“നിരന്തരം നവീകരിക്കപ്പെടുന്ന മാർക്സിസം” എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആമുഖ കുറിപ്പ്

ഉള്ളടക്കം :

അദ്ധ്യയം 1. മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസത്തിന്റെ ഒരു വിശാല രൂപരേഖ
അദ്ധ്യയം 2. കാൾ മാർക്സിന്റെ ബൗദ്ധിക സംഭാവനകൾ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ
അദ്ധ്യയം 3. ഡയലക്ടിക്കൽ ചിന്തയിലേക്കുള്ള ഹെഗലിന്റെ സംഭാവനകൾ- ഒരു സമഗ്ര വിശകലനം
അദ്ധ്യയം 4. ഹെഗലിൽ നിന്ന് മാർക്സിലേക്ക്: ആശയവാദ ഡയലക്ടിക്സിൽ നിന്ന് ഭൗതികവാദ ഡയലക്ടിക്സിലേക്കുള്ള അതിലംഘനം
അദ്ധ്യയം 5. മാർക്സിസത്തിലേക്കുള്ള ഫ്രെഡറിക് എംഗൽസിന്റെ സംഭാവനകൾ
അദ്ധ്യയം 6. വ്ലാദിമിർ ഇലിച്ച് ലെനിൻ- അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവും മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിനും പ്രയോഗത്തിനുമുള്ള സംഭാവനകളും
അദ്ധ്യയം 7. ജോസഫ് സ്റ്റാലിനും വിപ്ലവത്തിന്റെ ഡയലക്ടിക്സും- സംഭാവനകളുടെയും വൈരുധ്യങ്ങളുടെയും ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം
അദ്ധ്യയം 8. ലിയോൺ ട്രോട്സ്കി- ജീവിതം, ആശയങ്ങൾ, മാർക്സിസത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസക്തി
അദ്ധ്യയം 9. മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിലേക്കുള്ള മാവോ സെതുങിന്റെ സംഭാവനകൾ
അദ്ധ്യയം 10. അന്റോണിയോ ഗ്രാംഷിയുടെ ബൗദ്ധിക സംഭാവനകളുടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പഠനം
അദ്ധ്യയം 11. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ലൂയി അൽത്യൂസറിന്റെ ഘടനാപരമായ മാർക്സിസം
അദ്ധ്യയം 12. റോസാ ലക്സംബർഗ്: മാർക്സിസത്തിനും തൊഴിലാളിവർഗ പ്രസ്ഥാനത്തിനും നൽകിയ സംഭാവനകൾ
അദ്ധ്യയം 13. ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ട് സ്കൂളും സാംസ്കാരിക മാർക്സിസവും
അദ്ധ്യയം 14. നോം ചോംസ്കിയുടെ ആശയങ്ങളുടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം
അദ്ധ്യയം 15. ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ ഇടതുപക്ഷവും മാർക്‌സിസവും
അദ്ധ്യയം 16. മാർക്സിസത്തിന് ഹോ ചി മിന്റെ സംഭാവനകൾ
അദ്ധ്യയം 17. മാർക്സിസത്തിന്റെ കൊറിയൻ–കംബോഡിയൻ അനുഭവങ്ങൾ
അദ്ധ്യയം 18. കാൾ മാർക്സിന്റെയും എംഗൽസിന്റെയും കാലഘട്ടത്തിന് ശേഷമുള്ള ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക പുരോഗതിയിലെ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലുകൾ
അദ്ധ്യയം 19. മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസത്തെ നവീകരിക്കേണ്ടതിന്റെ ചരിത്രപരവും ശാസ്ത്രീയവും ദാർശനികവുമായ അനിവാര്യത
അദ്ധ്യയം 20. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ്- ഭൗതികവാദ തത്ത്വചിന്തയുടെ ചരിത്രപരമായ വികാസത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം
അദ്ധ്യയം 21. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ സംക്ഷിപ്ത അവലോകനം
അദ്ധ്യായം 22. മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സും

ആമുഖം

മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ വിമർശനാത്മക ചിന്താപദ്ധതികളിലൊന്നാണ് മാർക്സിസം. അത് ഒരു സാമ്പത്തിക സിദ്ധാന്തം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രവികാസത്തെയും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളെയും വർഗബന്ധങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും മനുഷ്യബോധത്തെയും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചലനാത്മക പ്രക്രിയകളായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള സമഗ്രമായ ഒരു ദാർശനിക-ശാസ്ത്രീയ സമീപനമാണ്. കാൾ മാർക്സും ഫ്രെഡറിക് എംഗൽസും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയ ചരിത്രപരവും ദ്വന്ദ്വാത്മകവുമായ ഭൗതികവാദം പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക യാഥാർഥ്യത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ അതുല്യമായ സംഭാവന നൽകി. എന്നാൽ മാർക്സിന്റെയും എംഗൽസിന്റെയും കാലഘട്ടത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും ജീവശാസ്ത്രത്തിലും ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലും വിവരശാസ്ത്രത്തിലും ന്യൂറോസയൻസിലും സാമൂഹികശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഉണ്ടായ വിപുലമായ മാറ്റങ്ങൾ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അറിവിനെ തന്നെ അടിസ്ഥാനപരമായി വികസിപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മാർക്സിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ദാർശനിക ലക്ഷ്യങ്ങളും ഭൗതികവാദ നിലപാടും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, പുതിയ ശാസ്ത്രീയ അറിവുകളുടെയും പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ അതിന്റെ രീതിശാസ്ത്രത്തെ പുനഃപരിശോധിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ട ചോദ്യം അനിവാര്യമായി ഉയരുന്നു. ഈ പുസ്തകം ആ ബൗദ്ധിക ആവശ്യകതയെ അഭിമുഖീകരിക്കാനുള്ള ഒരു ശ്രമമാണ്.

ഈ കൃതിയുടെ കേന്ദ്രപ്രശ്നം “മാർക്സിസത്തെ ഉപേക്ഷിക്കണമോ, അതോ അതിനെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കണമോ?” എന്നതാണ്. ഇവിടെ സ്വീകരിക്കുന്ന നിലപാട് രണ്ടാമത്തേതാണ്. ഒരു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ ചിന്താപദ്ധതി അതിന്റെ സ്ഥാപകരുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ആശയങ്ങളുടെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിലുള്ള ആവർത്തനംകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നതല്ല; പുതിയ അറിവുകളെയും പുതിയ അനുഭവങ്ങളെയും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളെയും ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വയം വിമർശിക്കുകയും തിരുത്തുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണ് അത് ജീവിക്കുന്നത്. മാർക്സും എംഗൽസും തന്നെയാണ് സമൂഹത്തെയും പ്രകൃതിയെയും ചരിത്രത്തെയും സ്ഥിരതയുള്ള, മാറ്റമില്ലാത്ത ഘടനകളായി കാണുന്നതിനെ നിരസിച്ചത്. അതിനാൽ മാർക്സിസത്തെ തന്നെ ഒരു ചരിത്രപരമായ ഉൽപ്പന്നമായി കാണുകയും, അതിന്റെ അടിസ്ഥാന രീതിശാസ്ത്രത്തെ അതിന്റെ സ്വന്തം ദ്വന്ദ്വാത്മക തത്വത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പുനഃപരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് മാർക്സിസത്തിനെതിരായ നീക്കമല്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ നവീകരണത്തിനുള്ള ശ്രമമായി കാണാവുന്നതാണ്.

ഈ പുസ്തകം ആ നവീകരണത്തിനായി “ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ്” എന്ന ആശയരൂപത്തെ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. ഇവിടെ “ക്വാണ്ടം” എന്ന പദം ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലെ ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക സമവാക്യത്തെ സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് മാറ്റിവയ്ക്കുന്നതായി മനസ്സിലാക്കരുത്. മറിച്ച് പ്രകൃതിയിലും സമൂഹത്തിലും മാറ്റം പലപ്പോഴും തുടർച്ചയായ രേഖീയ പ്രക്രിയയായി മാത്രമല്ല, സൂക്ഷ്മതലത്തിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണ പ്രക്രിയയായി കാണേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വിപുലമായ ആശയപരമായ ഉപമയും രീതിശാസ്ത്രപരമായ നിർദ്ദേശവുമാണ് ഇവിടെ “ക്വാണ്ടം” എന്ന പദം. വസ്തുക്കളെയും സംഭവങ്ങളെയും ഒറ്റപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളായി കാണുന്നതിന് പകരം അവയുടെ പരസ്പരബന്ധം, വൈരുധ്യം, ചലനം, പരിവർത്തനം, ഉദ്ഭവം, ഘടനാതലങ്ങൾ എന്നിവ ഒരുമിച്ച് പരിഗണിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ്.

ഈ കൃതിയുടെ ആരംഭം സ്വാഭാവികമായും ഹെഗലിലേക്കും മാർക്സിലേക്കും തിരിഞ്ഞുനോക്കുന്നു. ദ്വന്ദ്വാത്മക ചിന്തയുടെ ചരിത്രപരമായ വേരുകൾ മനസ്സിലാക്കാതെ മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രത്യേകത മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ഹെഗലിന്റെ ആശയവാദ ഡയലക്ടിക്സ് ചരിത്രത്തെയും സമൂഹത്തെയും ചലനാത്മകമായ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ പ്രക്രിയയായി ചിന്തിക്കാൻ നൽകിയ സംഭാവന അത്യന്തം പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. എന്നാൽ മാർക്സും എംഗൽസും ഹെഗലിന്റെ ഡയലക്ടിക്സിനെ ഭൗതികവാദപരമായി പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. അതുവഴി ആശയത്തിന്റെ സ്വയംവികാസത്തിന് പകരം മനുഷ്യരുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതവും ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും ചരിത്രപരമായ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളും വിശകലനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് വന്നു. ഈ ഹെഗലിൽ നിന്ന് മാർക്സിലേക്കുള്ള അതിലംഘനം ആധുനിക ഭൗതികവാദ ഡയലക്ടിക്സിന്റെ രൂപീകരണത്തിലെ നിർണായക ഘട്ടമായിരുന്നു.

തുടർന്ന് കൃതി മാർക്സിന്റെ ബൗദ്ധിക സംഭാവനകളെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ പുനഃവായിക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദം, വർഗസമരം, രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ വിമർശനം, അധികമൂല്യം, മൂലധനത്തിന്റെ സഞ്ചയം, അന്യവൽക്കരണം, ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം തുടങ്ങിയ മാർക്സിയൻ ആശയങ്ങൾ ആധുനിക സാഹചര്യത്തിൽ വീണ്ടും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മാർക്സിന്റെ ചിന്തയെ ഒരു പൂർത്തിയായ സിദ്ധാന്തസമുച്ചയമായി കാണുന്നതിനു പകരം, യാഥാർഥ്യത്തെ മാറ്റുന്നതിനും മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുമായി തുടർച്ചയായി വികസിപ്പിക്കാവുന്ന ഒരു ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണരീതിയായി കാണുകയാണ് ഈ കൃതിയുടെ ലക്ഷ്യം.

മാർക്സിനുശേഷമുള്ള മാർക്സിസത്തിന്റെ വികാസവും ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമാണ് നേടുന്നത്. എംഗൽസ്, ലെനിൻ, സ്റ്റാലിൻ, ട്രോട്സ്കി, മാവോ സെതുങ്, ഗ്രാംഷി, അൽത്യൂസർ, റോസാ ലക്സംബർഗ് തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത ചിന്തകരുടെ സംഭാവനകൾ ഒരേ അളവുകോലിൽ വിലയിരുത്താതെ, ഓരോരുത്തരും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളും അവർ അഭിമുഖീകരിച്ച സവിശേഷമായ വൈരുധ്യങ്ങളും കണക്കിലെടുത്താണ് പരിശോധിക്കുന്നത്. മാർക്സിസത്തിന്റെ ചരിത്രം ഒരു ഏകശിലാ ചിന്തയുടെ ചരിത്രമല്ല; വ്യത്യസ്ത ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളിൽ മാർക്സിയൻ രീതിശാസ്ത്രം എങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചുവെന്നതിന്റെ ചരിത്രം കൂടിയാണ്. ലെനിന്റെ സാമ്രാജ്യത്വവിശകലനവും വിപ്ലവസംഘടനാ സങ്കൽപ്പങ്ങളും, മാവോയുടെ വൈരുധ്യവിശകലനവും കർഷകപ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമീപനവും, ഗ്രാംഷിയുടെ സാംസ്കാരിക-ആശയപരമായ ആധിപത്യവിശകലനവും, അൽത്യൂസറിന്റെ ഘടനാപരമായ സമീപനവും, റോസാ ലക്സംബർഗിന്റെ മൂലധനവികസനത്തെയും വിപ്ലവത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളും മാർക്സിസത്തിന്റെ ബഹുമുഖമായ ചരിത്രവികാസത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.

അതോടൊപ്പം, സ്റ്റാലിനെയും ട്രോട്സ്കിയെയും സംബന്ധിച്ച അധ്യായം പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ അർഹിക്കുന്നു. ചരിത്രത്തിലെ വലിയ വ്യക്തികളെ ആരാധനയുടെയോ പൂർണ്ണനിഷേധത്തിന്റെയോ ലളിതമായ രണ്ട് ധ്രുവങ്ങളിൽ മാത്രം കാണാതെ, അവരുടെ സിദ്ധാന്തപരമായ സംഭാവനകളും പ്രായോഗിക ഇടപെടലുകളും ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളും അവയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന വൈരുധ്യങ്ങളും ഒരുമിച്ച് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യം. ചരിത്രത്തിലെ വ്യക്തികളെയും പ്രസ്ഥാനങ്ങളെയും അവരുടെ സംഭാവനകളും പരിമിതികളും ഉൾപ്പെടുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധവ്യവസ്ഥയിൽ കാണുക എന്നതാണ് ഈ കൃതിയുടെ സമീപനം.

മാർക്സിസത്തിന്റെ യൂറോപ്യൻ ചരിത്രത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ അതിന്റെ ഏഷ്യൻ, ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ അനുഭവങ്ങളിലേക്കും പുസ്തകം കടക്കുന്നു. ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ ഇടതുപക്ഷം, ഹോ ചി മിൻ, കൊറിയൻ-കംബോഡിയൻ അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ മാർക്സിസം വ്യത്യസ്ത ദേശീയവും സാംസ്കാരികവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ എങ്ങനെ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടു എന്ന ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നു. ഒരു സിദ്ധാന്തത്തെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രാനുഭവത്തിന്റെ യാന്ത്രിക മാതൃകയായി മറ്റൊരു സമൂഹത്തിലേക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല. ഓരോ സമൂഹത്തിന്റെയും ചരിത്രം, വർഗഘടന, ദേശീയത, കോളനിവൽക്കരണാനുഭവം, കർഷകബന്ധങ്ങൾ, സംസ്കാരം, അന്താരാഷ്ട്ര സാഹചര്യം എന്നിവ സവിശേഷമായ വൈരുധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ മാർക്സിസത്തിന്റെ സാർവത്രികത അതിന്റെ ഒരേ മാതൃകയുടെ ആവർത്തനത്തിൽ അല്ല; വ്യത്യസ്ത ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്യാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവിലാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ട് സ്കൂൾ, സാംസ്കാരിക മാർക്സിസം, നോം ചോംസ്കിയുടെ ആശയങ്ങൾ എന്നിവയും ഇവിടെ പരിശോധിക്കുന്നത്. മനുഷ്യബോധം സാമ്പത്തിക ഘടനകളുടെ നേരിട്ടുള്ള പ്രതിഫലനം മാത്രമാണോ? സംസ്കാരം, ഭാഷ, മാധ്യമങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആശയവ്യവസ്ഥകൾ, അധികാരബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ മനുഷ്യരുടെ ബോധരൂപീകരണത്തിൽ എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമായ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു? ആധുനിക മുതലാളിത്തത്തിൽ ഉൽപ്പാദനവും ഉപഭോഗവും മാത്രമല്ല, വിവരവും പ്രതിച്ഛായയും ശ്രദ്ധയും അറിവും തന്നെ സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ശക്തികളുടെ ഭാഗമായി മാറിയ സാഹചര്യത്തിൽ പരമ്പരാഗത “അടിത്തറ–ഉപരിഘടന” ബന്ധത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായി ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ലേ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളിലേക്കാണ് ഈ അധ്യായങ്ങൾ വിരൽചൂണ്ടുന്നത്.

ഇതോടൊപ്പം ഈ പുസ്തകം ഒരു നിർണായകമായ ചരിത്രപരമായ ഇടവേളയും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു: മാർക്സിന്റെയും എംഗൽസിന്റെയും കാലഘട്ടത്തിനു ശേഷമുള്ള ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക വിപ്ലവം. ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രം, ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തം, ജനിതകശാസ്ത്രം, പരിണാമജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആധുനിക വികാസം, തന്മാത്രാജീവശാസ്ത്രം, കോശശാസ്ത്രം, ന്യൂറോസയൻസ്, സൈബർനെറ്റിക്സ്, കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രം, കൃത്രിമബുദ്ധി, വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ, സിസ്റ്റംസ് ശാസ്ത്രം, സങ്കീർണ്ണതാശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പുരോഗതി പ്രകൃതിയെയും ജീവജാലങ്ങളെയും മനുഷ്യനെയും സമൂഹത്തെയും കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണയെ വിപുലീകരിച്ചു. മാർക്സിന്റെ കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരിധിയും ഇന്നത്തെ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരിധിയും ഒരുപോലെയല്ല. അതിനാൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശാസ്ത്രീയ അറിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ദാർശനിക പൊതുവൽക്കരണങ്ങളെ ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അറിവിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പുനഃപരിശോധിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഭാഗമാണ്.

ഇവിടെയാണ് പുസ്തകത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സൈദ്ധാന്തിക ചോദ്യം ഉയരുന്നത്: മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസത്തെ എങ്ങനെ നവീകരിക്കാം? ഈ നവീകരണം മാർക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളെ നിരസിച്ചുകൊണ്ടുള്ളതല്ല; മറിച്ച് അവയുടെ ആന്തരികമായ ചലനാത്മകത വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. പ്രകൃതിയിലും സമൂഹത്തിലും എല്ലാം പരസ്പരബന്ധിതമാണെങ്കിൽ, ആ ബന്ധങ്ങളെ കേവലം ലളിതമായ കാരണ–ഫല ബന്ധങ്ങളായി കാണാനാവില്ല. ഒരേ സമയം പല തലങ്ങളിലുള്ള പ്രക്രിയകൾ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. അളവിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; ചെറിയ ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടായ ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ഘടനയും ഘടകങ്ങളും പരസ്പരം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; സ്ഥിരതയും മാറ്റവും ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ വ്യത്യസ്ത വശങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത്തരം സങ്കീർണ്ണതകളെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ രീതിശാസ്ത്രമാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.

ഈ സമീപനത്തിൽ വൈരുധ്യം എന്ന ആശയത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഒരു വസ്തുവിന്റെയോ സംവിധാനത്തിന്റെയോ അകത്തും പുറത്തും പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരസ്പരവിരുദ്ധ പ്രവണതകൾ അതിന്റെ ചലനത്തിനും പരിവർത്തനത്തിനും കാരണമാകുന്നു. എന്നാൽ വൈരുധ്യത്തെ കേവലം “രണ്ട് വിരുദ്ധ ശക്തികൾ” എന്ന ലളിതമായ രൂപത്തിൽ മാത്രം കാണാതെ, അനവധി ഘടകങ്ങളും തലങ്ങളും പരസ്പരം ഇടപെടുന്ന ചലനാത്മക സംവിധാനമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഐക്യവും വിഭജനവും, സംയോജനവും വിഘടനവും, സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും, തുടർച്ചയും വിച്ഛേദവും, ക്രമവും സങ്കീർണ്ണതയും—ഇവയെല്ലാം യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ചലനത്തിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളായി കാണാം. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് കൃതിയിൽ cohesive forces എന്നും decohesive forces എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന പ്രവണതകൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. അവയെ പ്രകൃതിയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും എല്ലാ തലങ്ങളിലും ഒരേ രീതിയിൽ ബാധകമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് പകരം, യാഥാർഥ്യത്തിലെ സംയോജന-വിഘടന പ്രവണതകളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ആശയപരമായ ചട്ടക്കൂടായി ഈ കൃതി വികസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആശയം ഉദ്ഭവം (emergence) ആണ്. ഒരു സങ്കീർണ്ണ സംവിധാനത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങൾ അതിലെ ഓരോ ഘടകത്തിന്റെയും ഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലായി മാത്രം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. തന്മാത്രകളുടെ ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് ജീവന്റെ ഗുണങ്ങൾ, ന്യൂറോണുകളുടെ കൂട്ടപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് ബോധത്തിന്റെ ഉയർന്നതല സവിശേഷതകൾ, വ്യക്തികളുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് സാമൂഹികഘടനകൾ തുടങ്ങിയവ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ “മുഴുവൻ” എന്നും “ഭാഗം” എന്നും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ രീതിയിൽ സമീപിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ ദിശയിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഭൗതികവാദത്തെ കൂടുതൽ സിസ്റ്റമാറ്റിക് ആയും തലങ്ങളുള്ളതുമായ ഒരു ദാർശനിക സമീപനമായി വികസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗങ്ങളിൽ മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നേരിട്ട് പരിശോധിക്കുന്നു. ഇവിടെ ലക്ഷ്യം പഴയതിനെ ഇല്ലാതാക്കി പുതിയത് സ്ഥാപിക്കുക എന്നതല്ല. മറിച്ച് മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന ഭൗതികവാദ നിലപാട്, ചരിത്രബോധം, വർഗബന്ധങ്ങളുടെ വിശകലനം, വൈരുധ്യങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം, സാമൂഹികമാറ്റത്തിന്റെ ആവശ്യകത എന്നിവ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അതിന്റെ പ്രയോഗപരിധി വികസിപ്പിക്കുകയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മാർക്സിസത്തിന് ഒരു പകരക്കാരനെന്നതിനേക്കാൾ, ഈ കൃതിയുടെ സങ്കൽപ്പത്തിൽ, മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്കൽ ഭൗതികവാദത്തിന്റെ ഒരു പുനർവ്യാഖ്യാനവും വികസനശ്രമവും എന്ന നിലയിലാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഈ പുസ്തകം ചരിത്രത്തെ പിന്നോട്ടു നോക്കുന്നതിനൊപ്പം ഭാവിയിലേക്കും നോക്കുന്നു. കൃത്രിമബുദ്ധി, ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ, ഓട്ടോമേഷൻ, റോബോട്ടിക്സ്, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, ആഗോള ധനമൂലധനം, ഡാറ്റാ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, ജനിതക ഇടപെടലുകൾ, മനുഷ്യ–യന്ത്ര ബന്ധം എന്നിവ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു. തൊഴിലിന്റെ സ്വഭാവം മാറുമ്പോൾ വർഗബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെ മാറും? അറിവും ഡാറ്റയും പുതിയ ഉൽപ്പാദനശക്തികളായി മാറുമ്പോൾ ഉടമസ്ഥതയുടെ രൂപങ്ങൾ എങ്ങനെ പുനഃസംഘടിതമാകും? കൃത്രിമബുദ്ധി മനുഷ്യബോധത്തോടും ഉൽപ്പാദനത്തോടും എങ്ങനെ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും? ജീവശാസ്ത്ര സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ ജൈവപരിധികളെ മാറ്റുമ്പോൾ സാമൂഹിക അസമത്വത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമോ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആശയങ്ങളെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ആവർത്തിച്ചാൽ മാത്രം ഉത്തരമുണ്ടാകില്ല. പുതിയ യാഥാർഥ്യത്തെ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ ഉപകരണങ്ങളോടെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടിവരും.

അതുകൊണ്ട് ഈ പുസ്തകത്തെ ഒരു അന്തിമ സിദ്ധാന്തപ്രഖ്യാപനമായി കാണേണ്ടതില്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് സ്വയം തുടർച്ചയായ പരിശോധനയ്ക്കും വിമർശനത്തിനും തിരുത്തലിനും വിധേയമാകേണ്ട ഒരു ചിന്താപദ്ധതിയാണ്. ശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ശക്തി അതിന്റെ വിമർശനാതീതതയിൽ അല്ല, പരീക്ഷണത്തിനും നിരീക്ഷണത്തിനും യുക്തിപരമായ പരിശോധനയ്ക്കും വിധേയമാകാനുള്ള കഴിവിലാണ്. അതുപോലെ ഒരു ദാർശനിക സിദ്ധാന്തത്തിന്റെയും ജീവൻ അതിന്റെ അടച്ചുപൂട്ടലിൽ അല്ല, പുതിയ അറിവുകളുമായി സംവദിക്കാനുള്ള ശേഷിയിലാണ്. അതിനാൽ ഈ കൃതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ആശയങ്ങൾ വായനക്കാരൻ സ്വീകരിക്കേണ്ട അന്തിമ സത്യങ്ങളായി കാണുന്നതിനു പകരം, പരിശോധിക്കേണ്ടതും വിമർശിക്കേണ്ടതും വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുമായ സൈദ്ധാന്തിക നിർദ്ദേശങ്ങളായി കാണുന്നതാണ് ഉചിതം.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഈ പുസ്തകം ഒരേസമയം ചരിത്രത്തിന്റെ പുനർവായനയും, മാർക്സിസത്തിന്റെ വിമർശനാത്മക പുനഃപരിശോധനയും, ആധുനിക ശാസ്ത്രവുമായി ഒരു ദാർശനിക സംവാദവും, ഭാവിയിലേക്കുള്ള ഒരു സൈദ്ധാന്തിക അന്വേഷണവും ആണ്. ഹെഗലിൽ നിന്ന് മാർക്സിലേക്കും, മാർക്സിൽ നിന്ന് എംഗൽസിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് ലെനിൻ, സ്റ്റാലിൻ, ട്രോട്സ്കി, മാവോ, ഗ്രാംഷി, ലക്സംബർഗ്, അൽത്യൂസർ, ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ട് സ്കൂൾ തുടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാർന്ന ചിന്താപ്രവാഹങ്ങളിലേക്കും നീളുന്ന യാത്രയിലൂടെ മാർക്സിയൻ ചിന്തയുടെ ചരിത്രപരമായ ബഹുസ്വരതയെ ഇത് പിന്തുടരുന്നു. തുടർന്ന് ഹോ ചി മിൻ മുതൽ ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ ഇടതുപക്ഷം വരെയുള്ള അനുഭവങ്ങളിലൂടെ അതിന്റെ ആഗോള വ്യാപ്തിയെ പരിശോധിക്കുകയും, ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക വിപ്ലവത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ അതിന്റെ ദാർശനിക അടിത്തറയെ പുനഃപരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അവസാനമായി, ഈ കൃതിയുടെ അടിസ്ഥാന സന്ദേശം മാറ്റമില്ലാത്ത ഒരു മാർക്സിസം എന്ന ആശയത്തേക്കാൾ നിരന്തരം സ്വയം നവീകരിക്കുന്ന ഒരു മാർക്സിസത്തിന്റെ ആവശ്യകതയിലാണ്. മാർക്സിസം ചരിത്രത്തെ മാറ്റത്തിന്റെ പ്രക്രിയയായി കാണുന്നുവെങ്കിൽ, മാർക്സിസവും ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുള്ള ഒന്നായിരിക്കാനാവില്ല. ലോകം മാറുമ്പോൾ അതിനെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള നമ്മുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങളും മാറണം. പുതിയ ശാസ്ത്രം പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുമ്പോൾ ദാർശനിക ചിന്ത അവയെ അഭിമുഖീകരിക്കണം. പുതിയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ പഴയ വിഭാഗീകരണങ്ങളെ പുനഃപരിശോധിക്കണം. പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ അവയുടെ ഘടനയും ചലനവും തിരിച്ചറിയണം. നവീകരണം ഒരു സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ദൗർബല്യത്തിന്റെ അടയാളമല്ല; അതിന്റെ ജീവശക്തിയുടെ അടയാളമാണ്.

ഈ പുസ്തകം അതിനാൽ ഒരു സമാപനം അല്ല—ഒരു തുടക്കമാണ്. മാർക്സിയൻ ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പൈതൃകത്തെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ അതിനെ പുനർനിർമ്മിക്കാനുള്ള ഒരു ദീർഘമായ ബൗദ്ധിക യാത്രയുടെ തുടക്കം. മാർക്സിനെ മറികടക്കുക എന്നതല്ല ലക്ഷ്യം; മാർക്സിന്റെ കാലത്തെ മറികടന്ന ലോകത്തെ മാർക്സിയൻ അന്വേഷണത്തിന്റെ ആത്മാവിൽ മനസ്സിലാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. അതിനായി ആവശ്യമായത് അന്ധമായ അനുകരണമല്ല, വിമർശനാത്മകമായ പുനർവായനയാണ്; നിശ്ചലമായ സിദ്ധാന്തമല്ല, ചലനാത്മകമായ ചിന്തയാണ്; അവസാനവാക്കല്ല, തുടർച്ചയായ അന്വേഷണം തന്നെയാണ്. ഈ അന്വേഷണത്തിനാണ് ഈ കൃതി “ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ്” എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക ദിശ നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്.