കെ. ദാമോദരൻ- ചിന്തയെ സമരമാക്കിയ മാർക്സിസ്റ്റ് ധിഷണാശാലി

കേരളത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക-രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ കെ. ദാമോദരൻ ഒരു സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനോ ഗ്രന്ഥകാരനോ ആയിരുന്നില്ല. ചിന്തയെ സാമൂഹിക വിമോചനത്തിന്റെ ആയുധമാക്കുകയും ദർശനത്തെ ജീവിതത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും സമരത്തിന്റെയും മൂർത്തമായ യാഥാർഥ്യങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത അപൂർവ മാർക്സിസ്റ്റ് ധിഷണാശാലിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ചയോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധതയുടെ മാത്രം ചരിത്രമായിരുന്നില്ല; നിരന്തരമായ ആശയാന്വേഷണത്തിന്റെയും സംശയത്തിന്റെയും വിമർശനത്തിന്റെയും സ്വയംപരിശോധനയുടെയും സജീവമായ ഒരു ബൗദ്ധിക ചലനമായിരുന്നു.

മാർക്സിസത്തെ ഏതാനും മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലോ മാറ്റമില്ലാത്ത സിദ്ധാന്തവാക്യങ്ങളിലോ ഒതുക്കാൻ കെ. ദാമോദരൻ ഒരിക്കലും തയ്യാറായിരുന്നില്ല. മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ചലനത്തെയും അതിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും ഭൗതികമായ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ശാസ്ത്രീയ ദാർശനിക രീതിയായാണ് അദ്ദേഹം മാർക്സിസത്തെ സമീപിച്ചത്. സിദ്ധാന്തത്തെ ജീവിതത്തിനുമേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുകയല്ല, ജീവിതത്തിന്റെ ചലനത്തിൽനിന്ന് സിദ്ധാന്തത്തെ നിരന്തരം പരിശോധിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനത്തിന്റെ അന്തഃസത്ത.

ഇന്ത്യൻ ദർശനത്തെയും മതത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ചരിത്രത്തെയും പഠിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനം യാന്ത്രികമായ നിഷേധത്തിന്റേതായിരുന്നില്ല. ഒരു ആശയം തെറ്റാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് തള്ളിക്കളയുന്നതിനുപകരം, എന്തുകൊണ്ടാണ് ആ ആശയം ഒരു പ്രത്യേക ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ ആവിർഭവിച്ചത്, ഏത് സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളാണ് അതിനെ നിലനിർത്തിയത്, ഏത് വർഗബന്ധങ്ങളും ഉൽപാദനരീതികളും ബോധഘടനകളുമാണ് അതിന് രൂപം നൽകിയത് എന്നീ ചോദ്യങ്ങളാണ് അദ്ദേഹം അന്വേഷിച്ചത്. ആശയങ്ങളെ അവയുടെ ഭൗതികവും ചരിത്രപരവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച് മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഈ രീതി തന്നെയാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ ചിന്തയുടെ ജീവൻ.

കേരളത്തിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് ദർശനത്തെ സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ഭാഷയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ കെ. ദാമോദരൻ വഹിച്ച പങ്ക് അതുല്യമാണ്. സങ്കീർണമായ ദാർശനിക പ്രശ്നങ്ങളെ അവയുടെ ആഴം നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ ലളിതമായും യുക്തിസഹമായും അവതരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ദർശനം പണ്ഡിതന്മാരുടെ അടച്ച മുറികളിൽ നടക്കുന്ന ബൗദ്ധിക വ്യായാമമല്ലെന്നും മനുഷ്യൻ ജീവിക്കുന്ന ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കാനും മാറ്റാനും ഉപയോഗിക്കേണ്ട ചിന്താപദ്ധതിയാണെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ തെളിയിച്ചു. വായനക്കാരനെ ആശയങ്ങൾ വിശ്വസിപ്പിക്കുകയായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം; ചിന്തിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. ഒരു ഉത്തരത്തെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഒരു പുതിയ ചോദ്യം ഉണർത്തുന്നതാണ് മഹത്തായ ബൗദ്ധിക പ്രവർത്തനമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചു.

ഇന്ത്യൻ ചിന്താപാരമ്പര്യത്തെ മാർക്സിസ്റ്റ് വീക്ഷണത്തിൽ പഠിക്കാൻ കെ. ദാമോദരൻ നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ ദർശനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ ആത്മീയവാദത്തിന്റെ ഏകശിലാചരിത്രമായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന സമീപനത്തിനെതിരെ അതിനുള്ളിലെ ഭൗതികവാദത്തിന്റെയും യുക്തിചിന്തയുടെയും സംശയവാദത്തിന്റെയും ശക്തമായ ധാരകളെ അദ്ദേഹം അന്വേഷിച്ചു. ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിനകത്തെ ആശയസംഘർഷങ്ങളെയും സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചു. പാരമ്പര്യത്തെ അന്ധമായി ആരാധിക്കുകയോ പൂർണമായി തള്ളിക്കളയുകയോ ചെയ്യാതെ അതിനുള്ളിലെ വിരുദ്ധപ്രവണതകളെ കണ്ടെത്തി ചരിത്രപരമായി വിശകലനം ചെയ്യുക എന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങളിൽ പ്രകടമായത്.

കെ. ദാമോദരന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകതകളിലൊന്ന് ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ധൈര്യമായിരുന്നു. മാർക്സിസ്റ്റായിരിക്കുക എന്നത് ചോദ്യങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുക എന്നല്ല; കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുക എന്നാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. സ്വന്തം പ്രസ്ഥാനത്തിനകത്തെ ആശയങ്ങളെയും നിലപാടുകളെയും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കാൻ അദ്ദേഹം മടിച്ചില്ല. പാർട്ടിയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ നിഷേധമാകരുതെന്നും സംഘടനാപരമായ ഐക്യം ചിന്തയുടെ നിശ്ചലതയായി മാറരുതെന്നും സ്വന്തം ചിന്താജീവിതത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.

ഇവിടെയാണ് കെ. ദാമോദരന്റെ ബൗദ്ധിക പാരമ്പര്യത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ വീണ്ടും വായിക്കേണ്ടത്. പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിശ്ചലമായ യാഥാർഥ്യമില്ല. പദാർഥത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാന പാളികളിൽനിന്ന് ജീവനും ബോധവും സമൂഹവുംവരെ എല്ലാം നിരന്തരമായ ചലനത്തിലും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലുമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഓരോ വ്യവസ്ഥയിലും സംയോജക ബലങ്ങളും വിയോജക ബലങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അവയുടെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥകൾ രൂപപ്പെടുന്നു; അവ അസ്ഥിരപ്പെടുന്നു; പുതിയ സംഘടനാരൂപങ്ങളും പുതിയ ആവിർഭൂത ഗുണങ്ങളും ജനിക്കുന്നു.

ആശയങ്ങളുടെ ലോകവും ഈ ഭൗതിക ചലനത്തിൽനിന്ന് വേറിട്ടതല്ല. ഒരു ദർശനം രൂപപ്പെടുന്നത് ഒരു പ്രത്യേക ചരിത്രഘട്ടത്തിലെ ശാസ്ത്രീയ അറിവിന്റെയും സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളുടെയും മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. ആ അറിവിന്റെ പരിധികൾ സ്വാഭാവികമായും ആ ദർശനത്തിന്റെയും പരിധികളായി മാറുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശാസ്ത്രീയ അറിവിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് മാർക്സും എംഗൽസും ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചത്. അവരുടെ കാലത്ത് ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രമോ ആധുനിക കോസ്മോളജിയോ മോളിക്യുലാർ ബയോളജിയോ ജനിതകശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ രൂപമോ ന്യൂറോസയൻസോ സങ്കീർണവ്യവസ്ഥാ ശാസ്ത്രമോ വിവരസിദ്ധാന്തമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും പ്രകൃതിയെയും സമൂഹത്തെയും നിശ്ചല വസ്തുക്കളുടെ ശേഖരമായല്ല, പരസ്പരബന്ധങ്ങളുടെയും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെയും ചലനത്തിന്റെയും പ്രക്രിയയായി കാണാൻ അവർ നടത്തിയ ശ്രമം അതിന്റെ കാലത്തെ അതിവിപുലമായ ബൗദ്ധിക മുന്നേറ്റമായിരുന്നു.

എന്നാൽ ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ ദർശനത്തെ തന്നെ നിശ്ചലമായ സിദ്ധാന്തമാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ അതിഗംഭീരമായ ഒരു വൈരുദ്ധ്യമുണ്ട്. മാറ്റമാണ് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസ്വഭാവമെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ദർശനം സ്വയം മാറാൻ വിസമ്മതിച്ചാൽ അത് സ്വന്തം അടിസ്ഥാനതത്വത്തെ തന്നെ നിഷേധിക്കുകയാണ്. ഡയലക്ടിക്സിനെ മാറ്റമില്ലാത്ത സൂത്രവാക്യങ്ങളുടെ സമാഹാരമായി സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ഡയലക്ടിക്കൽ ചിന്തയല്ല; അത് ഡയലക്ടിക്സിന്റെ തന്നെ യാന്ത്രികവൽക്കരണമാണ്.

കെ. ദാമോദരൻ ഇന്ന് നമ്മോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യം അദ്ദേഹം അവഗണിച്ചേനെയെന്ന് കരുതാൻ പ്രയാസമാണ്. ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രം പദാർഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ പഴയ സങ്കൽപ്പങ്ങളെ എങ്ങനെ മാറ്റിയെന്ന് അദ്ദേഹം പഠിച്ചേനേ. കണവും തരംഗവും എന്ന പഴയ വിഭജനങ്ങളെ മറികടക്കുന്ന ക്വാണ്ടം യാഥാർഥ്യത്തെ അദ്ദേഹം ദാർശനികമായി പരിശോധിച്ചേനേ. സൂപ്പർപൊസിഷൻ, എൻടാംഗിൾമെന്റ്, ക്വാണ്ടം ഫീൽഡുകൾ, അനിശ്ചിതത്വം എന്നിവ പഴയ യാന്ത്രിക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ പരിമിതികളെ എങ്ങനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് അന്വേഷിച്ചേനേ. അതേസമയം ഈ കണ്ടെത്തലുകളെ ആത്മീയവാദത്തിന്റെയോ മിസ്റ്റിസിസത്തിന്റെയോ തെളിവുകളായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന പ്രവണതകളെ അദ്ദേഹം ശക്തമായി ചോദ്യം ചെയ്തേനേ.

ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഭൗതികവാദത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുകയല്ല വേണ്ടത്; അതിനെ കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതും ചലനാത്മകവുമായ ഒരു ഭൗതികവാദമായി വികസിപ്പിക്കുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞേനേ. പദാർഥം എന്നത് ഉറച്ചതും നിശ്ചലവുമായ വസ്തുക്കളുടെ സമാഹാരമല്ലെന്നും, വ്യത്യസ്ത പാളികളിൽ വ്യത്യസ്ത സംഘടനാരൂപങ്ങളും ഗുണങ്ങളും പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ചലനാത്മക യാഥാർഥ്യമാണെന്നും അദ്ദേഹം പരിശോധിച്ചേനേ. ക്വാണ്ടം പാളിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന നിയമങ്ങളെ അതേ രൂപത്തിൽ ജീവശാസ്ത്രത്തിലേക്കോ സമൂഹത്തിലേക്കോ യാന്ത്രികമായി മാറ്റിവയ്ക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും, ഓരോ പുതിയ പാളിയിലും പുതിയ ആവിർഭൂത ഗുണങ്ങളും പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും പുതിയ ചലനനിയമങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞേനേ.

ജീവന്റെ ആവിർഭാവം, ബോധത്തിന്റെ ആവിർഭാവം, സാമൂഹികസംഘടനകളുടെ രൂപീകരണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക ശാസ്ത്രീയ അറിവുകൾ അദ്ദേഹത്തെ തീർച്ചയായും ആകർഷിച്ചേനേ. ഒരു കോശത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളെ അതിലെ തന്മാത്രകളുടെ പട്ടികകൊണ്ട് മാത്രം വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, മനുഷ്യബോധത്തെ ന്യൂറോണുകളുടെ എണ്ണംകൊണ്ട് മാത്രം വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ ഒരു സമൂഹത്തെ വ്യക്തികളുടെ ആകെത്തുകയായി മാത്രം കാണാനും കഴിയില്ല. ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽനിന്നും പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്നും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നു. ഈ ആവിർഭാവത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ ധാരണ ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പുതിയ വികസനത്തിന് എത്ര വലിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നു എന്ന് കെ. ദാമോദരൻ അന്വേഷിച്ചേനേ.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന പാളീഘടനയുള്ള പ്രപഞ്ചസങ്കൽപ്പത്തോടും അദ്ദേഹം ഗൗരവമായ സംവാദത്തിലേർപ്പെട്ടേനേ. ഘടകക്വാണ്ടങ്ങളിൽനിന്ന് അപാണുകണങ്ങളിലേക്കും ആറ്റങ്ങളിലേക്കും തന്മാത്രകളിലേക്കും കോശങ്ങളിലേക്കും ജീവികളിലേക്കും ബോധത്തിലേക്കും സമൂഹത്തിലേക്കും യാഥാർഥ്യം കൂടുതൽ സങ്കീർണമായ സംഘടനാപാളികളായി വികസിക്കുന്നു എന്ന ആശയം അദ്ദേഹം വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിച്ചേനേ. ഓരോ പാളിയും അതിന്റെ താഴെയുള്ള പാളിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണെങ്കിലും അതിലേക്ക് പൂർണമായി ചുരുക്കാനാവില്ല എന്ന ആവിർഭാവസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ ദാർശനിക പ്രാധാന്യം അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞേനേ.

സംയോജക ബലങ്ങളും വിയോജക ബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തര പരസ്പരപ്രവർത്തനമായി പ്രപഞ്ചചലനത്തെ വിശദീകരിക്കാനുള്ള ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ശ്രമത്തെയും അദ്ദേഹം അന്ധമായി അംഗീകരിക്കുകയോ മുൻവിധിയോടെ തള്ളിക്കളയുകയോ ചെയ്തേനെയെന്ന് തോന്നുന്നില്ല. പകരം അദ്ദേഹം ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചേനേ. ഇതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ അടിസ്ഥാനം എന്താണ്? വ്യത്യസ്ത ഭൗതിക പാളികളിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യം എങ്ങനെ പ്രകടമാകുന്നു? ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ സംയോജനവും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എങ്ങനെയാണ്? സമൂഹത്തിൽ ഐക്യവും വൈവിധ്യവും, സംഘടനയും വിഘടനവും, കേന്ദ്രീകരണവും വികേന്ദ്രീകരണവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇതിലൂടെ എത്രത്തോളം വിശദീകരിക്കാം? ഒരു പുതിയ ദാർശനിക സങ്കൽപ്പം ശാസ്ത്രീയമായി എങ്ങനെ പരിശോധിക്കപ്പെടണം? — ഇത്തരത്തിലുള്ള ചോദ്യങ്ങളായിരിക്കും അദ്ദേഹം ഉയർത്തിയിരുന്നത്.

ഒരുപക്ഷേ അതാണ് നമുക്ക് കെ. ദാമോദരനിൽനിന്ന് പഠിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠം. ഒരു പുതിയ ആശയത്തെ സ്വീകരിക്കുന്നതോ നിരാകരിക്കുന്നതോ അല്ല ആദ്യത്തെ ബൗദ്ധിക കടമ. അതിനെ പഠിക്കുകയാണ്. അതിന്റെ ആന്തരിക യുക്തി പരിശോധിക്കുകയാണ്. നിലവിലുള്ള അറിവുമായി അതിനെ ഏറ്റുമുട്ടിക്കുകയാണ്. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയാണ്. തെളിവുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ അതിനെ തിരുത്തുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്. ചിന്തയുടെ ഈ നിരന്തര ചലനമാണ് യഥാർഥ ഡയലക്ടിക്സ്.

മാർക്സിസത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ നവീകരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം ഇന്ന് ഒഴിവാക്കാനാവാത്തതാണ്. കഴിഞ്ഞ ഒന്നര നൂറ്റാണ്ടിൽ പ്രകൃതിശാസ്ത്രത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും മനുഷ്യബോധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവിലും ഉണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ അതിവിപുലമാണ്. ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രം, ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തം, ജനിതകശാസ്ത്രം, മോളിക്യുലാർ ബയോളജി, പരിണാമജീവശാസ്ത്രം, ന്യൂറോസയൻസ്, സിസ്റ്റംസ് ബയോളജി, സങ്കീർണവ്യവസ്ഥാ ശാസ്ത്രം, വിവരസിദ്ധാന്തം, നിർമ്മിത ബുദ്ധി എന്നിവ യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണകളെ ആഴത്തിൽ മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. ഈ അറിവുകളെയെല്ലാം അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശാസ്ത്രീയ പദാവലികളിൽ മാത്രം ഭൗതികവാദത്തെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നത് മാർക്സിസത്തോടുള്ള വിശ്വസ്തതയല്ല.

കെ. ദാമോദരൻ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ മാർക്സിനെ ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ ശാസ്ത്രത്തെ നിരാകരിക്കുമായിരുന്നോ? അതോ പുതിയ ശാസ്ത്രത്തെ പഠിച്ചുകൊണ്ട് മാർക്സിസത്തിന്റെ ദാർശനിക അടിത്തറയെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമായിരുന്നോ? അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക ജീവിതം നൽകുന്ന സൂചന രണ്ടാമത്തേതിലേക്കാണ് വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. കാരണം അദ്ദേഹം ഗ്രന്ഥവാക്യങ്ങളുടെ കാവൽക്കാരനായിരുന്നില്ല. ചരിത്രത്തിന്റെ ചലനം വായിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഒരു അന്വേഷകനായിരുന്നു.

മാർക്സിസത്തെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും നല്ല മാർഗം അതിനെ മ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കുകയല്ല. അതിനെ പുതിയ അറിവുകളുമായി നിരന്തരം ഏറ്റുമുട്ടിക്കുകയാണ്. ചില പഴയ ആശയങ്ങൾ ഈ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാകും. ചിലത് പരിഷ്കരിക്കപ്പെടും. ചിലത് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവരും. പുതിയ ആശയങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കും. ഇതാണ് ചിന്തയുടെ ഡയലക്ടിക്കൽ പരിണാമം. ഒരു സിദ്ധാന്തത്തിനുള്ളിലെ സംയോജക ശക്തികൾ അതിന്റെ തുടർച്ചയും സ്വത്വവും സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ, പുതിയ അറിവുകളുടെ വിയോജക ശക്തികൾ അതിന്റെ നിശ്ചലമായ ഘടനകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തിൽനിന്നാണ് ഉയർന്ന ഒരു സൈദ്ധാന്തിക പാളിയുടെ ആവിർഭാവം സാധ്യമാകുന്നത്.

കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ജനകീയമായ ഒരു മഹാപ്രസ്ഥാനമായി വളർന്നതിനു പിന്നിൽ തൊഴിലാളികളുടെയും കർഷകരുടെയും സമരങ്ങൾ മാത്രമല്ല ഉണ്ടായിരുന്നത്. ശക്തമായ ഒരു ബൗദ്ധിക പ്രസ്ഥാനവും അതിനോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. പഠനക്ലാസുകളും പുസ്തകങ്ങളും ലഘുലേഖകളും പ്രസംഗങ്ങളും സംവാദങ്ങളും വഴി ഒരു തലമുറയുടെ ലോകവീക്ഷണം തന്നെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ആ മഹത്തായ ബൗദ്ധിക ചലനത്തിന്റെ പ്രധാന ശിൽപ്പികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു കെ. ദാമോദരൻ.

ഇന്ന് ആ പഠനസംസ്കാരം എത്രത്തോളം നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യം നാം സ്വയം ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സത്യാനന്തരകാലത്തിന്റെ വിവരപ്രളയത്തിൽ ആഴത്തിലുള്ള പഠനം ഉപരിപ്ലവമായ പ്രതികരണങ്ങൾക്ക് വഴിമാറുന്നു. സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിലെ ഏതാനും വരികളിൽ ദർശനത്തെയും ചരിത്രത്തെയും ശാസ്ത്രത്തെയും രാഷ്ട്രീയത്തെയും വിധിക്കുന്ന പ്രവണത ശക്തമാകുന്നു. സിദ്ധാന്തപഠനം പലപ്പോഴും ഉദ്ധരണികളുടെ ശേഖരണമായി ചുരുങ്ങുന്നു. ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നവരെ സംശയത്തോടെ കാണുകയും പുതിയ ആശയങ്ങളെ അവയുടെ ഉള്ളടക്കം പഠിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ വർഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണത വളരുന്നു.

ഇത്തരമൊരു കാലത്താണ് കെ. ദാമോദരന്റെ ബൗദ്ധിക പാരമ്പര്യം കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്നത്. അദ്ദേഹം നമ്മോട് പറയുന്നതായി തോന്നുന്നു: ചിന്തയെ ഭയപ്പെടരുത്. പുതിയ അറിവിനെ ഭയപ്പെടരുത്. ചോദ്യങ്ങളെ ഭയപ്പെടരുത്. ഒരു ദർശനം ചോദ്യങ്ങളാൽ തകരുന്നുവെങ്കിൽ അത് ജീവിക്കുന്ന ദർശനമല്ല. മറിച്ച് ഓരോ പുതിയ ചോദ്യത്തെയും ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ദർശനമാണ് ചരിത്രത്തിൽ മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്.

കെ. ദാമോദരനെ അനുസ്മരിക്കുക എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രം പുഷ്പാലങ്കൃതമാക്കി ഏതാനും പ്രശംസാവചനങ്ങൾ പറയുന്നതിൽ അവസാനിക്കരുത്. അദ്ദേഹം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച പഠനസംസ്കാരത്തെയും യുക്തിബോധത്തെയും വിമർശനാത്മക ചിന്തയെയും പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നതായിരിക്കണം യഥാർഥ അനുസ്മരണം. മാർക്സിസത്തെ ഒരു അടഞ്ഞ സിദ്ധാന്തവ്യവസ്ഥയായി കാണാതെ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ അറിവുകളുമായി നിരന്തരം സംവദിക്കുന്ന, സ്വയം വിമർശിക്കുന്ന, സ്വയം നവീകരിക്കുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന ദർശനമായി വികസിപ്പിക്കുകയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക പാരമ്പര്യത്തോട് നമുക്ക് പുലർത്താവുന്ന ഏറ്റവും സത്യസന്ധമായ ആദരവ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഒരു മഹാനായ ചിന്തകൻ മരിക്കുമ്പോൾ അയാളുടെ ചിന്ത പൂർണമായി അവസാനിക്കുന്നില്ല. ബോധം ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജൈവമസ്തിഷ്കത്തിൽ ആവിർഭവിക്കുന്ന ഗുണമാണെങ്കിലും, ആശയങ്ങൾ ഭാഷയിലൂടെയും പുസ്തകങ്ങളിലൂടെയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിലൂടെയും മറ്റുള്ളവരുടെ ബോധഘടനകളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ അവ പുതിയ ആശയങ്ങളുമായി പരസ്പരപ്രവർത്തനം നടത്തുന്നു; പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പുതിയ ചിന്തകൾക്ക് ജന്മം നൽകുന്നു. ഈ അർഥത്തിൽ കെ. ദാമോദരന്റെ ബൗദ്ധിക ചലനം ഇന്നും അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കുന്ന ഓരോ പുതിയ തലമുറയിലും ആ ചിന്ത മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ വീണ്ടും ആവിർഭവിക്കുന്നു.

കാലം കടന്നുപോകും. ശാസ്ത്രം വളരും. രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങൾ മാറും. സംഘടനകളും മുദ്രാവാക്യങ്ങളും രൂപാന്തരപ്പെടും. എന്നാൽ മനുഷ്യനെ ചിന്തിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചവർ ചരിത്രത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും തിരിച്ചുവരും. കേരളത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക ചരിത്രത്തിൽ കെ. ദാമോദരൻ അത്തരമൊരു സജീവ സാന്നിധ്യമാണ്—ചിന്തയെ സമരമാക്കിയ, അന്വേഷണത്തെ ജീവിതമാക്കിയ, മാർക്സിസത്തെ നിശ്ചലമായ വിശ്വാസസംഹിതയായി കാണാതെ നിരന്തരം ചലിക്കുകയും സ്വയം നവീകരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ട ഒരു ദർശനമായി സമീപിച്ച മഹാനായ ധിഷണാശാലി.

ഇന്ന് കെ. ദാമോദരൻ നമ്മോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ഒരുപക്ഷേ അദ്ദേഹം നമ്മോട് ചോദിക്കുമായിരുന്ന ഏറ്റവും അസ്വസ്ഥമാക്കുന്ന ചോദ്യം ഇതായിരിക്കും:

“മാറ്റമാണ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനനിയമമെന്ന് നിങ്ങൾ പറയുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ദർശനം മാറുന്നതിനെ നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ഭയപ്പെടുന്നു?”

ആ ചോദ്യത്തിന് സത്യസന്ധമായി ഉത്തരം കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമം തന്നെയാകട്ടെ കെ. ദാമോദരന് നാം അർപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും അർഥവത്തായ ആദരാഞ്ജലി.