറാം. ഒരാൾ സമൂഹത്തിൽ ജീവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ഔദ്യോഗിക സംവിധാനങ്ങളിൽ അയാളുടെ സ്ഥാനം അനിശ്ചിതമാകാം. അതിനാൽ പൗരത്വസംവിധാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഗുണനിലവാരം “എത്ര പേരെ കണ്ടെത്തി?” എന്നതിൽ മാത്രം അല്ല; “എത്ര പേരെ തെറ്റായി പുറത്താക്കാതെ ഉൾപ്പെടുത്തി?” എന്നതിലും അളക്കണം.
ഓരോ രാഷ്ട്രത്തിനും അതിർത്തിയും അംഗത്വനിയമങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ ഒരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ മഹത്വം പുറത്താക്കാനുള്ള ശേഷിയിൽ മാത്രമല്ല, ഉൾപ്പെടുത്താനുള്ള ശേഷിയിലും ആണ്. അനധികൃത കുടിയേറ്റവും നിയമപരമായ പൗരത്വവും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ വ്യത്യാസം വേണം. എന്നാൽ നിയമപരമായ പരിശോധനയുടെ പേരിൽ തലമുറകളായി രാജ്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായ ജനങ്ങളെ നിരന്തരം സംശയത്തിലാക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടുത്തലിന്റെ തത്വത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തും. ഒരു ശക്തമായ രാഷ്ട്രം തന്റെ അതിർത്തി സംരക്ഷിക്കും; ഒരു ശക്തമായ റിപ്പബ്ലിക്ക് തന്റെ പൗരന്മാരുടെ മാന്യതയും സംരക്ഷിക്കും. ഈ രണ്ടിനെയും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് തെറ്റാണ്.
പൗരത്വം ഒരു നിയമപരമായ പദവിയാണ്; മനുഷ്യാവകാശം അതിനേക്കാൾ വിശാലമാണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ഒരു പ്രത്യേക രാജ്യത്തിന്റെ പൗരത്വമില്ലെങ്കിലും, മനുഷ്യനായതിനാൽ അവന് ചില അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഭക്ഷണം, ചികിത്സ, മനുഷ്യഗൗരവം, പീഡനത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം, ന്യായമായ നടപടിക്രമം തുടങ്ങിയവ പൗരത്വരേഖയുടെ മാത്രം വിഷയമല്ല. അതിനാൽ പൗരത്വനിർണ്ണയത്തിൽ തർക്കമുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിലും മനുഷ്യഗൗരവം സംരക്ഷിക്കുന്ന കുറഞ്ഞ മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിലനിർത്തണം. ഇത് ഒരു “അനധികൃത വ്യക്തിക്ക് സമ്മാനം” അല്ല; ആധുനിക മനുഷ്യാവകാശ സംസ്കാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വമാണ്.
ഒരു വ്യക്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ പൗരത്വരഹിതനാകുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അതിന്റെ ആഘാതം വളരെ വലുതാണ്. യാത്ര, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, സ്വത്ത്, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, നിയമപരമായ സംരക്ഷണം എന്നിവയെല്ലാം ബാധിക്കാം. അതിനാൽ പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നടപടികളിൽ അറിയാതെ പൗരത്വരഹിതത്വം സൃഷ്ടിക്കാതിരിക്കാനുള്ള പ്രത്യേക മുൻകരുതൽ ആവശ്യമാണ്. ഒരു ഭരണപരമായ പിഴവ് ഒരാളുടെ മുഴുവൻ ജീവിതത്തെ ബാധിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഒഴിവാക്കണം. നിയമത്തിന്റെ കർശനതയും മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയും തമ്മിൽ സന്തുലനം വേണം.
പൗരത്വരേഖകളുടെ കാര്യത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ചില പ്രത്യേക സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ നേരിടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. വിവാഹശേഷം താമസം മാറുക, പേരുമാറ്റം, കുടുംബരേഖകളിൽ പുരുഷബന്ധുക്കളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രേഖാപരമായ ബന്ധങ്ങൾ, സ്വന്തം പേരിലുള്ള പഴയ രേഖകളുടെ അഭാവം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ പല സമൂഹങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ രേഖകളുടെ ഒരു യാന്ത്രിക മാതൃക സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതചരിത്രത്തെ പൂർണ്ണമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കണമെന്നില്ല. പൗരത്വനടപടികളിൽ കുടുംബചരിത്രവും വ്യക്തിഗത രേഖകളും സാമൂഹിക തെളിവുകളും പരിഗണിക്കുന്ന മാനുഷിക സമീപനം ആവശ്യമാണ്.
അതുപോലെ ദരിദ്രർ, ഭവനരഹിതർ, തൊഴിൽ കുടിയേറ്റക്കാർ, അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ, പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ ബാധിച്ചവർ തുടങ്ങിയവർക്ക് രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കുന്നതിൽ കൂടുതൽ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാകാം. രേഖകളുടെ അഭാവം പലപ്പോഴും അവരുടെ സാമൂഹിക പിന്നാക്കാവസ്ഥയുടെ ഫലമാണ്; അവരുടെ പൗരത്വത്തിലെ സംശയത്തിന്റെ തെളിവല്ല. ഈ വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാതെ ഒരു രേഖാകേന്ദ്രിത സംവിധാനം നടപ്പാക്കിയാൽ സാമൂഹികമായി ഏറ്റവും ദുർബലരായ വിഭാഗങ്ങൾക്കാണ് അതിന്റെ ആഘാതം കൂടുതലായി അനുഭവപ്പെടുക.
ഇവിടെ ഒരു ആശയപരമായ മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രേഖ അതിന്റെ ഭരണകൂടം സൂക്ഷിക്കുന്ന രജിസ്റ്റർ മാത്രമല്ല; ജനങ്ങളുടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സാമൂഹിക ചരിത്രവുമാണ്. ഒരു ഗ്രാമത്തിലെ തലമുറകളുടെ ഓർമ്മ, കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, തൊഴിൽചരിത്രം, വിദ്യാഭ്യാസരേഖകൾ, ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകൾ, സാമൂഹിക ഇടപെടലുകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. ആധുനിക ഭരണസംവിധാനം ഇവയെല്ലാം ഒരു സുതാര്യമായ, നിയമപരമായ, മാനുഷികമായ നടപടിക്രമത്തിലൂടെ പരിഗണിക്കാനുള്ള ശേഷിയുള്ളതായിരിക്കണം. സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കണം; മനുഷ്യജീവിതത്തെ സാങ്കേതിക രേഖയിലേക്ക് ചുരുക്കരുത്.
ഇതെല്ലാം ചേർത്തുനോക്കുമ്പോൾ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ജനാധിപത്യബോധത്തിന് ഒരു പ്രധാന മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. പൗരത്വം “ആർക്കാണ് അകത്ത് വരാൻ കഴിയുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിക്കാതെ “അകത്ത് ഉള്ള എല്ലാവരും എങ്ങനെ തുല്യരായി ജീവിക്കും?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങണം. ദേശീയ അതിർത്തി ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ ദേശീയ സമൂഹത്തിനകത്തെ തുല്യതയും അത്രതന്നെ ആവശ്യമാണ്. നിയമപരമായ അംഗത്വം ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ സാമൂഹിക അംഗീകാരവും ആവശ്യമാണ്. തിരിച്ചറിയൽരേഖ ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ മനുഷ്യഗൗരവം അതിനേക്കാൾ അടിസ്ഥാനമാണ്.
അതിനാൽ പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ ജനാധിപത്യപരമായി നേരിടാൻ ഒരു സമഗ്രമായ രാഷ്ട്രീയ പരിപാടി രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടിവരും. അതിന്റെ ആദ്യപടി പൗരത്വത്തെ മതത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായി വേർതിരിക്കുക എന്നതാണ്. രണ്ടാമത്തെ പടി പൗരത്വനിർണ്ണയത്തിൽ സുതാര്യവും ന്യായവുമായ നടപടിക്രമം ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ്. മൂന്നാമത്തെ പടി തെറ്റായ തീരുമാനങ്ങൾ തിരുത്താനുള്ള ശക്തമായ അപ്പീൽ സംവിധാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ്. നാലാമത്തെ പടി ദരിദ്രർക്കും പിന്നാക്കവിഭാഗങ്ങൾക്കും സൗജന്യ നിയമസഹായം ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ്. അഞ്ചാമത്തെ പടി വ്യാജപ്രചാരണത്തിനെതിരെ ശക്തമായ പൊതുജന ആശയവിനിമയം നടത്തുക എന്നതാണ്. ആറാമത്തെ പടി തൊഴിൽ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം തുടങ്ങിയ യഥാർത്ഥ ജനജീവിതപ്രശ്നങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരിക എന്നതാണ്. ഏഴാമത്തെ പടി മതങ്ങൾക്കപ്പുറം പൊതുവായ പൗര-വർഗീയ ഐക്യം പുനർനിർമ്മിക്കുക എന്നതാണ്.
ഇവിടെ ഒരു അടിസ്ഥാന ജനാധിപത്യചോദ്യം ഉയരുന്നു: പൗരത്വത്തിന്റെ അന്തിമ ഉടമസ്ഥൻ ആര്? ഭരണകൂടമോ? രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയോ? ഒരു മതസമൂഹമോ? ഭൂരിപക്ഷമോ? അല്ല. ഭരണഘടനാപരമായ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ പൗരത്വത്തിന്റെ അന്തിമ രാഷ്ട്രീയ ഉറവിടം ജനങ്ങളാണ്; അവരുടെ തുല്യാവകാശത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഭരണഘടനയാണ് അതിന്റെ നിയമപരമായ അടിത്തറ. ഭരണകൂടം ആ അവകാശത്തെ ഭരണപരമായി അംഗീകരിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ട സ്ഥാപനമാണ്. അതിനാൽ ഭരണകൂടത്തിന് പൗരത്വത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അധികാരം ഉണ്ടെങ്കിലും, പൗരത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന മാന്യതയെ രാഷ്ട്രീയമായി പുനർനിർവചിക്കാനുള്ള അനിയന്ത്രിത അധികാരം ഉണ്ടായിരിക്കരുത്.
ഒരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷി അധികാരത്തിൽ വരാം; പോകാം. ഒരു സർക്കാർ രൂപപ്പെടാം; മാറാം. ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഭൂരിപക്ഷം ഉണ്ടാകാം; ഇല്ലാതാകാം. എന്നാൽ ഒരു പൗരന്റെ അടിസ്ഥാന അവകാശം ഈ താൽക്കാലിക രാഷ്ട്രീയമാറ്റങ്ങളുടെ ദയയിൽ ആയിരിക്കരുത്. ഇതാണ് ഭരണഘടനാപരമായ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള വാഗ്ദാനം.
പൗരത്വം ഭരണകൂടത്തിന്റെ സമ്മാനം അല്ല. പൗരത്വം ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ദാനം അല്ല. പൗരത്വം ഒരു മതത്തിന്റെ പ്രത്യേക അവകാശമല്ല. പൗരത്വം ഒരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയുടെ ഉടമസ്ഥതയുമല്ല. പൗരത്വം തുല്യ രാഷ്ട്രീയ അംഗത്വമാണ്. അതിനാൽ ആ അംഗത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തിന്റെ പക്ഷം പിടിക്കുകയല്ല. മനുഷ്യനെ “നമ്മൾ” എന്നും “അവർ” എന്നും വിഭജിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിന് പകരം “നാം എല്ലാവരും” എന്ന റിപ്പബ്ലിക്കൻ ബോധം പുനർനിർമ്മിക്കുകയാണ്. അതുതന്നെയാണ് പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിനെതിരായ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള ജനാധിപത്യ മറുപടി.
പൗരത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഇന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും രേഖകളുടെയും രജിസ്റ്ററുകളുടെയും ഭരണപരമായ പരിശോധനയുടെയും പ്രശ്നമായി കാണുന്നത് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അപകടത്തെ ചെറുതാക്കി കാണുന്നതായിരിക്കും. പൗരത്വം ഒരു വ്യക്തിയുടെ നിയമപരമായ അംഗത്വം മാത്രമല്ല; ഒരു രാജ്യത്ത് തുല്യനായി ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പൗരത്വത്തെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും, ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തിന്റെ ദേശീയതയെ നിരന്തരം സംശയിക്കുകയും, കുടിയേറ്റം പോലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹികപ്രശ്നങ്ങളെ വർഗീയ ഭീതിയായി അവതരിപ്പിക്കുകയും, രേഖകളുടെ പേരിൽ ജനങ്ങളെ സ്ഥിരമായ സംശയത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയം സാധാരണ ഭരണനടപടിയായി കാണാനാവില്ല. അതിന്റെ പിന്നിൽ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ ദർശനം പ്രവർത്തിക്കുന്നു—രാജ്യത്തെ തുല്യ പൗരന്മാരുടെ പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഉടമസ്ഥതയുള്ള രാഷ്ട്രമായി പുനർനിർവചിക്കാനുള്ള ശ്രമം.
ഈ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ വശം അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ രൂപത്തിൽ മാത്രമല്ല, വ്യാജപ്രതീതി നിർമ്മിക്കുന്ന അതിന്റെ കഴിവിലാണ്. യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ, തൊഴിലില്ലായ്മ, വിലക്കയറ്റം, സാമൂഹിക അസമത്വം, പൊതുസേവനങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തത, ഭരണപരാജയം തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ അവയ്ക്ക് ലളിതമായ വർഗീയ വ്യാഖ്യാനം നൽകുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ കോപത്തിനും നിരാശയ്ക്കും ഒരു കൃത്രിമ ശത്രുവിനെ നൽകാൻ കഴിയും. അങ്ങനെ യഥാർത്ഥ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ തിരിച്ച് മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകളുടെ സംഘർഷത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാം. പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടുന്നില്ല; പ്രശ്നങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ വ്യാഖ്യാനം മാത്രമാണ് മാറ്റപ്പെടുന്നത്. ഇതാണ് വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയങ്ങളിലൊന്ന്.
പൗരത്വത്തെ ഭീതിയുടെ വിഷയമാക്കുന്നതിലൂടെ ഒരേസമയം രണ്ട് രാഷ്ട്രീയ ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ന്യൂനപക്ഷസമൂഹത്തിൽ അരക്ഷിതാവസ്ഥയും പ്രതിരോധബോധവും വളരുന്നു; ഭൂരിപക്ഷസമൂഹത്തിൽ “നമ്മുടെ രാജ്യം അപകടത്തിലാണ്” എന്ന ഭീതിയും സംരക്ഷണവാദ മനോഭാവവും വളരുന്നു. ഈ രണ്ട് ഭയങ്ങളും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ന്യൂനപക്ഷം കൂടുതൽ സ്വന്തം മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിലേക്ക് ചുരുങ്ങുമ്പോൾ ഭൂരിപക്ഷവാദത്തിന് കൂടുതൽ തെളിവ് ലഭിച്ചതായി അവതരിപ്പിക്കാം; ഭൂരിപക്ഷവാദം ശക്തമാകുമ്പോൾ ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ അരക്ഷിതാവസ്ഥ വർധിക്കും. ഇങ്ങനെ ഭയം → ധ്രുവീകരണം → പരസ്പര സംശയം → കൂടുതൽ ധ്രുവീകരണം എന്ന ഒരു സ്വയംശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ ചക്രം തകർക്കാതെ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ജനാധിപത്യ പരിഹാരം സാധ്യമല്ല.
അതുകൊണ്ട് പൗരത്വപ്രശ്നത്തെ നേരിടുന്ന ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയം വെറും നിഷേധാത്മകമായ “ഇത് തെറ്റാണ്” എന്ന പ്രതികരണത്തിൽ ഒതുങ്ങരുത്. അതിന് പകരം ഒരു ശക്തമായ ബദൽ പൗരത്വസങ്കൽപ്പം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കണം. മതം, ഭാഷ, ജാതി, പ്രദേശം, സംസ്കാരം, രാഷ്ട്രീയാഭിപ്രായം എന്നിവയിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും എല്ലാവരും തുല്യ പൗരന്മാരായി ജീവിക്കുന്നതാണ് ആ സങ്കൽപ്പം. ഒരാളുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ അവന്റെ പൗരത്വത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം നിർണ്ണയിക്കരുത്. ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയവിയോജിപ്പ് അവന്റെ ദേശസ്നേഹത്തെ സംശയിക്കാനുള്ള കാരണമാകരുത്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ രേഖയിലെ പിഴവ് അവന്റെ മനുഷ്യാവകാശത്തെ ഇല്ലാതാക്കരുത്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ കുറ്റം ഒരു മുഴുവൻ സമൂഹത്തിന്റെ കുറ്റമായി മാറ്റരുത്. വ്യക്തിയെ വ്യക്തിയായും പൗരനെ പൗരനായും കാണുക എന്നതാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നൈതികത.
ഇവിടെ ഭരണഘടനയുടെ പ്രാധാന്യം നിർണായകമാണ്. ഭരണഘടന ഒരു നിയമപുസ്തകം മാത്രമല്ല; വ്യത്യസ്ത സമൂഹങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു ചരിത്രപരമായ രാഷ്ട്രീയ കരാറാണ്. “നമ്മുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ എന്തുതന്നെയായാലും, നാം തുല്യ പൗരന്മാരായിരിക്കും” എന്ന വാഗ്ദാനമാണ് അതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ. അതിനാൽ ഭരണഘടനാപരമായ ദേശസ്നേഹം എന്നത് സർക്കാരിന്റെ ഓരോ നടപടിയെയും പിന്തുണയ്ക്കുക എന്നല്ല; ഭരണഘടനയുടെ മൂല്യങ്ങളായ സ്വാതന്ത്ര്യം, സമത്വം, നീതി, മതനിരപേക്ഷത, മനുഷ്യഗൗരവം, ജനാധിപത്യം എന്നിവ സംരക്ഷിക്കുക എന്നതാണ്. ഒരു സർക്കാർ മാറാം; രാഷ്ട്രീയ ഭൂരിപക്ഷം മാറാം; എന്നാൽ പൗരന്റെ അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങൾ ഒരു താൽക്കാലിക രാഷ്ട്രീയ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് വിധേയമാകരുത്.
ഇതിനൊപ്പം പൗരത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വർഗപരമായ വശവും മറക്കാൻ പാടില്ല. മതപരമായ ധ്രുവീകരണം പലപ്പോഴും സമൂഹത്തിനകത്തെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ മറയ്ക്കുന്നു. ഒരേ മതസമൂഹത്തിനകത്ത് സമ്പന്നനും ദരിദ്രനും, മൂലധനക്കാരനും തൊഴിലാളിയും, ഭൂമിയുടമയും കർഷകത്തൊഴിലാളിയും നിലനിൽക്കുന്നു. അവരുടെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ ഒരുപോലെയല്ല. എന്നാൽ മതപരമായ ഏകീകരണം ഈ വ്യത്യാസങ്ങളെ താൽക്കാലികമായി മറയ്ക്കുന്നു. തൊഴിലാളിയുടെ പ്രശ്നത്തെ മതത്തിന്റെ പ്രശ്നമാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ തൊഴിലാളിയുടെ യഥാർത്ഥ വർഗതാൽപര്യം പിന്നിലേക്ക് പോകുന്നു. അതുകൊണ്ട് വർഗീയതയ്ക്കെതിരായ പോരാട്ടം മതനിരപേക്ഷതയുടെ സംരക്ഷണം മാത്രമല്ല; സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക നീതിക്കായുള്ള പോരാട്ടവുമാണ്.
അതേസമയം ന്യൂനപക്ഷസമൂഹങ്ങളുടെ അവകാശസംരക്ഷണവും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. എന്നാൽ ന്യൂനപക്ഷാവകാശത്തെ വെറും മതപരമായ സംരക്ഷണത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാതെ, അതിനെ തുല്യ പൗരത്വം, സാമൂഹികനീതി, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശം, ശാസ്ത്രീയബോധം, ജനാധിപത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. ഭൂരിപക്ഷവാദത്തെ എതിർക്കുന്ന പേരിൽ ഏതെങ്കിലും സമൂഹത്തിനകത്തെ എല്ലാ അധികാരബന്ധങ്ങളെയും വിമർശനാതീതമാക്കുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന് ഗുണകരമല്ല. യഥാർത്ഥ മതനിരപേക്ഷത എല്ലാ സമൂഹങ്ങൾക്കും ഒരേ ജനാധിപത്യ മാനദണ്ഡം പ്രയോഗിക്കാനുള്ള ധൈര്യമാണ്.
ഇതിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം വ്യാജപ്രചാരണത്തിനെതിരായ ശാസ്ത്രീയവും വിമർശനാത്മകവുമായ ബോധമാണ്. ജനസംഖ്യാ കണക്കുകൾ, കുടിയേറ്റം, പൗരത്വം, മതപരിവർത്തനം, ദേശീയ സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ വികാരപരമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ കൃത്യമായ കണക്കുകളും ചരിത്രപരമായ പശ്ചാത്തലവും കാരണബന്ധങ്ങളും പരിശോധിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ പ്രവൃത്തി ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെ തെളിയിക്കുന്നില്ല. ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവം ഒരു പൊതുപ്രവണതയുടെ തെളിവല്ല. ഒരു കണക്ക് സ്വയം ഒരു കാരണവ്യാഖ്യാനം നൽകുന്നില്ല. തെളിവില്ലാത്ത പൊതുവൽക്കരണത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ബൗദ്ധിക ശേഷി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രതിരോധശേഷിയുടെ ഭാഗമാണ്.
അതിനാൽ പൗരത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടം കോടതികളിലും നിയമസഭകളിലും മാത്രം നടക്കേണ്ടതല്ല. അത് കുടുംബത്തിൽ, വിദ്യാലയത്തിൽ, സർവകലാശാലയിൽ, തൊഴിലിടത്തിൽ, മാധ്യമങ്ങളിൽ, സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ, പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളിൽ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളിൽ ഒരേസമയം നടക്കേണ്ടതാണ്. മതപരമായ മുൻവിധിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുക, വ്യാജവാർത്ത പരിശോധിക്കുക, മറ്റുസമൂഹങ്ങളുടെ ചരിത്രവും സംഭാവനകളും മനസ്സിലാക്കുക, ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ജനങ്ങളെ ബോധവൽക്കരിക്കുക, നിയമസഹായം ലഭ്യമാക്കുക, ഭരണപരമായ പിഴവുകൾക്കെതിരെ ജനങ്ങളെ സഹായിക്കുക, യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക—ഇവയെല്ലാം ഈ പോരാട്ടത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
അവസാനമായി, പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഇന്നത്തെ പോരാട്ടം ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പൗരത്വം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള പോരാട്ടം മാത്രമല്ല; പൗരത്വം എന്ന ആശയത്തെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള പോരാട്ടമാണ്. ഇന്ന് ഒരു ന്യൂനപക്ഷത്തോട് “നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരാണെന്ന് തെളിയിക്കുക” എന്ന് പറയുന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷ നാളെ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തോടും അതേ ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ കഴിയും. ഒരിക്കൽ പൗരത്വത്തിന്റെ മൂല്യം മതം, വംശം, ഭാഷ, രാഷ്ട്രീയാഭിപ്രായം, പ്രദേശം തുടങ്ങിയ തിരിച്ചറിയലുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അളക്കാൻ തുടങ്ങിയാൽ അതിന് ഒരു സ്വാഭാവികമായ പരിധിയുണ്ടാകില്ല. അതുകൊണ്ട് ന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ അവകാശത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ അവകാശത്തെയും സംരക്ഷിക്കുകയാണ്; ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് എല്ലാവരുടെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള യഥാർത്ഥ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അതുകൊണ്ട് “ആരാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്നതല്ല. യഥാർത്ഥ ചോദ്യം ഇതാണ്: “ഇന്ത്യക്കാരനായിരിക്കുക എന്നതിന്റെ അർത്ഥം എന്തായിരിക്കും?” ഒരു മതത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഉടമസ്ഥതയുള്ള രാഷ്ട്രമോ, അതോ വൈവിധ്യങ്ങളോടുകൂടി എല്ലാവരും തുല്യ പൗരന്മാരായി ജീവിക്കുന്ന ഭരണഘടനാപരമായ റിപ്പബ്ലിക്കോ? ഭയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൗരനെ പരിശോധിക്കുന്ന രാഷ്ട്രമോ, അവകാശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൗരനെ അംഗീകരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രമോ? സംശയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ദേശീയതയോ, തുല്യതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ദേശീയതയോ? ഇതാണ് നിർണായകമായ ചരിത്രപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്.
പൗരത്വം ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ദാനമാകരുത്. അത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ കൃപയാകരുത്. അത് ഒരു മതത്തിന്റെ പ്രത്യേക അവകാശമാകരുത്. അത് ഭരണഘടനാപരമായ തുല്യ അംഗത്വമായിരിക്കണം. ഭയത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിത്തറയാക്കുന്ന ശക്തികൾക്കെതിരെ, തുല്യ പൗരത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിത്തറയാക്കുക എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ജനാധിപത്യ ദൗത്യം.
കാരണം ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം അതിലെ ഭൂരിപക്ഷം എത്ര ശക്തമാണെന്നതിൽ അല്ല; അതിലെ ഏറ്റവും ദുർബലനായ മനുഷ്യന് പോലും—തന്റെ മതവും ഭാഷയും രാഷ്ട്രീയാഭിപ്രായവും സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലവും എന്തുതന്നെയായാലും—“ഈ രാജ്യം എന്റേതുമാണ്, ഈ ഭരണഘടന എന്റേതുമാണ്, ഞാൻ ഇവിടെ തുല്യനായ പൗരനാണ്” എന്ന് ഭയമില്ലാതെ പറയാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്. ആ ബോധം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ഇന്ത്യ ഒരു ഭരണകൂടം മാത്രമല്ല—ഒരു ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കാണ്.
QUANTUM DIALECTICS- 
Leave a comment