ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രം- ആവിർഭാവം, അവസരങ്ങൾ, വെല്ലുവിളികൾ, മുന്നേറ്റങ്ങൾ, വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ, തിരിച്ചടികൾ, ഭാവിപ്രതീക്ഷകൾ

ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രം ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ മാത്രം ചരിത്രമല്ല; കൊളോണിയൽ അടിമത്തത്തിൽ നിന്ന് ദേശീയ വിമോചനത്തിലേക്കും, സാമന്ത-ഭൂപ്രഭുത്വ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് കർഷകാവകാശങ്ങളിലേക്കും, വ്യവസായ തൊഴിലാളികളുടെ ചൂഷണത്തിൽ നിന്ന് തൊഴിലാളി അവകാശങ്ങളിലേക്കും, ജാതി-വർഗ്ഗ അസമത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക നീതിയിലേക്കും, മുതലാളിത്ത വികസനത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ബദൽ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണത്തിലേക്കും നീണ്ടുനിന്ന ഒരു നൂറ്റാണ്ടിന്റെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങളുടെയും പരാജയങ്ങളുടെയും കണക്കുകളിൽ മാത്രം അതിനെ ഒതുക്കാനാവില്ല. ഇന്ത്യൻ തൊഴിലാളി-കർഷക പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ വളർച്ച, സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ ഇടപെടൽ, തെലങ്കാനയും തെഭാഗയും പോലുള്ള കർഷകസമരങ്ങൾ, കേരളത്തിലും പശ്ചിമബംഗാളിലും രൂപപ്പെട്ട ദീർഘകാല ജനകീയ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറ, ഭൂസമരങ്ങളും തൊഴിലാളി സംഘടനകളും, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം-പൊതുജനാരോഗ്യം-ക്ഷേമരാഷ്ട്രം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ ഇടതുപക്ഷ സ്വാധീനം, അതോടൊപ്പം പാർട്ടി പിളർപ്പുകൾ, സിദ്ധാന്തപരമായ തർക്കങ്ങൾ, സായുധസമരവും പാർലമെന്ററി പ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയ്ക്കുശേഷമുള്ള ആഗോള പ്രതിസന്ധി, നവഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ സാമൂഹിക പരിവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിന്തയുടെ ഉദയം 1917-ലെ റഷ്യൻ ഒക്ടോബർ വിപ്ലവത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള അനുകരണമാത്രമായിരുന്നില്ല. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ചൂഷണം, വ്യവസായ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ വളർച്ച, കർഷകരുടെ കടബാധ്യതയും ഭൂനികുതി ഭാരവും, ദേശീയ വിമോചന പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഉയർച്ച, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളുടെ വ്യാപനം എന്നിവ ചേർന്നാണ് പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ബോധം രൂപപ്പെട്ടത്. 1920-കളിൽ ബോംബെ, ബംഗാൾ, മദ്രാസ്, പഞ്ചാബ്, ഉത്തരേന്ത്യ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ വിവിധ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പുകൾ രൂപപ്പെട്ടു. 1925 ഡിസംബർ 26-ന് കാൻപൂരിൽ നടന്ന സമ്മേളനം ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ഔപചാരിക രൂപീകരണത്തിന്റെ പ്രധാന ചരിത്രഘട്ടമായി പൊതുവെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. CPIയുടെ സ്വന്തം ചരിത്രവിവരണവും കാൻപൂർ സമ്മേളനത്തെയാണ് സംഘടനാപരമായ സ്ഥാപകഘട്ടമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്; ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ അടിച്ചമർത്തലിനിടയിലും തൊഴിലാളി-കർഷക സംഘടനകളിലൂടെ പ്രസ്ഥാനം വളരാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ അതിനുമുമ്പുതന്നെ ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളും തൊഴിലാളി-കർഷക സംഘടനകളും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നുവെന്നതിനാൽ, 1925 ഒരു പൂർണ്ണമായ ശൂന്യത്തിൽ നിന്നുള്ള തുടക്കമല്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തെ ഒരു തീയതിയിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നതിനു പകരം, 1917 മുതൽ 1925 വരെയുള്ള ആശയപരവും സംഘടനാപരവുമായ വളർച്ചയുടെ തുടർച്ചയായി കാണുന്നതാണ് ചരിത്രപരമായി കൂടുതൽ ഉചിതം.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടം തന്നെ കടുത്ത ഭരണകൂട അടിച്ചമർത്തലുമായി ഏറ്റുമുട്ടേണ്ടിവന്നു. പെഷാവർ, കാൻപൂർ, മീററ്റ് ഗൂഢാലോചന കേസുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിയമനടപടികൾ വഴി ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തെയും തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനത്തെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. 1925-നുശേഷമുള്ള ഏതാനും വർഷങ്ങളിൽ തന്നെ തൊഴിലാളി-കർഷക പാർട്ടികളുടെയും ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെയും വളർച്ച പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഒരു പുതിയ ജനകീയ അടിത്തറ സൃഷ്ടിച്ചു. ഗവേഷണ രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, 1925 മുതൽ 1929 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ വിവിധ പ്രവിശ്യകളിൽ തൊഴിലാളി-കർഷക സംഘടനകളുടെ വ്യാപനം ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിനകത്തെ ഇടതുപക്ഷ പ്രവണതകളെയും ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഇതായിരുന്നു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വലിയ ചരിത്രപാഠം: ഒരു വിപ്ലവകരമായ ആശയം ജനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടാതെ ചരിത്രശക്തിയായി മാറുകയില്ല. തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം, ജോലി സമയം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, കർഷകന്റെ ഭൂമി, കടബാധ്യത, നികുതി, ഭൂവുടമസ്ഥാവകാശം തുടങ്ങിയ പ്രത്യക്ഷ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളിലൂടെ മാത്രമാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ ജനകീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഷയായി മാറിയത്.

ദേശീയ വിമോചനസമരവുമായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ബന്ധം സങ്കീർണ്ണമായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരായ പോരാട്ടം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളുടെ കേന്ദ്ര രാഷ്ട്രീയ വിഷയമായിരുന്നെങ്കിലും, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായുള്ള ബന്ധം, ദേശീയ ബൂർഷ്വാസിയുടെ പങ്ക്, ഗാന്ധിയൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്വഭാവം, സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ മുന്നണിയുടെ രൂപം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകൾക്കിടയിൽ തുടർച്ചയായ സിദ്ധാന്തപരമായ ചർച്ചകൾ നടന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നിലപാടുകൾ ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന ചോദ്യവും പ്രധാനമായിരുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ തന്നെ ഒരു അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെട്ടു: അന്താരാഷ്ട്ര മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തവും ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എങ്ങനെ സ്ഥാപിക്കണം? ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ മനസ്സിലാക്കി സ്വതന്ത്രമായ രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലെ ബുദ്ധിമുട്ട് പിന്നീട് പല പ്രതിസന്ധികളുടെയും അടിസ്ഥാനമായി മാറി. എന്നിരുന്നാലും തൊഴിലാളി-കർഷക പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയും ദേശീയ വിമോചന രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ ഇടപെടലിലൂടെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകൾ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സ്ഥിരമായ ഒരു സാമൂഹിക സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിച്ചു.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ചരിത്രസംഭാവന അതിന്റെ സിദ്ധാന്തപ്രചാരണമാത്രമല്ല, തൊഴിലാളികളെയും കർഷകരെയും സംഘടിത സാമൂഹിക ശക്തികളാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണ്. വ്യവസായ തൊഴിലാളികളിൽ ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തനം വളർന്നു; കർഷകസംഘടനകൾ ഭൂനികുതി, ഭൂവുടമസ്ഥാവകാശം, കടബാധ്യത, വിളവിന്റെ പങ്കുവെപ്പ് തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉയർത്തി. തെഭാഗാ സമരം, തെലങ്കാന കർഷകസമരം തുടങ്ങിയവ ഇന്ത്യൻ ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിലെ വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് തെലങ്കാന സമരം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. അതേസമയം, ഈ സമരങ്ങളുടെ അനുഭവം തന്നെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനചോദ്യവും ഉയർത്തി: സായുധ വിപ്ലവത്തിലേക്കുള്ള പാതയാണോ ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ യാഥാർഥ്യബോധമുള്ളത്, അതോ ജനാധിപത്യ-പാർലമെന്ററി സംവിധാനത്തിനകത്ത് ദീർഘകാല ജനകീയ ശക്തി കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതാണോ? പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലെ പ്രധാന പിളർപ്പുകളുടെ പിന്നിൽ ഈ തന്ത്രപരമായ വൈരുദ്ധ്യം നിർണായകമായി പ്രവർത്തിച്ചു. വിവിധ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാരമ്പര്യങ്ങൾ തെലങ്കാനയിൽനിന്നും നക്സൽബാരി വരെയുള്ള അനുഭവങ്ങളെ വ്യത്യസ്തമായി വ്യാഖ്യാനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നതും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.

1947-ൽ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയതോടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് പുതിയ ചരിത്രസാഹചര്യം ഉണ്ടായി. ശത്രു ഇനി നേരിട്ട് ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണകൂടം മാത്രമല്ല; ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം, ദേശീയ ബൂർഷ്വാസിയുടെ പങ്ക്, ഭൂബന്ധങ്ങളുടെ രൂപം, ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യം, പാർലമെന്ററി രാഷ്ട്രീയം, സാമ്രാജ്യത്വവുമായി ഇന്ത്യയുടെ ബന്ധം എന്നിവയെ പുതുതായി വിലയിരുത്തേണ്ടിവന്നു. ഒരു ഭാഗത്ത് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രത്തെ വർഗ്ഗാധിപത്യത്തിന്റെ ഉപകരണമെന്ന നിലയിൽ കാണുന്ന വിപ്ലവപരമായ സമീപനം നിലനിന്നപ്പോൾ, മറുവശത്ത് ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ച് തൊഴിലാളി-കർഷക ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയശക്തി വർധിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും തെളിഞ്ഞു. 1951-ലെ നയപരമായ മാറ്റങ്ങൾ മുതൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇടപെടൽ ശക്തിപ്പെട്ടു. 1957-ൽ കേരളത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി തെരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ അധികാരത്തിലെത്തിയത് ലോക കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തന്നെ ചരിത്രത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പരീക്ഷണമായി. ജനാധിപത്യ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ അധികാരത്തിലെത്തിയ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാർ ഭൂസംബന്ധമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭരണപരിഷ്കാരം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇടപെടാൻ ശ്രമിച്ചു. കേരളാനുഭവം പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണങ്ങളിലൊന്നായി മാറി.

1964-ൽ CPI രണ്ടായി പിളർന്നത് വ്യക്തികളുടെ തർക്കത്തിന്റെ ഫലമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. അന്താരാഷ്ട്ര കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലെ സോവിയറ്റ്-ചൈനീസ് തർക്കം, ഇന്ത്യൻ ഭരണവർഗ്ഗത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യത്യസ്ത വിലയിരുത്തലുകൾ, കോൺഗ്രസിനോടുള്ള സമീപനം, പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പങ്ക്, വിപ്ലവത്തിന്റെ തന്ത്രവും ഘട്ടങ്ങളും എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആഴത്തിലുള്ള ആശയപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളാണ് പിളർപ്പിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്. 1964 ഒക്ടോബർ-നവംബർ മാസങ്ങളിൽ കൊൽക്കത്തയിൽ നടന്ന ഏഴാം കോൺഗ്രസിലാണ് CPI(M) രൂപംകൊണ്ടത് എന്ന് പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗിക ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ പിളർപ്പിനുശേഷം ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം പ്രധാനമായും CPI, CPI(M), പിന്നീട് CPI(ML) ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ പ്രവാഹങ്ങളായി വികസിച്ചു. ഇവിടെനിന്ന് ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചരിത്രത്തിലെ മറ്റൊരു സ്ഥിരമായ വൈരുദ്ധ്യം വ്യക്തമായി: ഒരേ വർഗ്ഗ വിമോചന ലക്ഷ്യം പങ്കിടുന്നവർ തന്നെ തന്ത്രം, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം, വിപ്ലവത്തിന്റെ ഘട്ടം, പാർലമെന്ററി രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്ഥാനം എന്നിവയിൽ വ്യത്യസ്ത വഴികൾ സ്വീകരിച്ചു.

1967-ലെ നക്സൽബാരി കലാപം ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ മറ്റൊരു നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കർഷക അസന്തോഷം, ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, ഭൂവുടമസ്ഥാവകാശത്തിലെ അസമത്വം, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിനകത്തെ തന്ത്രപരമായ സംഘർഷം എന്നിവ ചേർന്ന് ഒരു പുതിയ വിപ്ലവധാരയ്ക്ക് രൂപം നൽകി. 1969-ൽ CPI(ML) രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. നക്സൽബാരി ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പരാജയങ്ങളുടെ മാത്രം ഫലമല്ല; ഭൂമിയില്ലാത്ത കർഷകരുടെയും ആദിവാസികളുടെയും യാഥാർഥ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ പാർലമെന്ററി ഇടതുപക്ഷം പര്യാപ്തമല്ലെന്ന വിമർശനത്തിന്റെ പ്രകടനവുമായിരുന്നു. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം സായുധപാത, വ്യക്തിഗത ഹിംസ, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളോടുള്ള സമീപനം, ദീർഘകാല ജനകീയ സംഘടനയുടെ ആവശ്യകത എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള കടുത്ത ചോദ്യങ്ങളും ഉയർന്നു. നക്സൽ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങൾ പിന്നീട് പല സംഘടനകളായും പ്രവാഹങ്ങളായും പിരിഞ്ഞു; അതിനാൽ അതിനെയും ഏകീകൃതമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ അനുഭവമായി കാണുന്നത് ചരിത്രപരമായി ശരിയല്ല.

ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യേകത, അത് ഒരേസമയം വിപ്ലവപരവും പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യപരവുമായ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത പാതകളിൽ പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടുവെന്നതാണ്. കേരളത്തിലും പശ്ചിമബംഗാളിലും ഇടതുപക്ഷം ദീർഘകാലം ജനകീയ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറ കെട്ടിപ്പടുത്തു. ഭൂസംബന്ധമായ മാറ്റങ്ങൾ, പഞ്ചായത്തുതല വികേന്ദ്രീകരണം, തൊഴിലാളി സംഘടനകൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, സാമൂഹിക ക്ഷേമം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇടതുപക്ഷ സർക്കാരുകളുടെ ഇടപെടലുകൾ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വ്യത്യസ്ത മാതൃകകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. CPI(M)യുടെ സ്വന്തം രേഖകളും പാർട്ടി 1964-നുശേഷം വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിൽ ജനകീയ പോരാട്ടങ്ങളുടെയും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും സംയോജനത്തിലൂടെ പ്രവർത്തിച്ചതായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ അധികാരത്തിൽ ദീർഘകാലം തുടരുന്നത് സ്വാഭാവികമായി പുതിയ പ്രശ്നങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു: ഭരണകൂടത്തോടുള്ള അടുപ്പം, സംഘടനയുടെ സ്ഥാപനവൽക്കരണം, ഉദ്യോഗസ്ഥവൽക്കരണം, നേതൃത്വകേന്ദ്രിത രാഷ്ട്രീയം, ജനങ്ങളുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള ബന്ധത്തിലെ കുറവ്, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രധാന അളവുകോലാക്കുന്ന പ്രവണത തുടങ്ങിയവ. ഒരു വിപ്ലവപാർട്ടി ഭരണകൂടം നടത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ സംഘടനാ സ്വഭാവത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റം എന്നത് ഇന്ത്യൻ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പഠനവിഷയങ്ങളിലൊന്നാണ്.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ചയോടൊപ്പം അതിന്റെ ചില അടിസ്ഥാന ഗുണങ്ങൾ ക്ഷയിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും വർധിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ തൊഴിലാളിയുടെ വീട്ടിലേക്കും കർഷകന്റെ വയലിലേക്കും വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ക്യാമ്പസിലേക്കും പോയി പ്രശ്നങ്ങൾ കേട്ട സംഘടന പിന്നീട് ഓഫീസുകൾ, കമ്മിറ്റികൾ, സമ്മേളനങ്ങൾ, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രം, ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ കൂടുതൽ സമയം ചെലവഴിക്കുന്ന ഘടനയായി മാറുമ്പോൾ ജനകീയ ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാറുന്നു. ഇതാണ് സംഘടനാ സ്ഥാപനവൽക്കരണത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യം. ജനങ്ങളിൽനിന്ന് വളർന്ന സംഘടന ജനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഒരു സ്ഥിരം സ്ഥാപനമായി മാറുമ്പോൾ, ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ജനങ്ങളിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന ഒരു സ്ഥാപനമായും മാറാം. ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽനിന്ന് രാഷ്ട്രീയ സംഘടന രൂപപ്പെടുന്നതിനു പകരം, സംഘടനയുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ജനപ്രശ്നങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന അവസ്ഥ ഉണ്ടാകുമ്പോഴാണ് ജീർണത ആരംഭിക്കുന്നത്. ഇതിൽ വ്യക്തികളുടെ സ്ഥാനമോഹം, ഗ്രൂപ്പിസം, വിഭാഗീയത, അധികാരകേന്ദ്രിത പ്രവർത്തനം, കഴിവുള്ള പ്രവർത്തകരെ അകറ്റിനിർത്തൽ തുടങ്ങിയവ ലക്ഷണങ്ങളായിരിക്കാം; എന്നാൽ അവയുടെ ആഴത്തിലുള്ള കാരണം സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിലുണ്ടാകുന്ന മാറ്റമാണ്.

1991-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ച ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് വലിയ ആശയപരമായ ആഘാതമായിരുന്നു. മാർക്സിസം പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന ലളിതമായ നിഗമനവും, സോവിയറ്റ് മാതൃകയിലെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുടെ പരാജയത്തെ വിമർശനാത്മകമായി പഠിക്കണമെന്ന ആവശ്യവും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്. CPI(M)യുടെ ഔദ്യോഗിക പരിപാടി പോലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലെ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെയും മറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെയും തിരിച്ചടികൾ അന്താരാഷ്ട്ര കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് പുനർമൂല്യനിർണ്ണയം ആവശ്യപ്പെടുത്തിയതായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിൽനിന്നുള്ള പ്രധാന ചരിത്രപാഠം, ഒരു സാമൂഹിക സിദ്ധാന്തത്തെ ഒരു പ്രത്യേക രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനരൂപവുമായി പൂർണ്ണമായി തുല്യമാക്കരുത് എന്നതാണ്. സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യവും, അതിലേക്ക് എത്താൻ സ്വീകരിച്ച ചരിത്രപരമായ സ്ഥാപനരൂപങ്ങളും ഒരേ കാര്യമല്ല. അതിനാൽ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് മുന്നിലുള്ള ചോദ്യം “സോഷ്യലിസം വേണമോ വേണ്ടയോ?” എന്നതിലുപരി, ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സാങ്കേതികവിദ്യ, പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധി, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, കൃത്രിമബുദ്ധി, ആഗോള ധനമൂലധനം, സേവനമേഖല, പുതിയ തൊഴിൽരൂപങ്ങൾ, അസംഘടിത തൊഴിൽ, ലിംഗ-ജാതി അസമത്വങ്ങൾ എന്നിവയെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു പുതിയ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം എന്നതാണ്.

1991-നുശേഷം ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഉണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ സൃഷ്ടിച്ചു. പഴയ രീതിയിലുള്ള ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി വർഗ്ഗത്തോടൊപ്പം കരാർ തൊഴിലാളികൾ, ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം തൊഴിലാളികൾ, ഐ.ടി. ജീവനക്കാർ, സേവനമേഖലാ തൊഴിലാളികൾ, കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികൾ, സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ, ചെറുകിട സംരംഭകർ തുടങ്ങിയ പുതിയ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങൾ വളർന്നു. കർഷക സമൂഹത്തിനകത്തും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിൽ ഭൂമിയുടമസ്ഥത, കൃഷിയുടെ വാണിജ്യവൽക്കരണം, യന്ത്രവൽക്കരണം, കുടിയേറ്റം, ഗ്രാമീണ സേവനമേഖല, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവ വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളെ സങ്കീർണ്ണമാക്കി. പഴയ “തൊഴിലാളി vs മുതലാളി” എന്ന ലളിതമായ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയ്ക്ക് പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളെ മുഴുവനായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യം രൂപപ്പെട്ടു. വർഗ്ഗം അപ്രത്യക്ഷമായിട്ടില്ല; മറിച്ച് വർഗ്ഗത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായി. അതിനാൽ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് പഴയ വർഗ്ഗവിശകലനം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് അതിനെ പുതിയ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക യാഥാർഥ്യങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മറ്റൊരു വലിയ ചരിത്രവൈരുദ്ധ്യം ജാതിപ്രശ്നത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സമീപനത്തിലാണ്. വർഗ്ഗചൂഷണത്തെ അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യമായി കാണുന്ന മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനം ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിലെ ജാതിയുടെ പ്രത്യേക സാമൂഹിക ശക്തിയെ ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ പര്യാപ്തമായി ഉൾക്കൊള്ളാൻ പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന വിമർശനം ഉന്നയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മറുവശത്ത് ജാതിയെ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിച്ച് വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്ന സമീപനത്തിനും പരിമിതികളുണ്ട്. യാഥാർഥ്യത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ ജാതിയും വർഗ്ഗവും പല തലങ്ങളിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടമസ്ഥത, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക പദവി, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധിത്വം എന്നിവയിൽ ജാതിക്ക് സ്വാധീനമുണ്ട്; അതേസമയം സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനങ്ങൾ ജാതിബന്ധങ്ങളെയും മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ത്യൻ മാർക്സിസത്തിന്റെ ഭാവി ജാതിപ്രശ്നത്തെ വർഗ്ഗവിശകലനത്തിന് പുറത്തുള്ള “അനുബന്ധ പ്രശ്നം” എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നതിലും, വർഗ്ഗത്തെ പൂർണ്ണമായി ജാതിയിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നതിലും അല്ല; ജാതി-വർഗ്ഗ ബന്ധത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണ ഭൗതിക ഘടനയെ ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കുന്നതിലാണ്.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളി സാമ്പത്തിക മേഖലയിലൊതുങ്ങുന്നില്ല. മതം, ജാതി, ഭാഷ, ദേശീയത, സംസ്കാരം, ചരിത്രബോധം എന്നിവ ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ പെരുമാറ്റത്തെ ശക്തമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു. മതവിശ്വാസത്തെ വെറും “തെറ്റായ ബോധം” എന്ന നിലയിൽ തള്ളിക്കളയുന്ന രാഷ്ട്രീയ സമീപനം ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിൽനിന്ന് ഇടതുപക്ഷത്തെ അകറ്റാൻ ഇടയാക്കാം. അതുപോലെ മതത്തെ രാഷ്ട്രീയ ആധിപത്യത്തിനുള്ള ഉപകരണമാക്കുന്ന സാമുദായിക രാഷ്ട്രീയത്തെ നേരിടേണ്ടതുമുണ്ട്. അതിനാൽ മതനിരപേക്ഷതയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതോടൊപ്പം ജനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക അനുഭവങ്ങളുമായി സംവദിക്കുന്ന ഒരു ജനാധിപത്യ ഇടതുപക്ഷ സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടത് നിർണായകമാണ്.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തിരിച്ചടികൾക്ക് പുറത്തുള്ള ശത്രുക്കളെ മാത്രം ഉത്തരവാദികളാക്കുന്നത് അപൂർണ്ണമായ ചരിത്രവായനയായിരിക്കും. സാമ്രാജ്യത്വം, മുതലാളിത്ത മാധ്യമശക്തി, ഭരണകൂട അടിച്ചമർത്തൽ, സാമുദായിക രാഷ്ട്രീയം, കോർപ്പറേറ്റ് ശക്തി എന്നിവ ഇടതുപക്ഷത്തിന് യഥാർത്ഥ വെല്ലുവിളികളാണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം സ്വന്തം സംഘടനാ ദൗർബല്യങ്ങളും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തവും പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള വിടവ്, ജനങ്ങളുമായുള്ള തുടർച്ചയായ സംവാദത്തിന്റെ കുറവ്, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കേന്ദ്രീകൃത പ്രവർത്തനം, യുവാക്കളുമായി ആശയപരമായ ബന്ധത്തിന്റെ ക്ഷയം, സ്ത്രീകളുടെയും പുതിയ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെയും നേതൃത്വപങ്കാളിത്തത്തിലെ പരിമിതികൾ, സംഘടനയ്ക്കകത്തെ ഗ്രൂപ്പിസം, സ്ഥാനകേന്ദ്രിത രാഷ്ട്രീയം, വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും ദുർബലമാകൽ, ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളുടെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുന്നതിലെ താമസം എന്നിവയെല്ലാം ആത്മപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തി അതിന്റെ പഴയ ചരിത്രത്തിലല്ല; തെറ്റുകളിൽനിന്ന് പഠിച്ച് സ്വയം മാറാനുള്ള കഴിവിലാണ്.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ചരിത്രവൈരുദ്ധ്യം ഉയരുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സംഘടനാ ശക്തി ചില മേഖലകളിൽ ക്ഷയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അത് ഉയർത്തിക്കാട്ടിയ പല സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമായിട്ടില്ല. സാമ്പത്തിക അസമത്വം, തൊഴിൽ അനിശ്ചിതത്വം, സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം, കർഷകപ്രതിസന്ധി, ഭവനപ്രശ്നം, പൊതുജനാരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും സംബന്ധിച്ച അസമത്വം, പരിസ്ഥിതി നാശം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ തൊഴിലാളി നിയന്ത്രണം, കൃത്രിമബുദ്ധി മൂലമുള്ള തൊഴിൽപരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ പുതിയ രൂപങ്ങളിൽ ഉയർന്നുവരുന്നു. അതുകൊണ്ട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾക്ക് സാമൂഹിക പ്രസക്തി സ്വാഭാവികമായി നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ പഴയ ഉത്തരങ്ങൾ മാത്രം പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ കഴിയില്ല. ഇന്നത്തെ ഇടതുപക്ഷത്തിന് പുതിയ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പുതിയ സിദ്ധാന്തപരവും പ്രായോഗികവുമായ ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവിയെ നിർണയിക്കുന്ന പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യം “തുടരണമോ അവസാനിക്കണമോ” എന്നതല്ല; സ്വന്തം ചരിത്രപരമായ പാരമ്പര്യത്തെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കാനാകുമോ എന്നതാണ്. ഒരു ഭാഗത്ത് പഴയ സംഘടനാ ഘടനയും പഴയ രാഷ്ട്രീയഭാഷയും പഴയ പ്രവർത്തനരീതികളും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രവണതയുണ്ട്. മറുവശത്ത് കാലത്തിനനുസരിച്ച് സംഘടന, ആശയം, ആശയവിനിമയം, നേതൃത്വരീതി, ജനബന്ധം, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉപയോഗം എന്നിവ പുനർനിർമ്മിക്കേണ്ട ആവശ്യകതയുണ്ട്. മാർക്സിസത്തെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല; പക്ഷേ മാർക്സിസത്തെ ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു അടച്ച പുസ്തകമായി കാണാനും പാടില്ല. മാർക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന രീതി—സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെ അവയുടെ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളിലും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലും ചരിത്രപരമായ മാറ്റങ്ങളിലുമാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്—ഇന്നും ഗവേഷണത്തിന് ശക്തമായ ഒരു രീതിശാസ്ത്രമായി ഉപയോഗിക്കാം. എന്നാൽ ആ രീതിയെ ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പുതിയ യാഥാർഥ്യങ്ങളിൽ പ്രയോഗിക്കുന്നതിൽ സൃഷ്ടിപരമായ വികസനം ആവശ്യമാണ്.

ഭാവിയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ മേഖല യുവജനങ്ങളാണ്. എന്നാൽ യുവാക്കളെ ആകർഷിക്കാൻ പഴയ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല. തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഗവേഷണം, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ, സ്റ്റാർട്ടപ്പ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, കാലാവസ്ഥ, ലിംഗസമത്വം, സാമൂഹിക നീതി, മാനസിക സ്വാതന്ത്ര്യം, ഡിജിറ്റൽ അവകാശങ്ങൾ, കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ഇടതുപക്ഷം ശാസ്ത്രീയമായ പുതിയ രാഷ്ട്രീയഭാഷ വികസിപ്പിക്കണം. സോഷ്യൽ മീഡിയയെ വെറും പ്രചാരണ ഉപകരണമെന്നല്ല, പുതിയൊരു സാമൂഹിക പൊതുമണ്ഡലമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. ജനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയവിവരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്ന രീതി മാറിയിരിക്കുമ്പോൾ സംഘടനയുടെ ആശയവിനിമയ രീതിയും മാറണം. എന്നാൽ അതിന് വെറും പ്രചാരണ സാങ്കേതികവിദ്യ മതിയാകില്ല; വിശ്വാസ്യതയുള്ള അറിവ്, വസ്തുതാപരമായ സംവാദം, വേഗത്തിലുള്ള പ്രതികരണം, തുറന്ന വിമർശനം, ജനങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് യുക്തിസഹമായ മറുപടി എന്നിവ ആവശ്യമാണ്.

ഭാവിയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പുനരുജ്ജീവനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വേദിയല്ല; സംഘടനയുടെ ഏറ്റവും താഴത്തെ ഘടകമായ പ്രാദേശിക ബ്രാഞ്ചാണ്. ഒരു ബ്രാഞ്ച് വെറും യോഗം വിളിക്കുന്നതും തീരുമാനങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നതുമായ ഘടകമല്ലാതെ പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന്റെ പഠനകേന്ദ്രം, പ്രശ്നപരിഹാരകേന്ദ്രം, രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസകേന്ദ്രം, യുവജന-സ്ത്രീ പങ്കാളിത്തകേന്ദ്രം, ജനാഭിപ്രായ ശേഖരണകേന്ദ്രം, സാമൂഹിക പരീക്ഷണകേന്ദ്രം എന്നിവയായി മാറണം. ഓരോ പ്രദേശത്തും തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, കൃഷി, ഭവനം, കുടിയേറ്റം, യുവജന പ്രശ്നങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, മുതിർന്നവരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെക്കുറിച്ച് സ്ഥിരമായ വസ്തുതാശേഖരണം നടത്താൻ കഴിയണം. അങ്ങനെ സംഘടന വീണ്ടും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽനിന്ന് അറിവ് ശേഖരിക്കുന്ന ഒരു “രാഷ്ട്രീയ സെൻസർ” ആയി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന് സമൂഹത്തിലെ മാറ്റങ്ങളെ നേരത്തേ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുക.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രം ഒരു വിജയഗാഥയോ പരാജയഗാഥയോ ആയി മാത്രം എഴുതുന്നത് രണ്ടും തെറ്റാണ്. അത് വിജയങ്ങളും പരാജയങ്ങളും പരസ്പരം സൃഷ്ടിച്ച ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചരിത്രമാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ സംഭാവനകൾ, തൊഴിലാളി സംഘടനകളുടെ വളർച്ച, കർഷകസമരങ്ങൾ, ഭൂസംബന്ധമായ മാറ്റങ്ങൾ, കേരളത്തിലെ ജനാധിപത്യ ഇടതുപക്ഷ പരീക്ഷണം, പശ്ചിമബംഗാളിലെ ദീർഘകാല ഭരണാനുഭവം, പാർലമെന്ററി രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഇടപെടൽ, നക്സൽബാരി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിപ്ലവപരമായ പ്രവാഹങ്ങൾ—ഇവ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്ത ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളുടെ ഫലങ്ങളാണ്. അതുപോലെ പാർട്ടി പിളർപ്പുകളും, സിദ്ധാന്തപരമായ തെറ്റുകളും, സംഘടനാ ജീർണതയും, രാഷ്ട്രീയ അവസരങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയതും, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ദുർബലമായതും ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഒരു യഥാർത്ഥ ചരിത്രപഠനം സ്വന്തം പാരമ്പര്യത്തെ ആരാധിക്കുകയോ നിഷേധിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; എന്തുകൊണ്ട് ഒരു പ്രത്യേക കാലഘട്ടത്തിൽ ഒരു നയം പ്രവർത്തിച്ചു, പിന്നീട് അതേ നയം എന്തുകൊണ്ട് പര്യാപ്തമല്ലാതായി എന്നതാണ് അന്വേഷിക്കുക.

ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട ചരിത്രത്തെ ഒറ്റവാചകത്തിൽ ചുരുക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് “വിപ്ലവകരമായ ആശയത്തിൽനിന്ന് ജനകീയ ശക്തിയിലേക്കും, ജനകീയ ശക്തിയിൽനിന്ന് സ്ഥാപനാധികാരത്തിലേക്കും, സ്ഥാപനാധികാരത്തിൽനിന്ന് സംഘടനാ ജീർണതയുടെ അപകടത്തിലേക്കും, അവിടെനിന്ന് പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കാനുള്ള അനിവാര്യതയിലേക്കുമുള്ള യാത്ര” എന്നാണ് പറയാനാകുക. 1925-ൽ രൂപപ്പെട്ട കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം കൊളോണിയൽ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ചെറിയ ആശയധാരയിൽനിന്ന് തൊഴിലാളി-കർഷക ജനവിഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധമുള്ള ദേശീയ രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി വളർന്നു; സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലത്ത് ഭരണവും ജനകീയ സമരവും ഒരുമിച്ച് പരീക്ഷിച്ചു; 1964-ലെ പിളർപ്പും തുടർന്ന് നക്സൽബാരി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിപ്ലവപ്രവാഹങ്ങളും അതിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുത്തി; സോവിയറ്റ് തകർച്ചയും നവഉദാരവൽക്കരണവും അതിനെ പുതിയ സിദ്ധാന്തപരമായ പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നയിച്ചു. എന്നാൽ ചരിത്രം ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യയിൽ അസമത്വം, തൊഴിൽ അനിശ്ചിതത്വം, സാമൂഹിക വിഭജനം, പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധി, കോർപ്പറേറ്റ് കേന്ദ്രീകരണം, ഡിജിറ്റൽ നിയന്ത്രണം, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ എന്നിവ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുകയാണ്. ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ശാസ്ത്രീയവും ജനാധിപത്യപരവും മനുഷ്യകേന്ദ്രിതവുമായ ഉത്തരങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് കഴിയുമെങ്കിൽ അതിന്റെ ഭാവി പഴയ സംഘടനാ ശക്തി പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ആയിരിക്കില്ല; പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കി പുതിയ രാഷ്ട്രീയശക്തി സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലായിരിക്കും. അതിനായി ചരിത്രത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽനിന്ന് പഠിക്കണം; പഴയ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നതിനെക്കാൾ പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തണം; വ്യക്തികളെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനെക്കാൾ സംഘടനാ സംസ്കാരത്തെ പരിശോധിക്കണം; തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തെ മാത്രം അളവുകോലാക്കുന്നതിനു പകരം ജനങ്ങളിലെ ദീർഘകാല വിശ്വാസവും സാമൂഹിക ഇടപെടലും രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസവും സംഘടനാ സൃഷ്ടിശേഷിയും അളക്കണം. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അടുത്ത അധ്യായം അതിന്റെ പഴയ ചരിത്രത്തിന്റെ ആവർത്തനം ആയിരിക്കില്ല; സ്വന്തം ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് പഠിച്ച്, മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയെ ഇന്ത്യൻ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പുതിയ തലങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച്, ജനാധിപത്യവും സാമൂഹികനീതിയും സാമ്പത്തിക സമത്വവും ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയും മനുഷ്യവിമോചനവും കേന്ദ്രീകരിച്ച ഒരു പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അന്വേഷണമായിരിക്കും.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ പ്രധാന പ്രശ്നം പുറംശക്തികളുടെ ആക്രമണം മാത്രമല്ലെന്നും സ്വന്തം ചരിത്രപരമായ വിജയങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളോട് സംഘടനയും രാഷ്ട്രീയവും എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുന്നു എന്നതുമാണ് എന്നും കാണാം. ഒരു പ്രസ്ഥാനം സമരത്തിലൂടെ വളരുമ്പോൾ അതിന്റെ പ്രവർത്തകർ ജനങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തുന്നു; എന്നാൽ അതേ പ്രസ്ഥാനം ദീർഘകാലം അധികാരത്തിലും ഭരണത്തിലും സംഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു. സമരത്തിന്റെ സംസ്കാരം ക്രമേണ ഭരണത്തിന്റെ സംസ്കാരമായി മാറാം; ജനങ്ങളിൽനിന്ന് പഠിക്കുന്ന ശീലം തീരുമാനങ്ങൾ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന ഏകദിശാ രീതിയായി മാറാം; രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം സ്ഥാനസംരക്ഷണത്തിനുള്ള സംഘടനാ പരിശീലനമായി ചുരുങ്ങാം. ഇതൊരു വ്യക്തിഗത ധാർമ്മിക പരാജയത്തിന്റെ പ്രശ്നമല്ല; സംഘടനയുടെ ഘടനയും അധികാരവുമായി അതിനുണ്ടാകുന്ന ബന്ധവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു ഘടനാപരമായ വൈരുദ്ധ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനം പുതിയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലൂടെയോ പുതിയ നേതാക്കളിലൂടെയോ മാത്രം സാധ്യമാകില്ല; സംഘടനയുടെ ആന്തരിക പ്രവർത്തനരീതിയിൽ തന്നെ മാറ്റം വരുത്തേണ്ടിവരും.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രശക്തി അതിന്റെ സിദ്ധാന്തത്തിലുമാത്രമായിരുന്നില്ല; ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതവുമായി അതിന് ഉണ്ടായിരുന്ന ജൈവബന്ധത്തിലായിരുന്നു. തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം, കർഷകന്റെ ഭൂമി, കർഷകത്തൊഴിലാളിയുടെ കൂലി, മത്സ്യത്തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതം, വിദ്യാർത്ഥിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, സ്ത്രീയുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം, ആദിവാസിയുടെ ഭൂമിയവകാശം—ഇത്തരം യാഥാർഥ്യ പ്രശ്നങ്ങളിലൂടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയം ജനങ്ങളിലേക്കെത്തി. എന്നാൽ സമൂഹം മാറിയപ്പോൾ സംഘടനയുടെ ജനബന്ധത്തിന്റെ പഴയ രീതികൾ പലപ്പോഴും മാറിയില്ല. ഇന്ന് ഒരു യുവാവിന്റെ ജീവിതം തൊഴിൽസ്ഥലത്തും കോളേജിലും മാത്രമല്ല; മൊബൈൽ ഫോൺ, സോഷ്യൽ മീഡിയ, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം, ആഗോള സംസ്കാരം, കുടിയേറ്റം, പുതിയ ഉപഭോഗരീതി, ഓൺലൈൻ തൊഴിൽ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു പഴയകാലത്തെ പാർട്ടി ഓഫീസ് കേന്ദ്രീകൃത പ്രവർത്തനരീതിക്ക് ഈ പുതിയ സാമൂഹിക ജീവിതത്തെ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയണമെന്നില്ല. അതിനാൽ ജനങ്ങളിൽനിന്നുള്ള അകലം പലപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിലെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംഘടനയുടെ അറിവ് പഴയതാകുന്നതിന്റെ പ്രശ്നവുമാണ്.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവി വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലല്ല, അതിനെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി പുനർനിർവചിക്കുന്നതിലാണ്. ഇന്നത്തെ തൊഴിലാളി പഴയ വ്യവസായ തൊഴിലാളി മാത്രമല്ല. ആപ്പ് അധിഷ്ഠിത ഡെലിവറി തൊഴിലാളി, കാബ് ഡ്രൈവർ, കരാർ ജീവനക്കാരൻ, സ്വകാര്യ ആശുപത്രി ജീവനക്കാരൻ, ഐ.ടി. ജീവനക്കാരൻ, സുരക്ഷാ ജീവനക്കാരൻ, കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളി, വീട്ടുജോലിക്കാരി, ചെറുകിട സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന വ്യക്തി—ഇവരൊക്കെ വ്യത്യസ്ത തൊഴിൽബന്ധങ്ങളിലാണ്. അവരുടെ തൊഴിൽസ്ഥിരത, വരുമാനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, സംഘടനാ അവകാശം എന്നിവ വ്യത്യസ്തമാണ്. അതിനാൽ “തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം” എന്ന ആശയം ചുരുക്കപ്പെട്ട വ്യവസായ തൊഴിലാളിയുടെ രൂപത്തിൽ മാത്രം കാണുന്നത് ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ പരിമിതിയാകും. മറിച്ച് ഉൽപാദനോപാധികളുമായുള്ള ബന്ധം, തൊഴിൽശക്തിയുടെ വിൽപ്പന, ഉടമസ്ഥത, നിയന്ത്രണം, ഡാറ്റയുടെ ഉടമസ്ഥത, പ്ലാറ്റ്ഫോം അധികാരം, ധനമൂലധനം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളെ പുനർവിശകലനം ചെയ്യേണ്ടിവരും.

കർഷകപ്രശ്നത്തിലും സമാനമായ മാറ്റമുണ്ട്. വലിയ ഭൂവുടമസ്ഥതയും ഭൂമിയില്ലാത്ത കർഷകത്തൊഴിലാളിയും എന്ന പഴയ ഇരട്ടവിഭജനം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഇന്നത്തെ ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ചെറുകിട കർഷകൻ, ഇടത്തരം കർഷകൻ, കരാർ കൃഷിക്കാരൻ, കർഷകത്തൊഴിലാളി, കൃഷിയിൽനിന്ന് ഭാഗികമായി മാറിയ കുടുംബം, വിദേശത്തുനിന്നുള്ള വരുമാനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന കുടുംബം എന്നിവ ചേർന്ന് പുതിയ ഗ്രാമീണ വർഗ്ഗഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കൃഷിച്ചെലവ്, വിപണിവില, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, കടം, വിതരണശൃംഖല, കോർപ്പറേറ്റ് വാങ്ങൽ, ഭക്ഷ്യസംസ്കരണം എന്നിവ കർഷകന്റെ ജീവിതത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ കർഷക രാഷ്ട്രീയം ഭൂസമരത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുകയില്ല; ഭൂമി + ഉൽപ്പാദനം + വിപണി + സാങ്കേതികവിദ്യ + കാലാവസ്ഥ + വായ്പ + ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് കാണേണ്ടിവരും.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണത്തിന് ജാതിപ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള സൈദ്ധാന്തിക പഠനം അനിവാര്യമാണ്. ജാതിയെ വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഒരു ഉപരൂപമായി മാത്രം കാണുന്നതും, വർഗ്ഗത്തെ ജാതിയിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി ചുരുക്കുന്നതും രണ്ടും അപര്യാപ്തമാണ്. ജാതി ഒരു സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക അധികാരബന്ധമാണ്; വർഗ്ഗം പ്രധാനമായും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക ബന്ധമാണ്. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിൽ ഇവ പരസ്പരം കടന്നുകയറുന്നു. ഭൂമിയുടമസ്ഥത, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സാമൂഹിക പദവി, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധിത്വം എന്നിവയിൽ ജാതിയും വർഗ്ഗവും തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ “ജാതിവിരുദ്ധ പോരാട്ടവും വർഗ്ഗസമരവും” തമ്മിൽ മത്സരിക്കുന്ന രണ്ട് രാഷ്ട്രീയങ്ങളായി കാണാതെ, അവയുടെ ഭൗതിക ബന്ധം പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിന് കൂടുതൽ കൃത്യമായ സാമൂഹിക ഗവേഷണം ആവശ്യമാണ്.

ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളിലൂടെ അളക്കുന്നത് ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ അതിൽ മാത്രം ഒതുക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന് 2024 ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷമുള്ള CPI(M)-ന്റെ സ്വന്തം അവലോകനം കേരളം, പശ്ചിമബംഗാൾ, ത്രിപുര തുടങ്ങിയ ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളിലെ പിന്തുണയിലെ ഇടിവിന് ജാതി, മതം, സമൂഹം തുടങ്ങിയ തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്വാധീനവും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിരുന്നു; അതോടൊപ്പം രാജ്യത്തുടനീളം പ്രാദേശിക വർഗ്ഗ-ജനകീയ സമരങ്ങൾ സ്ഥിരമായ സാമൂഹിക ശക്തിയായി വളർത്തുന്നതിൽ പരിമിതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും രേഖപ്പെടുത്തി. ഈ നിരീക്ഷണം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ വായിക്കേണ്ടതാണ്. ഒരു പാർട്ടിക്ക് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ട് നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ലക്ഷണം മാത്രമാണ്; യഥാർത്ഥ രോഗനിർണ്ണയം വോട്ടർ എന്തുകൊണ്ട് അകന്നു എന്നതിലാണ്. അതിന് ഓരോ പ്രദേശത്തും കുടുംബം, തൊഴിൽ, ജാതി, മതം, പ്രായം, വിദ്യാഭ്യാസം, കുടിയേറ്റം, സാമൂഹിക വർഗ്ഗം, മാധ്യമ ഉപഭോഗം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയ സൂക്ഷ്മമായ സാമൂഹിക പഠനം ആവശ്യമാണ്.

കേരളം ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ചരിത്രവിജയങ്ങളിൽ ഒന്നായിരിക്കുമ്പോഴും, അതേ കേരളാനുഭവം തന്നെ ഒരു പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, തദ്ദേശസ്വയംഭരണം, ഭൂബന്ധങ്ങളിലെ ചരിത്രപരമായ മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് നിർണായകമായ സ്വാധീനം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ സാമൂഹിക വികസനം ഉയർന്നതോടെ കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതീക്ഷകളും ഉയർന്നു. ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധമുള്ള, വലിയ കുടിയേറ്റാനുഭവമുള്ള, ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഒരു സമൂഹത്തിന് പഴയ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷ മാത്രം മതിയാകില്ല. 2025-ലെ തദ്ദേശതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ LDF-ന് തിരിച്ചടി നേരിട്ടതായി CPI(M)-ന്റെ സ്വന്തം രേഖയും പറയുന്നു; 2026 നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കേരളത്തിൽ CPI(M) 26 സീറ്റും CPI 8 സീറ്റും നേടിയതായി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ ഫലങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവിടെ പ്രധാന പഠനവിഷയം ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം മാത്രമല്ല: ദീർഘകാല ഭരണാനുഭവം ഒരു പാർട്ടിയുടെ ജനകീയ സംഘടനയെ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു? എന്നതാണ്.

പശ്ചിമബംഗാളിന്റെ അനുഭവം മറ്റൊരു മുന്നറിയിപ്പാണ്. ദീർഘകാല ഇടതുപക്ഷ ഭരണത്തിന് ശേഷം സംഘടനയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ വന്നപ്പോൾ, ഭരണകൂടവിരുദ്ധ വികാരം, സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ പുനർക്രമീകരണം, പുതിയ രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയലുകൾ എന്നിവ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പഴയ സാമൂഹിക അടിത്തറയെ ബാധിച്ചു. 2026-ലെ പശ്ചിമബംഗാൾ നിയമസഭാ ഫലത്തിൽ CPI(M)-ന് ഒരു സീറ്റ് മാത്രമാണ് ലഭിച്ചതെന്ന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. CPI(M)യുടെ സ്വന്തം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനം പശ്ചിമബംഗാളിൽ പാർട്ടിയുടെ പ്രകടനത്തിൽ ചെറിയ പുരോഗതി ഉണ്ടായതായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സംസ്ഥാനത്ത് ഉണ്ടായ വൻ രാഷ്ട്രീയ പുനർക്രമീകരണം വ്യക്തമാണ്. പശ്ചിമബംഗാൾ അനുഭവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപാഠം ഇതാണ്: ദീർഘകാല ഭരണത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം സ്വയം അടുത്ത തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല. ഓരോ തലമുറയിലും ജനബന്ധം പുതുക്കിപ്പണിയണം.

ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിന് ശേഷം “ജനങ്ങൾ ഞങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കിയില്ല” എന്നോ “പ്രതിപക്ഷം തെറ്റായ പ്രചാരണം നടത്തി” എന്നോ പറഞ്ഞ് പരിശോധന അവസാനിപ്പിച്ചാൽ അത് ശാസ്ത്രീയമായ ആത്മപരിശോധനയാകില്ല. അതുപോലെ എല്ലാ പരാജയത്തിനും സംഘടനാ നേതൃത്വത്തെ മാത്രം കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതും അപര്യാപ്തമാണ്. ഒരു ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയ്ക്ക് കുറഞ്ഞത് അഞ്ച് തലങ്ങൾ വേണം: വസ്തുതാശേഖരണം → പ്രശ്നങ്ങളുടെ വർഗ്ഗീകരണം → കാരണവിശകലനം → ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ നിർണ്ണയം → തിരുത്തൽ നടപടികളുടെ അളക്കാവുന്ന പരിശോധന. ഏത് പ്രദേശത്ത് എത്ര വോട്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നത് ആദ്യത്തെ ഡാറ്റയാണ്; എന്നാൽ അതിന് പിന്നാലെ “ആരാണ് മാറിയത്?” എന്ന ചോദ്യം വരണം—യുവാക്കൾ? സ്ത്രീകൾ? തൊഴിലാളികൾ? കർഷകർ? ജാതി-സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങൾ? നഗര മധ്യവർഗ്ഗം? പരമ്പരാഗത പിന്തുണക്കാർ? അതിനു ശേഷം “എന്തുകൊണ്ട്?” എന്ന ചോദ്യം. അവസാനം “എന്ത് മാറ്റണം?” എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം.

ഇവിടെ “സംഘടനാ മെറ്റാബോളിസം” എന്ന ആശയം പ്രയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ഒരു ജീവജാലം പുറത്തുനിന്ന് പോഷകങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും അനാവശ്യ ഘടകങ്ങൾ പുറത്താക്കുകയും സ്വന്തം കോശങ്ങളെ പുതുക്കുകയും ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ അത് ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയും പുതിയ അറിവ് സ്വീകരിക്കുകയും, പുതിയ പ്രവർത്തകരെ വളർത്തുകയും, പഴയ തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയുകയും, ഉപയോഗശൂന്യമായ പ്രവർത്തനരീതികളെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും, ജനങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ രാഷ്ട്രീയ അനുഭവങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും, അവയെ സംഘടനാ നയമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും വേണം. ഈ ചലനമില്ലാത്ത സംഘടന ക്രമേണ ജീർണിക്കും. അതിനാൽ ബ്രാഞ്ച് മുതൽ കേന്ദ്രകമ്മിറ്റി വരെ സംഘടനയെ ഒരു “തീരുമാന യന്ത്രം” എന്നതിലുപരി “പഠിക്കുന്ന സംഘടന”യായി മാറ്റുക എന്നത് ഭാവിയിലെ പ്രധാന കടമയാണ്.

ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട സമ്പത്ത് അതിന്റെ കെട്ടിടങ്ങളോ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രമോ അല്ല; സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കുന്ന, പഠിക്കുന്ന, ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന, പുതിയ ആശയങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന മനുഷ്യരാണ്. എന്നാൽ അധികാരകേന്ദ്രിത സംഘടനകളിൽ ചിലപ്പോൾ അനുസരണത്തെ കഴിവിനേക്കാൾ വിലമതിക്കുന്ന പ്രവണത വളരാം. നേതൃത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാത്തവർ സുരക്ഷിതരായി മാറുകയും, പുതിയ ആശയങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നവർ “പ്രശ്നക്കാരായി” കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ സംഘടനയുടെ ബൗദ്ധിക വൈവിധ്യം ചുരുങ്ങും. ദീർഘകാലത്തിൽ ഇത് നേതൃത്വത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തെയും ബാധിക്കും. അതിനാൽ വിമർശനത്തെ ശത്രുതയായി കാണാതെ സംഘടനാ ബുദ്ധിയുടെ ഒരു രൂപമായി കാണുന്ന സംസ്കാരം ആവശ്യമാണ്.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾ വ്യക്തികളെക്കാൾ സംഘടനയെ മുൻനിർത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യമുള്ളവയാണ്. എന്നാൽ പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ദീർഘകാലം അധികാരത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ വ്യക്തികളുടെ ജനപ്രീതി, ഭരണപരമായ സ്വാധീനം, മാധ്യമ ദൃശ്യത എന്നിവ വർധിക്കാം. ഇത് സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ നേതൃത്വത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കാം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ കഴിവ് സംഘടനയ്ക്ക് പ്രയോജനകരമാണ്; എന്നാൽ ഒരു വ്യക്തിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി സംഘടനയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ അത് ദീർഘകാല ദൗർബല്യമായി മാറും. അതിനാൽ വ്യക്തിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനേക്കാൾ സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന സംസ്കാരം ആവശ്യമാണ്.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം പഴയ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാൻ കഴിയില്ല. മാർക്സും എംഗൽസും ലെനിനും ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രവും പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്; അതോടൊപ്പം ആധുനിക സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം, കാലാവസ്ഥാശാസ്ത്രം, ന്യൂറോസയൻസ്, കൃത്രിമബുദ്ധി, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, ഡാറ്റാ രാഷ്ട്രീയം, പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രം, ജെൻഡർ പഠനം, ജാതി പഠനം, ഭരണശാസ്ത്രം എന്നിവയും പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ശാസ്ത്രത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്ത മാർക്സിസം ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അപൂർണ്ണമായിരിക്കും. അതുപോലെ മാർക്സിസത്തെ വിമർശനാത്മകമായി വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്ത സംഘടനയും പുതിയ അറിവിന്റെ ലോകത്തിൽ പിന്നിലാകും.

ഇതെല്ലാം പരിഗണിച്ചാൽ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രധാന നിരീക്ഷണം നടത്താം: അതിന്റെ ചരിത്രപ്രസക്തി അവസാനിച്ചുവെന്നോ സ്വാഭാവികമായി തിരിച്ചുവരുമെന്നോ പറയാൻ ചരിത്രപരമായ അടിസ്ഥാനമില്ല. ഭാവി തുറന്നതാണ്. 2026-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ കേരളത്തിലും പശ്ചിമബംഗാളിലും ഇടതുപക്ഷത്തിന് നേരിട്ട വലിയ തിരിച്ചടികൾ രേഖപ്പെടുത്തുമ്പോഴും, ഇന്ത്യയിലെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതായിട്ടില്ല; കേരളത്തിൽ LDF-ന് 37.6% വോട്ട് ലഭിച്ചതായി CPI(M)-ന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ ഇപ്പോഴത്തെ ചരിത്രഘട്ടത്തെ “അവസാനം” എന്നതിലുപരി “പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ നിർണായക ഘട്ടം” എന്ന നിലയിൽ പഠിക്കാവുന്നതാണ്. പക്ഷേ പുനർനിർമ്മാണം പഴയ ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയാൽ അതിന് പരിമിതമായ ഫലമേ ഉണ്ടാകൂ. പുതിയ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളിലേക്കും പുതിയ തൊഴിൽമേഖലകളിലേക്കും പുതിയ തലമുറയിലേക്കും പുതിയ ബൗദ്ധിക മേഖലകളിലേക്കും വ്യാപിക്കേണ്ടിവരും.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് മുന്നിലുള്ള അടുത്ത ചരിത്രദൗത്യം മൂന്ന് തലങ്ങളിൽ ചിന്തിക്കാം. ആദ്യം, സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം—മാർക്സിസ്റ്റ് രീതിശാസ്ത്രത്തെ ഇന്ത്യൻ യാഥാർഥ്യത്തോടും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കുക. രണ്ടാമത്, സംഘടനയുടെ പുനർനിർമ്മാണം—ബ്രാഞ്ച് മുതൽ കേന്ദ്രം വരെ പഠിക്കുന്ന, കേൾക്കുന്ന, സ്വയം തിരുത്തുന്ന, കഴിവുള്ളവരെ വളർത്തുന്ന ജനാധിപത്യ സംഘടന സൃഷ്ടിക്കുക. മൂന്നാമത്, ജനകീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം—തൊഴിൽ, കൃഷി, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, പരിസ്ഥിതി, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, സാമൂഹിക നീതി, സ്ത്രീസമത്വം, യുവജന പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ ജനകീയ പരിപാടി വികസിപ്പിക്കുക. ഈ മൂന്ന് മേഖലകളും പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവില്ല. സിദ്ധാന്തം മാറാതെ സംഘടന മാറില്ല; സംഘടന മാറാതെ ജനബന്ധം മാറില്ല; ജനബന്ധം മാറാതെ രാഷ്ട്രീയശക്തി പുനർനിർമ്മിക്കാനാവില്ല.

അതിനാൽ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അടുത്ത ചരിത്രം “അധികാരം തിരിച്ചുപിടിക്കുക” എന്ന ഒറ്റ ലക്ഷ്യത്തിൽനിന്ന് ആരംഭിക്കേണ്ടതല്ല; “സമൂഹത്തെ വീണ്ടും ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുക” എന്നതിൽനിന്നാണ് ആരംഭിക്കേണ്ടത്. ജനങ്ങൾ മാറിയിരിക്കുന്നു; വർഗ്ഗഘടന മാറിയിരിക്കുന്നു; തൊഴിൽ മാറിയിരിക്കുന്നു; സാങ്കേതികവിദ്യ മാറിയിരിക്കുന്നു; ആശയവിനിമയം മാറിയിരിക്കുന്നു; രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയലുകൾ മാറിയിരിക്കുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി പഠിച്ച് അവയുടെ ഉള്ളിലുള്ള പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവയിൽനിന്ന് പുതിയ ജനകീയ രാഷ്ട്രീയ സാധ്യതകൾ കണ്ടെത്തുകയാണ് ഒരു ആധുനിക ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പുനർജന്മത്തിന്റെ അടിത്തറ. ചരിത്രം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഒരു തയ്യാറായ ഭാവി നൽകുന്നില്ല; എന്നാൽ ചരിത്രത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രീതിയും, സമൂഹത്തിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു ഉപകരണവും, മനുഷ്യ വിമോചനത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യവും അത് നൽകുന്നു. ഇനി നിർണായകം ആ പാരമ്പര്യത്തെ എത്രമാത്രം സൃഷ്ടിപരമായി പുനർനിർമ്മിക്കാൻ കഴിയുന്നു എന്നതാണ്.