QUANTUM DIALECTIC PHILOSOPHY

PHILOSPHICAL DISCOURSES BY CHANDRAN KC

ജീവൻ, സ്പീഷീസുകൾ, ബോധം, സമൂഹം എന്നിവയുടെ സർപ്പിള ഗോവണിയിലൂടെ ഭൗതിക പരിണാമം

പരിണാമത്തെ സാധാരണയായി ലളിതമായ ഒരു കാലാനുക്രമ ഗോവണിയായാണ് അവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്. അടിസ്ഥാനകണങ്ങളിൽനിന്ന് ആറ്റങ്ങൾ, ആറ്റങ്ങളിൽനിന്ന് തന്മാത്രകൾ, തന്മാത്രകളിൽനിന്ന് ജീവികൾ, ഒടുവിൽ ജീവികളിൽനിന്ന് നാഗരികതകൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഒരു നേർരേഖാപരമായ പുരോഗതിയായിട്ടാണ് ഈ പ്രക്രിയയെ പൊതുവെ വിശദീകരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സൗകര്യപ്രദമായ ഈ രേഖീയ സങ്കൽപ്പം പ്രകൃതിയുടെ ആഴങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരിണാമത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനയെ പൂർണമായി വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല. ഭൗതിക പരിണാമം ക്രമാനുഗതമായി മുന്നോട്ടുനീങ്ങുന്ന ഒരു യാത്ര മാത്രമല്ല; മറിച്ച്, മുൻതലങ്ങളിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്തിയും ആന്തരികവൽക്കരിച്ചും അവയുടെ പരിമിതികളെ അതിജീവിച്ചും പുതിയ തലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സർപ്പിളാകൃതിയിലുള്ള, ആവർത്തനാത്മകവും നിരന്തരം ആഴം പ്രാപിക്കുന്നതുമായ പ്രക്രിയയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിലൂടെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സമ്പൂർണ ചരിത്രം സംയോജകശക്തികളും വിഘടനശക്തികളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മകമായ സംഘർഷത്തിന്റെ വികാസമായിട്ടാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ദ്രവ്യത്തെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന ഘടനകളിലേക്കും സങ്കീർണ്ണതകളിലേക്കും സംഘടിതാവസ്ഥകളിലേക്കും നിരന്തരം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന സാർവത്രികമായ വൈരുധ്യാത്മക ചാലകശക്തിയാണിത്.

ഈ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിൽ ദ്രവ്യം നിഷ്ക്രിയമായ ഒരു പശ്ചാത്തലമോ ചലനരഹിതമായ അടിസ്ഥാനവസ്തുവോ അല്ലാതാകുന്നു. അത് ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളാൽ ചലിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന, സ്വയം ചലിക്കുന്ന ചലനാത്മകമായ ഒരു മേഖലയായി മാറുന്നു. ഊർജം രൂപങ്ങളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുകയും രൂപങ്ങൾ വീണ്ടും ചലനപ്രവാഹങ്ങളിലേക്ക് വിഘടിക്കുകയും ആ പ്രവാഹങ്ങൾ പുതിയ ക്രമീകരണങ്ങളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദ്രവ്യം സ്വഭാവതന്നെ സജീവമാണ്. അതിൽ അനന്തമായ സാധ്യതകൾ അന്തർലീനമായിരിക്കുന്നു. ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ അത് നിരന്തരം സ്വയം പുനർരൂപപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ അസ്വസ്ഥവും നിരന്തരവുമായ ചലനത്തിൽനിന്നാണ് ജീവൻ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ദ്രവ്യം സ്വയം നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സംഘടിതാവസ്ഥയിലേക്ക് കടക്കുന്നതാണ് ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നത്. ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പുറത്തേക്കൊഴുകുന്ന ഊർജപ്രവാഹങ്ങളെ ആന്തരികമായി ക്രമീകരിച്ചുകൊണ്ട് സ്വത്വവും സ്വയംസൂചനയും നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവ് ദ്രവ്യം ആർജിക്കുന്നു. ജീവൻ തന്റെ ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളെ പരിണാമപരമായ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ഇടപെടലുകളിലൂടെയും ബാഹ്യവൽക്കരിക്കുമ്പോഴാണ് സ്പീഷീസുകൾ രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ഭൗതികപ്രക്രിയകൾക്ക് സ്വന്തം അവസ്ഥകളെ നിരീക്ഷിക്കാനും മുൻകൂട്ടി വിലയിരുത്താനും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന പ്രതിഫലനാത്മകമായ ഒരു തലമായി ബോധം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ബോധം സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ വികസിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ സമൂഹം രൂപംകൊള്ളുന്നു. മനുഷ്യർ ഓർമ്മകൾ ശേഖരിക്കുകയും പ്രതീകാത്മക ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും കൂട്ടായ സ്വയംസംഘാടനത്തിന്റെ മഹത്തായ പരീക്ഷണം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ബാഹ്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു മനഃമണ്ഡലമാണ് സമൂഹം.

പ്രാപഞ്ചികം, രാസപരം, ജൈവികം, വൈജ്ഞാനികം, സാമൂഹികം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഈ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലുടനീളം ഒരേ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ താളം ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ആദ്യം വൈരുധ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന ആന്തരിക സംഘർഷമാണത്. ഈ സംഘർഷം സമ്മർദം സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലവിലുള്ള രൂപങ്ങളുടെ പരിധികളെ വികസിപ്പിച്ച് അവയുടെ അപര്യാപ്തതകൾ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് പുനഃസംഘടന സംഭവിക്കുന്നു. ഉയർന്ന തലത്തിൽ വൈരുധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്ന സൃഷ്ടിപരമായ പുനർക്രമീകരണമാണത്. ഒടുവിൽ പുതിയൊരു ഉദ്ഭവരൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അത് രൂപാന്തരപ്പെട്ട വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പുതിയ സ്ഥിരത നൽകുന്നതിനൊപ്പം തുടർന്നുള്ള വൈരുധ്യങ്ങളുടെ വികാസത്തിനും പുതിയ വഴികൾ തുറക്കുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം ക്രമരഹിതമായ സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു ശൃംഖലയല്ല. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും മുൻകാല ഘടനകളെ നിലനിർത്തുകയും അവയുടെ പരിമിതികളെ നിഷേധിക്കുകയും പുതിയൊരു തലത്തിലുള്ള ഐക്യവും ക്രമവും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിയമബദ്ധമായ വൈരുധ്യാത്മക പരിവർത്തനങ്ങളുടെ സർപ്പിളപ്രക്രിയയാണത്.

ക്വാണ്ടം മണ്ഡലങ്ങളിലെ ആദ്യകാല ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ മുതൽ ഗ്രഹതലത്തിലുള്ള മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഉദയവും കൂട്ടായ ബോധത്തിന്റെ വികാസസാധ്യതകളും വരെയുള്ള ഭൗതിക പരിണാമത്തിന്റെ സമ്പൂർണ സർപ്പിള ഗോവണിയിലൂടെ ഈ സാർവത്രിക മാതൃക എങ്ങനെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് ഈ ലേഖനം പരിശോധിക്കുന്നു. പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകഥ ദ്രവ്യം ക്രമേണ കൂടുതൽ സംഘടിതവും കൂടുതൽ സ്വയംബോധമുള്ളതും സ്വന്തം ഭാവിയെ രൂപപ്പെടുത്താൻ കൂടുതൽ കഴിവുള്ളതുമായിത്തീരുന്ന പ്രക്രിയയുടെ കഥയാണെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

.ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ദ്രവ്യം ഏകതാനമായ ഒരു പദാർഥമല്ല; മറിച്ച്, ശ്രേണീകൃതമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടതും ചലനാത്മകമായി സംഘടിതവുമായ ഒരു സമഗ്രതയാണ്. പരസ്പരം വ്യത്യസ്തങ്ങളായിരുന്നാലും ആന്തരികമായി ബന്ധിതമായ വിവിധ ക്വാണ്ടം തലങ്ങളിലൂടെയാണ് യാഥാർഥ്യം പ്രകടമാകുന്നത്. ഓരോ പുതിയ തലവും അതിനു താഴെയുള്ള തലത്തിലെ വൈരുധ്യാത്മക സംഘർഷങ്ങളിൽനിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഈ തലങ്ങൾ ഇഷ്ടികകൾ അടുക്കിവെക്കുന്നതുപോലെ ഒന്നിനുമുകളിൽ ഒന്നായി രൂപപ്പെടുന്നവയല്ല. ഗുണപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളിലൂടെയാണ് അവ വികസിക്കുന്നത്. ഓരോ പുതിയ തലവും അതിന്റെ മുൻതലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന വൈരുധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണവും സംയോജിതവുമായ രൂപത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു അതിക്വാണ്ടം തലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം നിലവിലുള്ള ഘടനകളുടെ കേവലമായ സഞ്ചയമല്ല; ഓരോന്നിനും സ്വന്തമായ നിയമങ്ങളും ചലനാത്മകതയും സാധ്യതകളുമുള്ള പുതിയ അസ്തിത്വമണ്ഡലങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയാണ്. അതേസമയം, ഈ പുതിയ തലങ്ങൾ ആഴത്തിലുള്ള ഭൗതികചലനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ഒരിക്കലും വിച്ഛേദിക്കുന്നില്ല.

ആറ്റോമികേതരമായ ഉപആറ്റോമിക തലത്തിൽ ദ്രവ്യം ശുദ്ധമായ സാധ്യതകളുടെ രൂപത്തിലാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ക്വാണ്ടങ്ങൾ, മണ്ഡലങ്ങൾ, സാധ്യതാവിതരണങ്ങൾ എന്നിവ വിഘടനാത്മകമായ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളുടെ സജീവമണ്ഡലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇവിടെ സംയോജകശക്തികൾ താരതമ്യേന ദുർബലമാണ്. വിഘടനാത്മകമായ ചലനങ്ങളാണ് പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതിന്റെ ഫലമായി നിരന്തരമായ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഒരു ചലനാത്മക മണ്ഡലം രൂപപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഈ ദ്രവരൂപത്തിലുള്ള മണ്ഡലത്തിൽപ്പോലും സ്ഥിരതയുടെ വിത്തുകൾ അന്തർലീനമാണ്. അതിലെ സാധ്യതാപരമായ വൈരുധ്യങ്ങളിൽനിന്നാണ് കൂടുതൽ സ്ഥിരതയുള്ള ആറ്റോമിക ഘടനകൾ രൂപംകൊള്ളുന്നത്.

ആറ്റോമികതലം സംയോജനത്തിലേക്കുള്ള ആദ്യത്തെ വലിയ കുതിച്ചുചാട്ടത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം മണ്ഡലങ്ങളിൽനിന്ന് ഊർജത്തിന്റെ സ്ഥിരതയുള്ള ക്രമീകരണങ്ങളായി ആറ്റങ്ങൾ രൂപംകൊള്ളുന്നു. വൈദ്യുതകാന്തിക ആകർഷണം, ന്യൂക്ലിയർ ബലങ്ങൾ, ക്വാണ്ടം വികർഷണം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് ഈ സ്ഥിരതയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനം. ലളിതമെന്നു തോന്നുന്ന ആറ്റോമിക ഘടന യഥാർഥത്തിൽ ഉപആറ്റോമിക തലത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മമായ പരിഹാരമാണ്. വ്യത്യസ്ത കണങ്ങൾ ബലങ്ങളുടെ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയിലൂടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. അങ്ങനെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഭൗതികമായ സംഘടിതാവസ്ഥ ആദ്യമായി വ്യക്തമായ രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്നത് ആറ്റോമിക തലത്തിലാണ്.

ഈ അടിസ്ഥാനത്തിൽനിന്നാണ് തന്മാത്രാതലം വികസിക്കുന്നത്. ആറ്റങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംയോജനം പുതിയ പ്രതിപ്രവർത്തന മാതൃകകളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്ന തലമാണിത്. സംയോജകത, രാസബന്ധങ്ങൾ, ത്രിമാന ജ്യാമിതീയ ഘടനകൾ, വൈദ്യുതചാർജുകളുടെ വിതരണം എന്നിവ അനന്തമായ സംയോജനസാധ്യതകളുള്ള ഒരു ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. തന്മാത്രകൾ കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഒരു വൈരുധ്യത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അവ പരസ്പരം ബന്ധിതമായി നിലനിൽക്കുമ്പോൾത്തന്നെ മറ്റുള്ളവയുമായി പ്രതിപ്രവർത്തിക്കാനും രൂപാന്തരപ്പെടാനും കൂടുതൽ വലിയ ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കാനും ആവശ്യമായ വഴക്കവും നിലനിർത്തണം. രാസസങ്കീർണ്ണതയുടെ ജന്മഭൂമിയും ജൈവസംഘാടനത്തിന്റെ മുന്നോടിയുമാണ് ഈ തലം.

തന്മാത്രകൾക്കപ്പുറം അതിതന്മാത്രാ തലവും ജൈവികതലവും വികസിക്കുന്നു. ഇവിടെ ദ്രവ്യം സ്വയംസംഘാടനത്തിന്റെ മണ്ഡലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ തലത്തിൽ പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങൾ കേവലം ഭൗതിക സ്വഭാവമുള്ളവയല്ല; അവയ്ക്ക് പ്രവർത്തനപരമായ പങ്കും കൈവരുന്നു. കോശസ്തരങ്ങൾ, പ്രോട്ടീനുകൾ, ന്യൂക്ലിക് ആസിഡുകൾ തുടങ്ങിയ ഘടനകൾ പരസ്പരം ഏകോപിപ്പിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ഉപാപചയം, സ്വയംപ്രതികരണം, അനുകൂലനം എന്നിവ സാധ്യമാക്കുന്ന ശൃംഖലകൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. വൈരുധ്യങ്ങളെ ദ്രവ്യം ആന്തരികവൽക്കരിക്കുകയും പ്രതിപ്രവർത്തന ഫീഡ്ബാക്ക് സംവിധാനങ്ങൾ, സിഗ്നൽ കൈമാറ്റ പാതകൾ, സഹകരണ ഘടനകൾ എന്നിവയിലൂടെ അവയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഈ തലത്തിലാണ്. സ്ഥിരതയും നിരന്തരമായ മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യാത്മക സമന്വയമായിട്ടാണ് ജീവൻ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

ജൈവിക സങ്കീർണ്ണത വർധിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു വലിയ ക്വാണ്ടം കുതിച്ചുചാട്ടം സംഭവിക്കുന്നു. നാഡീവ്യൂഹ-വൈജ്ഞാനിക തലം രൂപംകൊള്ളുന്നതാണ് അത്. പഠനം, ഓർമ്മ, മുൻകൂട്ടിയുള്ള വിലയിരുത്തൽ, പ്രതിഫലനം എന്നിവയ്ക്ക് കഴിവുള്ള വൈദ്യുതപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സാന്ദ്രമായ നാഡീശൃംഖലകളാണ് ഈ തലത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ബോധം ദ്രവ്യത്തിൽ പുറത്തുനിന്ന് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെടുന്ന ഒരു നിഗൂഢ പ്രതിഭാസമല്ല. മറിച്ച്, സ്വന്തം ചലനങ്ങളെ മാതൃകയാക്കാനും പ്രതിനിധാനം ചെയ്യാനും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും ദ്രവ്യം ആർജിക്കുന്ന കഴിവിന്റെ ഉയർന്ന പ്രകടനമാണ്. നാഡീഘടനകൾ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു വൈരുധ്യത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. സ്വത്വം നിലനിർത്താൻ അവയ്ക്ക് സ്ഥിരത ആവശ്യമാണ്. അതേസമയം അനുഭവങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മാറാനും അനുകൂലിക്കാനും അവയ്ക്ക് ഘടനാപരമായ വഴക്കവും ആവശ്യമാണ്.

ഒടുവിൽ ബോധം സ്വയം ബാഹ്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും സാമൂഹികതലം രൂപംകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടനാശ്രേണിയിൽ ഇതുവരെ അറിയപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന തലമാണിത്. വ്യക്തിഗത മനസ്സുകൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും ഭാഷകൾ, സംസ്കാരങ്ങൾ, പ്രതീകവ്യവസ്ഥകൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ, കൂട്ടായ ചരിത്രപ്രക്രിയകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അനേകം വ്യക്തിഗത സ്വയംമണ്ഡലങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഒരു ഉയർന്ന സംഘടിത മേഖലയാണ് സമൂഹം. ബോധത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു അതിക്വാണ്ടം രൂപമായി ഇതിനെ കാണാം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിന് ഒറ്റയ്ക്ക് പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്ത വൈരുധ്യങ്ങൾ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു. സഹകരണം–സംഘർഷം, വ്യക്തി–സമൂഹം, സ്വാതന്ത്ര്യം–ഘടന, പാരമ്പര്യം–പരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ വൈരുധ്യങ്ങളെ മനുഷ്യരാശി കൂട്ടായി അഭിമുഖീകരിക്കുകയും പരിഹരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടിവരുന്നു.

ഈ ശ്രേണിയിലെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും ഒരു അടിസ്ഥാനതത്ത്വം ഒരുപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ തലവും മുൻതലത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനൊപ്പം സ്വന്തമായ പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉപആറ്റോമിക തലത്തിലെ സംഘർഷങ്ങൾ ആറ്റോമിക സ്ഥിരതയിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. രാസതലത്തിലെ സാധ്യതകൾ ജൈവിക ഉപാപചയത്തിൽ പുതിയ രൂപത്തിൽ ആവർത്തിക്കുന്നു. നാഡീവ്യൂഹത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ സാമൂഹിക സംവിധാനങ്ങളിലും മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം ദ്രവ്യം സ്വയം രൂപാന്തരപ്പെടുന്ന സർപ്പിള ഗോവണിയിലൂടെ ഉയരുമ്പോൾ വൈരുധ്യങ്ങളും സംഘടിതാവസ്ഥകളും ഒരുപോലെ കൂടുതൽ ആഴവും സങ്കീർണ്ണതയും കൈവരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ പരിണാമത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്നത് രണ്ട് പ്രാഥമിക ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സംഘർഷമാണ്: സംയോജനവും വിഘടനവും. ഈ ശക്തികൾ നിശ്ചലമായ അർഥത്തിൽ പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല. പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഓരോ പുതിയ സംഘടിതരൂപവും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചലനാത്മക പങ്കാളികളാണ് അവ. വ്യത്യസ്ത ഘടകങ്ങളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ക്രമീകൃതവും സ്ഥിരതയുള്ളതുമായ ഘടനകളാക്കി മാറ്റുന്ന ശക്തിയാണ് സംയോജനം. ആറ്റങ്ങൾ തന്മാത്രകളായി രൂപപ്പെടുന്നതിലും തന്മാത്രകൾ വലിയ തന്മാത്രാ സമുച്ചയങ്ങളായി സംഘടിക്കുന്നതിലും കോശങ്ങൾ കലകളായും അവയവങ്ങളായും പൂർണ ജീവികളായും ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നതിലും ഈ ശക്തി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വലിയ തലങ്ങളിൽ വ്യക്തികളെ സമൂഹങ്ങളായി ഏകീകരിക്കുന്നതിലും സ്ഥാപനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലും പൊതുവായ സാംസ്കാരിക-പ്രതീകാത്മക ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്നതിലും സംയോജകശക്തി പ്രകടമാകുന്നു. ഏകീകരണത്തിന്റെയും ഘടനാരൂപീകരണത്തിന്റെയും തുടർച്ചയുടെയും ഊർജമാണ് സംയോജനം.

ഇതിന് വിപരീതമായി, വിഘടനം നിലവിലുള്ള സംയോജിത ഘടനകളിലേക്ക് അസ്ഥിരതയും വൈവിധ്യവും പരിവർത്തനസാധ്യതകളും കൊണ്ടുവരുന്നു. അത് സ്ഥാപിതമായ മാതൃകകളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും പുതിയ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും വ്യവസ്ഥകളെ നിലവിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽനിന്ന് അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ജൈവികതലത്തിൽ മ്യൂട്ടേഷനുകൾ, ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങൾ, സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് വഴിയൊരുക്കുന്ന സ്വാഭാവിക വ്യത്യാസങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഇത് പ്രകടമാകുന്നത്. പരിസ്ഥിതിയുടെയും പരിണാമത്തിന്റെയും ദീർഘകാല പ്രക്രിയകളിൽ അനുകൂലനപരമായ പരിവർത്തനങ്ങൾ, സ്പീഷീസുകളുടെ വൈവിധ്യവൽക്കരണം, പുതിയ ജീവരൂപങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം എന്നിവയായി വിഘടനശക്തി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ തലങ്ങളിൽ വിയോജിപ്പുകൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, സംഘർഷങ്ങൾ, വിപ്ലവങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് അത് പ്രകടമാകുന്നത്. നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും ആശയവ്യവസ്ഥകളെയും അധികാരബന്ധങ്ങളെയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ സമൂഹങ്ങളെ നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയകളാണിവ.

സംയോജനത്തിനോ വിഘടനത്തിനോ ഒറ്റയ്ക്ക് പരിണാമം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല. ശുദ്ധമായ സംയോജനം ഘടനകളെ കർക്കശമാക്കുകയും നിശ്ചലതയിലേക്കും പുതിയ സാധ്യതകളുടെ ശ്വാസംമുട്ടലിലേക്കും നയിക്കുകയും ചെയ്യും. ശുദ്ധമായ വിഘടനം പുതിയ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ നിലവിലുള്ളവയെ തകർക്കുകയും ദിശാബോധമോ സ്ഥിരതയോ ഇല്ലാത്ത അരാജകമായ ശിഥിലീകരണം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ക്രമീകരണശക്തികളും ക്രമഭംഗശക്തികളും നിരന്തരം പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയാണത്. ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനം വ്യവസ്ഥകളെ സ്ഥിരതയ്ക്കും പരിവർത്തനത്തിനുമിടയിൽ ചലിപ്പിക്കുകയും പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ക്വാണ്ടം മണ്ഡലങ്ങളുടെ സ്വയംസ്ഥിരീകരണ സ്വഭാവം മുതൽ ജൈവപരിണാമത്തിലെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള പുതുമകൾ വരെയും മനുഷ്യസമൂഹങ്ങളുടെ വിപുലമായ പരിവർത്തനങ്ങൾ വരെയും ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഉയർന്ന സങ്കീർണ്ണതയിലേക്കുള്ള യാത്രയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് സംയോജനത്തിന്റെയും വിഘടനത്തിന്റെയും ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ്. പ്രപഞ്ചം അതിലെ സംഘർഷങ്ങളെ അതിജീവിച്ചുകൊണ്ടല്ല പരിണമിക്കുന്നത്; മറിച്ച്, ആ സംഘർഷങ്ങൾ ഉള്ളതുകൊണ്ടാണ് പരിണാമം സാധ്യമാകുന്നത്. ഓരോ വൈരുധ്യവും ഈ സർപ്പിളവികാസത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന ചാലകശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഭൗതിക പരിണാമത്തിന്റെ തുടർച്ചയിൽ വിശദീകരിക്കാനാവാത്ത ഒരു വിച്ഛേദമായിട്ടല്ല ജീവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. മറിച്ച്, രാസപ്രക്രിയകളുടെ ഗുണപരമായ അതിജീവനവും പുനഃസംഘാടനവുമാണ് ജീവന്റെ ഉദ്ഭവം. തന്മാത്രകൾ തമ്മിലുള്ള പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ അന്തർലീനമായിരുന്ന വൈരുധ്യങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംഘടിതാവസ്ഥയിലേക്ക് പുനഃക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഗുണപരമായ കുതിച്ചുചാട്ടമാണത്. ഒരു പ്രത്യേക സങ്കീർണ്ണതയിലെത്തുമ്പോൾ രാസപ്രക്രിയകൾ തന്മാത്രകൾ തമ്മിലുള്ള ബാഹ്യപ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങൾ മാത്രമായി നിലനിൽക്കാതെ സ്വന്തം പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചെത്തുന്ന പരസ്പരകാരണബന്ധങ്ങളുടെ അടഞ്ഞ ചക്രങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങുന്നു. ദ്രവ്യം സ്വന്തം ചലനങ്ങളെ ആന്തരികവൽക്കരിക്കുകയും ബാഹ്യമായ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളെ ജൈവജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന നിർണായകമായ അതിർത്തിയാണിത്.

ഊർജപ്രവാഹങ്ങൾ സ്വയം നിലനിർത്തുന്ന രീതിയിൽ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് ജീവൻ രൂപംകൊള്ളാൻ തുടങ്ങുന്നത്. ക്രമരഹിതമായി ചിതറിപ്പോകുന്നതിനുപകരം ഊർജം സംഘടിതമായ പ്രവർത്തനപാതകളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. ഒരു രാസപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ മറ്റൊരു പ്രവർത്തനത്തിന് ഇന്ധനമായി മാറുന്ന ഉപാപചയ ചക്രങ്ങളാണ് ഇതിന് ഉദാഹരണം. സ്വയം നിലനിൽപ്പിന്റെ പ്രാരംഭരൂപമാണിത്. എൻട്രോപ്പിയുടെ വർധനയ്ക്കെതിരെ സ്വന്തം ആന്തരിക ക്രമം നിലനിർത്താൻ ദ്രവ്യം ഊർജം ഉപയോഗിക്കുന്ന ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയാണിത്.

അതേസമയം, വിവരങ്ങൾ എൻകോഡ് ചെയ്യപ്പെടുകയും പാരമ്പര്യമായി കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ ചില ഘടനാമാതൃകകൾ കാലത്തിലൂടെ നിലനിൽക്കാൻ കഴിവ് നേടുന്നു. RNA, DNA തുടങ്ങിയ തന്മാത്രകൾ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികളാകുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; വിജയകരമായ ഘടനകളുടെ വിവരങ്ങൾ സംഭരിക്കുകയും തുടർച്ച, പുനരുത്പാദനം, പരിണാമം എന്നിവ സാധ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പാരമ്പര്യത്തിലൂടെ ദ്രവ്യം സ്വന്തം ഘടനയെ ഓർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ വിജയകരമായിത്തീർന്ന ക്രമീകരണങ്ങൾ രാസഘടനയിൽത്തന്നെ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു.

ഈ പരിവർത്തനത്തിലെ മറ്റൊരു നിർണായക ഘടകമാണ് അതിരുകളുടെ രൂപീകരണം. പ്രാരംഭ കോശസ്തരങ്ങൾ രാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയന്ത്രിത സാഹചര്യങ്ങളിൽ നടക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സംരക്ഷിത ആന്തരിക പരിസരം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് സ്വത്വത്തെ വേർതിരിച്ചുനിർത്തുമ്പോഴും അതുമായുള്ള ബന്ധം പൂർണമായി വിച്ഛേദിക്കാതിരിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് അവയ്ക്കുള്ളത്. ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഘടനയാണ് കോശസ്തരം. ഊർജത്തിനും ദ്രവ്യത്തിനും അകത്തേക്കും പുറത്തേക്കും സഞ്ചരിക്കാൻ ആവശ്യമായ തുറന്ന സ്വഭാവം നിലനിർത്തുമ്പോൾത്തന്നെ സ്വന്തം സ്വത്വം സംരക്ഷിക്കാൻ ആവശ്യമായ അടച്ച ഘടനയും അത് നിലനിർത്തുന്നു.

സ്വയം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഉൽപ്രേരക ചക്രങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. ചില തന്മാത്രകൾ തങ്ങളെത്തന്നെ കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന രാസപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വേഗം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഘടനകളാണ് ഇവ. സ്വയം ഉൽപ്രേരകമായ ഈ സംഘടിതാവസ്ഥയാണ് ജൈവിക സ്വയംഭരണത്തിന്റെ വിത്ത്. നിഷ്ക്രിയമായ രസതന്ത്രത്തെ അതിജീവിച്ച് സ്വയം വ്യാപിക്കുകയും സ്വയം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണിത്.

ഈ ഘടകങ്ങളെല്ലാം ഒത്തുചേരുമ്പോൾ ദ്രവ്യം നിർണായകമായ ഒരു അതിർത്തി കടക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതിയുമായി നിരന്തരമായ കൈമാറ്റങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ സ്വന്തം ആന്തരിക ക്രമം നിലനിർത്തുന്ന സ്വയംനിയന്ത്രിത വ്യവസ്ഥയായി അത് മാറുന്നു. സ്ഥിരതയും ഉപാപചയത്തിലൂടെയുള്ള നിരന്തരമായ മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള സ്വയംനിലനിൽക്കുന്ന വൈരുധ്യമാണ് ജീവൻ. സംരക്ഷണം നിരന്തരമായ പരിവർത്തനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന ചലനാത്മക ഐക്യമാണത്. ഈ വൈരുധ്യാത്മക സമന്വയത്തിലൂടെ ദ്രവ്യം ഒരു പുതിയ അസ്തിത്വരീതി കണ്ടെത്തുന്നു. ബാഹ്യശക്തികളാൽ രൂപപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നതിനൊപ്പം സ്വന്തം ഘടനയെ സ്വയം രൂപപ്പെടുത്താനും കഴിവുള്ള അവസ്ഥയിലേക്കാണ് അത് എത്തുന്നത്.

കോശത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം ഭൗതിക പരിണാമത്തിലെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള ഗുണപരമായ കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഒരു ഏകകോശം രാസവസ്തുക്കൾ നിറഞ്ഞ സൂക്ഷ്മസഞ്ചി മാത്രമല്ല. പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ശക്തികളെ സൂക്ഷ്മവും ചലനാത്മകവുമായ സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ നിലനിർത്തുന്ന സ്വയംസംഘടിത വ്യവസ്ഥയായ ഒരു സൂക്ഷ്മപ്രപഞ്ചമാണത്. കോശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംയോജനവും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം നിലനിൽക്കുന്നു. കോശസ്തരത്തിന്റെ അഖണ്ഡതയിലൂടെയും ആന്തരിക ക്രമവും സ്വത്വവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെയും സംയോജകശക്തി പ്രകടമാകുന്നു. അതേസമയം, കോശത്തിനുള്ളിൽ നിരന്തരം നടക്കുന്ന ഉപാപചയപ്രവാഹങ്ങളിലൂടെയാണ് വിഘടനശക്തി പ്രകടമാകുന്നത്. ഊർജം, ദ്രവ്യം, വിവരങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിരന്തരമായ കൈമാറ്റങ്ങൾ കോശത്തിന്റെ ഘടനയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്താനുള്ള സാധ്യതയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഈ വൈരുധ്യത്തെ വിജയകരമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണ് കോശം ജീവിക്കുന്നത്. നിലനിൽക്കാൻ അത് അഖണ്ഡത സംരക്ഷിക്കണം. അതേസമയം പദാർഥങ്ങൾ കൈമാറാനും അനുകൂലിക്കാനും രൂപാന്തരപ്പെടാനും ആവശ്യമായ തുറന്ന സ്വഭാവവും നിലനിർത്തണം.

ഈ പ്രാഥമിക സംഘർഷത്തിൽനിന്നാണ് കോശസങ്കീർണ്ണതയുടെ സർപ്പിളവികാസം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ പ്രോകാരിയോട്ടിക് കോശങ്ങൾ ഏറ്റവും ലളിതമായ സംഘടിതാവസ്ഥയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. കോശസ്തരത്തിനപ്പുറം പ്രത്യേക ആന്തരിക അറകളില്ലാത്ത ഈ ജീവകോശങ്ങൾ ലളിതമാണെങ്കിലും അതിശയകരമായ അതിജീവനശേഷിയുള്ളവയാണ്. അവയുടെ ലാളിത്യം ഒരു ന്യൂനതയല്ല. ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യത്തിന് പ്രകൃതി കണ്ടെത്തിയ പ്രാഥമികമായ പരിഹാരമാണത്. നിലനിൽക്കാൻ ആവശ്യമായ സ്ഥിരതയും പരിസ്ഥിതിയിലെ ശക്തമായ സമ്മർദങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് പരിണമിക്കാൻ ആവശ്യമായ വഴക്കവും അവയ്ക്കുണ്ട്.

യൂകാരിയോട്ടിക് കോശങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവത്തോടെ മറ്റൊരു വലിയ ക്വാണ്ടം കുതിച്ചുചാട്ടം സംഭവിക്കുന്നു. കോശകേന്ദ്രം, മൈറ്റോകോൺഡ്രിയ, എൻഡോപ്ലാസ്മിക് റെറ്റിക്കുലം തുടങ്ങിയ ആന്തരിക ഘടനകൾ രൂപപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജനം കൈവരിക്കുന്ന കോശങ്ങളാണിവ. ഈ ഘടനകൾ സങ്കീർണ്ണത വർധിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഒരു വൈരുധ്യാത്മക സമന്വയത്തെയും അവ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ആന്തരിക വിഭജനം മൂലം സംശ്ലേഷണവും വിഘടനവും, സംഭരണവും വിമോചനവും, പുനരുത്പാദനവും ജീൻപ്രകടനവും പോലുള്ള പരസ്പരവിരുദ്ധമായ പ്രക്രിയകൾ പരസ്പരം നശിപ്പിക്കാതെ ഒരേ കോശത്തിനുള്ളിൽ സഹവർത്തിത്വത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നു. അതിനാൽ കൂടുതൽ വിപുലമായ ജൈവരാസപരമായ പുതുമകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്ന പുതിയൊരു സംഘടിത വൈരുധ്യാത്മക തലമാണ് യൂകാരിയോട്ടിക് ജീവിതം.

യൂകാരിയോട്ടിക് കോശങ്ങളിൽനിന്ന് മറ്റൊരു പരിണാമസർപ്പിളം വികസിക്കുന്നു. ബഹുകോശജീവികളുടെ ഉദ്ഭവമാണത്. ഇവിടെ കോശങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ സ്വയംഭരണത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഉപേക്ഷിച്ച് സഹകരണത്തിലും പരസ്പരാശ്രയത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായ കൂട്ടായ ഘടനകൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. വ്യത്യസ്ത ഘടകങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു ഏകീകൃത ജീവിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിതരണാത്മക വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഉദ്ഭവമാണിത്. ഒറ്റയ്ക്കുനിലനിൽക്കാൻ കഴിയാത്ത പ്രത്യേക കോശങ്ങൾ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഏകീകരണം കൈവരിക്കുന്നു. ജീവിയുടെ തലത്തിലുള്ള സംയോജനവും കോശങ്ങളുടെ തലത്തിലുള്ള പ്രത്യേകീകരണവും വ്യത്യസ്തീകരണവും ഒരേസമയം ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായി നിലനിൽക്കുന്ന പുതിയൊരു വൈരുധ്യാത്മക സംഘടനാരീതിയാണ് ബഹുകോശാവസ്ഥ.

പ്രത്യേക അവയവങ്ങളും അവയവവ്യവസ്ഥകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ശരീരങ്ങളുടെ പരിണാമത്തോടെ ഈ വികാസസർപ്പിളം വീണ്ടും ഉയർന്ന തലത്തിലെത്തുന്നു. കോശങ്ങൾ കലകളായും കലകൾ അവയവങ്ങളായും അവയവങ്ങൾ അവയവവ്യവസ്ഥകളായും അവയവവ്യവസ്ഥകൾ സമ്പൂർണ ജീവിയായും ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഓരോ പുതിയ തലവും താഴെയുള്ള തലത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ സ്വന്തമായ പുതിയ സംഘർഷങ്ങളും സാധ്യതകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ, രക്തചംക്രമണ വ്യവസ്ഥകൾ, രോഗപ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, അന്തഃസ്രാവി സിഗ്നൽ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ ശ്രേണികളിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന സംഘടിതാവസ്ഥയുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

പ്രോകാരിയോട്ടുകളിൽനിന്ന് യൂകാരിയോട്ടുകളിലേക്കും ഏകകോശങ്ങളിൽനിന്ന് ബഹുകോശജീവികളിലേക്കും ലളിതമായ ശരീരഘടനകളിൽനിന്ന് സങ്കീർണ്ണമായ ശരീരഘടനകളിലേക്കുമുള്ള ഓരോ പരിവർത്തനവും വൈരുധ്യാത്മകമായ ഒരു ക്വാണ്ടം കുതിച്ചുചാട്ടത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവ കേവലം ക്രമരഹിതമായ അപകടങ്ങളുടെ ശൃംഖലയല്ല. ദ്രവ്യത്തെ കൂടുതൽ സംയോജിതവും സ്വയംനിയന്ത്രിതവും അനുകൂലനശേഷിയുള്ളതുമായ രൂപങ്ങളിലേക്ക് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന പ്രകൃതിയുടെ അന്തർലീനമായ ചലനത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളാണവ. അതിനാൽ പരിണാമം യാദൃച്ഛികമായ വ്യതിയാനങ്ങളിലൂടെ മാത്രം മുന്നോട്ടുപോകുന്നില്ല. ജീവവ്യവസ്ഥകളിൽ അന്തർലീനമായ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ ക്രമീകൃതമായ വികാസത്തിലൂടെയും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ അസ്തിത്വരൂപങ്ങളിലേക്കുള്ള സർപ്പിള മുന്നേറ്റത്തിലൂടെയുമാണ് അത് വികസിക്കുന്നത്.

ജീവികൾ നിലനിൽക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള മഹത്തായ പരസ്പരസന്ധിയിലൂടെയാണ് സ്പീഷീസുകളുടെ പരിണാമം മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. ഓരോ ജീവിയും അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെയും വികാസത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സമ്മർദങ്ങളുടെയും ആവശ്യങ്ങളുടെയും പരിമിതികളുടെയും ഒരു മണ്ഡലത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. സ്പീഷീസുകൾ ഒറ്റപ്പെട്ട് പരിണമിക്കുന്നില്ല. ഇത്തരം വൈരുധ്യങ്ങളോടുള്ള ചലനാത്മകമായ പ്രതികരണങ്ങളായിട്ടാണ് അവ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഓരോ സ്പീഷീസും വൈരുധ്യങ്ങളെ പ്രത്യേക രീതിയിൽ പരിഹരിക്കുകയും അതിലൂടെ വ്യത്യസ്തമായ പരിണാമപാത രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ സ്പീഷീസുകളുടെ പരിണാമം ജൈവിക സാധ്യതകളിലൂടെ ലക്ഷ്യബോധമില്ലാതെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയല്ല. പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ശക്തികളുടെ പ്രവർത്തനത്താൽ ആഴത്തിൽ രൂപപ്പെടുത്തപ്പെടുന്ന ഘടനാപരമായ വൈരുധ്യാത്മക പ്രക്രിയയാണത്.

ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യമാണ് പരിണാമത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളിലൊന്ന്. താപനിലയിലെ വ്യതിയാനങ്ങൾ, വിഭവങ്ങളുടെ ദൗർലഭ്യം, ഇരപിടിയന്മാർ, രോഗകാരികൾ, മത്സരജീവികൾ തുടങ്ങിയ വെല്ലുവിളികൾ പരിസ്ഥിതി നിരന്തരം ഉയർത്തുന്നു. ഇവയെ അതിജീവിക്കാൻ ജീവികൾ നിരന്തരം ശ്രമിക്കേണ്ടിവരുന്നു. മറുവശത്ത്, അനുകൂലനത്തിലൂടെയും ആവാസമേഖലയുടെ രൂപീകരണത്തിലൂടെയും പെരുമാറ്റപരമായ തന്ത്രങ്ങളിലൂടെയും ജീവികൾ പരിസ്ഥിതിയിൽ സ്വന്തം സംഘടിതാവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഒരിക്കലും പൂർണമായി കൈവരിക്കപ്പെടാത്ത സന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്കുവേണ്ടിയുള്ള ഈ നിരന്തരമായ സംഘർഷത്തിലാണ് പരിണാമം രൂപംകൊള്ളുന്നത്.

സ്ഥിരതയും അനുകൂലനശേഷിയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ് മറ്റൊരു അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യം. ജീവികളുടെ ആന്തരിക സംഘടിതാവസ്ഥയും തുടർച്ചയും നിലനിർത്താൻ സ്ഥിരത ആവശ്യമാണ്. തലമുറകളിലൂടെ ഒരു സ്പീഷീസിന്റെ സ്വത്വം സംരക്ഷിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനമാണത്. എന്നാൽ പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാനും പുതിയ സാധ്യതകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താനും അപ്രതീക്ഷിതമായ ഭീഷണികളെ അതിജീവിക്കാനും അനുകൂലനശേഷിയും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. അമിതമായ സ്ഥിരത പരിണാമപരമായ നിശ്ചലതയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അമിതമായ മാറ്റം സ്വത്വത്തിന്റെ തുടർച്ചയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ രണ്ടു ധ്രുവങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായ സന്തുലിതാവസ്ഥ കൈവരിക്കുന്നിടത്താണ് പരിണാമം വിജയകരമാകുന്നത്.

വിഭവങ്ങളുടെ ചൂഷണവും സഹകരണവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷവും സ്പീഷീസുകളുടെ പരിണാമപാതയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. എല്ലാ ജീവികൾക്കും പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് ഊർജവും വിഭവങ്ങളും സ്വീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്നാൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ചൂഷണം ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലനിൽപ്പിനെത്തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. സഹജീവനം, പരസ്പരോപകാരം, സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹിക ഘടനകൾ തുടങ്ങിയ സഹകരണരൂപങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായ പരിണാമപരമായ നേട്ടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവ ആവാസമേഖലകളെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും കൂട്ടായ അതിജീവനശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇരപിടിയന്മാർ ഇരകളെ ആശ്രയിക്കുന്നു; പരാഗണകാരികളായ ജീവികൾ സസ്യങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു; സാമൂഹിക ജീവികൾ കൂട്ടായ അധ്വാനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു. പരിണാമം കേവലം സംഘർഷത്തിലൂടെ മാത്രമല്ല, പരസ്പരം ഇടപെടുന്ന നിരവധി വൈരുധ്യങ്ങളുടെ ഏകോപനത്തിലൂടെയും മുന്നോട്ടുപോകുന്നു എന്നതാണ് ഈ ബന്ധങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

പ്രത്യുൽപ്പാദനവും അതിജീവനവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷവും ഓരോ സ്പീഷീസും അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടിവരുന്നു. ജീവന്റെ തുടർച്ചയ്ക്കും വ്യാപനത്തിനും പ്രത്യുൽപ്പാദനം അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ അത് പലപ്പോഴും ജീവിയുടെ ഉടനടിയുള്ള അതിജീവനാവശ്യങ്ങളുമായി മത്സരിക്കുന്നു. ഇണയെ ആകർഷിക്കുന്നതിനും കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്തുന്നതിനും ഇണകൾക്കുവേണ്ടി മത്സരിക്കുന്നതിനും ചെലവഴിക്കുന്ന ഊർജം ജീവികളെ കൂടുതൽ അപകടസാധ്യതയിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. ഈ വൈരുധ്യത്തെ വ്യത്യസ്ത സ്പീഷീസുകൾ വ്യത്യസ്ത പ്രത്യുൽപ്പാദന തന്ത്രങ്ങളിലൂടെ പരിഹരിക്കുന്നു. വളരെ കൂടുതൽ സന്തതികളെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുകയും ഓരോന്നിനും കുറഞ്ഞ മാതാപിതൃപരിചരണം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന r-തിരഞ്ഞെടുത്ത സ്പീഷീസുകളും കുറച്ച് സന്തതികളെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ച് അവയ്ക്ക് കൂടുതൽ പരിചരണവും വിഭവങ്ങളും നൽകുന്ന K-തിരഞ്ഞെടുത്ത സ്പീഷീസുകളും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

ഈ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വീക്ഷണത്തിൽ, ബാഹ്യമായ വിഘടനസമ്മർദങ്ങളുടെ പ്രകടനമായിട്ടാണ് സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ കാണാവുന്നത്. പരിസ്ഥിതി നിരന്തരം വ്യതിയാനങ്ങളും അനിശ്ചിതത്വങ്ങളും സമ്മർദങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു ബാഹ്യശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ ബാഹ്യ വിഘടനങ്ങൾ ജീവികളെ പരിണാമപരമായ പ്രതിസന്ധികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അവയെ ആന്തരികമായി പരിഹരിക്കേണ്ടത് ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങളിലൂടെയും ശരീരശാസ്ത്രപരമായ പുതുമകളിലൂടെയും പെരുമാറ്റത്തിലെ മാറ്റങ്ങളിലൂടെയും സഹകരണപരമായ പുനഃസംഘാടനങ്ങളിലൂടെയുമാണ്. ബാഹ്യസമ്മർദങ്ങളെ വിജയകരമായി നേരിടുന്ന ആന്തരിക പുനഃസംഘടനകളാണ് തലമുറകളിലൂടെ നിലനിൽക്കുകയും ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത്.

അതിനാൽ സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കേവലം ഒരു അരിച്ചെടുക്കൽ പ്രക്രിയയല്ല; മറിച്ച്, ഒരു വൈരുധ്യാത്മക ശക്തിയാണ്. ഒരു ജീവി ഇപ്പോൾ എങ്ങനെയാണെന്നതും നിലനിൽക്കാൻ ഭാവിയിൽ എങ്ങനെയായിത്തീരേണ്ടതുണ്ടെന്നതും തമ്മിൽ അത് സംഘർഷമേഖല സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ സമ്മർദപ്രക്രിയയിലൂടെ സ്പീഷീസുകൾ അനുകൂലനപരമായ സമന്വയങ്ങളായി പരിണമിക്കുന്നു. ഓരോ സമന്വയവും വൈരുധ്യങ്ങൾക്ക് താൽക്കാലികമായ ഒരു പരിഹാരം മാത്രമാണ്. പരിസ്ഥിതി മാറുകയും വെല്ലുവിളികൾ ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ വീണ്ടും രൂപംകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ ജീവനും അതിനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ലോകവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ വൈരുധ്യാത്മക സംവാദമാണ് പരിണാമം. അതിജീവനം, അനുകൂലനം, പരിവർത്തനം എന്നിവയുടെ ഭാഷയിലാണ് ഈ സംവാദം എഴുതപ്പെടുന്നത്.

പരിണാമപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ പരസ്പരപൂരകങ്ങളായ രണ്ട് ധ്രുവങ്ങളാണ് മ്യൂട്ടേഷനും അനുകൂലനവും. ജീവന്റെ വികാസത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന വിഘടനത്തിന്റെയും സംയോജനത്തിന്റെയും ആഴത്തിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തെയാണ് ഇവ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ജനിതകഘടനയിൽ വ്യതിയാനവും അനിശ്ചിതത്വവും തടസ്സവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ജൈവിക പ്രകടനമാണ് മ്യൂട്ടേഷൻ. മിക്ക മ്യൂട്ടേഷനുകളും നിഷ്പക്ഷമോ ദോഷകരമോ ആയിരിക്കാം. എന്നാൽ അവയുടെ ആഴത്തിലുള്ള പരിണാമപരമായ പങ്ക് ഉടനടി നേട്ടം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതല്ല. നിലവിലുള്ള ജനിതകഘടനയ്ക്ക് സ്വയം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയാത്ത പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നതിനായി വ്യതിയാനവും പുതുമയും വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക എന്നതാണ് അവയുടെ പ്രധാന പങ്ക്. പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കർക്കശമായ തുടർച്ചയെ മ്യൂട്ടേഷനുകൾ ഭേദിക്കുന്നു. അതിലൂടെ ജീവൻ കൂടുതൽ ചലനാത്മകവും പരീക്ഷണാത്മകവും സ്വന്തം ചരിത്രപരമായ പരിമിതികളെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിവുള്ളതുമായിത്തീരുന്നു.

മറുവശത്ത്, വിജയകരമായ പുതിയ സവിശേഷതകളെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന സംയോജകശക്തിയായിട്ടാണ് അനുകൂലനം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വിഘടനപ്രക്രിയയിലൂടെ പുതിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞാൽ, അവയിൽ അതിജീവനനേട്ടം നൽകുന്നവയെ സ്വാഭാവിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പിന്തുണയ്ക്കുകയും സ്പീഷീസിന്റെ ജൈവഘടനയിൽ ക്രമേണ ഉൾച്ചേർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ ക്രമരഹിതമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ സംഘടിതമായ പരിഹാരങ്ങളായി മാറുന്നു. ജൈവികമായ ശബ്ദവും വ്യതിയാനവും പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ഘടനകളായി രൂപപ്പെടുന്നു. അനുകൂലനം പ്രയോജനകരമായ സവിശേഷതകളെ സംരക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; ശരീരഘടന, ശരീരശാസ്ത്രം, പെരുമാറ്റം എന്നിവയിലൂടെ അവയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പരിസ്ഥിതിയിലെ വെല്ലുവിളികളെ കൂടുതൽ കൃത്യതയോടെ നേരിടാൻ ജീവികൾക്ക് കഴിയുന്നത് ഈ അനുകൂലന പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ്.

ഈ രണ്ടു ശക്തികളും ദീർഘകാലം പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ പരിണാമത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രതിഭാസങ്ങളിലൊന്ന് രൂപംകൊള്ളുന്നു: പുതിയ സ്പീഷീസുകളുടെ ഉദ്ഭവം. ഒരു ജനസംഖ്യയിലെ അംഗങ്ങളെ ഒന്നിച്ചുനിർത്തുന്ന സംയോജക സംവിധാനങ്ങളെക്കാൾ ശക്തമായി വിഘടനാത്മകമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ വളരുമ്പോഴാണ് പുതിയ സ്പീഷീസ് രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഒറ്റപ്പെടൽ, പരിസ്ഥിതിപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ, പ്രത്യുൽപ്പാദനപരമായ തടസ്സങ്ങൾ തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങളാൽ വ്യത്യസ്ത ഉപജനസംഖ്യകളിൽ മ്യൂട്ടേഷനുകൾ അടിഞ്ഞുകൂടുന്നു. ഇതോടെ ജീൻ പ്രവാഹം, പൊതുവായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സംയോജക ഘടകങ്ങൾ ദുർബലമാകുന്നു. ഒടുവിൽ ആ ജനസംഖ്യയെ ഒന്നിച്ചുനിർത്തിയിരുന്ന ആന്തരിക ഐക്യം ശിഥിലമാകുന്നു. ജനിതകപരവും പെരുമാറ്റപരവും പ്രത്യുൽപ്പാദനപരവുമായ പൊരുത്തക്കേടുകൾ രൂപപ്പെടുകയും വ്യത്യസ്തത സ്ഥിരപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടക്കത്തിൽ സൂക്ഷ്മമായ വ്യതിയാനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് ഒടുവിൽ മറികടക്കാനാവാത്ത വ്യത്യാസമായി മാറുന്നു. അതിനാൽ സ്പീഷീസ് രൂപീകരണം പെട്ടെന്നുണ്ടാകുന്ന ഒരു സംഭവമല്ല. വിഘടനശക്തികൾ സംയോജകശക്തികളെ ക്രമേണ മറികടന്ന് പുതിയ പരിണാമസ്വത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ദീർഘമായ വൈരുധ്യാത്മക പ്രക്രിയയുടെ പരിസമാപ്തിയാണത്.

മ്യൂട്ടേഷനും അനുകൂലനവും തമ്മിലുള്ള ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ ക്രമരാഹിത്യവും ക്രമവും, വ്യതിചലനവും ഏകീകരണവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനമായിട്ടാണ് പരിണാമം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. മ്യൂട്ടേഷൻ പരിണാമമണ്ഡലത്തെ തുറന്നതും ചലനാത്മകവും പുതിയ സാധ്യതകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നതുമായ അവസ്ഥയിൽ നിലനിർത്തുന്നു. അനുകൂലനം ഈ ചലനങ്ങളിൽനിന്ന് സ്ഥിരതയുള്ള രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും അവയെ നിലനിൽക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ നൃത്തത്തിന് നിർണായകമായ വഴിത്തിരിവുണ്ടാകുന്ന ഘട്ടമാണ് സ്പീഷീസ് രൂപീകരണം. ഈ പരസ്പരവിരുദ്ധ ശക്തികളുടെ സൃഷ്ടിപരമായ സംഘർഷത്തിലൂടെ ജീവന്റെ വൈവിധ്യവും സങ്കീർണ്ണതയും വികസിക്കുന്നു.

പരിണാമത്തെ പലപ്പോഴും അതിജീവനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള നിരന്തരമായ പോരാട്ടത്തിന്റെ കഥയായി ലളിതവൽക്കരിക്കാറുണ്ട്. ജീവിവർഗങ്ങൾ പരസ്പരം മത്സരിക്കുകയും ശത്രുതാപരമായ ലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കാൻ പോരാടുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയായിട്ടാണ് അത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ വ്യാഖ്യാനം പരിണാമത്തിന്റെ കൂടുതൽ സമ്പന്നവും സങ്കീർണ്ണവുമായ സ്വഭാവത്തിന്റെ ഒരു വശം മാത്രമാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ പരിണാമം നേർരേഖാപരമായ പോരാട്ടമല്ല; മറിച്ച്, പരസ്പരം കെട്ടുപിണഞ്ഞുകിടക്കുന്ന വിവിധതരം വൈരുധ്യങ്ങളാൽ രൂപപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. മത്സരപരവും സഹകരണപരവും ആവർത്തനാത്മകവുമായ ഈ മൂന്ന് വൈരുധ്യരീതികളാണ് ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ കാലയളവുകളിലൂടെ ജീവന്റെ പരിവർത്തനത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്നത്.

ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മത്സരപരമായ വൈരുധ്യമാണ്. ഇരപിടിയന്മാരും ഇരകളും തമ്മിലുള്ള പരിണാമപരമായ ആയുധമത്സരങ്ങൾ, വിഭവങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള മത്സരം, പെരുമാറ്റപരമായ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ എന്നിവ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവിടെ ജീവിവർഗങ്ങൾ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ സമ്മർദങ്ങളിലൂടെ ഒന്നിനെ മറ്റൊന്ന് പരിണാമപരമായി പുതുമകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഇരപിടിയന്മാർ ഇരകളെ പിടികൂടാനുള്ള കഴിവുകൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. ഇരകൾ രക്ഷപ്പെടാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ, വിഷങ്ങൾ, മറവുനിറങ്ങൾ, വേഗത എന്നിവ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പരസ്പരമായ പരിണാമവർധന ഇരുവിഭാഗങ്ങളെയും നിരന്തരമായ അനുകൂലനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അതിജീവനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ സമ്മർദത്തിൽ പുതിയ സങ്കീർണ്ണതകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ മത്സരം പരിണാമപരമായ സൃഷ്ടിപരതയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്ന ഒരു പരീക്ഷണശാലയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

പരമ്പരാഗത പരിണാമവിവരണങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും വേണ്ടത്ര ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാത്തതെങ്കിലും അത്രതന്നെ അടിസ്ഥാനപരമായ മറ്റൊരു പ്രക്രിയയാണ് സഹകരണപരമായ വൈരുധ്യം. പരസ്പരോപകാരത്തിന്റെയും സഹജീവനത്തിന്റെയും വൈരുധ്യാത്മകതയാണത്. ഇവിടെ ജീവിവർഗങ്ങൾ സംഘർഷത്തിലൂടെയല്ല, സഹകരണത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽപ്പിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നത്. തേനീച്ചകളും പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങളും, പവിഴപ്പുറ്റുകളും അവയിൽ സഹജീവനം നടത്തുന്ന ആൽഗകളും, മനുഷ്യരും കുടലിലെ സൂക്ഷ്മജീവികളും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. പരസ്പരം പ്രയോജനകരമായ സവിശേഷതകൾ വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഈ കൂട്ടുകെട്ടുകൾ രണ്ടുപക്ഷത്തിന്റെയും നിലനിൽപ്പ് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവിടെ പരിണാമപരമായ ആയുധമത്സരങ്ങൾക്കുപകരം പരസ്പര ശക്തിപ്പെടുത്തലാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. പങ്കുവെക്കുന്ന അപകടസാധ്യതകളും നേട്ടങ്ങളും പരസ്പരപൂരകമായ സവിശേഷതകളുടെ ഏകോപിതമായ വികാസവും ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഒരു സ്പീഷീസിന് ഒറ്റയ്ക്ക് കൈവരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഉയർന്ന സംഘടനയും പ്രതിരോധശേഷിയും സഹകരണത്തിലൂടെ സാധ്യമാകുന്നു. അതിനാൽ സഹകരണം ഒരു ശക്തമായ സംയോജകശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

മത്സരത്തിനും സഹകരണത്തിനും അപ്പുറം കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള മൂന്നാമത്തെ വൈരുധ്യരീതിയുണ്ട്: ആവർത്തനാത്മകമായ വൈരുധ്യം. ജീവിവർഗങ്ങൾ പരസ്പരം ഇടപെടുക മാത്രമല്ല, തങ്ങൾ ജീവിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതിയെതന്നെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ സവിശേഷത. അണക്കെട്ടുകൾ നിർമ്മിച്ച് ഭൂപ്രകൃതിയെ മാറ്റുന്ന നീർനായകൾ, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠത വർധിപ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ, ആദിമ ഭൂമിയിലെ ഓക്സിജന്റെ വർധനയ്ക്ക് കാരണമായ സൂക്ഷ്മജീവികൾ എന്നിവ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ജീവികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പരിസ്ഥിതിയുടെ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങൾ വീണ്ടും അതേ ജീവികളുടെയും മറ്റ് ജീവികളുടെയും പരിണാമസമ്മർദങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. സംയോജനവും വിഘടനവും സങ്കീർണ്ണമായ രീതിയിൽ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ ആവർത്തനചക്രം പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളെ പുതിയ ഗുണങ്ങളുള്ള ചലനാത്മകമായ പരിണാമവ്യവസ്ഥകളാക്കി മാറ്റുന്നു. അവയുടെ സ്വഭാവം അവയിലെ ഓരോ ഘടകത്തെയും ഒറ്റയ്ക്ക് പരിശോധിച്ചുകൊണ്ട് പൂർണമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

മത്സരപരവും സഹകരണപരവും ആവർത്തനാത്മകവുമായ ഈ മൂന്ന് വൈരുധ്യരീതികളും ഒറ്റപ്പെട്ട പ്രതിഭാസങ്ങളല്ല. അവ പരസ്പരം ഇടകലരുകയും സ്വാധീനിക്കുകയും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് ജീവന്റെ പരിണാമസർപ്പിളത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്നത്. ഓരോ വൈരുധ്യത്തിനും ഭാഗികമായ പരിഹാരം ലഭിക്കുമ്പോഴും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇരപിടിയന്മാർ കൂടുതൽ മൂർച്ചയുള്ള ഇന്ദ്രിയശേഷി വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഇരകൾ പുതിയ പ്രതിരോധരീതികൾ വികസിപ്പിക്കുന്നു. പരസ്പരോപകാരബന്ധങ്ങൾ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ആശ്രിതത്വം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ദുർബലതകളും രൂപപ്പെടുന്നു. പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുന്ന ജീവികൾ അപ്രതീക്ഷിതമായ പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഓരോ പരിഹാരവും പുതിയ സംഘർഷങ്ങൾക്കും സാധ്യതകൾക്കും വഴിയൊരുക്കുന്നു.

ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ സമ്പന്നതയും പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളുടെ സങ്കീർണ്ണതയും യാദൃച്ഛികമായി സംഭവിച്ച ഫലങ്ങൾ മാത്രമല്ല. ജീവലോകത്തിലെ ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ വൈരുധ്യങ്ങൾ പരിഹരിച്ചുകൊണ്ട് ജീവൻ സ്വയം വികസിക്കുന്നതിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രകടനങ്ങളാണവ. അതിനാൽ പോരാട്ടവും സഹകരണവും പരിസ്ഥിതിയുടെ പുനഃസംഘാടനവും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച് ജീവലോകത്തിന്റെ നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്ന ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്ന മഹത്തായ വൈരുധ്യാത്മക പ്രക്രിയയാണ് പരിണാമം.

ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വിസ്മയകരമായ ഉദ്ഭവഘട്ടങ്ങളിലൊന്നാണ് ബോധം. നാഡീഘടനകളുടെ സങ്കീർണ്ണമായ സംഘടനയിലൂടെ പ്രപഞ്ചത്തിന് സ്വന്തം പ്രക്രിയകളെ നിരീക്ഷിക്കാനും പ്രതിനിധാനം ചെയ്യാനും രൂപാന്തരപ്പെടുത്താനും കഴിയുന്ന അവസ്ഥയിലേക്കുള്ള പരിണാമമാണിത്. ജീവന്റെ ആദ്യകാല രൂപങ്ങൾ പ്രധാനമായും ജൈവരാസ ചക്രങ്ങളാലും സഹജമായ പ്രതികരണങ്ങളാലുമാണ് നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ നാഡീവ്യൂഹങ്ങളുടെ പരിണാമം തികച്ചും പുതിയൊരു അസ്തിത്വരീതി സൃഷ്ടിച്ചു. ദ്രവ്യം ചുറ്റുമുള്ള ലോകത്തെ മാതൃകയാക്കാനും സ്വന്തം ഭൂതകാലം ഓർമ്മയിൽ സൂക്ഷിക്കാനും ഭാവിയെ മുൻകൂട്ടി വിലയിരുത്താനും തുടങ്ങി. അതിനാൽ ബോധം ജീവന്റെ പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒരു കൂട്ടിച്ചേർക്കലല്ല. ആന്തരിക നിയന്ത്രണവും പരിസ്ഥിതിയിലെ വെല്ലുവിളികളും തമ്മിലുള്ള വർധിച്ചുവരുന്ന സംഘർഷങ്ങളിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ഭൗതിക സങ്കീർണ്ണതയുടെ വൈരുധ്യാത്മകമായ പുഷ്പീകരണമാണത്.

നാഡീവ്യൂഹത്തിലെ ദ്രവ്യം ഏകോപിതമായ ഒരു പ്രതിനിധാനവ്യവസ്ഥയായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് ഈ പരിവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നത്. നേരത്തെ കേവലം രാസസിഗ്നലുകളായി കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ദ്രിയവിവരങ്ങൾ ബാഹ്യലോകത്തിലെ സവിശേഷതകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഏകീകൃത മാതൃകകളായി സംയോജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ ജീവികൾക്ക് ഉത്തേജനങ്ങളെ മാത്രം തിരിച്ചറിയുന്നതിൽനിന്ന് വസ്തുക്കൾ, ഭൂപ്രകൃതികൾ, അപകടങ്ങൾ, അവസരങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ക്രമീകൃത യാഥാർഥ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നു. സ്വന്തം അതിരുകൾക്കപ്പുറമുള്ള ലോകത്തെ മാനസികമായി ഭൂപടീകരിക്കാനുള്ള കഴിവ് ദ്രവ്യം ആർജിക്കുന്നു.

പ്രതിനിധാനത്തിൽനിന്ന് അനുഭവങ്ങളുടെ ഏകീകൃത സംഭരണിയായ ഓർമ്മമണ്ഡലം വികസിക്കുന്നു. ഓർമ്മ കഴിഞ്ഞ സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരം മാത്രമല്ല. കാലത്തെ ആന്തരികവൽക്കരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണത്. മുൻകാല അനുഭവങ്ങളുടെ മാതൃകകൾ നിലനിർത്താനും വൈരുധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് പഠിക്കാനും പ്രതികരണങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഇത് ജീവികളെ സഹായിക്കുന്നു. മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്ഥിരതയുള്ള വിവരങ്ങൾ എൻകോഡ് ചെയ്യാൻ നാഡീശൃംഖലകൾ പരിണമിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ഭൂതകാലം വർത്തമാനകാലത്തിലേക്ക് സജീവമായ ഒരു വിഭവമായി കടന്നുവരുന്നു.

ഈ അടിത്തറയിൽനിന്നാണ് പ്രവചനാത്മക മാതൃക വികസിക്കുന്നത്. പ്രതികരണത്തിൽനിന്ന് മുൻകൂട്ടിയുള്ള വിലയിരുത്തലിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ് ഇതിലൂടെ സംഭവിക്കുന്നത്. വൈരുധ്യങ്ങൾ പൂർണമായി പ്രകടമാകുന്നതിനുമുമ്പ് അവയെ പരിഹരിക്കാനുള്ള ഉപാധിയായി ബോധം പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. പ്രവചനാത്മക പ്രക്രിയകളിലൂടെ ജീവികൾ വിവിധ സാധ്യതകളെ മാനസികമായി അനുകരിക്കുകയും അവയുടെ ഫലങ്ങൾ വിലയിരുത്തുകയും ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ പ്രവർത്തനരീതി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അനുഭവത്തെ ദീർഘവീക്ഷണമാക്കി മാറ്റുന്ന ഈ കഴിവ് ജീവന് പുതിയൊരു കാലപരമായ ചക്രവാളം തുറന്നുകൊടുക്കുന്നു.

ഈ പരിണാമയാത്രയുടെ പരിസമാപ്തിയാണ് സ്വയംസൂചനാത്മകമായ ചക്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം. സ്വന്തം അവസ്ഥകളെക്കുറിച്ച് പ്രതിഫലിക്കാനും സ്വന്തം പ്രവർത്തനങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാനും സ്വത്വബോധം സൃഷ്ടിക്കാനും നാഡീദ്രവ്യത്തിന് കഴിയുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. കാലത്തിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്ന, ഓർമ്മയിൽ അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നാലും മാറ്റങ്ങൾക്ക് തുറന്നുകിടക്കുന്ന ഒരു സംഘടിത കേന്ദ്രമാണ് സ്വത്വം. സ്വയംസൂചനയിലൂടെ ദ്രവ്യം സ്വയം ക്രമീകരിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; സ്വന്തം ക്രമീകരണത്തെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അത് പ്രവർത്തിക്കുക മാത്രമല്ല; താൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്നു.

സംയോജനത്തിന്റെയും വിഘടനത്തിന്റെയും വൈരുധ്യാത്മകമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ഈ സമ്പൂർണ ഘടനയെ നിലനിർത്തുന്നത്. തുടർച്ചയായ സ്വത്വബോധത്തിനും ലോകത്തിന്റെ സ്ഥിരതയുള്ള പ്രതിനിധാനത്തിനും ഓർമ്മകളുടെ വിശ്വസനീയമായ സംഭരണത്തിനും ആവശ്യമായ സ്ഥിരത സംയോജകശക്തികൾ നൽകുന്നു. അസംഖ്യം നാഡീപ്രക്രിയകളെ ഏകോപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ബോധം എന്ന ഏകീകൃത മണ്ഡലം രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് അവയാണ്. എന്നാൽ ബോധത്തെ അനുകൂലനശേഷിയുള്ളതാക്കുന്നത് വിഘടനശക്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വ്യതിയാനങ്ങളാണ്. സർഗാത്മകതയ്ക്കും വഴക്കത്തിനും പ്രയോജനരഹിതമായ മാനസിക മാതൃകകളെ ഭേദിക്കാനുള്ള കഴിവിനും അവ വഴിയൊരുക്കുന്നു. പുതിയ ആശയങ്ങളും ഉൾക്കാഴ്ചകളും പെരുമാറ്റതന്ത്രങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നതിനുള്ള പശ്ചാത്തലമായ മാനസിക വ്യതിയാനങ്ങൾ അവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ബോധം സ്ഥിരമായ ഒന്നുമല്ല; അതേസമയം പൂർണമായ അരാജകത്വവുമല്ല. അറിയാനും തിരഞ്ഞെടുക്കാനും സ്വയം പുനർനിർമിക്കാനും ദ്രവ്യത്തിന് കഴിയുന്ന ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയാണത്. നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ സംഘടിതാവസ്ഥയിലൂടെ പ്രപഞ്ചം പുതിയൊരു അസ്തിത്വരീതി കൈവരിക്കുന്നു. സ്വന്തം വികാസപ്രക്രിയയെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാകുകയും അതിന്റെ പരിണാമത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന വൈരുധ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് പ്രതിഫലിക്കുകയും ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ് ദ്രവ്യം ആർജിക്കുന്നു.

വ്യക്തിനിഷ്ഠത എന്നത് നാഡീപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു ഉപോൽപ്പന്നമോ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു മിഥ്യാബോധമോ മാത്രമല്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വീക്ഷണത്തിൽ, വ്യക്തിനിഷ്ഠത എന്നത് സ്വന്തമായ ആന്തരിക നിയമങ്ങളും ഘടനാപരമായ തത്ത്വങ്ങളും കാരണപരമായ കഴിവുകളുമുള്ള വ്യതിരിക്തമായ ഒരു ഉദ്ഭവ ക്വാണ്ടം തലമാണ്. ആറ്റങ്ങളെ ക്വാർക്കുകളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ജീവികളെ കേവലമായ ജൈവരാസപ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, വ്യക്തിനിഷ്ഠതയെയും നാഡീശൃംഖലകളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാനാവില്ല. ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളെ അർഥപൂർണമായ ഏകത്വത്തിലേക്ക് സംയോജിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന സ്വയംനിലനിൽക്കുന്ന, സ്വയംസൂചനാത്മകമായ ഒരു മണ്ഡലം അഥവാ സ്വയംമണ്ഡലം രൂപപ്പെടുമ്പോഴാണ് ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംഘടിതാവസ്ഥയായി വ്യക്തിനിഷ്ഠത ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

ഈ തലത്തിൽ ദ്രവ്യം പ്രതിഫലനാത്മകമായ ബോധശേഷി ആർജിക്കുന്നു. ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുക മാത്രമല്ല അത് ചെയ്യുന്നത്; താൻ വിവരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ടെന്ന ബോധവും അതിന് കൈവരുന്നു. വ്യക്തിനിഷ്ഠതയുടെ നിർണായക അതിർത്തിയാണിത്. പ്രതിഫലനാത്മകതയിലൂടെ ഗ്രഹണം അനുഭവമായി മാറുന്നു. സ്വന്തം അവസ്ഥകളെ നിരീക്ഷിക്കാനും വിലയിരുത്താനും നിയന്ത്രിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു ആന്തരിക വീക്ഷണകേന്ദ്രം ദ്രവ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഇതിൽനിന്ന് ഉദ്ദേശ്യബോധം വികസിക്കുന്നു. വസ്തുക്കളിലേക്കും ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്കും അർഥങ്ങളിലേക്കും ബോധം ദിശാബദ്ധമാകുന്ന കഴിവാണത്. ഉടനടിയുള്ള ഇന്ദ്രിയപ്രേരണകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് മനസ്സിനെ നയിക്കാനും കേവലമായ ആവേഗങ്ങൾക്കുപകരം ലക്ഷ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പെരുമാറ്റം ക്രമീകരിക്കാനും ഉദ്ദേശ്യബോധം സഹായിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ വ്യക്തിനിഷ്ഠത ലോകത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം മാത്രമല്ലാതാകുന്നു. ലോകവുമായുള്ള ഇടപെടലുകളെ സജീവമായി രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തിയായി അത് മാറുന്നു. ആന്തരിക അനുഭവലോകത്തെ പ്രവർത്തനശേഷിയാക്കി മാറ്റുന്നത് ഉദ്ദേശ്യബോധമാണ്.

ഈ ക്വാണ്ടം തലത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷത ഭാവനാശേഷിയാണ്. ഇതുവരെ നിലവിലില്ലാത്ത സാധ്യതകളെ മാനസികമായി സങ്കൽപ്പിക്കാനും അനുകരിക്കാനും കഴിയുന്ന കഴിവാണത്. സ്വയംമണ്ഡലത്തിനുള്ളിലെ നിയന്ത്രിത വിഘടനത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ് ഭാവന. അത് പുതുമയും വഴക്കവും സൃഷ്ടിപരമായ സാധ്യതകളും കൊണ്ടുവരുന്നു. വർത്തമാനകാലത്തിന്റെ പരിമിതികൾക്കപ്പുറം സഞ്ചരിക്കാനും പുതിയ ആശയങ്ങൾ, കല, തന്ത്രങ്ങൾ, കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കാനും അത് ജീവികളെ സഹായിക്കുന്നു. ആന്തരിക പരിണാമത്തിന്റെ വൈരുധ്യാത്മക പരീക്ഷണശാലയാണ് ഭാവന.

ഭാഷ, ആശയങ്ങൾ, ചിഹ്നങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ലോകത്തെ കൂടുതൽ സാമാന്യമായ തലങ്ങളിൽ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവായ പ്രതീകാത്മക അമൂർത്തീകരണവും ഇതേ തലത്തിൽ നിർണായകമാകുന്നു. പ്രതീകാത്മക ചിന്ത ബോധത്തെ മൂർത്തമായ അനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് സാർവത്രികമായ ആശയങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കുന്നു. സങ്കീർണ്ണമായ യുക്തിചിന്തയ്ക്കും സാമൂഹിക ഏകോപനത്തിനും സംസ്കാരത്തിന്റെ തലമുറകളിലൂടെയുള്ള വികാസത്തിനും ഇത് വഴിയൊരുക്കുന്നു. പ്രതീകങ്ങളിലൂടെ വ്യക്തിനിഷ്ഠത വ്യക്തിഗത മനസ്സിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് വ്യാപിക്കുകയും കൂട്ടായ സ്ഥാപനങ്ങളിലും പാരമ്പര്യങ്ങളിലും ചരിത്രത്തിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ ഘട്ടത്തിൽ ദ്രവ്യം ആഴത്തിലുള്ള പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് വിധേയമായിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയാനുഭവം, ഓർമ്മ, ഉദ്ദേശ്യം, ഭാവന, അർഥം എന്നിവയെ ഏകീകൃതമായ അനുഭവപ്രവാഹത്തിലേക്ക് സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ചലനാത്മക കേന്ദ്രമായ സ്വയംമണ്ഡലം അത് രൂപപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. സ്വന്തം ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും അവയെക്കുറിച്ച് പ്രതിഫലിക്കാനും ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സമന്വയത്തിലൂടെ പരിഹരിക്കാനും ഈ സ്വയംമണ്ഡലത്തിന് കഴിയും. സ്വയംവിമർശനം, വികാരനിയന്ത്രണം, ധാർമികമായ ആലോചന, അസ്തിത്വപരമായ അന്വേഷണങ്ങൾ എന്നിവ മനുഷ്യന് സാധ്യമാകുന്നത് ഈ കഴിവിലൂടെയാണ്.

ഈ അർഥത്തിൽ വ്യക്തിനിഷ്ഠത ഭൗതിക പരിണാമത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ഒരു തലമാണ്. ദ്രവ്യം സ്വയം നിലനിർത്തുക മാത്രമല്ല, സ്വയം മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന തലമാണത്. പ്രപഞ്ചം സ്വന്തം പ്രക്രിയകളെക്കുറിച്ച് ഒരു വീക്ഷണകേന്ദ്രം ആർജിക്കുകയും അതിന്റെ പരിണാമത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന വൈരുധ്യങ്ങൾ ബോധമുള്ള ജീവികളുടെ അനുഭവലോകത്തിനുള്ളിൽ ആന്തരികവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ജീവന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പരിണാമപരമായ നേട്ടങ്ങളിലൊന്നാണ് ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം. അത് ജീവികൾക്ക് അമിതമായ ശാരീരികശക്തിയോ ഭൗതികമായ മേൽക്കോയ്മയോ നൽകുന്നതുകൊണ്ടല്ല; മറിച്ച്, വൈരുധ്യങ്ങളെ നേരിടുന്നതിനും പരിഹരിക്കുന്നതിനും തികച്ചും പുതിയൊരു മാർഗം നൽകുന്നതുകൊണ്ടാണ്. ലോകത്തോട് പ്രതികരിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽനിന്ന് ലോകത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും മുൻകൂട്ടി വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് ജീവികളെ മാറ്റാൻ ബോധത്തിന് കഴിയും. ജൈവിക സ്ഥിരതയെ നിരന്തരം ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്ന വിഘടനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തമായ ഒരു വൈരുധ്യാത്മക ഉപകരണമായി അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

വൈരുധ്യങ്ങൾ പൂർണമായി പ്രകടമാകുന്നതിനുമുമ്പ് അവയെ മുൻകൂട്ടി തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവാണ് ബോധത്തിന്റെ പ്രധാന നേട്ടം. അപകടം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കാതെ പരിസ്ഥിതിയിലെ മാതൃകകൾ തിരിച്ചറിയാനും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭീഷണികളെക്കുറിച്ച് അനുമാനിക്കാനും ഭാവിയിലെ ഫലങ്ങളെ മാനസികമായി മാതൃകയാക്കാനും ബോധമുള്ള ജീവികൾക്ക് കഴിയും. ഇതിലൂടെ അതിജീവനം കേവലമായ പ്രതികരണാത്മക പോരാട്ടത്തിൽനിന്ന് മുൻകൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയായി മാറുന്നു. നിലവിലുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനുപകരം സംഭവിക്കാവുന്ന സാധ്യതകളെയും പരിഗണിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ ജീവികൾക്ക് കഴിയുന്നു. അതുവഴി അനുകൂലനത്തിന്റെ കാലപരമായ ചക്രവാളം വികസിക്കുന്നു.

സംഘർഷങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി പരിഹരിക്കാനും ബോധം ജീവികളെ സഹായിക്കുന്നു. വിഭവങ്ങളുടെ ദൗർലഭ്യം, സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വെല്ലുവിളികളെ ബോധപൂർവമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലൂടെയും തന്ത്രപരമായ പെരുമാറ്റങ്ങളിലൂടെയും മുൻകൂട്ടി നേരിടാൻ കഴിയും. വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനരീതികളും അവയുടെ സാധ്യതയുള്ള ഫലങ്ങളും മാനസികമായി പരിശോധിക്കുന്നതിലൂടെ അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കാനും അനാവശ്യ സംഘർഷങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനും ഊർജം സംരക്ഷിക്കാനും ബോധമുള്ള ജീവികൾക്ക് കഴിയുന്നു. ഭയം–കൗതുകം, വിശപ്പ്–ജാഗ്രത, ആക്രമണം–സഹകരണം തുടങ്ങിയ ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളെ ബാഹ്യമായ പ്രതിസന്ധികളായി മാറുന്നതിനുമുമ്പ് മനസ്സിനുള്ളിൽത്തന്നെ നിയന്ത്രിക്കാനും കഴിയും.

ബോധം ജീവികൾക്ക് അബോധാവസ്ഥയിലുള്ള ജീവികൾക്ക് സാധ്യമല്ലാത്ത ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള പെരുമാറ്റപരമായ കാര്യക്ഷമതയും നൽകുന്നു. പഠനം, ഓർമ്മ, സ്വയംതിരുത്തൽ, പ്രതീകാത്മക യുക്തിചിന്ത എന്നിവയിലൂടെ ബോധമുള്ള ജീവികൾ തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമവും അനുകൂലനശേഷിയുള്ളതുമാക്കി മാറ്റുന്നു. ദീർഘകാല തന്ത്രങ്ങൾ മാറ്റാനും ശീലങ്ങൾ തിരുത്താനും പരിസ്ഥിതിയുമായും മറ്റുള്ളവരുമായും ഉള്ള ബന്ധങ്ങൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും അവയ്ക്ക് കഴിയും. ഈ കാര്യക്ഷമത കേവലം യാന്ത്രികമായ ഒന്നല്ല. സർഗാത്മകവും അന്വേഷണാത്മകവും അനുകൂലനാത്മകവുമായ പ്രക്രിയയാണത്. അതിലൂടെ കർക്കശമായ സഹജപ്രവണതകളുടെ പരിമിതികളെ അതിജീവിക്കാൻ ജീവികൾക്ക് കഴിയുന്നു.

ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, ഉടനടിയുള്ള ഇന്ദ്രിയപ്രേരണകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് സംഘടിതാവസ്ഥയുടെ തുടർച്ച വ്യാപിപ്പിക്കാൻ ബോധത്തിന് കഴിയും. അബോധാവസ്ഥയിലുള്ള ജീവികൾ വർത്തമാനകാല സാഹചര്യങ്ങളുമായി കൂടുതൽ അടുത്ത് ബന്ധിതരായിരിക്കുമ്പോൾ, ബോധമുള്ള ജീവികൾക്ക് കാലത്തിലും സ്ഥലത്തിലും സ്വത്വവും ലക്ഷ്യങ്ങളും അർഥങ്ങളും നിലനിർത്താൻ കഴിയും. തൽക്ഷണ സംതൃപ്തി മാറ്റിവെക്കാനും ദീർഘകാല ഭാവിക്കുവേണ്ടി പദ്ധതിയിടാനും തുടർച്ചയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിലനിർത്താനും സ്ഥിരതയുള്ള സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താനും അവർക്ക് സാധിക്കുന്നു. ഈ വിപുലമായ കാലബോധമാണ് സങ്കീർണ്ണമായ സമൂഹങ്ങൾക്കും സംസ്കാരങ്ങൾക്കും സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും ധാർമിക വ്യവസ്ഥകൾക്കും അടിത്തറയാകുന്നത്.

ഈ വീക്ഷണത്തിൽ ബോധത്തെ വിഘടനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു പരിണാമ തന്ത്രമായി മനസ്സിലാക്കാം. വിഘടനം ജൈവിക വ്യവസ്ഥകളിലേക്ക് നിരന്തരം അനിശ്ചിതത്വവും പുതുമയും തടസ്സങ്ങളും കൊണ്ടുവരുന്നു. ദീർഘവീക്ഷണം, ആസൂത്രണം, സർഗാത്മകത, പ്രതീകാത്മക ഏകീകരണം എന്നിവയിലൂടെ ബോധം ഇതിനെ നേരിടുന്നു. ബാഹ്യസമ്മർദങ്ങളെ പരിശോധിക്കാനും മനസ്സിലാക്കാനും പരിഹരിക്കാനും കഴിയുന്ന ആന്തരിക പ്രതിനിധാനങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ ജീവിയെ അരാജകത്വത്തിൽനിന്ന് സംരക്ഷിക്കാൻ അത് സഹായിക്കുന്നു.

അതിനാൽ പരിണാമത്തിന്റെ യാദൃച്ഛികമായ ഉപോൽപ്പന്നമല്ല ബോധം. സ്ഥിരതയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സംഘർഷത്തിന് പരിണാമം കണ്ടെത്തിയ ഏറ്റവും ശക്തമായ വൈരുധ്യാത്മക പ്രതികരണങ്ങളിൽ ഒന്നാണത്. ബോധത്തിലൂടെ സങ്കീർണ്ണതയെ അഭിമുഖീകരിക്കാനും നിയന്ത്രിക്കാനും ദ്രവ്യം അഭൂതപൂർവമായ കഴിവ് കൈവരിക്കുന്നു. വൈരുധ്യങ്ങളുടെ സംഘർഷത്തെ പരിണാമത്തിന്റെ പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്കുള്ള ഊർജമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ അതിന് കഴിയുന്നു.

ദ്രവ്യത്തിന്റെ പരിണാമത്തിലെ മറ്റൊരു മഹത്തായ ക്വാണ്ടം കുതിച്ചുചാട്ടമാണ് സമൂഹത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം. വ്യക്തിഗത ജീവികളുടെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് ബോധം വ്യാപിക്കുകയും കൂട്ടായ ഘടനകളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഘട്ടമാണിത്. നാഡീശൃംഖലകൾ വ്യക്തിഗത കോശങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിച്ച് ഏകീകൃതമായ വൈജ്ഞാനിക വ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ, സാമൂഹിക ഘടനകൾ വ്യക്തിഗത മനസ്സുകളെ ബന്ധിപ്പിച്ച് പൊതുവായ അർഥത്തിന്റെയും സഹകരണത്തിന്റെയും ചരിത്രവികാസത്തിന്റെയും മണ്ഡലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സമൂഹം മനുഷ്യരുടെ ഒരു കൂട്ടം മാത്രമല്ല. വ്യക്തിനിഷ്ഠമായ ബോധങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധിതമായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ഒരു വ്യക്തിക്കും ഒറ്റയ്ക്ക് കൈവരിക്കാൻ കഴിയാത്ത പുതിയ തലത്തിലുള്ള ഏകീകരണവും കാരണപരമായ സ്വാധീനവും സംഘടനയും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഉദ്ഭവമേഖലയാണത്.

കുടുംബങ്ങൾ, കുലങ്ങൾ, ഗോത്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ രൂപീകരണത്തിലാണ് സമൂഹത്തിന്റെ പ്രാഥമികഘടന ആരംഭിക്കുന്നത്. പൊതുവായ സ്വത്വബോധത്തിന്റെയും പരസ്പരസംരക്ഷണത്തിന്റെയും തലമുറകളിലൂടെ അറിവ് കൈമാറുന്നതിന്റെയും അടിസ്ഥാനകേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു ഈ ആദ്യകാല സാമൂഹികഘടകങ്ങൾ. അവയ്ക്കുള്ളിലാണ് ആദ്യകാല സാമൂഹികനിയമങ്ങളും വിലക്കുകളും പ്രതീകാത്മക ആചാരങ്ങളും രൂപംകൊണ്ടത്. പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കാനും ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ വിഭജിക്കാനും പ്രശ്നങ്ങൾ കൂട്ടായി പരിഹരിക്കാനും ഇവ മനുഷ്യരെ സഹായിച്ചു. ജൈവികമായ രക്തബന്ധങ്ങളെ സാംസ്കാരികമായ സംഘടിതാവസ്ഥയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്ത ഈ ഘടകങ്ങളാണ് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹികസംഘടനകൾക്ക് അടിത്തറയിട്ടത്.

ഈ അടിസ്ഥാനങ്ങളിൽനിന്നാണ് പ്രഭുത്വവ്യവസ്ഥകളും രാഷ്ട്രങ്ങളും സാമ്രാജ്യങ്ങളും പോലുള്ള കൂടുതൽ വിപുലവും ശ്രേണീകൃതവുമായ സാമൂഹികരൂപങ്ങൾ വളർന്നുവന്നത്. ഇവിടെ സാമൂഹിക ഏകീകരണം കേവലം രക്തബന്ധങ്ങളിലൂടെ മാത്രമല്ല, സംഘടിതമായ അധികാരവ്യവസ്ഥകളിലൂടെയും നിയമസംഹിതകളിലൂടെയും ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ട സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങളിലൂടെയും കൈവരിക്കപ്പെട്ടു. ചെറിയ ബന്ധുസമൂഹങ്ങൾക്കപ്പുറം വലിയ തോതിൽ മനുഷ്യശക്തിയെ ഏകോപിപ്പിക്കാൻ ഈ രാഷ്ട്രീയഘടനകൾക്ക് കഴിഞ്ഞു. അതിലൂടെ വമ്പിച്ച വാസ്തുനിർമിതികൾ, പ്രദേശാന്തര വ്യാപാരശൃംഖലകൾ, തൊഴിൽവിഭജന സംവിധാനങ്ങൾ, വിപുലമായ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ രൂപംകൊണ്ടു. അധികാരം സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. വ്യത്യസ്ത ജനവിഭാഗങ്ങളെ പൊതുവായ ആശയവ്യവസ്ഥകളിലൂടെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന പ്രതീകങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, പുരാണകഥകൾ എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ കൂട്ടായ ബോധം പ്രകടമാകാൻ തുടങ്ങി.

വ്യാവസായിക സമൂഹത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തോടെ അടുത്ത പ്രധാന പരിവർത്തനം സംഭവിച്ചു. സാങ്കേതിക കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ, നഗരവൽക്കരണം, യന്ത്രവൽക്കരിച്ച ഉൽപ്പാദനം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സാമൂഹികഘടനയാണിത്. യന്ത്രങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങൾ, ഉദ്യോഗസ്ഥ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയിലേക്ക് മനുഷ്യന്റെ വൈജ്ഞാനികശേഷികൾ ബാഹ്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിലൂടെ ദേശീയതലത്തിലും പിന്നീട് ആഗോളതലത്തിലും മനുഷ്യസഹകരണം വിപുലീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. തൊഴിലും മൂലധനവും, പാരമ്പര്യവും ആധുനികതയും, വ്യക്തിത്വവും അനുരൂപീകരണവും തമ്മിലുള്ള സാമൂഹിക വൈരുധ്യങ്ങൾ ഈ ഘട്ടത്തിൽ പുതിയ രൂപങ്ങൾ കൈവരിച്ചു. കൂടുതൽ സാമൂഹികപരിണാമത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്ന ശക്തമായ പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളും ഇതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഗ്രഹതല സമൂഹത്തിന്റെ ഉദ്ഭവപ്രക്രിയയാണ് നടക്കുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകൾ, ആശയവിനിമയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, കൃത്രിമബുദ്ധി, ആഗോള വിജ്ഞാനവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ബോധം വ്യാപകമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ആശയങ്ങളും തീരുമാനങ്ങളും പ്രതിസന്ധികളും അഭൂതപൂർവമായ വേഗത്തിൽ ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾക്കപ്പുറം വ്യാപിക്കുന്ന പരസ്പരബന്ധിതമായ വിവര-പ്രവർത്തനമണ്ഡലമായി ഭൂമി മാറുന്നു. സംസ്കാരം, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, ശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിതമായ ഒരൊറ്റ ഗ്രഹതല വ്യവസ്ഥയിൽ ഉൾച്ചേർക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഈ ഏകീകരണം പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളാലും സംഘർഷങ്ങളാലും നിറഞ്ഞതാണ്.

ഗോത്രം, രാഷ്ട്രം, വ്യാവസായിക രാജ്യം, ഗ്രഹതല ശൃംഖല എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ സാമൂഹികതലങ്ങളിലും സ്ഥാപനങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, മൂല്യങ്ങൾ, സാമൂഹികപങ്കുകൾ, പ്രതീകങ്ങൾ, പൊതുവായ ചരിത്രവിവരണങ്ങൾ, കൂട്ടായ ഓർമ്മകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുകയും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് സമൂഹം മനുഷ്യന്റെ വിപുലമായ ഊർജത്തെ സംഘടിതവും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുമായ രൂപങ്ങളിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നത്. വ്യക്തിഗത മസ്തിഷ്കത്തിലെ നാഡീശൃംഖലകൾ ചെയ്യുന്നതുപോലെയാണ് ഈ സാമൂഹികഘടനകൾ സമൂഹത്തിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വ്യത്യസ്ത കഴിവുകളെയും ഉദ്ദേശ്യങ്ങളെയും അനുഭവങ്ങളെയും ഏകോപിതമായ പെരുമാറ്റം, ഉൽപ്പാദനം, സഹകരണം, അർഥനിർമാണം എന്നിവയുടെ മാതൃകകളിലേക്ക് അവ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ഈ കൂട്ടായ ഏകീകരണത്തിലൂടെ സമൂഹം ബോധത്തിന്റെ തന്നെ ബാഹ്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിപുലീകരണമായി മാറുന്നു. സ്വന്തം ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും പരിണമിക്കാനും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന വ്യക്തിഗത മനസ്സുകൾക്കപ്പുറമുള്ള ഒരു കൂട്ടായ മനഃമണ്ഡലമാണത്. ഓരോ സാമൂഹികതലവും ചില വൈരുധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കുകയും പുതിയവ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ മണ്ഡലത്തിലാണ് മനുഷ്യരാശിയുടെ ചരിത്രവികാസം നടക്കുന്നത്.

ഈ രീതിയിൽ സമൂഹത്തിന്റെ പരിണാമം ദ്രവ്യത്തിന്റെ പരിണാമത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ തലവും മുൻതലങ്ങളിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനൊപ്പം തുടർന്നുള്ള പരിവർത്തനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്ന പുതിയ സംഘർഷങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് ബോധം വ്യാപിക്കുകയും ചരിത്രത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ഭൂമിയുടെ ഭാവിയെയും രൂപപ്പെടുത്താൻ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വേദിയാണ് സമൂഹം.

ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളും സാമൂഹിക വിപ്ലവങ്ങളും

സമൂഹത്തിനുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ വൈരുധ്യങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന വൈരുധ്യാത്മക ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായിട്ടാണ് മനുഷ്യചരിത്രം വികസിക്കുന്നത്. സുഗമവും രേഖീയവുമായ പുരോഗതിയല്ല ചരിത്രം. സ്ഥിരത, പ്രതിസന്ധി, വിച്ഛേദം, പുനഃസംഘടന എന്നീ ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് അത് മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദം പരമ്പരാഗതമായി സാമ്പത്തികവും വർഗപരവുമായ ചട്ടക്കൂടുകളിൽ വിശദീകരിച്ചിട്ടുള്ള ചലനങ്ങളെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ കൂടുതൽ വിശാലമായി മനസ്സിലാക്കാം. ഭൗതിക പരിണാമത്തിന്റെ എല്ലാ ക്വാണ്ടം തലങ്ങളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംയോജന-വിഘടന ശക്തികളുടെ സാമൂഹിക പ്രകടനങ്ങളായിട്ടാണ് അവയെ കാണാൻ കഴിയുന്നത്.

ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യമാണ് ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്. മനുഷ്യസമൂഹങ്ങൾ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളും ഉപകരണങ്ങളും തൊഴിൽസംഘടനാരീതികളും വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഈ ഉൽപ്പാദനശക്തികൾ ക്രമേണ അവയെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന പഴയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ പരിധികളെ അതിജീവിക്കുന്നു. സാമ്പത്തികവും നിയമപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ നിലവിലുള്ള ഘടനകൾ വികസിച്ചുവരുന്ന ഉൽപ്പാദനശക്തികളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്തവിധം കർക്കശമാകുമ്പോൾ സമൂഹത്തിലുടനീളം സംഘർഷം അടിഞ്ഞുകൂടുന്നു. ഉൽപ്പാദനശേഷിയും സാമൂഹികസംഘടനയും തമ്മിലുള്ള ഈ പൊരുത്തക്കേട് പരിവർത്തനത്തിനുള്ള സമ്മർദം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പുതിയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും സംഘടനാരീതികളും രൂപപ്പെടുത്തേണ്ട സാഹചര്യം ഇതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു.

വർഗങ്ങളും ഭരണഘടനകളും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യവും ഇതോടൊപ്പം വികസിക്കുന്നു. സമൂഹങ്ങൾ വളരുന്നതിനനുസരിച്ച് സമ്പത്തും അധികാരവും പ്രത്യേക വിഭാഗങ്ങളിലോ സ്ഥാപനങ്ങളിലോ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുള്ള പ്രവണത ശക്തിപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ സാമൂഹിക ശ്രേണീകരണവും ആധിപത്യവും രൂപംകൊള്ളുന്നു. രാജവാഴ്ചകൾ, പ്രഭുവർഗങ്ങൾ, ഉദ്യോഗസ്ഥ ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ, മുതലാളിത്ത വരേണ്യവിഭാഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഭരണഘടനകൾ സ്വന്തം താൽപര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സാമൂഹിക ഏകീകരണം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അതേസമയം, കീഴാളവർഗങ്ങളുടെ ഭൗതികജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾ മാറ്റത്തിനായുള്ള ആവശ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സംഘർഷം സാമൂഹിക സമരം, പരിഷ്കരണം, കലാപം, ഒടുവിൽ വ്യവസ്ഥാപരമായ പരിവർത്തനം എന്നിവയ്ക്ക് ശക്തമായ ചാലകശക്തിയായി മാറുന്നു.

സംയോജനവും വിമോചനവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യവും അടിസ്ഥാനപരമാണ്. ഓരോ സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയും നിയമങ്ങൾ, പാരമ്പര്യങ്ങൾ, ആശയപരമായ വിവരണങ്ങൾ, സാമൂഹിക മാനദണ്ഡങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ സ്വന്തം ഏകീകരണം ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഇവ സാമൂഹികക്രമം നിലനിർത്തുന്നുവെങ്കിലും വ്യക്തികളുടെയും കൂട്ടായ്മകളുടെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മറുവശത്ത്, മനുഷ്യർ അടിച്ചമർത്തുന്ന ഘടനകളിൽനിന്നുള്ള വിമോചനം തേടുകയും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം വികസിപ്പിക്കുകയും നിയന്ത്രണാത്മകമായ മാനദണ്ഡങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. വിമോചനത്തിനായുള്ള ഈ ആഗ്രഹം ഒരു സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയുടെ സംയോജക സംവിധാനങ്ങളെ മറികടക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഘട്ടപരിവർത്തനം അനിവാര്യമായി മാറുന്നു.

ദൗർലഭ്യവും സമൃദ്ധിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യവും ചരിത്രത്തെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിക്കുന്നു. പരിമിതമായ വിഭവങ്ങൾ, പരിമിതമായ ഉൽപ്പാദനം, പരിമിതമായ അവസരങ്ങൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ചരിത്രത്തിലെ പല സാമൂഹികവ്യവസ്ഥകളും രൂപപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ സാങ്കേതിക പുരോഗതി സമൃദ്ധമായ ഉൽപ്പാദനത്തിനുള്ള സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ദൗർലഭ്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിയന്ത്രണം നിലനിർത്തുന്ന പഴയ ഘടനകൾ കാലഹരണപ്പെടുന്നു. എല്ലാവരുടെയും ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കാൻ ആവശ്യമായ ഭൗതികശേഷി വികസിച്ചുവരുമ്പോൾ അസമത്വത്തിലും ഒഴിവാക്കലിലും അധിഷ്ഠിതമായ സാമൂഹികസംവിധാനങ്ങളുമായുള്ള വൈരുധ്യം ശക്തിപ്പെടുന്നു. സമ്പത്തിന്റെ പുനർവിതരണം, പുതിയ സാമ്പത്തികരൂപങ്ങൾ, പുതിയ സാമൂഹികകരാറുകൾ എന്നിവയ്ക്കായുള്ള വ്യാപകമായ ആവശ്യങ്ങൾ ഈ സംഘർഷങ്ങളിൽനിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്നു.

ഈ വൈരുധ്യങ്ങൾ നിർണായകമായ ഘട്ടത്തിലെത്തുമ്പോൾ സമൂഹങ്ങൾ വിപ്ലവങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. നിലവിലുള്ള സാമൂഹികക്രമത്തിന്റെ സംയോജിതാവസ്ഥയെ തകർക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള വിഘടനഘട്ടങ്ങളാണവ. വിപ്ലവങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളെയും മാനദണ്ഡങ്ങളെയും ശിഥിലീകരിക്കുകയും ഭരണഘടനകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും പുതിയ സാധ്യതകൾ നിറഞ്ഞ പ്രക്ഷുബ്ധമായ ഒരു സാമൂഹികമണ്ഡലം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിഘടനം കേവലം നാശമല്ല. പുനഃസംഘടനയ്ക്കുള്ള അനിവാര്യമായ മുന്നുപാധിയാണത്. ഈ സംഘർഷഭരിതമായ ഇടവേളയിൽനിന്ന് പുതിയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും പുതിയ വർഗഘടനകളും പുതിയ സ്ഥാപനങ്ങളും പുതിയ സാമൂഹികവിവരണങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ കിടന്നിരുന്ന വൈരുധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിൽ സമന്വയിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് ഈ പ്രക്രിയ.

അതിനാൽ സമൂഹത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം തലത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന വൈരുധ്യാത്മക ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളായിട്ടാണ് വിപ്ലവങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. സ്ഥാപിതമായ സംയോജനഘടനകളെ വിഘടനശക്തികൾ മറികടക്കുമ്പോൾ സാമൂഹികമണ്ഡലം കൂടുതൽ വിപുലവും അനുകൂലനശേഷിയുള്ളതും സംഘടിതവുമായ രൂപത്തിൽ വീണ്ടും ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു. സുഗമമായ പരിണാമത്തിലൂടെയല്ല, ഓരോ വൈരുധ്യത്തിന്റെയും പരിഹാരം പുതിയതും കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതുമായ വൈരുധ്യങ്ങൾക്ക് അടിത്തറയാകുന്ന സർപ്പിള കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് മനുഷ്യചരിത്രം മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്.

സങ്കീർണ്ണതയുടെ തുടർച്ചയായ ഉയർന്ന തലങ്ങളിലൂടെ പരിണമിക്കുമ്പോൾ സമൂഹം അസാധാരണമായ ഒരു കഴിവ് ആർജിക്കുന്നു: പ്രതിഫലനാത്മകത. ബാഹ്യസമ്മർദങ്ങളോട് അനുകൂലിക്കുക മാത്രമല്ല, സ്വന്തം ഘടനകളെയും വൈരുധ്യങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും വിശകലനം ചെയ്യാനും ഉള്ളിൽനിന്നുതന്നെ പരിവർത്തനം ചെയ്യാനും മനുഷ്യസമൂഹത്തിന് കഴിയുന്നു. ഈ സ്വയംബോധം ഒരു പ്രത്യേക മേഖലയിലേക്ക് മാത്രം പരിമിതപ്പെടുന്നില്ല. ശാസ്ത്രം, കല, തത്ത്വചിന്ത, സാങ്കേതികവിദ്യ, രാഷ്ട്രീയസമരം തുടങ്ങിയ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വിവിധ രൂപങ്ങളിലൂടെ അത് വികസിക്കുന്നു. സമൂഹത്തിന്റെ സ്വന്തം വൈരുധ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാനും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുമുള്ള ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇവ ഓരോന്നും പങ്കുവഹിക്കുന്നു.

സമൂഹത്തിന്റെ വൈജ്ഞാനിക ഉപകരണമായിട്ടാണ് ശാസ്ത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വ്യവസ്ഥാപിതമായ നിരീക്ഷണം, പരീക്ഷണം, സിദ്ധാന്തനിർമാണം എന്നിവയിലൂടെ പ്രകൃതിയുടെയും സാമൂഹികജീവിതത്തിന്റെയും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഘടനകളെ കണ്ടെത്താനും ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും പുതിയ സംഘടനാസാധ്യതകൾ സങ്കൽപ്പിക്കാനും മനുഷ്യരാശിക്ക് ശാസ്ത്രം അവസരം നൽകുന്നു. ലോകത്തെക്കുറിച്ചും സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചും കൂടുതൽ വ്യക്തതയോടെയും കൃത്യതയോടെയും സമൂഹം ചിന്തിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് ശാസ്ത്രം.

കല വ്യത്യസ്തമായിരുന്നാലും അത്രതന്നെ നിർണായകമായ പങ്കാണ് വഹിക്കുന്നത്. സാമൂഹിക സ്വയംബോധത്തിന്റെ ആവിഷ്കാരപരവും ഭാവനാത്മകവുമായ മണ്ഡലമാണ് കല. ശാസ്ത്രീയമോ രാഷ്ട്രീയമോ ആയ വിശകലനങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും ദൃശ്യമാകാത്ത വികാരങ്ങൾ, ആശങ്കകൾ, അഭിലാഷങ്ങൾ, വൈരുധ്യങ്ങൾ എന്നിവയെ കല സമൂഹത്തിന്റെ പുറംലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. കൂട്ടായ മനഃസ്ഥിതിയുടെ പ്രതിഫലനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന കലാസൃഷ്ടികൾ, ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഏകീകരണത്തിലൂടെ പരിഹരിക്കപ്പെടേണ്ട സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

മനുഷ്യജീവിതത്തെ ഘടിപ്പിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനതത്ത്വങ്ങളെയും അർഥങ്ങളെയും വൈരുധ്യങ്ങളെയും ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് തത്ത്വചിന്ത സാമൂഹിക പ്രതിഫലനാത്മകതയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുന്നു. സമൂഹം എന്താണ്, അത് എന്തായിത്തീരേണ്ടതുണ്ട്, സ്വാതന്ത്ര്യം, നീതി, സത്യം, മൂല്യം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളെ എങ്ങനെയാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ തത്ത്വചിന്ത ഉയർത്തുന്നു. സമൂഹം സ്വന്തം ചരിത്രഗതിയെ വ്യാഖ്യാനിക്കാനും വികസനദിശ പുനർനിർണയിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ആശയചട്ടക്കൂടുകൾ തത്ത്വചിന്ത നൽകുന്നു.

കൂട്ടായ ബുദ്ധിശക്തിയുടെ ഭൗതിക വിപുലീകരണമായിട്ടാണ് സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അറിവിനെ ഉപകരണങ്ങൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, ശൃംഖലകൾ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയിലേക്ക് ബാഹ്യവൽക്കരിക്കുന്നതിലൂടെ സമൂഹം സ്വന്തം ഉൽപ്പാദനരീതികളെയും ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങളെയും ഏകോപനരീതികളെയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യ ബാഹ്യലോകത്തെ മാറ്റുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്. ആവർത്തനാത്മകമായ പ്രക്രിയയിലൂടെ സാമൂഹികക്രമത്തെയും പുനർരൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അധികാരബന്ധങ്ങൾ, കഴിവുകൾ, മനുഷ്യസ്വത്വം എന്നിവയെപ്പോലും അത് മാറ്റുന്നു. സംയോജനത്തെയും വിഘടനത്തെയും ഒരുപോലെ ശക്തിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പുതിയ സാധ്യതകളും പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

വൈരുധ്യങ്ങൾ വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുകയും അവയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യത്യസ്ത നിലപാടുകൾ ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്യുന്ന മേഖലയാണ് രാഷ്ട്രീയസമരം. വ്യത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളുടെ താൽപര്യങ്ങളും മൂല്യങ്ങളും ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകളും ഇവിടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അധികാരഘടനകളെ പുനഃപരിശോധിക്കാനും വിഭവങ്ങൾ പുനർവിതരണം ചെയ്യാനും സാമൂഹികകരാർ പുനർനിർവചിക്കാനും സമൂഹം ശ്രമിക്കുന്ന പ്രക്ഷുബ്ധമായ വേദിയാണ് രാഷ്ട്രീയം. രാഷ്ട്രീയസമരത്തിലൂടെയാണ് സമൂഹം സ്വന്തം സംഘടിതാവസ്ഥയുടെ പരിധികളെ പരിശോധിക്കുകയും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നത്.

ഈ മേഖലകളെല്ലാം ചേർന്നാണ് സമൂഹം സ്വന്തം ഘടനയെയും ചരിത്രത്തെയും വെല്ലുവിളികളെയും സാധ്യതകളെയും മനസ്സിലാക്കുന്ന ബഹുതല ഫീഡ്ബാക്ക് സംവിധാനം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിലുപരി, സ്വന്തം വൈരുധ്യങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗങ്ങളും ഈ മേഖലകൾ നൽകുന്നു. പ്രതിഫലനാത്മകമായ തിരിച്ചറിവ് തിരുത്തൽ നടപടികൾക്കും പുതുമകൾക്കും പരിഷ്കരണങ്ങൾക്കും വിപ്ലവങ്ങൾക്കും പുതിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും സംവിധാനങ്ങളുടെയും സൃഷ്ടിക്കും വഴിയൊരുക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സ്വന്തം പരിണാമത്തിന്റെ ഗതി ബോധപൂർവം രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന സ്വയംബോധമുള്ള ഒരു പരിണാമവ്യവസ്ഥയായി സമൂഹം മാറുന്നു. ഈ പ്രതിഫലനാത്മക ചലനാത്മകതയിലൂടെ മനുഷ്യരാശി സ്വന്തം ഭാവിയുടെ വൈരുധ്യാത്മക വികാസത്തിൽ നേരിട്ട് പങ്കാളിയാകുന്നു.

ലളിതത്തിൽനിന്ന് സങ്കീർണ്ണതയിലേക്ക് പടിപടിയായി ഉയരുന്ന ഒരു നേർരേഖയായിട്ടാണ് പരിണാമത്തെ പലപ്പോഴും ചിത്രീകരിക്കാറുള്ളത്. എന്നാൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ യഥാർഥ വികാസപ്രക്രിയയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ഈ രേഖീയ മാതൃക പര്യാപ്തമല്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ പരിണാമം അടിസ്ഥാനപരമായി രേഖീയമല്ല; സർപ്പിളാകൃതിയിലുള്ളതാണ്. മുൻകാല തലങ്ങളെ നിലനിർത്തുകയും അസ്ഥിരതയിലൂടെയും പുതുമകളിലൂടെയും അവയുടെ പരിമിതികളെ അതിജീവിക്കുകയും പിന്നീട് അവയെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിൽ വീണ്ടും ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന വൈരുധ്യാത്മക ചലനമാണ് സർപ്പിളരൂപം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ എല്ലാ ക്വാണ്ടം തലങ്ങളിലും ഈ മാതൃക ആവർത്തിക്കുന്നു. പരിവർത്തനത്തിനുള്ളിലെ തുടർച്ചയാണ് ഇതിലൂടെ പരിണാമത്തിന് സവിശേഷമായ താളം നൽകുന്നത്.

ഈ സർപ്പിള ചലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകം മുൻകാല തലങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്നതാണ്. ഓരോ പുതിയ സങ്കീർണ്ണതാതലവും അതിനു മുമ്പുള്ള ഘടനകളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച്, അവയെ സ്വന്തം ഘടനയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. തന്മാത്രകളിലും കോശങ്ങളിലും ജീവികളിലും പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളിലും ആറ്റങ്ങൾ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ നിലനിർത്തൽ പരിണാമകാലത്തിലുടനീളം തുടർച്ചയും സ്വത്വവും ഘടനാപരമായ ഏകീകരണവും ഉറപ്പാക്കുന്നു.

എന്നാൽ നിലനിർത്തൽ മാത്രംകൊണ്ട് പരിണാമം മുന്നോട്ടുപോകില്ല. വിഘടനശക്തികളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ തലങ്ങളിലേക്കുള്ള അതിജീവനവും അതിന് ആവശ്യമാണ്. ഊർജപരവും പരിസ്ഥിതിപരവും വൈജ്ഞാനികവും സാമൂഹികവുമായ വൈരുധ്യങ്ങൾ നിലവിലുള്ള ഘടനകളിൽ അടിഞ്ഞുകൂടുമ്പോൾ അവ പഴയ സംഘടിതാവസ്ഥയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും കൂടുതൽ ഉയർന്ന ക്രമീകരണങ്ങളിലേക്ക് വ്യവസ്ഥകളെ നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ അതിജീവനം നാശമല്ല; പരിവർത്തനമാണ്. പഴയ രൂപങ്ങൾ പുതിയ ഘടനകളുടെ ഉപഘടകങ്ങളായി നിലനിൽക്കുകയും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ സമഗ്രതയുടെ പുതിയ സംഘടിതാവസ്ഥയ്ക്ക് സംഭാവന നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

സർപ്പിള ചലനത്തിന്റെ മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടം ഉയർന്ന തലങ്ങളിൽ പഴയ മാതൃകകളുടെ നിരന്തരമായ ആവർത്തനമാണ്. മുൻകാല രൂപങ്ങളെക്കാൾ വികസിതവും സമ്പന്നവുമായ രൂപങ്ങളിൽ അവ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഒരു തലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഉപാപചയം, ഓർമ്മ, സഹകരണം, സംഘർഷം തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകൾ കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലങ്ങളിൽ പുതിയ അർഥത്തോടെയും പ്രവർത്തനത്തോടെയും ആവർത്തിക്കുന്നു. ഭൂതകാലത്തിലെ പരിഹാരങ്ങളെ ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളിലേക്ക് ഉൾച്ചേർക്കുകയും ചരിത്രത്തെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പുതുമകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രീതിയാണ് ഈ സർപ്പിളചലനം.

യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഈ മാതൃക വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാം. ആറ്റങ്ങൾ കോശങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുകയും ജീവന്റെ രാസപരമായ അടിത്തറ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. കോശങ്ങൾ ജീവികൾക്കുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുകയും സങ്കീർണ്ണമായ ബഹുകോശവ്യവസ്ഥകളിലെ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനഘടകങ്ങളായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ജീവികൾ പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളിൽ ഉൾച്ചേർന്ന് പരസ്പരാശ്രിതത്വത്തിന്റെയും സഹപരിണാമത്തിന്റെയും വിപുലമായ ശൃംഖലകളിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു. വ്യക്തിഗത മനസ്സുകൾ സമൂഹങ്ങളിൽ ഉൾച്ചേർന്ന് അവയുടെ കഴിവുകളെ കൂട്ടായ ഘടനകളിലേക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കും സാംസ്കാരികമണ്ഡലങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.

ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും പുതിയ തലം പഴയതിനെ പൂർണമായി മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, മുൻകാല രൂപങ്ങളെ കൂടുതൽ വിശാലവും സമ്പന്നവുമായ സംഘടനാമാതൃകകളിൽ പുനഃസന്ദർഭീകരിച്ച് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നു. പരിണാമത്തിന്റെ സർപ്പിളരൂപം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യാത്മക യുക്തിയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. സ്ഥിരത പരിവർത്തനത്തിന് അടിത്തറയാകുന്നു; പരിവർത്തനം സ്ഥിരതയെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുന്നു; ഓരോ പുതിയ സമന്വയവും അടുത്ത വൈരുധ്യചക്രത്തിനും അതിന്റെ പരിഹാരത്തിനും അടിത്തറയാകുന്നു. ഏറ്റവും ചെറിയ ക്വാണ്ടം ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾ മുതൽ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ പ്രകടനങ്ങൾ വരെയുള്ള ഭൗതിക പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സവിശേഷതയാണ് ഈ സർപ്പിളമായ ഉയർച്ച.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വീക്ഷണത്തിൽ സർപ്പിളം കേവലം ഒരു ജ്യാമിതീയ രൂപമോ ജൈവശാസ്ത്രപരമായ കൗതുകമോ അല്ല. യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സാർവത്രികമായ പ്രാഥമിക കോഡിന്റെ ഭൗതിക പ്രകടനമാണത്. ദ്രവ്യം അസ്തിത്വത്തിന്റെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും പരിണമിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും സ്വന്തം പരിമിതികളെ അതിജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അടിസ്ഥാന മാതൃകയാണിത്. ആറ്റങ്ങളുടെയും ഗാലക്സികളുടെയും സ്വഭാവത്തെയും സ്പീഷീസുകളുടെയും സമൂഹങ്ങളുടെയും പരിണാമത്തെയും ബോധത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും വികാസത്തെയും ഈ കോഡ് നിയന്ത്രിക്കുന്നു. നിരന്തരം ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോഴും ക്രമേണ ഉയർന്ന തലങ്ങളിലേക്ക് വികസിക്കുന്ന അഞ്ച് ഘട്ടങ്ങളുള്ള വൈരുധ്യാത്മക താളത്തിലാണ് ഇതിന്റെ സാരം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. സർപ്പിളത്തിന്റെ ഓരോ ചുറ്റിലും കൂടുതൽ ഉയർന്ന സങ്കീർണ്ണതയും സംഘടിതാവസ്ഥയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ കോഡിന്റെ ആദ്യഘട്ടം വൈരുധ്യമാണ്. ചലനത്തിന് തുടക്കം കുറിക്കുന്ന പ്രാഥമിക പ്രേരകശക്തിയാണത്. ക്വാണ്ടം ശൂന്യതയിലോ തന്മാത്രാപ്രവർത്തന പാതയിലോ പരിസ്ഥിതിയിലെ ആവാസമേഖലയിലോ സാമൂഹികഘടനയിലോ ആകട്ടെ, വൈരുധ്യങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും വ്യവസ്ഥകളെ ചലനാത്മകമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വൈരുധ്യം ഒരു ന്യൂനതയല്ല; സൃഷ്ടിപരമായ ശക്തിയാണ്. നിശ്ചലാവസ്ഥയിൽനിന്ന് ദ്രവ്യത്തെ പുറത്തുകൊണ്ടുവന്ന് പരിണാമത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ആന്തരിക സംഘർഷമാണത്.

രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടം സമ്മർദമാണ്. വൈരുധ്യങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുകയും വ്യവസ്ഥയുടെ പരിധികളെ വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഘട്ടമാണിത്. സമ്മർദങ്ങൾ ഒരു വ്യവസ്ഥയെ നിലവിലുള്ള സൗകര്യപ്രദമായ പരിധിക്കപ്പുറത്തേക്ക് നയിക്കുകയും പ്രതികരണങ്ങൾക്കുള്ള സാധ്യതകൾ വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൗതികവ്യവസ്ഥകളിൽ ഇത് ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളായും ജൈവികവ്യവസ്ഥകളിൽ ജനസംഖ്യകൾക്കുമേലുള്ള സമ്മർദങ്ങളായും മനുഷ്യസമൂഹങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പരിമിതികൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന പ്രതിസന്ധികളായും പ്രകടമാകുന്നു. ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനത്തിന് പുതിയ വഴികൾ തുറന്നുകൊണ്ട് വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അളവുകൾ വർധിപ്പിക്കുകയാണ് സമ്മർദം ചെയ്യുന്നത്.

മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടം പുനഃസംഘടനയാണ്. അടിഞ്ഞുകൂടിയ സമ്മർദങ്ങൾക്ക് പ്രതികരണമായി വ്യവസ്ഥ സ്വയം പുനഃക്രമീകരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്ന ഘട്ടമാണിത്. മ്യൂട്ടേഷൻ, അനുകൂലനം, പുതുമ, പുതിയ നാഡീപാതകൾ, ശാസ്ത്രീയ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ, വിപ്ലവകരമായ സാമൂഹികമാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ ഘട്ടത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളാണ്. പുനഃസംഘടന ക്രമരഹിതമായി സംഭവിക്കുന്നതല്ല. പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച ഘടനകളും അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന സമ്മർദങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് അത് രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനക്ഷമതയിൽ വൈരുധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്ന പുതിയ ഘടനകളാണ് ഇതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്.

നാലാമത്തെ ഘട്ടം ഉദ്ഭവമാണ്. പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഘടകങ്ങൾ പുതിയൊരു സംഘടിതാവസ്ഥയായി സ്ഥിരപ്പെടുന്ന ഘട്ടമാണിത്. ആറ്റങ്ങൾ തന്മാത്രകളാകുന്നു; കലകൾ അവയവങ്ങളാകുന്നു; വ്യക്തികൾ സമൂഹങ്ങളാകുന്നു; ആശയങ്ങൾ പുതിയ ചിന്താപദ്ധതികളാകുന്നു. മുമ്പ് ഘടകങ്ങളിൽ ഒറ്റയ്ക്കില്ലാതിരുന്ന പുതിയ ഗുണങ്ങളും കഴിവുകളും കൈവരിച്ച ഒരു പുതിയ ക്വാണ്ടം തലത്തിന്റെ ജനനമാണ് ഉദ്ഭവം. പുതുമ ഒരു ഏകീകൃത വ്യവസ്ഥയായി സ്ഥിരപ്പെടുന്ന ഘട്ടമാണിത്.

അഞ്ചാമത്തെ ഘട്ടം ആവർത്തനാത്മക പുനരാരംഭമാണ്. പുതിയതായി രൂപംകൊണ്ട സംഘടിതാവസ്ഥ അടുത്ത പരിണാമചക്രത്തിന്റെ തുടക്കമായി മാറുന്ന ഘട്ടമാണിത്. വ്യവസ്ഥ വീണ്ടും സർപ്പിളത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തവണ അത് കൂടുതൽ ഉയർന്ന സങ്കീർണ്ണതയുടെ തലത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഓരോ പുതിയ ഉദ്ഭവവും അതിനുള്ളിൽ പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഇതിലൂടെ പരിണാമം തുടർച്ചയായി മുന്നോട്ടുപോകുന്നു. അതിനാൽ ആവർത്തനം കേവലമായ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള തിരിച്ചുവരവല്ല. പഴയ തുടക്കസ്ഥാനത്തേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നതുപോലെ തോന്നുമ്പോഴും അതിനെ അതിജീവിച്ച് ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന പരിവർത്തനമാണത്.

വൈരുധ്യം, സമ്മർദം, പുനഃസംഘടന, ഉദ്ഭവം, ആവർത്തനം എന്നീ ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് ഈ സാർവത്രിക പ്രാഥമിക കോഡ് പ്രാപഞ്ചികവും ജൈവികവും വൈജ്ഞാനികവും സാമൂഹികവുമായ മേഖലകളിലുടനീളം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഗാലക്സികളിൽ നക്ഷത്രരൂപീകരണത്തെയും ഗുരുത്വാകർഷണ ഘടനകളെയും ഇത് സ്വാധീനിക്കുന്നു. ജീവലോകത്തിൽ തന്മാത്രാപരിണാമത്തിന്റെയും പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളുടെ സങ്കീർണ്ണതയുടെയും വികാസത്തിന് ഇത് വഴിയൊരുക്കുന്നു. മനസ്സുകളിൽ പഠനം, സർഗാത്മകത, സ്വയംപ്രതിഫലനം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. സമൂഹങ്ങളിൽ സാംസ്കാരിക വിപ്ലവങ്ങൾക്കും സാങ്കേതിക പരിവർത്തനങ്ങൾക്കും ചരിത്രവികാസത്തിനും ചാലകശക്തിയാകുന്നു.

അതിനാൽ സർപ്പിളം ഒരു ഉപമയല്ല; യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ വികാസനിയമമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ തലങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ചലനരൂപമാണത്. ദ്രവ്യം നിരന്തരം സ്വയം പുനർനിർമിക്കുന്ന താളവും അസ്തിത്വത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെ ഏകീകൃതമായ വൈരുധ്യാത്മക സമഗ്രതയിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചലനാത്മക മാതൃകയും ഇതുതന്നെയാണ്.

ഇന്ന് മനുഷ്യരാശി ആഴത്തിലുള്ള ഒരു പരിണാമപരമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ അതിർത്തിയിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ആധുനിക ലോകത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ ഇത്രയധികം ശക്തിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതിനാൽ കൂട്ടായ സംഘടനയുടെ പുതിയൊരു ക്വാണ്ടം കുതിച്ചുചാട്ടം അനിവാര്യമായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു. മുൻകാല നാഗരികതകൾ അവയുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ സംഘർഷങ്ങൾക്ക് പ്രതികരണമായി രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ, ഇന്നത്തെ ആഗോളാവസ്ഥയും നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഏകീകരണത്തിന്റെ ആവശ്യകത വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ആഴത്തിലുള്ള വൈരുധ്യങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ പുതിയ തലത്തെ ഗ്രഹതല ബോധം എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാം.

സാങ്കേതിക-ശാസ്ത്രീയ ശക്തിയും പരിസ്ഥിതിയുടെ പരിമിതികളും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യമാണ് ഇതിൽ ആദ്യത്തേത്. ജനിതക എൻജിനീയറിങ്, കൃത്രിമബുദ്ധി, ആണവോർജം, ഗ്രഹതലത്തിലുള്ള പ്രകൃതിവിഭവ ചൂഷണം തുടങ്ങിയ അഭൂതപൂർവമായ സാങ്കേതികശേഷികൾ ഇന്ന് മനുഷ്യരാശി കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ കഴിവുകൾ ഭൂമിയിലെ പരിസ്ഥിതിവ്യവസ്ഥകളുടെ പരിമിതമായ പ്രതിരോധശേഷിയുമായി ഏറ്റുമുട്ടുന്നു. ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതി നമ്മുടെ ധാർമികവും പരിസ്ഥിതിപരവുമായ വിവേകത്തെക്കാൾ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടുപോയിരിക്കുന്നു. ജീവന്റെ ഭാവിതന്നെ ഭീഷണിയിലാക്കുന്ന അസ്ഥിരമായ സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് ഇതിലൂടെ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ചെറിയ തോതിലുള്ള പരിഷ്കാരങ്ങൾകൊണ്ട് മാത്രം ഈ വൈരുധ്യം പരിഹരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഭൂമിയുമായുള്ള മനുഷ്യന്റെ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ കാഴ്ചപ്പാടിൽത്തന്നെ മാറ്റം ആവശ്യമാണ്.

ആഗോള പരസ്പരാശ്രിതത്വവും ദേശീയമായ ശിഥിലീകരണവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യമാണ് രണ്ടാമത്തേത്. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ, ആശയവിനിമയ ശൃംഖലകൾ, കാലാവസ്ഥാ സംവിധാനങ്ങൾ, കുടിയേറ്റപ്രക്രിയകൾ എന്നിവ മനുഷ്യരാശിയെ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ ഒരു ഏകീകൃത ഘടനയാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ അധികാരം പരിമിതമായ ദേശീയതാൽപര്യങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടുതന്നെ തുടരുന്നു. ആഗോളസ്വഭാവമുള്ള പ്രശ്നങ്ങളും ഇടുങ്ങിയ ദേശീയ ഘടനകളും തമ്മിലുള്ള ഈ പൊരുത്തക്കേട് ഒരു രാഷ്ട്രത്തിനും ഒറ്റയ്ക്ക് പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്ത പ്രതിസന്ധികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. മഹാമാരികൾ, കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം, സാമ്പത്തിക അസ്ഥിരത, യുദ്ധങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഗ്രഹതലത്തിലുള്ള ഏകോപനം സാധ്യമാക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമാണ് ഈ വൈരുധ്യം ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.

സമൃദ്ധിക്കുള്ള സാധ്യതയും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ദൗർലഭ്യയുക്തിയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷവും നിർണായകമാണ്. ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യ ലോകജനതയുടെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യമായ ഭക്ഷണവും ഊർജവും അറിവും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും സാമ്പത്തികസംവിധാനങ്ങൾ ലാഭം, മത്സരം, കൃത്രിമമായ ദൗർലഭ്യം എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഉൽപ്പാദനശേഷിയും സാമൂഹികസംഘടനയും തമ്മിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള പൊരുത്തക്കേടാണ് ഇത് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. അസമത്വത്തിനും ചൂഷണത്തിനും വ്യവസ്ഥാപരമായ അസ്ഥിരതയ്ക്കും ഈ വൈരുധ്യം കാരണമാകുന്നു.

കൂട്ടായ ബുദ്ധിശക്തിയും അൽഗോരിതമികമായ അന്യവൽക്കരണവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ് നാലാമത്തേത്. ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകളും കൃത്രിമബുദ്ധിയും അറിവ് പങ്കുവെക്കുന്നതിനും പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനും മനുഷ്യന്റെ ധാരണാശേഷി വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും അഭൂതപൂർവമായ സാധ്യതകൾ തുറന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ലാഭത്തെയും മനുഷ്യശ്രദ്ധയുടെ ചൂഷണത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സംവിധാനങ്ങളിൽ ഈ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉൾച്ചേർക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവ ബോധത്തെ ശിഥിലീകരിക്കുകയും സമൂഹങ്ങളെ ധ്രുവീകരിക്കുകയും മനുഷ്യന്റെ സ്വതന്ത്ര പ്രവർത്തനശേഷി കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആഗോള കൂട്ടായ ബുദ്ധിശക്തിയുടെ സാധ്യത നിരീക്ഷണാധിഷ്ഠിത മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും അൽഗോരിതമികമായ കൃത്രിമ സ്വാധീനങ്ങളുടെയും യാഥാർഥ്യങ്ങളുമായി കെട്ടുപിണയുന്നു. ഈ വൈരുധ്യം ഉയർന്ന ധാർമികവും ഘടനാപരവുമായ തലത്തിൽ പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഈ വൈരുധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്നതിന് മനുഷ്യരാശി ചിന്തിക്കുന്നതിലും സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നതിലുമുള്ള രീതികളിൽ ഒരു ക്വാണ്ടം കുതിച്ചുചാട്ടം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. പരിസ്ഥിതിയോടുള്ള ആദരവ്, സാർവത്രികമായ മനുഷ്യാന്തസ്സ്, മനുഷ്യരാശിയുടെ പൊതുവായ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള തിരിച്ചറിവ് എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഗ്രഹതല ധാർമികതയുടെ ഉദ്ഭവം ഈ പരിവർത്തനത്തിന് ആവശ്യമാണ്. പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണവും ആഗോള ഏകോപനവും തമ്മിൽ സന്തുലിതാവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയുന്ന വൈരുധ്യാത്മകമായി സംഘടിതമായ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇതിന് അനിവാര്യമാണ്. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രാഷ്ട്രകേന്ദ്രിതമായ യുക്തിക്കുപകരം ഗ്രഹതല യാഥാർഥ്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഭരണസംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് മനുഷ്യരാശി നീങ്ങേണ്ടതുണ്ട്.

ഭൗതികമായ പുതുമകളെ പരിസ്ഥിതിയുടെ പുനരുജ്ജീവനവുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്ന സുസ്ഥിര സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങളും ഈ മാറ്റത്തിന് ആവശ്യമാണ്. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളെ കേവലം ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന മാതൃകയിൽനിന്ന് പ്രകൃതിയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്ന മാതൃകയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം അനിവാര്യമാണ്. ശാസ്ത്രത്തെയും മാനുഷികമൂല്യങ്ങളെയും ഏകീകരിക്കുകയും സാങ്കേതികശക്തിയെ ഹ്രസ്വകാല ലാഭത്തിനുപകരം സഹാനുഭൂതി, നീതി, ദീർഘകാല വീക്ഷണം എന്നിവയാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന തരത്തിൽ ക്രമീകരിക്കുകയും വേണം. അതിലുപരി, മനുഷ്യരാശി ഒരൊറ്റ സ്പീഷീസായുള്ള ഒരു കൂട്ടായ അസ്തിത്വമണ്ഡലമാണെന്നും അതിന്റെ നിലനിൽപ്പും ക്ഷേമവും ശിഥിലീകരണത്തേക്കാൾ ഏകീകരണത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നതെന്നും തിരിച്ചറിയുന്ന കൂട്ടായ സ്വയംബോധത്തിന്റെ വികാസം ഈ പരിവർത്തനത്തിന്റെ കേന്ദ്രഘടകമായിരിക്കണം.

പരസ്പരം ബന്ധിതവും സ്വയംബോധമുള്ളതും ധാർമികമായ അടിത്തറയുള്ളതുമായ ഈ പുതിയ ഗ്രഹതല സാമൂഹികക്രമമാണ് സമൂഹത്തിന്റെ പരിണാമത്തിലെ അടുത്ത ക്വാണ്ടം തലത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. വ്യാവസായിക നാഗരികതയുടെ വൈരുധ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അതിന്റെ പരിമിതികളെ അതിജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാർവത്രിക സർപ്പിളത്തിന്റെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സമന്വയമാണിത്. മനുഷ്യരാശി ഇന്ന് ഒരു പ്രതിസന്ധിയെ മാത്രം അഭിമുഖീകരിക്കുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്; മറിച്ച്, ഒരു പരിണാമപരമായ പരിവർത്തനത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുകയാണ്. ജീവന്റെ ഭൂമിയിലെ പരിണാമത്തിൽ സംഘടിതമായ ഒരു പങ്കാളിയെന്ന നിലയിലുള്ള സ്വന്തം ഉത്തരവാദിത്വത്തെ മനുഷ്യരാശി തിരിച്ചറിയുന്ന പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്കാണ് സർപ്പിളത്തിന്റെ അടുത്ത ചലനം വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. അതാണ് ഗ്രഹതല ബോധത്തിന്റെ ഉദയം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ, ഏറ്റവും ചെറിയ ക്വാണ്ടം ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളിൽനിന്ന് മനുഷ്യനാഗരികതയുടെ വിപുലമായ സങ്കീർണ്ണതകളിലേക്കുള്ള ദ്രവ്യത്തിന്റെ പരിണാമം യാദൃച്ഛികമായ സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു നിരയല്ല. വൈരുധ്യങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന ഘടനാപരവും മാതൃകാപരവും ആവർത്തനാത്മകവുമായ ഒരു ഉയർച്ചയാണത്. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും മുൻകാല തലങ്ങളെ നിലനിർത്തുകയും അവയെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന സംഘടിതാവസ്ഥകളിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന സർപ്പിള ഗോവണിയാണിത്. ചരിത്രപരമായ പുരോഗതിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഈ പ്രക്രിയയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, തുടർച്ചയായ വൈരുധ്യാത്മക കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങളിലൂടെ ദ്രവ്യം സ്വയം വികസിക്കുന്നതാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. രാസപ്രക്രിയകൾ സ്വയം നിലനിൽക്കുന്ന വ്യവസ്ഥകളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ദ്രവ്യം ജീവനായിത്തീരുന്നു. ജീവികൾ പരിണാമസമ്മർദങ്ങളിലൂടെയും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള പരസ്പരാശ്രിതത്വത്തിലൂടെയും വൈവിധ്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സ്പീഷീസുകൾ രൂപംകൊള്ളുന്നു. നാഡീദ്രവ്യം പ്രതിനിധാനം, ഓർമ്മ, സ്വയംബോധം എന്നിവ ആന്തരികവൽക്കരിക്കുമ്പോൾ ബോധം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. വ്യക്തിഗത മസ്തിഷ്കങ്ങളുടെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് വൈജ്ഞാനികശേഷികളെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്ന കൂട്ടായ ഘടനകൾ രൂപംകൊള്ളുമ്പോൾ ബോധം സമൂഹമായി ക്രിസ്റ്റലൈസ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ ആഗോള പരസ്പരാശ്രിതത്വവും പൊതുവായ പ്രതിസന്ധികളും മനുഷ്യരാശിയെ പുതിയൊരു കൂട്ടായ സംഘടനാതലത്തിലേക്ക് നയിക്കുമ്പോൾ സമൂഹംതന്നെ ഗ്രഹതലത്തിലുള്ള ഏകീകരണത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണ്.

ഈ യാത്രയുടെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും സംയോജനത്തിന്റെയും വിഘടനത്തിന്റെയും വൈരുധ്യാത്മക യുക്തിയാണ് പരിണാമചലനത്തെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നത്. സംയോജനം ഘടകങ്ങളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് സ്ഥിരതയുള്ള ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വിഘടനം അവയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും പുനഃസംഘടനയ്ക്കും പുതുമകൾക്കും വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രണ്ടു ശക്തികളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ് പുതിയ അസ്തിത്വതലങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവത്തിന് പ്രേരകമാകുന്നത്. ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംഘടനയിലേക്കും കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള സ്വയംബോധത്തിലേക്കുമുള്ള പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ പ്രവണതയെ ഇതാണ് രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. അതിനാൽ ഭൗതിക പരിണാമം കേവലം ഭൗതികമായ പരിവർത്തനമല്ല. കൂടുതൽ സംയോജിതവും പ്രതിഫലനശേഷിയുള്ളതും സ്വന്തം ഭാവിയെ സ്വയം രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിവുള്ളതുമായിത്തീരുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ ദീർഘവും സർഗാത്മകവുമായ പ്രക്രിയയാണത്.

ഇന്ന് മനുഷ്യരാശി ഈ സർപ്പിളവികാസത്തിലെ നിർണായകമായ ഒരു വഴിത്തിരിവിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. പരിസ്ഥിതിയുടെ അസ്ഥിരത മുതൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അതിവേഗ വികാസം വരെയും ആഗോള പരസ്പരബന്ധം മുതൽ രാഷ്ട്രീയമായ ശിഥിലീകരണം വരെയുമുള്ള നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ പുതിയൊരു പരിണാമപരമായ അതിർത്തിയുടെ ആഗമനത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പരിണാമത്തിന് നിഷ്ക്രിയമായി വിധേയരാകുക മാത്രമല്ല, അതിൽ ബോധപൂർവം പങ്കാളികളാകുകയും ചെയ്യേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വം മനുഷ്യരാശിക്കുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ അറിവിനെ ധാർമികമായ പ്രതിബദ്ധതയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചും കൂട്ടായ ബുദ്ധിശക്തിയെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയും വൈരുധ്യാത്മകമായ ഉൾക്കാഴ്ച വികസിപ്പിച്ചും മനുഷ്യരാശിക്ക് സ്വന്തം വികാസത്തിന്റെ അടുത്ത ക്വാണ്ടം തലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയും.

ഈ പരിവർത്തനം സ്വയം സംഭവിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പില്ല. ബോധപൂർവമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ അത് തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും വേണം. എങ്കിലും അതിനുള്ള സാധ്യത വ്യക്തമാണ്. സ്വന്തം വിധിയെ വിവേകത്തോടെയും സഹാനുഭൂതിയോടെയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വികാസസർപ്പിളത്തിലെ സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള തിരിച്ചറിവോടെയും രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിവുള്ള ഒരു സംഘടിത ഗ്രഹതല വ്യക്തിത്വമായി മനുഷ്യരാശി മാറുന്ന ഭാവിയിലേക്കുള്ള സാധ്യതയാണത്.

ഈ ദർശനത്തിലൂടെ ഭൗതിക പരിണാമം അന്ധമായ ഒരു പ്രക്രിയയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് സ്വയം അതിജീവനത്തിന്റെ ആഴമേറിയ മഹാകഥയായിട്ടാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. സ്വന്തം സാധ്യതകളുടെ പൂർണതയിലേക്ക് പാളികളായി ഉണർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ മഹത്തായ സർപ്പിളയാത്രയാണത്.

Leave a Reply