പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തകർച്ച: ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വീക്ഷണം

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തകർച്ചയെ മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ പാർട്ടിക്കകത്തും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിനകത്തും അതിനപ്പുറം നിലനിന്നിരുന്ന വിശാലമായ സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിലുമുള്ള സംയോജക ശക്തികളും (cohesive forces) വിഘടനശക്തികളും (decohesive forces) തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ തകർന്നതിന്റെ ഫലമായി അതിനെ കാണേണ്ടതുണ്ട്. 1977 മുതൽ 2011 വരെയുള്ള ഇടതുമുന്നണിയുടെ ദീർഘകാല ആധിപത്യം ശക്തമായ സംയോജനത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടമായിരുന്നു. തൊഴിലാളികളുടെയും കർഷകരുടെയും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും അഭിലാഷങ്ങളെ ഫലപ്രദമായി രാഷ്ട്രീയശക്തിയാക്കി മാറ്റാനും ഭരണവും ജനകീയ സമരങ്ങളും തമ്മിൽ ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കാനും അന്ന് പാർട്ടിക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ കാലക്രമേണ പാർട്ടിയുടെ ഘടനാപരമായ കാഠിന്യം, ബ്യൂറോക്രാറ്റീകരണം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തെ അമിതമായി ആശ്രയിക്കൽ എന്നിവ അതിന്റെ ജനങ്ങളുമായുള്ള ജൈവികബന്ധത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തി; അങ്ങനെ ക്രമേണ വിഘടനപ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചു. ഭൂസമരങ്ങളിൽനിന്നും ഭൂപരിഷ്കാരങ്ങളിൽനിന്നും ട്രേഡ് യൂണിയൻ പോരാട്ടങ്ങളിൽനിന്നും ഭരണപരമായ ഭരണനിർവഹണത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റം, തുടർച്ചയായ അടിത്തട്ടിലെ ജനകീയ പ്രവർത്തനമില്ലാതെ നടന്നപ്പോൾ, പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വിപ്ലവപരമായ ഉത്ഭവവും പിന്നീട് അത് കൈവരിച്ച സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട യാഥാസ്ഥിതിക നിലയും തമ്മിൽ ഒരു അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിച്ചു. 1990-കളിൽ നവലിബറൽ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ ശക്തിപ്പെട്ടതോടെ പുതിയ ബാഹ്യ വിഘടനശക്തികൾ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക ഘടനയെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു. ഉയർന്നുവരുന്ന നഗര മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെയും അസംഘടിത മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികളുടെയും പുതിയ അഭിലാഷങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നതിൽ പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടതോടെ ഈ മാറ്റങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവ് കൂടുതൽ ദുർബലമായി. അതോടൊപ്പം, ജാതി, മതം, പ്രാദേശികത, ദേശീയത തുടങ്ങിയ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നപ്പോൾ അവയോട് പ്രതികരിക്കുന്നതിനായി തന്റെ തന്ത്രങ്ങളെ പുനഃക്രമീകരിക്കാൻ സി.പി.ഐ.(എം)-ന് കഴിയാതെ പോയത് പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസും പിന്നീട് ബി.ജെ.പിയും ഈ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വിവിധ രീതിയിൽ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിച്ചു. വിപ്ലവപരമായ പൊരുത്തപ്പെടലിനെയും സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കത്തെയും ഒരേസമയം നിലനിർത്തുന്ന ഒരു ക്വാണ്ടം സൂപ്പർപോസിഷൻ നിലനിർത്തുന്നതിൽ ഇടതുപക്ഷം പരാജയപ്പെട്ടതോടെ അതിന്റെ തന്ത്രപരമായ ഏകോപനം നഷ്ടപ്പെട്ടു; യുവാക്കളിൽ അകലം വർധിച്ചു, പ്രവർത്തകരുടെ ഊർജ്ജം ക്ഷയിച്ചു, ആഭ്യന്തര വിഭാഗീയത ശക്തിപ്പെട്ടു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പുനരുജ്ജീവനത്തിനായി സി.പി.ഐ.(എം) പരമ്പരാഗത വർഗ്ഗസമരത്തെയും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളെയും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സമീപനം രൂപപ്പെടുത്തണമെന്നാണ്. അടിത്തട്ടിലെ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ സജീവമായി വീണ്ടെടുക്കുകയും, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതസമരങ്ങളിൽനിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ബദൽ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക അടിസ്ഥാനഘടനകൾ നിർമ്മിക്കുകയും വേണം. സമകാലിക അതിർത്തി കടന്നുള്ള മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അൽഗോരിതമിക ഭരണത്തിനും മാധ്യമാധിഷ്ഠിതമായ വിവരവലയങ്ങൾക്കും പ്രതിരോധം സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതുമുണ്ട്. സംഘടനാപരമായ തത്വങ്ങൾ, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പൊരുത്തപ്പെടൽ, ജനങ്ങളുടെ ഭൗതിക ജീവിതസമരങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ വീണ്ടും ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുമ്പോഴാണ് പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് നഷ്ടപ്പെട്ട ചലനശക്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ കഴിയുക.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യകാല ശക്തിയെ ഉയർന്ന സംയോജനത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടമായി മനസ്സിലാക്കാം. വിപ്ലവപരമായ പ്രയോഗം, അടിത്തട്ടിലെ ജനകീയ സമരങ്ങൾ, സ്ഥാപനപരമായ പുനഃസംഘടന എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനം സമൂഹത്തിനകത്ത് സ്ഥിരതയുള്ളതും അതേസമയം ചലനാത്മകവുമായ ഒരു സന്തുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിച്ചു. 1970-കളുടെ അവസാനത്തിലും 1980-കളിലും നടപ്പിലാക്കിയ ഭൂപരിഷ്കാരങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ഓപ്പറേഷൻ ബർഗ, ഒരു ശക്തമായ സംയോജകശക്തിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. പങ്കുകൃഷിക്കാർക്ക് ഭൂമിയിലുള്ള അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുകയും അവരുടെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതിലൂടെ ഈ നടപടികൾ സി.പി.ഐ.(എം)-നോടും ഇടതുമുന്നണിയോടുമുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി. അതോടൊപ്പം പഞ്ചായത്ത് രാജ് സ്ഥാപനങ്ങളിലൂടെ ഭരണത്തിന്റെ വികേന്ദ്രീകരണം നടപ്പിലാക്കിയത് സ്വയം നിലനിൽക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സംഘടനാപരമായ അടിസ്ഥാനഘടന സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രാദേശിക ഭരണഘടനകളിൽ പാർട്ടിയുടെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിക്കുകയും ഗ്രാമീണ ദരിദ്രർക്ക് തീരുമാനമെടുക്കൽ പ്രക്രിയയിൽ നേരിട്ട് പങ്കെടുക്കാനുള്ള അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണവും രാഷ്ട്രീയ ഉൾപ്പെടുത്തലും തമ്മിലുള്ള ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനം ശക്തമായ ഒരു കൂട്ടായ ബോധത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം പാളി സൃഷ്ടിച്ചു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെയും കർഷകവർഗ്ഗത്തിന്റെയും താൽപര്യങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായും കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മറ്റൊരു അടിസ്ഥാന സത്യം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു: സംയോജകശക്തികളെ ചലനാത്മകമായി പുനഃസന്തുലിതമാക്കാതെ പോയാൽ അവ തന്നെ പിന്നീട് സ്തംഭനത്തിന് കാരണമാകാം. ആദ്യം ഈ നയങ്ങൾ അധ്വാനിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനശേഷി വർധിപ്പിച്ചെങ്കിലും, തുടർച്ചയായ വിപ്ലവവൽക്കരണം കൂടാതെ അവ സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ കാഠിന്യമുള്ള ഒരു ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് ഘടന രൂപപ്പെട്ടു. ജനകീയ സമരത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഭരണകൂട അധികാരം പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ മാർഗമായി മാറി. ഒരിക്കൽ പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഊർജ്ജം നൽകിയിരുന്ന വിപ്ലവപരമായ ചലനശക്തി ക്രമേണ ഒരു സ്ഥിരമായ ഭരണയന്ത്രമായി മാറി. മാറിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കാൻ ആ ഭരണയന്ത്രത്തിന് കഴിയാതെ പോയി. ആദ്യകാല ഭൂപരിഷ്കാരങ്ങളുടെ വിജയങ്ങൾ തന്നെയാണ് പിന്നീട് ഗ്രാമങ്ങളിൽനിന്ന് നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള കുടിയേറ്റം, വർഗ്ഗഘടനയിലെ മാറ്റങ്ങൾ, ആഗോള മൂലധനത്തിന്റെ വർധിച്ച സ്വാധീനം തുടങ്ങിയ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾക്ക് അടിത്തറ ഒരുക്കിയത്. അതിനാൽ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടം വർഗ്ഗസമരവും ഭരണവും തമ്മിലുള്ള ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഏകീകരണമായിരുന്നെങ്കിൽ, അതിന്റെ തുടർചരിത്രം വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നിരന്തരമായ ക്വാണ്ടം പരിവർത്തനങ്ങൾ അനിവാര്യമാണെന്ന പാഠമാണ് നൽകുന്നത്. ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾ മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പൊരുത്തപ്പെടലും മാറിയേ മതിയാകൂ; അപ്പോഴേ വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചലനശക്തി നിലനിർത്താൻ കഴിയൂ.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ സി.പി.ഐ.(എം) നേതൃത്വവും ജനങ്ങളും തമ്മിൽ ക്രമേണ വളർന്ന അകലം, ചലനാത്മകമായ സംയോജനത്തിൽനിന്ന് വർധിച്ചുവരുന്ന വിഘടനത്തിലേക്കുള്ള ഒരു മാറ്റമായി മനസ്സിലാക്കാം. മാറിക്കൊണ്ടിരുന്ന സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിൽ പാർട്ടിയുടെ ഘടനാപരമായ കാഠിന്യം തടസ്സമായി. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ അടിത്തട്ടിലെ ജനകീയ പ്രവർത്തനവും ഭരണവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടലാണ് തൊഴിലാളികളെയും കർഷകരെയും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങളെയും പാർട്ടിയുമായി സജീവമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ പിന്നീട് പാർട്ടി നേതൃത്വം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിലും ഭരണപരമായ നിയന്ത്രണത്തിലും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചതോടെ ആ ചലനാത്മക സംയോജനം ഒരു നിശ്ചല സന്തുലിതാവസ്ഥയായി മാറി. വർഗ്ഗസമരത്തിലൂടെ നിരന്തരം പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെടേണ്ട അധികാരം ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് സംവിധാനത്തിനകത്ത് കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടു. സംയോജകശക്തികളും വിഘടനശക്തികളും തമ്മിൽ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുമ്പോഴാണ് ഒരു സംവിധാനം ഘടനാപരമായ സ്ഥിരത നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. എന്നാൽ സംഘടനാപരമായ കേന്ദ്രീകരണത്തിലേക്കും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രായോഗികതയിലേക്കുമുള്ള സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ ക്രമേണയുള്ള നീക്കം ഈ സന്തുലിതാവസ്ഥ തകർത്തു. യുവാക്കളുടെ അകൽച്ച, നഗര മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ വിട്ടുനിൽപ്പ്, പോരാട്ടപരമായ ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ക്ഷയം തുടങ്ങിയ ഒളിഞ്ഞിരുന്ന വിഘടനവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഇതോടെ അടിഞ്ഞുകൂടി. ജാതി-മത-തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയവും ഡിജിറ്റൽ ആക്ടിവിസവും അസംഘടിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ തൊഴിലാളികളുടെ ആവശ്യങ്ങളും പോലുള്ള പുതിയ ക്വാണ്ടം പാളികളെ സമരത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നതിൽ നേതൃത്വം പരാജയപ്പെട്ടു. അതിന്റെ ഫലമായി പാർട്ടിയുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂട് പഴയ ഭൗതിക സാഹചര്യത്തിൽ ഉറഞ്ഞുനിന്നു; മാറിയ സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യവുമായി സംവദിക്കാൻ അതിന് കഴിഞ്ഞില്ല. ഈ പരാജയം സൃഷ്ടിച്ച രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യത തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് പോലുള്ള എതിരാളികൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി. ജനകീയവാദപരമായ രാഷ്ട്രീയശൈലി, മാധ്യമാധിഷ്ഠിത ആഖ്യാനങ്ങൾ, വികേന്ദ്രീകൃത പ്രോത്സാഹന-പിന്തുണ ശൃംഖലകൾ എന്നിവയിലൂടെ ഒരിക്കൽ സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ പ്രധാന പിന്തുണയായിരുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളിലേക്കുതന്നെ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് പുതിയ രീതിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ചരിത്രപരമായി വാൻഗാർഡ് പാർട്ടിയായിരുന്ന തന്റെ പങ്കിനെയും വികേന്ദ്രീകൃതവും അൽഗോരിതമികമായി ഇടനിലയാക്കപ്പെട്ടതുമായ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽരൂപങ്ങളെയും തമ്മിൽ സൂപ്പർപോസ് ചെയ്യുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടു. അതോടെ വിഘടനം വേഗത്തിലായി; വ്യാപകമായ നിരാശയും പ്രവർത്തക ഊർജ്ജത്തിന്റെ നഷ്ടവും ഒടുവിൽ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ അതിന്റെ ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ ആധിപത്യത്തിന്റെ തകർച്ചയും സംഭവിച്ചു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പാഠം വ്യക്തമാണ്: നിരന്തരമായ വിപ്ലവപരമായ പുനഃക്രമീകരണം ഇല്ലെങ്കിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ഘടനകൾ പോലും എൻട്രോപ്പിക്ക് കീഴടങ്ങുകയും അവശേഷിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യത പുതിയ ആധിപത്യശക്തികൾ കൈവശപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.

പുതിയ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ ഉദയം, വർഗ്ഗഘടനയിലെ മാറ്റങ്ങൾ, തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വളർച്ച എന്നിവ അടയാളപ്പെടുത്തിയ പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ പരിവർത്തനം, കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ഫലപ്രദമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ട ഒരു ഭൗതിക സാഹചര്യത്തിലെ ഘട്ടപരിവർത്തനമായി കാണാം. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ഗ്രാമീണ ദരിദ്രരുടെയും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെയും സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ അഭിലാഷങ്ങളുമായി തന്റെ നയങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിച്ച് സി.പി.ഐ.(എം) ശക്തമായ ഒരു സാമൂഹ്യസംയോജനത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം പാളി സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നാൽ മൂലധനസമാഹരണം, നഗരവൽക്കരണം, സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം എന്നിവ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമൂഹ്യഘടനയെ മാറ്റിമറിച്ചപ്പോൾ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉയർന്നു. അവയെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ പാർട്ടിയുടെ തന്ത്രങ്ങളിൽ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പുനഃക്രമീകരണം ആവശ്യമായിരുന്നു. സേവനമേഖല, ഐ.ടി. വ്യവസായം, ആഗോളവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വ്യാപാരം എന്നിവയുടെ വളർച്ചയിൽനിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന പുതിയ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന് പരമ്പരാഗത വർഗ്ഗസമര ചട്ടക്കൂടിനപ്പുറമുള്ള അഭിലാഷങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. മുൻകാലത്തെ വ്യവസായ തൊഴിലാളികളും കാർഷിക തൊഴിലാളികളും ഭൂവിതരണവും തൊഴിൽ അവകാശങ്ങളും ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിൽ പുതിയ വിഭാഗം വ്യക്തിഗത സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റം, ഡിജിറ്റൽ അവസരങ്ങൾ, പ്രൊഫഷണൽ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകി. ഈ അഭിലാഷങ്ങളെ സി.പി.ഐ.(എം) പലപ്പോഴും അവഗണിക്കുകയോ ചെറുകിട ബൂർഷ്വാ വ്യതിചലനങ്ങളായി കാണുകയോ ചെയ്തതോടെ നിർണായകമായ ഒരു സാമൂഹികവിഭാഗം പാർട്ടിയിൽനിന്ന് അകന്നു. അതേസമയം ജാതി, മതം, പ്രാദേശികത, ലിംഗം എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയം രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു. കാഠിന്യമുള്ള വർഗ്ഗവിശകലനത്തിൽ ബന്ധിതമായിരുന്ന സി.പി.ഐ.(എം)-ന് ഈ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ ഫലപ്രദമായി അഭിമുഖീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. എല്ലാ സാമൂഹ്യവ്യവസ്ഥകളും പല വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന സൂപ്പർപോസിഷനിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നതെന്നും പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പാളികളെ വിപ്ലവപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നത് വിഘടനത്തിലേക്കും ചിതറലിലേക്കും നയിക്കുമെന്നും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ആധുനിക തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം ഏകതാനമായ വ്യവസായ-കാർഷിക തൊഴിലാളിവർഗ്ഗമല്ലെന്നും ഡിജിറ്റൽ തൊഴിൽ, അസംഘടിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, വിവിധ തിരിച്ചറിയലുകളുടെ അന്തർബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയിൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണെന്നും തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി മുൻകാല സാമൂഹ്യസംയോജനം തകർന്നു; തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് പോലുള്ള ശക്തികൾ ജനകീയവാദപരവും തിരിച്ചറിയൽ അധിഷ്ഠിതവുമായ പുതിയ രാഷ്ട്രീയസംയോജനങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ശൂന്യത നിറച്ചു. വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിന് ചലനശക്തി നിലനിർത്തണമെങ്കിൽ മാറുന്ന ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളിലെ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തന്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്; ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളുമായി ഇനി പൊരുത്തപ്പെടാത്ത ചരിത്രപരമായ സൂത്രവാക്യങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പാഠം.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ദീർഘകാല ആധിപത്യത്തെ സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കം, ജനകീയ സമരം, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടൽ സൃഷ്ടിച്ച ഉയർന്ന വ്യവസ്ഥാപരമായ സംയോജനത്തിന്റെ ഘട്ടമായി കാണാം. സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ കേഡർ അധിഷ്ഠിത മാതൃക ഒരു ശക്തമായ സംയോജകശക്തിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സ്ഥിരത, അടിത്തട്ടിലെ വ്യാപനം, രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങളെ ഭരണപരമായ ഫലങ്ങളാക്കി മാറ്റാനുള്ള കാര്യക്ഷമമായ സംവിധാനം എന്നിവ അതിലൂടെ ഉറപ്പാക്കപ്പെട്ടു. ചെറുകിട ഇടതുപക്ഷ-പ്രാദേശിക പാർട്ടികളുമായുള്ള തന്ത്രപരമായ സഖ്യങ്ങളോടൊപ്പം ഈ അച്ചടക്കമുള്ള സംഘടനാപരമായ ഘടനയും ചേർന്നപ്പോൾ ഇടതുമുന്നണി ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിച്ചു. ഭരണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളും വിപ്ലവപരമായ പ്രതിബദ്ധതകളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഒരു പരിധിവരെ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു. പഞ്ചായത്ത് രാജ് സ്ഥാപനങ്ങളിലൂടെയുള്ള വികേന്ദ്രീകൃത ഭരണത്തിന് നൽകിയ പ്രാധാന്യം പ്രാദേശികതലത്തിലെ പാർട്ടി സാന്നിധ്യം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ഭരണസംവിധാനവും ജനകീയ സമരങ്ങളും തമ്മിൽ ഒരു നിരന്തര പ്രതികരണചക്രം നിലനിർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സംയോജിത സംവിധാനങ്ങൾ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് നിരന്തരം പൊരുത്തപ്പെടണമെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു; ഭാവിയിലെ പ്രതിസന്ധിയുടെ വിത്തുകൾ ഇതിലാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. കാലക്രമേണ സംഘടനാപരമായ സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കിയിരുന്ന അതേ സംവിധാനങ്ങൾ കാഠിന്യമുള്ള ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് ഘടനകളായി മാറി. അമിതമായ കേന്ദ്രീകരണം, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സ്തംഭനം, നേതൃത്വവും സമൂഹത്തിന്റെ മാറുന്ന ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വർധിച്ച അകലം എന്നിവ രൂപപ്പെട്ടു. ജനകീയ സമരങ്ങളിൽനിന്ന് ലഭിച്ച തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങൾ ക്രമേണ സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ നിഷ്‌ക്രിയതയെ ആശ്രയിക്കുന്നതായി മാറി; വിപ്ലവപരമായ ചലനാത്മകതയുടെ സ്ഥാനത്ത് ഭരണപരമായ കാര്യക്ഷമത വന്നു. നഗരവൽക്കരണം, നവലിബറൽ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ, വർഗ്ഗഘടനയിലെ മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പുതിയ സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് ഇടപെടാനുള്ള പാർട്ടിയുടെ കഴിവ് ഇതോടെ ദുർബലമായി. തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയം, ജനകീയവാദപരമായ പ്രതിപക്ഷം, അതിർത്തി കടന്നുള്ള മൂലധനത്തിന്റെ കടന്നുകയറ്റം തുടങ്ങിയ ബാഹ്യ വിഘടനശക്തികൾ ശക്തിപ്പെട്ടപ്പോൾ പുതിയ സംയോജകശക്തികൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ സി.പി.ഐ.(എം)-ന് കഴിഞ്ഞില്ല. ഒടുവിൽ അതിന്റെ തകർച്ച വേഗത്തിലായി. ഏറ്റവും അച്ചടക്കമുള്ള സംഘടനകൾ പോലും സ്വയം പുതുക്കുന്നതിനാവശ്യമായ വിഘടനശക്തികളെ ഉൾക്കൊണ്ട് തുടർച്ചയായി പുനഃക്രമീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്; സംയോജനവും ആവശ്യമായ വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴാണ് തകർച്ച സംഭവിക്കുന്നത്.

മമത ബാനർജിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ഉയർച്ച പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ സി.പി.ഐ.(എം) നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടതുമുന്നണി നിലനിർത്തിയിരുന്ന രാഷ്ട്രീയ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തമായ ഒരു വിഘടനശക്തിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം കേഡർ അച്ചടക്കം, സ്ഥാപനപരമായ നിയന്ത്രണം, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ തുടർച്ച എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ഉയർന്ന സംയോജനമുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനം നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഒരു സംവിധാനവും ശാശ്വതമായി നിശ്ചലമായ സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ തുടരുകയില്ല. ബാഹ്യ വിഘടനശക്തികൾ അനിവാര്യമായി ഉയർന്നുവരുകയും നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ വെല്ലുവിളിക്കുകയും ഗുണപരമായ പരിവർത്തനത്തിന് സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യും. തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ഉയർച്ച അത്തരമൊരു വിഘടനശക്തിയായിരുന്നു. സി.പി.ഐ.(എം)-ന് ഫലപ്രദമായി നേരിടാൻ കഴിയാത്ത പുതിയ രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ അത് മുന്നോട്ടുവച്ചു. മമത ബാനർജി മുന്നോട്ടുവച്ച “പരിവർത്തൻ” എന്ന രാഷ്ട്രീയ ആഹ്വാനം പല വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഒരു സൂപ്പർപോസിഷനായി പ്രവർത്തിച്ചു. നഗര മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ അസംതൃപ്തിയും ഇടതുപക്ഷത്തിൽനിന്ന് അകന്ന ഗ്രാമീണ വോട്ടർമാരുടെ നിരാശയും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങളുടെ അസന്തോഷവും അതിലൂടെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ തരംഗമായി സംയോജിക്കപ്പെട്ടു. ജനകീയവാദപരമായ സമീപനം, മാധ്യമങ്ങളെ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രം, സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ ഭരണപരമായ പരാജയങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കി മാറ്റാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത പിന്തുണാ അടിത്തറയ്ക്കകത്ത് വിഘടനം സൃഷ്ടിച്ചു. ഒരിക്കൽ ഏകീകൃതമായിരുന്ന ജനകീയ ഘടന ക്രമേണ പിളർന്നു.

സങ്കീർണ്ണവും ചലനാത്മകവുമായ ഒരു സംവിധാനത്തിൽ നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾക്ക് പ്രതികരിച്ച് പുതിയ സംയോജകശക്തികൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവ് അനിവാര്യമാണെന്നും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. ഈ ദൗത്യത്തിലാണ് സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടത്. പുതിയ സാമൂഹ്യ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നതിനായി പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവും തന്ത്രപരവുമായ ചട്ടക്കൂട് പുനഃക്രമീകരിക്കുന്നതിന് പകരം പാർട്ടി പഴയ വർഗ്ഗസമര മാതൃകയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടന്നു. തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ജനകീയവാദപരമായ രാഷ്ട്രീയ ചലനത്തിന് മറുപടിയായി പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനം സൃഷ്ടിക്കാൻ അതിന് കഴിഞ്ഞില്ല. ഭൂതകാലത്തിലെ നേട്ടങ്ങളെ പുതിയ വിപ്ലവസാധ്യതകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ബദൽ ദർശനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രഭാഷണം സജീവമായ ഇടപെടലിനുപകരം പ്രതികരണാത്മകമായി മാറി. രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലിന്റെ നിബന്ധനകൾ നിർണ്ണയിക്കാൻ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന് ഇതിലൂടെ അവസരം ലഭിച്ചു. സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ സംഘടനയിലും പിന്തുണാ അടിത്തറയിലും ഉണ്ടായ ഈ വിഘടനം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തകർച്ചയിലേക്ക് നയിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് യുവാക്കളും അസംഘടിത മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികളും തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് മുന്നോട്ടുവച്ച പരിവർത്തന വാഗ്ദാനത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. ആ വാഗ്ദാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം എന്തായിരുന്നുവെന്നത് വേറിട്ടൊരു ചർച്ചാവിഷയമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത താൽക്കാലികമാണെന്ന വസ്തുത തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടു. വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എപ്പോഴും അനുകൂലനാത്മകമായ ചലനാവസ്ഥയിൽ തുടരുകയും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തകർച്ചയുടെ കാരണങ്ങളായി മാത്രം കാണാതെ പുനരുജ്ജീവനത്തിനുള്ള അവസരങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കുകയും വേണം. പുതിയ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കാനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ ചരിത്രത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കുപോലും പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ തകർന്നുവീഴാം.

2016-ലെ സി.പി.ഐ.(എം)-കോൺഗ്രസ് സഖ്യം ഒരു നിർണായക വിഘടനഘട്ടമായി കാണാം. വിപ്ലവപരമായ സ്വത്വവും പ്രായോഗിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രവും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനം നിലനിർത്തുന്നതിൽ പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടതോടെ അതിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവും സംഘടനാപരവുമായ സ്ഥിരതയ്ക്ക് ആഘാതമേറ്റു. പതിറ്റാണ്ടുകളായി സി.പി.ഐ.(എം) ഒരു പ്രത്യേക വർഗ്ഗസമരാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയ സ്വത്വം നിലനിർത്തിയിരുന്നു. കോൺഗ്രസിനെയും പിന്നീട് തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിനെയും പോലുള്ള ബൂർഷ്വാ രാഷ്ട്രീയശക്തികൾക്ക് പകരമുള്ള പ്രധാന ശക്തിയായി അത് സ്വയം അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ 2016-ലെ സഖ്യം ചരിത്രപരമായി പരസ്പരം എതിർധ്രുവങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ശക്തികളുടെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മകമല്ലാത്ത കൂട്ടിച്ചേരലായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഇത് പാർട്ടിക്കകത്ത് ഒരു ഘട്ടപരിവർത്തനം സൃഷ്ടിക്കുകയും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ഏകോപനത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ വിപ്ലവപരമായ സ്വഭാവം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുപകരം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിലനിൽപ്പിനായുള്ള പ്രതികരണാത്മക തന്ത്രമായി കോൺഗ്രസുമായി സഹകരിക്കാനുള്ള തീരുമാനം മാറി. ദീർഘകാലം ഭരണവർഗ്ഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയസ്ഥാപനത്തിന്റെ ഭാഗമായി വിമർശിച്ചിരുന്ന ഒരു പാർട്ടിയുമായി സഖ്യമുണ്ടാക്കിയത് പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രത്യയശാസ്ത്ര നിലപാടും തൽക്ഷണ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രവും തമ്മിൽ ഒരു പുതിയ വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിച്ചു. തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, യുവാക്കൾ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത പിന്തുണക്കാർക്കിടയിൽ ആശയക്കുഴപ്പവും നിരാശയും ഉണ്ടാകാൻ ഇത് കാരണമായി; ഒരിക്കൽ കോൺഗ്രസിനെ വർഗ്ഗശത്രുവായി കണ്ടിരുന്ന വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ഈ വൈരുദ്ധ്യം ശക്തമായി അനുഭവപ്പെട്ടു.

വിപ്ലവസംഘടനകൾ പൊരുത്തപ്പെടലും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ തുടർച്ചയും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്നാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ നിലപാട്. നവലിബറൽ സാമ്പത്തിക നയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി കാണപ്പെട്ടിരുന്ന കോൺഗ്രസുമായി സഖ്യമുണ്ടാക്കിയത് സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ ഏകോപനത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തി. വിപ്ലവപരമായ ഉറച്ച നിലപാടും തന്ത്രപരമായ വഴക്കവും തമ്മിലുള്ള ആവശ്യമായ സൂപ്പർപോസിഷൻ നിലനിർത്തുന്നതിൽ പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടു. അതേസമയം തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ജനകീയവാദ രാഷ്ട്രീയത്തിനും ബി.ജെ.പിയുടെ ഹിന്ദുത്വാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയത്തിനും ഒരേസമയം വ്യക്തമായ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവും തന്ത്രപരവുമായ ബദൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടു. അതോടെ രാഷ്ട്രീയമായി ഒരു പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത സൂപ്പർപോസിഷനിൽ അത് കുടുങ്ങി—വിശ്വാസ്യതയുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വെല്ലുവിളിയുമല്ല, ജനകീയ പ്രതിരോധത്തെ നയിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള വിപ്ലവശക്തിയുമല്ല എന്ന അവസ്ഥ. ഈ അനിശ്ചിതാവസ്ഥ കൂടുതൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായി. പരമ്പരാഗത പിന്തുണക്കാരിൽ ചിലർ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിലേക്ക് മാറി; മറ്റുചിലർ സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ നിയന്ത്രണത്തിന് പുറത്തുള്ള പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങി. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു വൈരുദ്ധ്യത്തിൽ കുടുങ്ങുകയായിരുന്നു. അതിന്റെ പഴയ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സംയോജനവും പുതിയ തന്ത്രപരമായ ദിശയും ഫലപ്രദമായ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യമായി സ്ഥിരപ്പെടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഈ ക്വാണ്ടം വിഘടനം പുതിയ വിപ്ലവസാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുപകരം പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചിതറലും ദുർബലതയും വേഗത്തിലാക്കി.

ഭൂപരിഷ്കാരങ്ങളിലും ഗ്രാമീണ വികസനത്തിലും കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം കൈവരിച്ച ആദ്യകാല വിജയങ്ങളെ സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനം രാഷ്ട്രീയബോധത്തെയും സംഘടനാപരമായ സ്ഥിരതയെയും ശക്തിപ്പെടുത്തിയ ഉയർന്ന സംയോജനമുള്ള ഒരു വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം പാളി രൂപപ്പെട്ടതിന്റെ ഫലമായി കാണാം. പ്രത്യേകിച്ച് ഓപ്പറേഷൻ ബർഗ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭൂപരിഷ്കാര പരിപാടികൾ പങ്കുകൃഷിക്കാർക്കും ഭൂരഹിത തൊഴിലാളികൾക്കും ഭൂമിയിലുള്ള നിയമപരമായ അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കി അവരെ ശാക്തീകരിച്ചു. ജീവിതത്തിലെ ഈ ഭൗതിക പുരോഗതി അവരുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം വർധിപ്പിച്ചതോടൊപ്പം സി.പി.ഐ.(എം)-നോടുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധവും ശക്തിപ്പെടുത്തി. തങ്ങളുടെ സാമൂഹിക ഉയർച്ചയുടെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ ഏജന്റായി അവർ പാർട്ടിയെ കണ്ടു. അതോടൊപ്പം പഞ്ചായത്ത് രാജ് സ്ഥാപനങ്ങളിലൂടെയുള്ള ഭരണവികേന്ദ്രീകരണം ഗ്രാമീണ സമൂഹങ്ങൾക്ക് രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള വഴികൾ തുറന്നു. ഇതിലൂടെ അടിത്തട്ടിലെ ജനാധിപത്യത്തിലൂടെ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെട്ടു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ ഈ കാലഘട്ടം വർഗ്ഗസമരവും ഭരണവും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പ്രതിബദ്ധതയും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയായിരുന്നു.

എന്നാൽ ഒരു സംയോജകശക്തിയും ശാശ്വതമായി സ്ഥിരതയോടെ നിലനിൽക്കില്ലെന്നും കാലക്രമേണ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉയർന്ന് ഉയർന്ന ഘട്ടത്തിലേക്കുള്ള ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചാട്ടം ആവശ്യപ്പെടുമെന്നും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. ഭൂപരിഷ്കാരങ്ങളുടെ ആദ്യഘട്ടം ഗ്രാമീണ സമൂഹങ്ങളെ വർഗ്ഗബോധമുള്ള രാഷ്ട്രീയ ചട്ടക്കൂടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും അതിനുശേഷം ഗ്രാമീണ വ്യവസായവൽക്കരണം, തൊഴിലാളി സഹകരണസംഘങ്ങൾ, ബദൽ സാമ്പത്തിക മാതൃകകൾ തുടങ്ങിയ പുതിയ വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനങ്ങൾ ഉണ്ടാകാത്തത് ഭൗതിക പുരോഗതിയിൽ സ്തംഭനമുണ്ടാക്കി. ഭൂപരിഷ്കാരത്തിന്റെ ഗുണഭോക്താക്കൾ പുതിയ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക വിഭാഗമായി മാറിയപ്പോൾ അവരുടെ അഭിലാഷങ്ങളും മാറി. ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥതയ്ക്കപ്പുറം വിദ്യാഭ്യാസം, നഗരതൊഴിൽ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം തുടങ്ങിയ പുതിയ അവസരങ്ങൾ അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടതോടെ ഒരു ഒളിഞ്ഞ വിഘടനശക്തി രൂപപ്പെട്ടു. പുതിയ തലമുറയിലെ കർഷകരും തൊഴിലാളികളും മുൻകാല പാർട്ടി നയങ്ങളുമായി അതേ ശക്തമായ ബന്ധം അനുഭവിച്ചില്ല. വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായ പുരോഗതി നിലനിർത്തുന്നതിലെ ഈ പരാജയം കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശക്തമായ സാമ്പത്തിക പിന്തുണാ അടിത്തറയെ ക്രമേണ ദുർബലപ്പെടുത്തി. വിപ്ലവങ്ങൾ ആദ്യകാല വിജയങ്ങളിൽ അവസാനിക്കുന്നതല്ല; മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ സംയോജനം നിലനിർത്തുന്നതിനായി അവ നിരന്തരം തങ്ങളുടെ തന്ത്രങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കണം എന്നതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന പ്രധാന പാഠം.

പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ മാറിക്കൊണ്ടിരുന്ന സാമ്പത്തിക ഭൂപ്രകൃതിയോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടത് സംയോജനവും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ തകർന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. കാർഷികാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പിന്തുണയിൽനിന്ന് വ്യവസായ-നഗര സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടു. ഭൂപരിഷ്കാരങ്ങളെയും കർഷകാവകാശങ്ങളെയും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് ആദ്യം സംയോജകശക്തികളെ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നെങ്കിലും വ്യവസായവൽക്കരണം, നഗരവൽക്കരണം, ആഗോളവൽക്കരണം എന്നിവ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റിയപ്പോൾ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വിപ്ലവചട്ടക്കൂടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്ന പുതിയൊരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനം സൃഷ്ടിക്കാൻ പാർട്ടിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. സിംഗൂരും നന്ദിഗ്രാമും ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതീകങ്ങളായി മാറി. ഒരിക്കൽ സി.പി.ഐ.(എം)-നെ തങ്ങളുടെ സംരക്ഷകനായി കണ്ടിരുന്ന കർഷകർ തന്നെ വ്യവസായ പദ്ധതികൾക്കായുള്ള ഭൂമിയേറ്റെടുക്കലിനെ എതിർത്തുകൊണ്ട് പാർട്ടിക്കെതിരെ നിലകൊണ്ടു. വ്യവസായവികസനവും തൊഴിലാളി-കർഷക ശാക്തീകരണവും ഒരേസമയം നിലനിർത്തുന്ന ഒരു ക്വാണ്ടം സൂപ്പർപോസിഷൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുപകരം, മൂലധനം, തൊഴിൽ, ഭൂവുടമസ്ഥത എന്നിവ തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായി മധ്യസ്ഥപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ട ഒരു യാന്ത്രിക വികസനസമീപനം പാർട്ടി സ്വീകരിച്ചു.

ഒരു സംവിധാനം ആവശ്യമായ പരിവർത്തനങ്ങളെ എതിർക്കുമ്പോഴാണ് സ്തംഭനം ഉണ്ടാകുന്നതെന്നും അതിലൂടെ ആഭ്യന്തര വിഘടനം ശക്തിപ്പെടുമെന്നും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. സഹകരണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വ്യവസായവൽക്കരണം, പങ്കാളിത്ത സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണം, നവലിബറൽ ആഗോളവൽക്കരണത്തിന് ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് ബദൽ തുടങ്ങിയ പൊരുത്തപ്പെടുന്ന സാമ്പത്തിക തന്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) മടിച്ചതോടെ നയപരമായ സ്തംഭനം രൂപപ്പെട്ടു. ഭൂപരിഷ്കാരത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തെ പാർട്ടി വഞ്ചിച്ചുവെന്ന് കരുതിയ ഗ്രാമീണ വോട്ടർമാരെയും ആധുനികവൽക്കരണത്തിനും സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്കും ഇടതുപക്ഷം തടസ്സമാണെന്ന് കരുതിയ നഗരവോട്ടർമാരെയും ഇത് ഒരുപോലെ അകറ്റി. ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനം നിലനിർത്തുന്നതിലെ പരാജയം തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന് ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കാനും സ്വയം പുരോഗതിയുടെയും ജനകീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും ശക്തിയായി പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും അവസരം നൽകി. പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ വേഗത്തിൽ മാറിയ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ആധിപത്യം ഇതോടെ കൂടുതൽ ദുർബലമായി.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഉന്നതഘട്ടത്തിലെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ഏകോപനത്തെ വളരെ സ്ഥിരതയുള്ള ഒരു ക്വാണ്ടം അവസ്ഥയായി കാണാം. മാർക്സിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾ, വർഗ്ഗസമരം, സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനം കേഡറിനെയും നേതൃത്വത്തെയും ജനകീയ അടിത്തറയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ശക്തമായ സംയോജകശക്തി സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ വ്യക്തത ഒരു ഏകീകരണ ക്വാണ്ടം മണ്ഡലമായി പ്രവർത്തിച്ചു. പാർട്ടി അംഗങ്ങളും അനുഭാവികളും ഒരേ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചട്ടക്കൂടിനകത്ത് പ്രവർത്തിക്കുകയും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ രാഷ്ട്രീയം, ഭൂപരിഷ്കാരം, ട്രേഡ് യൂണിയൻ സമരം, സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ നിലപാട് എന്നിവയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഘടകകണങ്ങൾ ഏകീകൃത തരംഗഫലനത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ഒരു ക്വാണ്ടം സംവിധാനം ഏകോപിതമായി തുടരുന്നതുപോലെ, സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ഏകോപനം വ്യക്തിഗത താൽപര്യങ്ങളെ മറികടക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയബോധം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിലൂടെ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വ്യാഖ്യാനിക്കാനും പ്രതിരോധം സംഘടിപ്പിക്കാനും അന്നത്തെ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കുന്ന നയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താനും പാർട്ടിക്ക് കഴിഞ്ഞു.

എന്നാൽ ചരിത്രപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മാറുന്നതിനാൽ ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടിനും നിശ്ചലമായി തുടരാനാകില്ല. പ്രസക്തി നിലനിർത്തണമെങ്കിൽ നിരന്തരമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനം ആവശ്യമാണ്. ആഗോളവൽക്കരണം, നഗര മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ വളർച്ച, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവ പോലുള്ള പുതിയ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉയർന്നപ്പോൾ അവയെ മാർക്സിസ്റ്റ് ചട്ടക്കൂടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടു. പരമ്പരാഗത വർഗ്ഗസമരത്തെയും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽരീതികളെയും ഒരുമിച്ച് ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ക്വാണ്ടം സൂപ്പർപോസിഷൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുപകരം പാർട്ടി പഴയ മാതൃകയിൽ തന്നെ ഉറച്ചുനിന്നു. ഇതോടെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സ്തംഭനവും പാർട്ടിക്കകത്തെ വിഘടനവും വളർന്നു. സിദ്ധാന്തപരമായ പൊരുത്തപ്പെടലിലെ ഈ കാഠിന്യം യുവതലമുറയുമായും ബുദ്ധിജീവികളുമായും പുതിയ സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങളുമായും ഫലപ്രദമായി സംവദിക്കാനുള്ള പാർട്ടിയുടെ കഴിവ് ദുർബലപ്പെടുത്തി. ഒരിക്കൽ പ്രസ്ഥാനത്തെ ഒന്നിപ്പിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്യബോധവും ചരിത്രദിശാബോധവും ക്രമേണ ക്ഷയിച്ചു. ഇതോടെ സി.പി.ഐ.(എം) ചരിത്രപരമായ ചലനത്തിന്റെ പ്രധാന ശക്തി എന്ന സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെടുത്തി. തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസും ബി.ജെ.പിയും ഘടനാപരമായി വ്യത്യസ്തവും പലപ്പോഴും പരസ്പരവിരുദ്ധവുമായ ആഖ്യാനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവച്ചെങ്കിലും സമകാലിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പൊരുത്തപ്പെടുന്ന രാഷ്ട്രീയ രൂപങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചു. പ്രത്യയശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടുകൾ കാലാനുസൃതമായി പരിണമിക്കുകയും പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള വിപ്ലവപ്രയോഗമായി സംയോജിപ്പിക്കുകയും വേണം; അല്ലാത്തപക്ഷം ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ പോലും ആഭ്യന്തര ചിതറലിനും ബാഹ്യ സ്ഥാനചലനത്തിനും വിധേയമാകുമെന്നതാണ് പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ അനുഭവം നൽകുന്ന പാഠം.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ വ്യക്തത ക്രമേണ നഷ്ടപ്പെട്ടത് ഒരു വിഘടനപ്രക്രിയയായി കാണാം. വർഗ്ഗസമരം, വിപ്ലവപ്രയോഗം, ജനകീയ സമരം എന്നിവയെ ഒന്നിപ്പിച്ചിരുന്ന ഏകീകൃത ക്വാണ്ടം മണ്ഡലം പുതിയ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ പിളർന്നുതുടങ്ങി. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെയും കർഷകവർഗ്ഗത്തിന്റെയും ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളുമായി വർഗ്ഗാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയം പൊരുത്തപ്പെട്ടതിനാൽ സി.പി.ഐ.(എം) ഒരു ഏകോപിത പ്രത്യയശാസ്ത്രാവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. എന്നാൽ വേഗത്തിലുള്ള നഗരവൽക്കരണം, തൊഴിൽഘടനയിലെ മാറ്റങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വളർച്ച, പുതിയ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ അഭിലാഷങ്ങൾ എന്നിവ ഉയർന്നപ്പോൾ അവയെ പുതിയൊരു വിപ്ലവ തന്ത്രമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ പാർട്ടിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. തൊഴിൽഅസ്ഥിരത, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം, സാങ്കേതിക പരിവർത്തനം, ആഗോള മൂലധനം തുടങ്ങിയ പുതിയ പ്രശ്നങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി വർഗ്ഗവിശകലനത്തെ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം പഴയ വർഗ്ഗസമര പ്രഭാഷണത്തിൽ തന്നെ പാർട്ടി ഉറച്ചുനിന്നു. മാറിയ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളുമായി അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയഭാഷയുടെ ബന്ധം ക്രമേണ ദുർബലമായി.

മാറുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിനോടൊപ്പം സംയോജനവും വിഘടനവും തമ്മിൽ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുമ്പോഴാണ് ഒരു സംവിധാനം ഏകോപിതമായി തുടരുന്നതെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. പഴയതും പുതിയതുമായ സമരങ്ങളെ ഒരു ക്വാണ്ടം സൂപ്പർപോസിഷനിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടു. പരമ്പരാഗത മാർക്സിസ്റ്റ് സാമ്പത്തിക വിമർശനത്തെ ഓട്ടോമേഷൻ, സ്വകാര്യവൽക്കരണം, തൊഴിലാളികളുടെ മേലുള്ള അൽഗോരിതമിക നിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയ പുതിയ പ്രശ്നങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയതോടെ അതിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടിൽ ഒരു ശൂന്യത രൂപപ്പെട്ടു. നഗര പ്രൊഫഷണലുകൾ, വിദ്യാർത്ഥികൾ, അസംഘടിത മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികൾ എന്നിവരിൽ പലർക്കും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയപ്രഭാഷണത്തിൽ സ്വന്തം ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ പ്രതിഫലിക്കുന്നില്ലെന്ന് തോന്നി. ഇതോടെ പഴയ തലമുറയുടെ ഒരു വിഭാഗം പാർട്ടിയുടെ പാരമ്പര്യത്തോട് ചേർന്നുനിന്നപ്പോൾ യുവാക്കളും ഉയർന്നുവരുന്ന മധ്യവർഗ്ഗവും മറ്റു രാഷ്ട്രീയരൂപങ്ങളിലേക്ക് മാറുകയോ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുകയോ ചെയ്തു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പുതിയൊരു വിപ്ലവപ്രയോഗമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിലെ പരാജയം പാർട്ടിയുടെ തകർച്ച വേഗത്തിലാക്കി. തുടർച്ചയും പൊരുത്തപ്പെടലും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടൽ നിലനിർത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രസ്ഥാനം പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ ക്രമേണ വിഘടിക്കുമെന്നതാണ് ഇതിലെ അടിസ്ഥാനപാഠം.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കേഡർ അധിഷ്ഠിത ഘടന ഒരുകാലത്ത് ഉയർന്ന സംയോജനമുള്ള ഒരു ക്വാണ്ടം പാളിയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പ്രതിബദ്ധത, അച്ചടക്കമുള്ള സംഘടന, അടിത്തട്ടിലെ ജനകീയ പ്രവർത്തനം എന്നിവ പരസ്പരം ചേർന്നാണ് രാഷ്ട്രീയ ആധിപത്യം നിലനിർത്തിയത്. കേന്ദ്രീകൃത നേതൃത്വവും വികേന്ദ്രീകൃത കേഡർ പങ്കാളിത്തവും തമ്മിൽ ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവായിരുന്നു സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ പ്രധാന സംഘടനാശക്തികളിലൊന്ന്. പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ ഭരണപരമായ ഉദ്യോഗസ്ഥരായി മാത്രം മാറാതെ വിപ്ലവപ്രയോഗത്തിന്റെ സജീവ ഏജന്റുമാരായി പ്രവർത്തിച്ചു. വ്യക്തിഗത കേഡർമാരെയും നേതൃത്വത്തെയും ഒരു പൊതുപ്രത്യയശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടിനകത്ത് ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സംഘടനാപരമായ തരംഗ ഏകോപനം ഇതിലൂടെ നിലനിർത്തപ്പെട്ടു. ജനകീയ സമരവും ഭരണവും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സ്വയംപുനഃസൃഷ്ടി ചക്രവും അതുവഴി രൂപപ്പെട്ടു. എന്നാൽ പുതിയ ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിനൊപ്പം ആഭ്യന്തര വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൂടെ സംയോജനം നിരന്തരം പുനഃസൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴാണ് ഒരു സംവിധാനം സ്ഥിരത നിലനിർത്തുന്നതെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. ഈ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടു; സംഘടനാപരമായ വിഘടനവും ഘടനാപരമായ സ്തംഭനവും വളർന്നു.

കാലക്രമേണ പാർട്ടി ബ്യൂറോക്രസിക്കകത്ത് അധികാരം കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടത് വൈരുദ്ധ്യാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ തകർത്തു. ചരിത്രപരമായി പാർട്ടിയെയും ജനങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ കണ്ണിയായ പ്രാദേശിക കേഡർ നേതൃത്വത്തെ ഇത് പിന്നിലാക്കി. അടിത്തട്ടിലെ സമരങ്ങളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി പുതിയ നേതൃത്വം വളരാൻ അനുവദിക്കുന്നതിനുപകരം തീരുമാനമെടുക്കൽ കൂടുതൽ മേൽനോട്ടപരവും കേന്ദ്രീകൃതവുമായിത്തീർന്നു. മാറിക്കൊണ്ടിരുന്ന സാമൂഹ്യ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കാനുള്ള പാർട്ടിയുടെ കഴിവ് ഇതോടെ കുറഞ്ഞു. ഈ വിഘടനം ആഭ്യന്തര വിഭാഗീയതയ്ക്കും വഴിവച്ചു. വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പരിഹരിച്ച് പുതിയ സംയോജനം സൃഷ്ടിക്കുന്ന സംഘടനാപരമായ പ്രക്രിയ ദുർബലമായപ്പോൾ വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ സ്വാധീനത്തിനായി പരസ്പരം മത്സരിച്ചു. പുതിയതും ദർശനപരവുമായ നേതൃത്വത്തെ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിലെ പരാജയം പ്രതിസന്ധി കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കി. ഭൂതകാല സമരങ്ങളുടെ അനുഭവവും ഭാവിയുടെ അഭിലാഷങ്ങളും സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ടായിരിക്കണം വിപ്ലവനേതൃത്വം തുടർച്ചയായി രൂപപ്പെടേണ്ടതെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. സമകാലിക സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയുന്ന പുതിയ തലമുറ നേതാക്കളുടെ അഭാവത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ പ്രചോദനശേഷിയും ജനങ്ങളെ സജീവമായി സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവും കുറഞ്ഞു. അടിത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തനം ക്രമേണ തകർന്നപ്പോൾ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസും പിന്നീട് ബി.ജെ.പിയും ഈ ശൂന്യത ഉപയോഗപ്പെടുത്തി പുതിയ ജനകീയ-തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയ ശൃംഖലകൾ നിർമ്മിച്ചു. കേന്ദ്രീകൃത നേതൃത്വവും പ്രാദേശിക പ്രവർത്തനശേഷിയും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയും, സമരങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് നിരന്തരം പുതിയ നേതൃത്വത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയും നിലനിർത്തേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.

പാർട്ടിയുടെ ആഭ്യന്തരഘടനയിലെയും പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ വിശാലമായ സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിലെയും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും പരിഹരിക്കാനും കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം പരാജയപ്പെട്ടത് വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനത്തിന്റെ തകർച്ചയായി കാണാം. അതാണ് വ്യവസ്ഥാപരമായ വിഘടനത്തിലേക്കും രാഷ്ട്രീയ സ്തംഭനത്തിലേക്കും നയിച്ചത്. വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ വെറും തടസ്സങ്ങളല്ല; അവ ശരിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സംയോജിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള പുതിയ ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പരിവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനശക്തികളാണെന്നാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ നിലപാട്. എന്നാൽ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ സി.പി.ഐ.(എം)-നും ഇടതുമുന്നണിക്കും പ്രസ്ഥാനത്തിനകത്തുണ്ടായ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മാറിയ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളെയും ഒരു പുതിയ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഇതാണ് രാഷ്ട്രീയ നിഷ്‌ക്രിയതയിലേക്കും ഒടുവിൽ തകർച്ചയിലേക്കും നയിച്ചത്. നഗര മധ്യവർഗ്ഗം, ഐ.ടി.-സേവനമേഖലയിലെ പ്രൊഫഷണലുകൾ, അസംഘടിത മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പുതിയ സാമൂഹ്യവർഗ്ഗങ്ങളുടെ ഉദയമായിരുന്നു നിർണായക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൊന്ന്. അവരുടെ അഭിലാഷങ്ങളും ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളും പാർട്ടിയുടെ പരമ്പരാഗത വർഗ്ഗസമര ചട്ടക്കൂടുമായി എളുപ്പത്തിൽ പൊരുത്തപ്പെട്ടില്ല. ആഗോളവൽക്കരണം, സാമ്പത്തികവൽക്കരണം, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, തിരിച്ചറിയൽ അധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയം എന്നിവ സൃഷ്ടിച്ച പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ക്വാണ്ടം പാളികളെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടു. വ്യവസായയുഗത്തിലെ വർഗ്ഗസമരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഴയ ധാരണയിൽനിന്ന് മാറിയില്ല. വ്യവസായാനന്തര മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായി പരമ്പരാഗത മാർക്സിസ്റ്റ് തത്വങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം ചരിത്രപരമായ വിജയങ്ങളെ മാറ്റം വരുത്താനാകാത്ത സ്ഥിരതത്വങ്ങളായി പരിഗണിച്ചു.

ഈ പരാജയം പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുത്തി. പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സ്ഥിരതയും മാറ്റത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള തുറന്ന മനസ്സും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് ആവശ്യമായത്. എന്നാൽ പുതിയ തന്ത്രപരമായ ദിശകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുപകരം സി.പി.ഐ.(എം) പ്രതിരോധാത്മകമായ നിലപാടുകളിലേക്ക് പിൻവാങ്ങി. സമൂഹത്തിന്റെ അടിത്തറ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും പഴയ പ്രത്യയശാസ്ത്ര നിലപാടുകളിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സ്തംഭനം ഒരു രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യത സൃഷ്ടിച്ചു. തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസും പിന്നീട് ബി.ജെ.പിയും പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ മാറുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് കൂടുതൽ പ്രതികരണശേഷിയുള്ള ബദൽ ആഖ്യാനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവച്ച് ആ ശൂന്യത നിറച്ചു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ സി.പി.ഐ.(എം) ഒരു പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത വൈരുദ്ധ്യത്തിൽ കുടുങ്ങി: ചരിത്രപരമായ സംയോജനം നിലനിർത്താനും പുതിയ വിപ്ലവപരമായ സംയോജനം സൃഷ്ടിക്കാനും അതിന് കഴിഞ്ഞില്ല. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പരിഹരിക്കാത്ത പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഒടുവിൽ എൻട്രോപ്പിയുടെ ശക്തികൾക്ക് കീഴടങ്ങുകയും അവരുടെ അഭാവത്തിൽ പുതിയ, കൂടുതൽ പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ശക്തികൾ ചരിത്രത്തിന്റെ ദിശ നിർണ്ണയിക്കുകയും ചെയ്യും.

സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ ആഭ്യന്തര വിയോജിപ്പുകളെ അടിച്ചമർത്തലും തീരുമാനമെടുക്കൽ പ്രക്രിയയുടെ അമിത കേന്ദ്രീകരണവും വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തിയ പ്രക്രിയയായി കാണാം. പാർട്ടിക്കകത്തെ സംയോജക-വിഘടനശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള അനിവാര്യമായ ഇടപെടൽ കൃത്രിമമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടതോടെ സംഘടനാപരമായ സ്തംഭനവും ഒടുവിൽ വ്യവസ്ഥാപരമായ പരാജയവും ഉണ്ടായി. വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ വെറും തടസ്സങ്ങളല്ലെന്നും പുനരുജ്ജീവനത്തിന്റെയും പരിവർത്തനത്തിന്റെയും അനിവാര്യശക്തികളാണെന്നും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. ഏതൊരു വിപ്ലവസംഘടനയിലും തന്ത്രപരമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ചർച്ചകൾ, തലമുറകളിലെ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവ നിലവിലെ അവസ്ഥയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന വിഘടനശക്തികളാണ്. അവ പ്രസ്ഥാനത്തെ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള പുതിയ സംയോജനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പരിണാമാത്മകമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമെന്ന നിലയിൽ സ്വീകരിക്കുന്നതിനുപകരം സി.പി.ഐ.(എം) വിയോജിപ്പിനെ സംഘടനാ ഐക്യത്തിനുള്ള ഭീഷണിയായി കാണാൻ തുടങ്ങി. ഇതോടെ സിദ്ധാന്തപരമായ കാഠിന്യവും ബൗദ്ധിക സ്തംഭനവും വളർന്നു.

തീരുമാനമെടുക്കൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചത് വഴക്കമുള്ളതും പൊരുത്തപ്പെടുന്നതുമായ വിപ്ലവസംഘടനയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ തകർത്തു. വ്യത്യസ്ത പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ, പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ, ഉയർന്നുവരുന്ന ജനകീയ സമരങ്ങൾ എന്നിവ പരസ്പരം വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായി ഇടപെടുന്ന ഒരു ക്വാണ്ടം സൂപ്പർപോസിഷൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുപകരം പാർട്ടി കർശനമായ ശ്രേണീബദ്ധ നിയന്ത്രണം നടപ്പാക്കി. ഇതോടെ സംഘടനയ്ക്കകത്തെ സ്വയംതിരുത്തൽ പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ ദുർബലമായി. ചരിത്രപരമായി പാർട്ടിയെയും ജനങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രാദേശിക നേതാക്കളും കേഡർമാരും പിന്നിലായി. പ്രാദേശിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോടും മാറുന്ന ജനങ്ങളുടെ ആശങ്കകളോടും പ്രതികരിക്കാനുള്ള പാർട്ടിയുടെ കഴിവ് കുറഞ്ഞു. ജാതി-മത തിരിച്ചറിയൽ അധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയവും പുതിയ സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നപ്പോൾ അവയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവും തന്ത്രപരവുമായ മാറ്റങ്ങൾ പാർട്ടിയിൽ രൂപപ്പെട്ടില്ല. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം അടിച്ചമർത്തിയപ്പോൾ പാർട്ടി സ്വയം ഒരു നിശ്ചല ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് ഘടനയായി ഉറച്ചു. അതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ വെല്ലുവിളികളോട് ചലനാത്മകമായി പ്രതികരിക്കാനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെട്ടു. വിപ്ലവസംഘടനകൾക്ക് പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്ന സംയോജിത ഘടനകൾ ആവശ്യമാണ്; അതോടൊപ്പം വിയോജിപ്പ്, ചർച്ച, തന്ത്രപരമായ പുനർമൂല്യനിർണ്ണയം തുടങ്ങിയ വിഘടനശക്തികൾ ആവശ്യമായ പരിവർത്തനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും വേണം. ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടൽ നിലനിർത്തുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടതാണ് അതിന്റെ സംഘടനാപരമായ എൻട്രോപ്പിക്ക് കാരണമായത്.

സംഘടനാപരമായ ഘടനയിലും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സമീപനത്തിലും സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ കാഠിന്യം സംയോജനവും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നതിലെ പരാജയമായി കാണാം. സങ്കീർണ്ണമായ ഏതൊരു സംവിധാനത്തിന്റെയും സ്ഥിരത ഉയർന്നുവരുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് തുടർച്ചയായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ നിലനിർത്താനാകൂ. പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ തുടർച്ച സംയോജകശക്തി നൽകുമ്പോൾ ആഭ്യന്തര ചർച്ചകൾ, ബാഹ്യ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക മാറ്റങ്ങൾ, തലമുറകളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ എന്നിവ വിഘടനശക്തികളായി പ്രവർത്തിച്ച് ആവശ്യമായ പരിവർത്തനത്തിന് വഴിയൊരുക്കണം. എന്നാൽ ഈ വിരുദ്ധശക്തികളെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം സി.പി.ഐ.(എം) കർശനമായ ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് നിയന്ത്രണവും സിദ്ധാന്തപരമായ കാഠിന്യവും സ്വീകരിച്ചു. വിപ്ലവജനകീയ സമരത്തിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത സംഘടനാപരമായ ഘടന പിന്നീട് ഒരു നിശ്ചല ഭരണയന്ത്രമായി മാറി. തീരുമാനങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടു, ആഭ്യന്തര വിയോജിപ്പുകൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു, സമൂഹത്തിലെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ മാറ്റങ്ങളുമായി സംവദിക്കുന്നതിനുപകരം അവ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു. വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനം തകർന്നതോടെ പാർട്ടിക്കകത്തെ ക്വാണ്ടം ഏകോപനം നഷ്ടപ്പെട്ടു; കേഡറും നേതൃത്വവും ജനകീയ അടിത്തറയും പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ മാറിക്കൊണ്ടിരുന്ന സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്ത അവസ്ഥയിലായി.

വിപ്ലവസംഘടനകൾ ഒരു ക്വാണ്ടം സംവിധാനത്തെപ്പോലെ സൂപ്പർപോസിഷനിൽ പ്രവർത്തിക്കണം—ഘടനാപരമായ സ്ഥിരതയും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള കഴിവും ഒരേസമയം നിലനിർത്തണം. എന്നാൽ സി.പി.ഐ.(എം) പഴയ പ്രത്യയശാസ്ത്ര മാതൃകയിൽ തന്നെ പൂട്ടപ്പെട്ടു. പുതിയ വർഗ്ഗഘടനകൾ, നഗരവൽക്കരണം, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, യുവാക്കളുടെ പുതിയ അഭിലാഷങ്ങൾ എന്നിവയെ തന്റെ സിദ്ധാന്തപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സമകാലിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്ന പുതിയ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുപകരം പാർട്ടി ചരിത്രപരമായ തന്ത്രങ്ങളെ എല്ലാ കാലത്തേക്കുമുള്ള സർവസാധാരണ തത്വങ്ങളായി കാണുകയും സാഹചര്യാധിഷ്ഠിതമായ അവയുടെ സ്വഭാവം അവഗണിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർച്ചയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ശക്തികളെ മധ്യസ്ഥപ്പെടുത്തുന്നതിലെ ഈ പരാജയം പാർട്ടിയെ അതിന്റെ ജനകീയ അടിത്തറയുടെ ആവശ്യങ്ങളോട് ക്രമേണ പ്രതികരണശേഷിയില്ലാത്തതാക്കി. പുതിയ സാമൂഹ്യസമരങ്ങളിൽനിന്ന് അകന്നുപോകുകയും തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിനെയും പിന്നീട് ബി.ജെ.പിയെയും പോലുള്ള ജനകീയവാദ ശക്തികൾക്ക് കൂടുതൽ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ ഇത് ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നതിലെ പരാജയമായിരുന്നു. സ്വയംതിരുത്തുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രക്രിയകൾ ഇല്ലാതായപ്പോൾ സംഘടനാപരമായ എൻട്രോപ്പി വർധിക്കുകയും രാഷ്ട്രീയ ആധിപത്യം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്തംഭനം പുതിയ ഗുണങ്ങളും തന്ത്രങ്ങളും വിപ്ലവപാതകളും ഉയർന്നുവരാൻ ആവശ്യമായ സംയോജക-വിഘടനശക്തികളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടൽ നിലനിർത്തുന്നതിലെ പരാജയമായി കാണാം. ക്വാണ്ടം സംവിധാനങ്ങൾ നിശ്ചലമായ തുടർച്ചയിലൂടെ മാത്രമല്ല, ചലനങ്ങളിലൂടെയും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൂടെയും ചലനാത്മക സംയോജനത്തിലൂടെയുമാണ് പരിണമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാപരമായ ഘടനയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ (emergent properties) സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുപകരം സി.പി.ഐ.(എം) പഴയ മാതൃകയിൽ തന്നെ കുടുങ്ങി. സാങ്കേതികവിദ്യ, തന്ത്രം, ആശയവിനിമയം, പ്രത്യയശാസ്ത്രം എന്നിവയിലെ പുതിയ സാധ്യതകളോട് അത് വേണ്ടത്ര തുറന്നിരുന്നില്ല. മാധ്യമം, ആശയവിനിമയം, വർഗ്ഗഘടന, വോട്ടർമാരുടെ പെരുമാറ്റം എന്നിവയിൽ ഉണ്ടായ അതിവേഗ മാറ്റങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കാൻ അതിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ യാന്ത്രികവും പ്രവചിക്കാവുന്നതുമായിത്തീർന്നു.

പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളോടും ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയരീതികളോടും പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിലെ പരാജയമായിരുന്നു ഇതിലെ പ്രധാന ദൗർബല്യം. ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രാഷ്ട്രീയബോധവും രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്ന പ്രധാന വേദിയായി ഡിജിറ്റൽ ലോകം മാറിയപ്പോൾ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസും ബി.ജെ.പിയും സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ, ഡാറ്റാ വിശകലനം, അൽഗോരിതമിക പ്രചാരണം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് പുതിയ ആഖ്യാനങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. അതേസമയം സി.പി.ഐ.(എം) അച്ചടി മാധ്യമം, തെരുവ് റാലികൾ, ട്രേഡ് യൂണിയൻ അധിഷ്ഠിത പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത ആശയവിനിമയരീതികളിൽ അമിതമായി ആശ്രയിച്ചു. സാങ്കേതികമായി സജീവമായ യുവതലമുറയിൽ ഇവയുടെ സ്വാധീനം ക്രമേണ കുറഞ്ഞു. അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളുമായുള്ള ഏകോപനം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പുതിയ സങ്കീർണ്ണതയുടെ പാളികളെ ഉൾക്കൊള്ളുമ്പോഴാണ് പുതിയ ഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. പരമ്പരാഗത വർഗ്ഗാധിഷ്ഠിത ജനകീയസംഘടനയെ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം, അൽഗോരിതമിക ഭരണം, പ്ലാറ്റ്ഫോം അധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ എന്നിവയുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിൽ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടു. ഇതോടെ നേതൃത്വവും കേഡറും ജനകീയ അടിത്തറയും സമകാലിക സമൂഹത്തിന്റെ മാറുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് കൂടുതൽ അകന്നു.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രവും കാഠിന്യമുള്ളതും സൂത്രവൽക്കരിച്ചതുമായി തുടർന്നു. പുതിയ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളോട് ചലനാത്മകമായി പ്രതികരിക്കുന്നതിനുപകരം പഴയ വിജയങ്ങളുടെ മാതൃകകൾ ആവർത്തിച്ചു. പുതിയ തന്ത്രപരമായ സഖ്യങ്ങൾ, അടിത്തട്ടിലെ പുതിയ ശൃംഖലകൾ, നവലിബറൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പുതിയ രീതിയിൽ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ബദൽ സാമ്പത്തിക ആഖ്യാനങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം ചരിത്രപരമായ വിജയങ്ങളെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രക്രിയകളായി കാണാതെ നിശ്ചല നേട്ടങ്ങളായി പരിഗണിച്ചു. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്നതിലൂടെ പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലെ ഈ പരാജയം രാഷ്ട്രീയ പ്രസക്തി ക്രമേണ നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ കാരണമായി. ഇടതുപക്ഷം സൃഷ്ടിച്ച രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യത ജനകീയവാദ-വലതുപക്ഷ ശക്തികൾ കൈവശപ്പെടുത്തി. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ സി.പി.ഐ.(എം) സ്വയംപുനഃസൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുന്ന ചലനാത്മക സംവിധാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് നിർത്തി; നവീകരണമില്ലാത്ത കാഠിന്യമുള്ള സംയോജനം ഒടുവിൽ വ്യവസ്ഥാപരമായ തകർച്ചയിലേക്ക് നയിച്ചു.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനത്തിന് ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയുടെ പുനർനിർമ്മാണം ആവശ്യമാണ്. വർഗ്ഗസമരം, സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കം, ചരിത്രപരമായ തുടർച്ച എന്നിവ സംയോജകശക്തികളായി നിലനിൽക്കുമ്പോൾ പുതിയ സാമൂഹ്യ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ, മാറുന്ന സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പരിണാമം എന്നിവ വിഘടനശക്തികളായി പ്രവർത്തിക്കണം. മാറുന്ന സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ സി.പി.ഐ.(എം) പരാജയപ്പെട്ടതാണ് സ്തംഭനത്തിന്റെയും ചിതറലിന്റെയും അടിസ്ഥാന കാരണം. പുനർനിർമ്മാണത്തിനായി തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവരുടെ യഥാർത്ഥ ഭൗതിക പ്രശ്നങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെടുന്ന അടിത്തട്ടിലെ ശൃംഖലകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം. തൊഴിൽരാഹിത്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, സാമൂഹ്യനീതി എന്നിവയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രമല്ല; നവലിബറൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ വർഗ്ഗസമരം നടക്കുന്ന പുതിയ ഭൂപ്രദേശത്തെ തിരിച്ചറിയുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക അനിവാര്യതയാണ്.

പുതിയ രാഷ്ട്രീയഘടനകൾ പല വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും ഏകീകൃത തന്ത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്നാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മറ്റൊരു നിലപാട്. അതിനാൽ തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും ബൂർഷ്വാ വ്യതിചലനമായി തള്ളിക്കളയാൻ സി.പി.ഐ.(എം)-ന് കഴിയില്ല. ജാതി, ലിംഗം, പ്രാദേശികത തുടങ്ങിയ തിരിച്ചറിയലുകൾ വർഗ്ഗസമരവുമായി പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്ന പലതട്ടുകളുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ക്വാണ്ടം സൂപ്പർപോസിഷനായി മനസ്സിലാക്കണം. ഈ തിരിച്ചറിയലുകളുമായി ഇടപെടുന്നതിലെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പരാജയം സാമൂഹിക വിഭജനങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കാൻ അവസരവാദപരവും പ്രതികരണാത്മകവുമായ ശക്തികൾക്ക് അവസരം നൽകി. അതുപോലെ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെയും യുവാക്കളുടെയും അഭിലാഷങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് സാമൂഹ്യസംയോജനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ നിർണായകമാണ്. അവരുടെ സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റം, സാങ്കേതികവിദ്യയോട് പൊരുത്തപ്പെടൽ, രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തം എന്നിവ പാർട്ടിയുടെ ഭാവിദർശനത്തിൽ ഉൾപ്പെടണം; അവയെ ചെറുകിട ബൂർഷ്വാ ആശങ്കകളായി തള്ളിക്കളയരുത്.

പാർട്ടിയുടെ ആഭ്യന്തരഘടനയിലും ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരിവർത്തനം ആവശ്യമാണ്. കേന്ദ്രീകൃത നിയന്ത്രണത്തിന് പകരമായി വികേന്ദ്രീകൃത തീരുമാനമെടുക്കലും പങ്കാളിത്തപരമായ നേതൃത്വവികസനവും വളർത്തണം. കാഠിന്യമുള്ള ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് സംവിധാനം വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിന് ആവശ്യമായ സ്വയംതിരുത്തൽ സംവിധാനങ്ങളെ തടയുന്നു; അതിലൂടെ സംഘടനാപരമായ എൻട്രോപ്പിയും രാഷ്ട്രീയ അപ്രസക്തിയും വർധിക്കുന്നു. നേതൃത്വം പുതുക്കൽ, തുറന്ന ചർച്ച, അടിത്തട്ടിലെ തീരുമാനമെടുക്കൽ എന്നിവയിലൂടെ നിരന്തരമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സ്വയംപുനഃസംഘടന സാധ്യമാക്കുന്ന ഒരു നിയന്ത്രിത ചലനാവസ്ഥയിൽ പാർട്ടി തുടരണമെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങളെ സമകാലിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന പുതിയ തലമുറ നേതാക്കളെ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിലൂടെ പാർട്ടിക്ക് തന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനശക്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ കഴിയും. അങ്ങനെ പാർട്ടി ഒരു ജീവിക്കുന്ന വിപ്ലവജീവിയായി പ്രവർത്തിക്കണം; കാലഹരണപ്പെട്ട ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് ഘടനയായി മാറരുത്. ജനപിന്തുണ പുനർനിർമ്മിക്കാൻ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനു പകരം അവയെ അഭിമുഖീകരിക്കുകയും അവയിൽനിന്ന് നിരന്തരം പുതിയ തന്ത്രങ്ങൾ ഉദ്ഭവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനത്തിലേക്ക് മടങ്ങേണ്ടതുണ്ട്.

ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മാർക്സിസ്റ്റ് തത്വങ്ങളുടെ പുനർവ്യാഖ്യാനം പരമ്പരാഗത വർഗ്ഗസമരത്തെയും പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതായിരിക്കണം. വിപ്ലവസിദ്ധാന്തം നിശ്ചലമായ സിദ്ധാന്തമായി ഉറഞ്ഞുപോകാതെ നിരന്തരമായ ചലനത്തിൽ തുടരേണ്ടതുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയ രീതിശാസ്ത്രമെന്ന നിലയിൽ മാർക്സിസം ആഗോളവൽക്കരണം, പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധി, ഡിജിറ്റൽവൽക്കരണം തുടങ്ങിയ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുമായി സജീവമായി ഇടപെടണം. ഇവയെല്ലാം മുതലാളിത്ത ചൂഷണത്തിന്റെ പുതിയ പാളികളായി തിരിച്ചറിയണം. ആഗോളവൽക്കരണം മൂലധനത്തെ ദേശീയ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം വ്യാപിപ്പിച്ചു; സാമ്പത്തിക ശൃംഖലകൾ, വിതരണശൃംഖലകൾ, അൽഗോരിതമിക ഭരണം എന്നിവയിലൂടെ മൂലധനം അതിർത്തിരഹിതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പരിവർത്തനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രകേന്ദ്രിത തന്ത്രങ്ങളെ അതിർത്തി കടന്നുള്ള തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സമരങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പുനഃപരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധി വേറിട്ടൊരു പ്രശ്നമല്ല; ഉൽപ്പാദനവും പരിസ്ഥിതിയുടെ പരിധികളും തമ്മിലുള്ള മുതലാളിത്ത വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ രൂക്ഷതയാണ് അത്. അതിനാൽ മുതലാളിത്ത പരിസ്ഥിതി നശീകരണത്തെയും ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് സ്തംഭനത്തെയും മറികടക്കുന്ന വിധത്തിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആസൂത്രണത്തെയും പരിസ്ഥിതി സുസ്ഥിരതയെയും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മക സമീപനം ആവശ്യമാണ്. അതുപോലെ ഡിജിറ്റൽവൽക്കരണവും കൃത്രിമബുദ്ധി അധിഷ്ഠിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും തൊഴിൽബന്ധങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപരമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. ബൗദ്ധിക തൊഴിൽ, ഡാറ്റാ ശേഖരണം, ഓട്ടോമേഷൻ എന്നിവ സമകാലിക വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ കേന്ദ്രഘടകങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു. വ്യവസായയുഗത്തിലെ പഴയ ചട്ടക്കൂടുകൾ മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഇവയെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ സാങ്കേതികവിദ്യയെയും കൂട്ടായ ഉടമസ്ഥതയെയും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ വിപ്ലവപരമായ സമീപനം ആവശ്യമാണ്.

ഇതിനായി കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ചർച്ചയും ബൗദ്ധിക ചൈതന്യവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണം. മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയ്ക്കകത്തുതന്നെയുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും തുടർച്ചയായ സിദ്ധാന്തപരമായ പുരോഗതിയിലൂടെ അഭിമുഖീകരിക്കുകയും പരിഹരിക്കുകയും വേണം. ബൗദ്ധികമായ ഒരു സൂപ്പർപോസിഷനിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോഴാണ് വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് പല വ്യാഖ്യാനങ്ങളും ആശയചർച്ചകളും പരസ്പരം ഇടപെട്ട് ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സംയോജനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുക. മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തെ നിശ്ചലമായ ഒരു സിദ്ധാന്തമായി കാണുന്നതിനുപകരം സമകാലിക സമരങ്ങൾക്ക് പുതിയ തന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുന്ന ജീവിക്കുന്നതും പരിണമിക്കുന്നതുമായ ചട്ടക്കൂടായി കാണണം. രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌ശാസ്ത്രം, വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഭൗതികവാദം, വിപ്ലവപ്രയോഗം എന്നിവയിലെ പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക പുരോഗതികളുമായി വീണ്ടും ബന്ധപ്പെടണം. സങ്കീർണ്ണതാ ശാസ്ത്രം, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സ്, സൈബർനെറ്റിക്സ്, പരിസ്ഥിതി ഭൗതികവാദം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽനിന്നുള്ള പുതിയ അറിവുകളുമായി മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയുടെ സംവാദം വികസിപ്പിക്കണം. പ്രസ്ഥാനത്തിനകത്ത് തുറന്ന ചർച്ചകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും സമകാലിക ചിന്തകരുമായി സംവദിക്കുകയും വിപ്ലവചട്ടക്കൂടിനകത്ത് സൈദ്ധാന്തിക ബഹുസ്വരത അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യണം. ഇതുവഴി പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സ്തംഭനം തടയാനും ഭാവിയിലെ സാമൂഹ്യപരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് മാർക്സിസത്തെ സജീവമായ മാർഗ്ഗദർശകശക്തിയായി നിലനിർത്താനും കഴിയും. ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പുനരുജ്ജീവനം ഇല്ലെങ്കിൽ അതിവേഗം മാറുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ആവശ്യമായ പുതിയ വിപ്ലവപരമായ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയാതെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ചരിത്രപരമായ ജഡത്വത്തിൽ കുടുങ്ങിപ്പോകും.

കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് പുരോഗമനപരമായ സഖ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള കഴിവിനെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സംയോജനത്തിന്റെ ഒരു പ്രക്രിയയായി കാണണം. വ്യത്യസ്ത സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ ശക്തികൾ തങ്ങളുടെ പ്രത്യേക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ ഒരു ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള പുതിയ ഘടനയായി സംയോജിക്കണം. തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസും ബി.ജെ.പിയും പോലുള്ള ആധിപത്യശക്തികൾക്ക് ബദലായ ഒരു പ്രതിരോധശക്തി ഇതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കാനാകും. ക്വാണ്ടം സംവിധാനങ്ങളിൽ പല അവസ്ഥകളും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കാൻ സൂപ്പർപോസിഷൻ അനുവദിക്കുന്നതുപോലെ, രാഷ്ട്രീയസമരത്തിലും വിവിധ പുരോഗമന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ പരസ്പരം സ്വാധീനിച്ചും രൂപപ്പെടുത്തിയുമുള്ള ചലനാത്മക ഇടപെടലിൽ തുടരേണ്ടതുണ്ട്. സി.പി.ഐ.(എം) ഒറ്റപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുകയോ പഴയ ചരിത്രശക്തിയിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്. സിവിൽ സൊസൈറ്റി സംഘടനകൾ, അടിത്തട്ടിലെ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ട്രേഡ് യൂണിയനുകൾ, വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകൾ, സ്ത്രീപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ജാതിവിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, മറ്റ് പുരോഗമന ശക്തികൾ എന്നിവയുമായി വിശാലമായ ശൃംഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കണം. ഓരോന്നും സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ക്വാണ്ടം പാളികളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.

സഖ്യങ്ങൾ ദ്രവ്യസ്വഭാവമുള്ളതും അതേസമയം ഘടനാപരവുമായിരിക്കണം; പൊരുത്തപ്പെടുന്നതും അതേസമയം തത്വാധിഷ്ഠിതവുമായിരിക്കണം. സംയോജനം ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് കാഠിന്യത്തിലേക്ക് നയിക്കാതെയും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യം ചിതറലിലേക്ക് നയിക്കാതെയും ശ്രദ്ധിക്കണം. 2016-ലെ സി.പി.ഐ.(എം)-കോൺഗ്രസ് സഖ്യം പോലുള്ള മുൻകാല സഖ്യങ്ങളുടെ പരാജയത്തിൽനിന്ന് പഠിക്കേണ്ടത് പ്രധാനമാണ്. ആ സഖ്യത്തിൽ ആഴത്തിലുള്ള പ്രത്യയശാസ്ത്ര-പരിപാടിപരമായ സംയോജനത്തിനുപകരം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഗണിതത്തിന് അമിതപ്രാധാന്യം നൽകിയ ഒരു യാന്ത്രിക സമീപനം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വീക്ഷണം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. വിജയകരമായ ഒരു പുരോഗമന സഖ്യം ഹ്രസ്വകാല തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രങ്ങളെ മറികടന്ന് ഒരു പ്രതിആധിപത്യ രാഷ്ട്രീയ ബ്ലോക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നതിലേക്ക് നീങ്ങണം. കേന്ദ്രീകൃത ഏകോപനം തന്ത്രപരമായ ദിശ നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമാണ്; അതേസമയം വികേന്ദ്രീകൃത സ്വയംഭരണം അടിത്തട്ടിലെ സമരങ്ങൾക്ക് പ്രസ്ഥാനത്തെ സ്വാഭാവികമായി രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള അവസരം നൽകണം.

സഖ്യങ്ങൾ ഔപചാരിക രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. ഉയർന്നുവരുന്ന സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ ആക്ടിവിസം, ബദൽ മാധ്യമ ശൃംഖലകൾ, അസംഘടിത മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികൾ എന്നിവയുമായി സജീവമായി ഇടപെടണം. സമകാലിക സമരങ്ങളുമായി കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം നിരന്തരം അനുരണനത്തിലായിരിക്കണം. ബി.ജെ.പി. ശൃംഖലാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയ ഘടനകളുടെ ഉപയോഗത്തിൽ വലിയ കഴിവ് വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും അൽഗോരിതമിക ഇടപെടലുകൾ, മതാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയസംഘടന, ബഹുജന മാധ്യമ പ്രചാരണം എന്നിവയിലൂടെ സ്വയം ശക്തിപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്ര ഘടന സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും ഈ വിശകലനം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അതിനെ നേരിടാൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയം മുതൽ ഡിജിറ്റൽ പ്രതിരോധം വരെ, ജനകീയ സമരം മുതൽ പ്രത്യയശാസ്ത്ര പോരാട്ടം വരെ പല തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായി സംഘടിതമായ ഒരു പുരോഗമന മുന്നണി ആവശ്യമാണ്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വിജയം വെറും സംഖ്യാബലമുള്ള ഒരു സഖ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ അല്ല; മാറുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോട് ചലനാത്മകമായി പ്രതികരിക്കുകയും വിപ്ലവപരമായ ഏകോപനം നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ഉദ്ഭവശേഷിയുള്ള ഘടന നിർമ്മിക്കുന്നതിലാണ്.

സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ നിലനിൽപ്പും പുനരുജ്ജീവനവും ഡിജിറ്റൽ മേഖലയെ പുതിയൊരു വർഗ്ഗസമരഭൂമിയായി തിരിച്ചറിയാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അൽഗോരിതമിക ഭരണം, സാമൂഹ്യമാധ്യമ ആഖ്യാനങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പോരാട്ടങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമായി നടക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം സംവിധാനങ്ങൾ പല അവസ്ഥകളിലൂടെയും സൂപ്പർപോസിഷനും എന്റാംഗിൾമെന്റും വഴി ഏകോപനം നിലനിർത്തുന്നതുപോലെ, കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനവും ഭൗതിക ഇടങ്ങളിലും ഡിജിറ്റൽ ഇടങ്ങളിലും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കണം. അടിത്തട്ടിലെ ജനകീയ പ്രവർത്തനം, ട്രേഡ് യൂണിയനുകൾ, ബഹുജന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഭൗതിക ഇടങ്ങളോടൊപ്പം സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ, ഓൺലൈൻ സംഘടനാപ്രവർത്തനം, ബദൽ മാധ്യമ ശൃംഖലകൾ തുടങ്ങിയ ഡിജിറ്റൽ ഇടങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കണം. ബി.ജെ.പിയും തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളെ ഉപയോഗിച്ച് ലക്ഷ്യാധിഷ്ഠിത പ്രചാരണം, ഡാറ്റാധിഷ്ഠിത വോട്ടർ ഇടപെടൽ, എ.ഐ. അധിഷ്ഠിത മാധ്യമപരിസ്ഥിതികൾ എന്നിവയിലൂടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന രീതികൾ വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിനെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ കഴിയാത്തത് ഇടതുപക്ഷത്തെ ഡിജിറ്റൽ കാലഘട്ടത്തിലെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കും.

അനുകൂലനശേഷിയാണ് വിപ്ലവചലനം നിലനിർത്തുന്നതിന്റെ പ്രധാന ഘടകമെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. യുവതലമുറ രാഷ്ട്രീയസംവാദത്തിൽ പരമ്പരാഗത അച്ചടി മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും തെരുവ് റാലികളിലൂടെയും മാത്രം പങ്കെടുക്കുന്നില്ല. സാമൂഹ്യമാധ്യമ അൽഗോരിതങ്ങൾ, ഓൺലൈൻ സംവാദ ശൃംഖലകൾ, അതിവേഗം വിഭജിക്കപ്പെടുന്ന ഡിജിറ്റൽ വിവരലോകം എന്നിവയാണ് അവരുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ. അതിനാൽ സി.പി.ഐ.(എം) തന്റെ ചരിത്രപരമായ ജനകീയസംഘടനാ രീതികളെയും പുതിയ ഡിജിറ്റൽ സംഘടനാ രീതികളെയും സംയോജിപ്പിക്കണം. യൂട്യൂബ്, ഇൻസ്റ്റഗ്രാം, എക്സ്, വാട്ട്സ്ആപ്പ് തുടങ്ങിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലൂടെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസ പരിപാടികൾ, തത്സമയ ചർച്ചകൾ, ഡിജിറ്റൽ ആക്ടിവിസം, ബദൽ രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിക്കാം. കോർപ്പറേറ്റ് മാധ്യമങ്ങളുടെ തെറ്റായ അവതരണങ്ങളെയും വലതുപക്ഷ തെറ്റായ വിവരപ്രചാരണങ്ങളെയും വിമർശനാത്മകമായി അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പുതിയ ആശയവിനിമയശേഷി വളർത്തണം. ഇതിന്റെ അർത്ഥം വർഗ്ഗസമരം ഉപേക്ഷിക്കുകയോ രാഷ്ട്രീയത്തെ ഓൺലൈൻ പ്രദർശനമായി ചുരുക്കുകയോ അല്ല. ഡിജിറ്റൽ ഇടപെടലുകളുടെ ക്വാണ്ടം പാളിയെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കാനും സംഘടനാശൃംഖലകൾ വികസിപ്പിക്കാനും ഡിജിറ്റൽ പ്രചോദനത്തെ യഥാർത്ഥ ഭൂതലസംഘടനയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാനും ഉപയോഗിക്കുക എന്നതാണ്.

ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ നിഷ്പക്ഷമായ ഇടങ്ങളല്ലെന്നും അവിടെ മുതലാളിത്ത താൽപര്യങ്ങൾ ദൃശ്യത, പങ്കാളിത്തം, ആഖ്യാനങ്ങളുടെ അവതരണം എന്നിവയെ അൽഗോരിതമിക തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലൂടെ സ്വാധീനിക്കുന്നുവെന്നും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് തിരിച്ചറിയുന്നു. അതിനാൽ കോർപ്പറേറ്റ് നിയന്ത്രിത ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളെ മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം സ്വന്തം പ്രതിആധിപത്യ ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനഘടനകൾ വികസിപ്പിക്കണം. ബദൽ മാധ്യമ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, സുരക്ഷിതമായ ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ, തൊഴിലാളികളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഹകരണ സാങ്കേതിക സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന്റെ ഭാഗമാകാം. സാങ്കേതികവും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവുമായ ഡിജിറ്റൽ സമരത്തിന്റെ രണ്ട് വശങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്ന പുതിയ തലമുറ ഡിജിറ്റൽ സംഘാടകരെ പാർട്ടിക്കകത്ത് വളർത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ വിജയത്തിന് ഭൗതികവും ഡിജിറ്റലുമായ സമരഭൂമികൾ തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ബന്ധം കൈകാര്യം ചെയ്യാനും ബോധത്തിന്റെയും ജനകീയസംഘടനയുടെയും പല പാളികളിലായി പ്രവർത്തിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു വിപ്ലവപരമായ സൂപ്പർപോസിഷൻ ആവശ്യമാണ്.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തകർച്ച വെറും ബാഹ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയങ്ങളുടെ ഫലമല്ല. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥാപരമായ തകർച്ചയുണ്ടായിരുന്നു. പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ തുടർച്ചയും സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കവും പ്രതിനിധീകരിച്ച സംയോജകശക്തികളും, പൊരുത്തപ്പെടലും പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുമായുള്ള ഇടപെടലും പ്രതിനിധീകരിച്ച വിഘടനശക്തികളും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ തകർന്നതോടെ സ്തംഭനവും ഒടുവിൽ തകർച്ചയും സംഭവിച്ചു. സങ്കീർണ്ണമായി പരിണമിക്കുന്ന ഏതൊരു സംവിധാനത്തിന്റെയും നിലനിൽപ്പ് പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പുതിയ ഘടനകളായി സംയോജിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. പഴയ സമരരൂപങ്ങൾ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള പുതിയ വിപ്ലവതന്ത്രങ്ങളായി പരിണമിക്കണം. ഒരിക്കൽ ഉയർന്ന ഏകോപനമുള്ള ഒരു ക്വാണ്ടം സംവിധാനമായിരുന്ന പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ സി.പി.ഐ.(എം) പിന്നീട് കാഠിന്യമുള്ള ബ്യൂറോക്രാറ്റിക് സംവിധാനമായി മാറി. ചരിത്രപരമായ തുടർച്ചയും ആവശ്യമായ പൊരുത്തപ്പെടലും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം, തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയം, വ്യവസായാനന്തര സാമ്പത്തിക ഘടനകൾ, മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വോട്ടർമാരുടെ അഭിലാഷങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ഇടപെടുന്നതിലെ പരാജയം പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പല പാളികളും സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതോടെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ അനുരണനവും രാഷ്ട്രീയ പ്രസക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ടു.

എന്നാൽ ഒരു സംവിധാനവും പൂർണ്ണമായ തകർച്ചയുടെ അവസ്ഥയിൽ എന്നേക്കുമായി നിലനിൽക്കുന്നില്ലെന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പറയുന്നു. തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ തന്നെ പുതിയൊരു സംയോജനം നിർമ്മിക്കാനായാൽ പുനഃസംഘടനയ്ക്കും പുനരുജ്ജീവനത്തിനും അടിസ്ഥാനമാകാം. പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനത്തിന് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളുടെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക പുനഃസംയോജനം ആവശ്യമാണ്. വർഗ്ഗസമരം, അടിത്തട്ടിലെ ജനകീയ പ്രവർത്തനം, കേഡർ അച്ചടക്കം തുടങ്ങിയ ചരിത്രപരമായ ശക്തികളെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽരീതികളുമായും ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയവുമായും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ വികസനവുമായും ചലനാത്മകമായി സംയോജിപ്പിക്കണം. ജനങ്ങളുമായി വീണ്ടും ബന്ധപ്പെടുന്നത് വെറും തന്ത്രപരമായ ആവശ്യകതയല്ല; അത് വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായ അനിവാര്യതയാണ്. വർഗ്ഗസമരത്തെ ഇന്നത്തെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളായ അസ്ഥിരതൊഴിൽ, ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, അൽഗോരിതമിക ഭരണം, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കണം. എന്നാൽ അതിന്റെ വിപ്ലവപരമായ അടിസ്ഥാനസത്ത നിലനിർത്തുകയും വേണം. മാർക്സിസ്റ്റ് പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആധുനികവൽക്കരണം അതിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കലല്ല; സമകാലിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ക്വാണ്ടം പാളികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക-തന്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടുകളായി അവയെ വികസിപ്പിക്കലാണ്.

വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ നേതൃത്വത്തിന്റെ പുതുക്കൽ നിർണായകമാണ്. ആധുനിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുമായി സംവദിക്കാനും അതേസമയം മുൻകാല സമരങ്ങളുടെ വിപ്ലവപരമായ പ്രതിബദ്ധത നിലനിർത്താനും കഴിയുന്ന പുതിയ തലമുറ നേതൃത്വത്തെ വളർത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടത് സി.പി.ഐ.(എം)-ന്റെ തകർച്ചയിലെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ്. നേതൃത്വഘടനകൾ ദ്രവ്യസ്വഭാവമുള്ളതും തുടർച്ചയായി പുതുക്കപ്പെടുന്നതുമായിരിക്കണം. വികേന്ദ്രീകരണം, ബൗദ്ധിക ചൈതന്യം, പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടലിലൂടെ നിരന്തരമായ നേതൃത്വം പുതുക്കൽ എന്നിവ അതിന്റെ ഭാഗമാകണം. പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവി, അത് നിശ്ചലമായ ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രാവശിഷ്ടമായി തുടരുന്നുവോ അതോ നിരന്തരം പരിണമിക്കുന്ന ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക ശക്തിയായി സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കുന്നുവോ എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. സംയോജനവും വിഘടനവും, പാരമ്പര്യവും പരിവർത്തനവും, അച്ചടക്കവും വഴക്കവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടലാണ് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ വിപ്ലവചലനം നിലനിർത്താനുള്ള മാർഗം. ഈ തത്വങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ കഴിയുകയാണെങ്കിൽ, പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയഭാവിയെ രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന ശക്തമായ ഒരു പ്രതിആധിപത്യ രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് വീണ്ടും സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കാനുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കാനാകും.