ഇ. എം. എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചിന്തയെ ചരിത്രത്തിന്റെ ചലനമാക്കിയ മാർക്സിസ്റ്റ് — അദ്ദേഹം ഇന്ന് ജീവിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിനെ എങ്ങനെ സമീപിക്കുമായിരുന്നു?

ഇ. എം. എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ ഓർക്കുമ്പോൾ കേരളം സാധാരണയായി ഓർക്കുന്നത് ആദ്യത്തെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് മുഖ്യമന്ത്രിയെയും ഭൂപരിഷ്കരണത്തിന്റെ ശില്പിയെയും കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മഹാനായ സംഘാടകനെയും മാർക്സിസ്റ്റ് സൈദ്ധാന്തികനെയുമാണ്. ഈ വിശേഷണങ്ങളെല്ലാം ശരിയാണ്. എന്നാൽ അവയൊന്നും ഒറ്റയ്ക്കോ ഒരുമിച്ചോ ഇ. എം. എസ്. എന്ന ചരിത്രപ്രതിഭാസത്തെ പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. കാരണം ഇ. എം. എസ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയനേതാവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; കേരളസമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രചലനം ഒരു മനുഷ്യന്റെ ബോധത്തിൽ സൈദ്ധാന്തികരൂപം കൈക്കൊണ്ട അപൂർവമായ ഒരു സന്ദർഭമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കേരളത്തിന്റെ പഴയ ഫ്യൂഡൽ-ജാതീയ ഘടനയുടെ ഉള്ളിൽ ദീർഘകാലമായി സഞ്ചിതമായിരുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയബോധമായും ചരിത്രവായനയായും സംഘടനാശേഷിയായും പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ രൂപംകൊണ്ട ഒരു ചരിത്രക്വാണ്ടം എന്നു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കാം.

ഒരു മനുഷ്യനെ ചരിത്രത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായി മാത്രം കാണുന്നതും ചരിത്രത്തിന്റെ നിഷ്ക്രിയ ഉൽപ്പന്നമായി മാത്രം കാണുന്നതും ഒരുപോലെ അപൂർണ്ണമാണ്. മനുഷ്യൻ ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളിൽ രൂപപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ രൂപപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ തിരിച്ചും ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നു. സാമൂഹിക ഫീൽഡും വ്യക്തിബോധവും തമ്മിലുള്ള ഈ നിരന്തര ഫീഡ്ബാക്കിലാണ് ചരിത്രവ്യക്തിത്വങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നത്. ഇ. എം. എസ്. കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഉൽപ്പന്നമായിരുന്നു; അതേസമയം കേരളചരിത്രത്തിന്റെ തുടർന്നുള്ള ഗതി മാറ്റിയ സജീവബലവുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഏകതയിലാണ്.

ഇ. എം. എസ്. ജനിച്ച കേരളം ഇന്നത്തെ കേരളമായിരുന്നില്ല. ജാതി ഒരു സാംസ്കാരിക അടയാളം മാത്രമായിരുന്നില്ല; മനുഷ്യന്റെ ജനനം മുതൽ മരണം വരെയുള്ള സാമൂഹിക സാധ്യതകളെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന സമഗ്രമായ അധികാരസംവിധാനമായിരുന്നു. ഭൂമി ആരുടെ കൈവശം ഇരിക്കണം, ആരാണ് അധ്വാനിക്കേണ്ടത്, ആരാണ് പഠിക്കേണ്ടത്, ആരാണ് ഭരിക്കേണ്ടത്, ആരെ സ്പർശിക്കാം, ആരോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കാം, ആരെ വിവാഹം കഴിക്കാം എന്നതുവരെ ജാതി നിർണ്ണയിച്ചു. ജന്മിത്വം ഭൂമിയെയും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളെയും നിയന്ത്രിച്ചു. മതവും ആചാരവും നിലവിലുള്ള അസമത്വങ്ങൾക്ക് വിശുദ്ധതയുടെ പരിവേഷം നൽകി. കുടുംബം അവയെ തലമുറകളിലേക്ക് പുനരുത്പാദിപ്പിച്ചു. രാജഭരണവും കോളനിവ്യവസ്ഥയും പ്രാദേശിക അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളും അവയുമായി പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിച്ചു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, പഴയ കേരളം ശക്തമായ സംയോജക ബലങ്ങളാൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തിയ ഒരു സാമൂഹികപാളിയായിരുന്നു. ജാതി, ജന്മിത്വം, മതം, സ്വത്ത്, കുടുംബം, ആചാരം, ഭരണകൂടം എന്നിവ ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥാപനങ്ങളായിരുന്നില്ല; പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണ സാമൂഹിക നെറ്റ്‌വർക്ക് ആയിരുന്നു. ഒരു ഘടകത്തിലെ സ്ഥിരത മറ്റൊന്നിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഭൂവുടമസ്ഥത ജാതിയധികാരത്തെ സംരക്ഷിച്ചു; ജാതി ഭൂവുടമസ്ഥതയ്ക്ക് സാമൂഹിക സാധൂകരണം നൽകി; മതം രണ്ടിനും ആശയപരമായ ശക്തി നൽകി; കുടുംബം അവയെ പുനരുത്പാദിപ്പിച്ചു. ഇതായിരുന്നു പഴയ സാമൂഹിക സമതുലിതാവസ്ഥ.

എന്നാൽ ഒരു സംവിധാനവും പൂർണ്ണമായും സമതുലിതമല്ല. അതിനെ നിലനിർത്തുന്ന സംയോജക ബലങ്ങളോടൊപ്പം അതിനെ പിളർക്കുന്ന വിയോജക ബലങ്ങളും അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ വളരുന്നു. നമ്പൂതിരി സമൂഹത്തിന്റെ ഉയർന്ന സാമൂഹികപാളിയിൽ ജനിച്ച ഇ. എം. എസ്. നമ്പൂതിരി പരിഷ്കരണപ്രസ്ഥാനത്തിലേക്കും ദേശീയപ്രസ്ഥാനത്തിലേക്കും കോൺഗ്രസ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും ഒടുവിൽ കമ്യൂണിസത്തിലേക്കും നീങ്ങിയത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാനസാന്തരത്തിന്റെ ലളിതകഥയല്ല. പഴയ കേരളത്തിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അതിന്റെ തന്നെ ഒരു മനുഷ്യക്വാണ്ടത്തിൽ ബോധരൂപം കൈക്കൊണ്ട ചരിത്രസംഭവമായിരുന്നു അത്.

ഇവിടെയാണ് ഇ. എം. എസ്. എന്ന വ്യക്തിയുടെ ആദ്യത്തെ വലിയ ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രാധാന്യം. പഴയ വ്യവസ്ഥയെ നിഷേധിക്കുന്ന ബലം എല്ലായ്പ്പോഴും അതിന്റെ പുറത്തുനിന്ന് വരണമെന്നില്ല. നിലവിലുള്ള ഘടനയുടെ ഉള്ളിൽ തന്നെ അതിന്റെ നിഷേധത്തിന്റെ സാധ്യതകൾ രൂപപ്പെടാം. ഫ്യൂഡൽ-ജാതീയ മേൽക്കോയ്മയുടെ ഒരു സാമൂഹികപാളിയിൽ ജനിച്ച ഒരാൾ ആ മേൽക്കോയ്മയുടെ ചരിത്രപരമായ അടിത്തറയെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന മാർക്സിസ്റ്റായി മാറിയത് ഈ ഡയലക്ടിക്കൽ നിയമത്തിന്റെ ചരിത്രപ്രകടനമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇതിനെ ആവിർഭാവത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ വിശദീകരിക്കും. ഘടകങ്ങളുടെ മുൻകാല ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് പ്രവചിക്കാനാകാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ അവയുടെ സങ്കീർണ്ണമായ ഇന്ററാക്ഷനിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിക്കുന്നു. ഇ. എം. എസ്. നമ്പൂതിരി സമൂഹത്തിന്റെ യാന്ത്രിക ഉൽപ്പന്നമായിരുന്നില്ല; കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച പുതിയ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ഒരു മനുഷ്യരൂപമായിരുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ രാജാക്കന്മാരുടെയും രാജവംശങ്ങളുടെയും യുദ്ധങ്ങളുടെയും കഥയിൽ നിന്ന് ഭൂബന്ധങ്ങളുടെയും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുടെയും വർഗ്ഗസമരങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെയും ചരിത്രമായി വായിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതാണ് ഇ. എം. എസിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ബൗദ്ധിക സംഭാവനകളിലൊന്ന്. ചരിത്രത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന സംഭവങ്ങൾക്ക് അടിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഘടനാപരമായ ബലങ്ങളെ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. ജന്മിത്വം, കർഷകബന്ധങ്ങൾ, ജാതിഘടന, ദേശീയപ്രശ്നം, ഭാഷ, പ്രാദേശികസ്വത്വം എന്നിവയെ ചരിത്രഭൗതികവാദത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പരിശോധിച്ചു.

ഇവിടെ ഇ. എം. എസ്. ഒരു മാർക്സിസ്റ്റ് വ്യാഖ്യാതാവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല. യൂറോപ്പിൽ രൂപപ്പെട്ട മാർക്സിയൻ ആശയങ്ങളെ കേരളത്തിലേക്ക് യാന്ത്രികമായി ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നതിനു പകരം കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷമായ സാമൂഹികയാഥാർത്ഥ്യവുമായി അവയെ ഇന്ററാക്ട് ചെയ്യിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. സാർവത്രികമായ സിദ്ധാന്തവും പ്രാദേശികമായ ചരിത്രയാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള ഈ ഇന്ററാക്ഷനിൽ നിന്നാണ് ഇ. എം. എസിന്റെ കേരളചരിത്രവായന ആവിർഭവിച്ചത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവൻ ഇതിലാണ്. യാഥാർത്ഥ്യവുമായി സമ്പർക്കം നഷ്ടപ്പെട്ട സിദ്ധാന്തം ഒരു മരവിച്ച ആശയഘടനയായി മാറുന്നു. പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യപാളിയുമായി ഇന്ററാക്ട് ചെയ്യുന്ന സിദ്ധാന്തം മാത്രമാണ് പുതിയ ആശയക്വാണ്ടങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

ജാതിയും വർഗ്ഗവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ ഗൗരവമായി സമീപിച്ചതും ഇ. എം. എസിന്റെ വലിയ സംഭാവനയാണ്. യൂറോപ്യൻ മുതലാളിത്തസമൂഹത്തിലെ വർഗ്ഗഘടനയെ ഇന്ത്യയിൽ അതേപടി കണ്ടെത്താനാവില്ലെന്ന് ഇന്ത്യൻ യാഥാർത്ഥ്യം തന്നെ തെളിയിച്ചിരുന്നു. ഇവിടെ തൊഴിലും ഭൂവുടമസ്ഥതയും വിദ്യാഭ്യാസവും സാമൂഹികപദവിയും രാഷ്ട്രീയാധികാരവും ജാതിയുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടന്നു. പിന്നാക്കവിഭാഗങ്ങളുടെ സാമൂഹികാവകാശങ്ങളെയും സംവരണാവശ്യങ്ങളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനൊപ്പം വിവിധ ജാതികളിലെ അധ്വാനിക്കുന്ന ജനങ്ങളെ വർഗ്ഗാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമം കേരളത്തിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയായി. സാമൂഹികപരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെയും വർഗ്ഗസമരത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇ. എം. എസ്. നിർണായകമായ സൈദ്ധാന്തിക പങ്കുവഹിച്ചു.

എന്നാൽ ഇവിടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയിലെ ഒരു പ്രധാന പരിമിതിയും കാണുന്നത്. പരമ്പരാഗത മാർക്സിയൻ അടിസ്ഥാനഘടന-ഉപരിഘടന മാതൃകയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ സാമ്പത്തിക വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപരമായ നിർണ്ണായകഘടകമായി കാണുന്ന പ്രവണത അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശകലനങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നു. ജാതിയുടെ സവിശേഷമായ സ്വയംപുനരുത്പാദനശേഷിയും മനഃശാസ്ത്രപരവും സാംസ്കാരികവും ജൈവ-സാമൂഹികവുമായ തലങ്ങളിലെ അതിന്റെ പ്രവർത്തനവും പൂർണ്ണമായ ഒരു സിസ്റ്റം മാതൃകയിൽ വിശദീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ മാർക്സിസത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവിടെ മറ്റൊരു സമീപനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. ജാതിയും വർഗ്ഗവും രണ്ട് വേർതിരിച്ച സാമൂഹികപ്പെട്ടികളല്ല. അവ പരസ്പരം എൻടാംഗിൾ ചെയ്ത സാമൂഹിക ക്വാണ്ടങ്ങളാണ്. ജാതി സ്വത്തുബന്ധങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; സ്വത്തുബന്ധങ്ങൾ ജാതിയുടെ അധികാരശേഷിയെ മാറ്റുന്നു. മതം അവയ്ക്ക് ആശയപരമായ ഊർജം നൽകുന്നു. കുടുംബവും വിവാഹവും അവയെ തലമുറകളിലേക്ക് പുനരുത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം പഴയ ബന്ധങ്ങളെ തകർക്കുകയും ചിലപ്പോൾ പുതിയ രൂപത്തിൽ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭരണകൂടം നിയമങ്ങളിലൂടെ അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; രാഷ്ട്രീയം അവയെ പുതിയ കൂട്ടുകെട്ടുകളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ജാതി, വർഗ്ഗം, സ്വത്ത്, അധികാരം, മതം, സംസ്കാരം, മനഃശാസ്ത്രം എന്നിവ ചേർന്ന് ഒരു സങ്കീർണ്ണ സാമൂഹിക ഫീൽഡ് രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ ബഹുപാളി ഇന്ററാക്ഷനെ പരമ്പരാഗത അടിസ്ഥാനഘടന-ഉപരിഘടന മാതൃകയിൽ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളാനാവില്ല.

കേരളത്തിലെ ഭൂപരിഷ്കരണ പ്രക്രിയ ഇ. എം. എസിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദൃശ്യമായ പ്രകടനങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഭൂമി ഒരു സാമ്പത്തിക വസ്തു മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഫ്യൂഡൽ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികഘടനയെ ഒരുമിച്ചു പിടിച്ചുനിർത്തിയ പ്രധാന സംയോജക കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത ജാതിപദവിയെയും രാഷ്ട്രീയാധികാരത്തെയും സാമൂഹിക ബഹുമാനത്തെയും നിർണ്ണയിച്ചു. അതിനാൽ ഭൂബന്ധങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്തുക എന്നത് കാർഷിക സാമ്പത്തികരംഗത്തെ പരിഷ്കരിക്കൽ മാത്രമായിരുന്നില്ല. പഴയ സാമൂഹികപാളിയുടെ സംയോജകബലങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തമായ വിയോജക ഇടപെടലായിരുന്നു അത്.

ഭൂപരിഷ്കരണത്തോടെ പഴയ ജന്മിവർഗ്ഗത്തിന്റെ സാമൂഹിക സംയോജകശേഷി കുറഞ്ഞു. കുടിയാന്മാരുടെയും കർഷകരുടെയും സാമൂഹികസ്ഥാനം മാറി. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്കും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിലേക്കും പുതിയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ പ്രവേശിച്ചു. പഴയ ജാതി-ഫ്യൂഡൽ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങൾ ദുർബലമായി. ഇതിൽ നിന്ന് കേരളസമൂഹത്തിൽ പുതിയ ആവിർഭൂത ഗുണങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയബോധം, ജനപങ്കാളിത്തം, സാമൂഹിക ചലനക്ഷമത, തൊഴിലാളി-കർഷക സംഘടനകളുടെ ശക്തി എന്നിവ ഒരു പുതിയ സാമൂഹികപാളിയുടെ ഗുണങ്ങളായി മാറി. ഒരു നിയമം ഒറ്റയ്ക്ക് കേരളത്തെ മാറ്റിയതല്ല. കർഷകസമരങ്ങളും തൊഴിലാളിപ്രസ്ഥാനങ്ങളും ജാതിവിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ദേശീയപ്രസ്ഥാനവും കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനാപ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ദീർഘകാല ഇന്ററാക്ഷനിൽ നിന്ന് ഒരു സാമൂഹിക ക്വാണ്ടം ജംപ് ആവിർഭവിക്കുകയായിരുന്നു.

വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ ഇ. എം. എസ്. മന്ത്രിസഭയുടെ ഇടപെടലുകളും ഇതേ ഡയലക്ടിക്കൽ സ്വഭാവമുള്ളവയായിരുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം അറിവിന്റെ കൈമാറ്റസംവിധാനം മാത്രമല്ല; സാമൂഹിക അധികാരത്തിന്റെ പുനരുത്പാദന സംവിധാനവുമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളിലെ പൊതുനിയന്ത്രണവും അധ്യാപകരുടെ തൊഴിൽസുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സാമൂഹിക അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളെ നേരിട്ട് സ്പർശിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശക്തമായ പ്രതിരോധം ഉയർന്നു. വിമോചനസമരത്തെയും 1959-ലെ മന്ത്രിസഭാ പിരിച്ചുവിടലിനെയും ഒരു സർക്കാർ-പ്രതിപക്ഷ തർക്കമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. നിലവിലുള്ള സാമൂഹിക സമതുലിതാവസ്ഥ മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ച പുതിയ ബലവും പഴയ സമതുലിതാവസ്ഥ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ച പ്രതിബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ചരിത്രസംഘർഷമായിരുന്നു അത്.

ഇ. എം. എസിന്റെ മറ്റൊരു വലിയ സംഭാവന ജനാധിപത്യവും സോഷ്യലിസവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രായോഗികമായി അന്വേഷിച്ചതാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, പാർലമെന്ററി പ്രവർത്തനം, ഭരണഘടന, ഫെഡറലിസം, ജനകീയ സമരങ്ങൾ, തൊഴിലാളി-കർഷക സംഘടനകൾ എന്നിവയെ പരസ്പരവിരുദ്ധ ലോകങ്ങളായി കാണാതെ ഒരേ രാഷ്ട്രീയ ഫീൽഡിലെ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനരൂപങ്ങളായി സമീപിക്കാൻ കേരളത്തിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം പഠിച്ചു. ഈ ചരിത്രപരീക്ഷണത്തിന്റെ പ്രധാന ശില്പികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഇ. എം. എസ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ സമൂഹങ്ങൾ പല സാമൂഹികാവസ്ഥകളുടെ സൂപ്പർപൊസിഷനിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. കേരളത്തിൽ ഒരേസമയം മുതലാളിത്ത ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളും സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സംഘടനകളും ഫ്യൂഡൽ അവശിഷ്ടങ്ങളും ജാതിബന്ധങ്ങളും മതാധികാരവും നിലനിൽക്കുന്നു. ചരിത്രം ഒരു ശുദ്ധ സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ശുദ്ധ സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയിലേക്ക് യാന്ത്രികമായി സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല. വിവിധ സാമൂഹികപാളികൾ ഒരേ ചരിത്രസ്പേസിൽ സഹവർത്തിക്കുകയും ഏറ്റുമുട്ടുകയും പരസ്പരം മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇ. എം. എസിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രയോഗം ഈ സങ്കീർണ്ണതയെ പ്രായോഗികമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ മാർക്സിയൻ ദർശനത്തിന് അതിനെ വിശദീകരിക്കാൻ ആവശ്യമായ ആധുനിക ശാസ്ത്രീയ ഭാഷ ലഭ്യമായിരുന്നില്ല.

ഇവിടെയാണ് ഇ. എം. എസിന്റെ പരിമിതികളെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ പരാജയങ്ങളുടെ പട്ടികയാകാതെ ചരിത്രപരമായിരിക്കേണ്ടത്. ഇ. എം. എസ്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മാർക്സിസ്റ്റായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക ഉപകരണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ ശാസ്ത്രീയ അറിവിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിലായിരുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മാർക്സിസത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ന്യൂട്ടോണിയൻ ശാസ്ത്രബോധത്തിന്റെ നിഴലിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. രേഖീയ കാരണവാദം, സാമ്പത്തിക നിർണ്ണയവാദത്തിലേക്കുള്ള പ്രവണത, സമൂഹത്തെ ഘടകങ്ങളായി വിഭജിച്ച് അടിസ്ഥാനവും ഉപരിഘടനയും എന്ന ശ്രേണിയിൽ ക്രമീകരിക്കുന്ന സമീപനം, ചരിത്രവികാസത്തെ ചിലപ്പോൾ മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ട ഘട്ടങ്ങളുടെ ശൃംഖലയായി കാണുന്ന പ്രവണത എന്നിവ അതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

എന്നാൽ ശാസ്ത്രം പിന്നീട് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ചിത്രം തുറന്നുകാട്ടി. ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രം വസ്തുവിനെ സ്ഥിരവും ഒറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഘടകങ്ങളുടെ ലോകമായി കാണാനാവില്ലെന്ന് തെളിയിച്ചു. ആപേക്ഷികത സ്പേസിനെയും സമയത്തെയും പുനർനിർവചിച്ചു. മോളിക്യുലാർ ബയോളജി ജീവനെ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണ സംഘടനയായി തുറന്നുകാട്ടി. ന്യൂറോസയൻസ് ബോധത്തെ ജൈവസംഘടനയുടെ ആവിർഭൂത ഗുണമായി പഠിക്കാൻ തുടങ്ങി. സങ്കീർണ്ണതാശാസ്ത്രം ലളിതഘടകങ്ങളുടെ ഇന്ററാക്ഷനിൽ നിന്ന് പ്രവചിക്കാനാവാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ എങ്ങനെ ആവിർഭവിക്കുന്നു എന്ന് കാണിച്ചു. നെറ്റ്‌വർക്ക് ശാസ്ത്രം ബന്ധങ്ങൾ ഘടകങ്ങളെപ്പോലെ തന്നെ നിർണായകമാണെന്ന് തെളിയിച്ചു. ഇൻഫർമേഷൻ സയൻസും നിർമ്മിത ബുദ്ധിയും അറിവ്, ഭാഷ, ബോധം, സാമൂഹികസംഘടന എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തി.

ഈ ശാസ്ത്രീയ വിപ്ലവങ്ങൾക്കുശേഷവും ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസം പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെയും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യപകുതിയിലെയും ശാസ്ത്രീയ ഭാഷയിൽ തന്നെ മരവിച്ചുനിൽക്കണമോ? മാർക്സിസത്തെ ഒരു ശാസ്ത്രീയ ലോകവീക്ഷണമെന്ന് വിളിക്കുന്നവർക്ക് ഈ ചോദ്യം ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. ശാസ്ത്രം മാറുമ്പോൾ ശാസ്ത്രീയ ദർശനം മാറാതിരിക്കുന്നത് തന്നെ ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ വൈരുദ്ധ്യമാണ്.

ഇവിടെയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ഉയരുന്നത്: ഇ. എം. എസ്. ഇന്ന് ജീവിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ എന്ത് ചെയ്യുമായിരുന്നു?

അദ്ദേഹം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിനെ കേട്ട ഉടൻ അംഗീകരിക്കുമായിരുന്നുവെന്ന് പറയുന്നത് ഇ. എം. എസിനോടുള്ള ആദരവല്ല. അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും പുതിയ ആശയങ്ങളുടെ അന്ധവിശ്വാസിയായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു. “ക്വാണ്ടം” എന്ന പദം ഇവിടെ ശാസ്ത്രീയ അർത്ഥത്തിലാണോ ഉപയോഗിക്കുന്നത്, അതോ ഒരു അലങ്കാരരൂപകമായിട്ടോ എന്ന് ചോദിക്കുമായിരുന്നു. സംയോജക-വിയോജക ബലങ്ങളുടെ സാർവത്രികതയ്ക്ക് എന്താണ് തെളിവെന്ന് അന്വേഷിക്കുമായിരുന്നു. സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷൻ എന്ന ആശയം ചരിത്രപരമായി എങ്ങനെ പരിശോധിക്കാമെന്ന് ചോദിക്കുമായിരുന്നു. ക്വാണ്ടം പാളിഘടനയും ആവിർഭൂത ഗുണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന് ശാസ്ത്രീയ അടിസ്ഥാനമെന്തെന്ന് പരിശോധിക്കുമായിരുന്നു. മാർക്സിയൻ വർഗ്ഗവിശകലനത്തെ ഈ പുതിയ മാതൃക ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നുവോ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നുവോ എന്ന് അന്വേഷിക്കുമായിരുന്നു.

ഒരുപക്ഷേ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഏറ്റവും കടുത്ത വിമർശകരിൽ ഒരാളായിരിക്കുമായിരുന്നു ഇ. എം. എസ്.

എന്നാൽ അതുതന്നെയായിരിക്കും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന് ലഭിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ബൗദ്ധിക ബഹുമതിയും.

കാരണം ഒരു സിദ്ധാന്തം വളരുന്നത് പ്രശംസയിലൂടെയല്ല; വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുമായുള്ള ഇന്ററാക്ഷനിലൂടെയാണ്. വിമർശനം ഒരു സിദ്ധാന്തത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന വിയോജകബലം മാത്രമല്ല. ശരിയായ വിമർശനം അതിലെ ദുർബലബന്ധങ്ങളെ തകർക്കുകയും ശക്തമായ ഘടകങ്ങളെ പുതിയ രീതിയിൽ സംയോജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സൃഷ്ടിപരമായ ബലമാണ്. ഇ. എം. എസ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിനെ വിമർശിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ആ വിമർശനവുമായി നടക്കുന്ന സൈദ്ധാന്തിക ഇന്ററാക്ഷനിൽ നിന്ന് ഇന്നുള്ളതിനെക്കാൾ കൂടുതൽ കൃത്യവും ശാസ്ത്രീയവുമായ ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ആവിർഭവിക്കുമായിരുന്നുവെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കാം.

എന്നാൽ മറ്റൊരു കാര്യം കൂടി ഉറപ്പോടെ പറയാം. “മാർക്സും എംഗൽസും പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി ഡയലക്ടിക്സിനെ പുതുക്കേണ്ടതില്ല” എന്ന വാദത്തിന്റെ പക്ഷത്ത് ഇ. എം. എസ്. നിൽക്കുമായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധികജീവിതം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ മാർക്സിന്റെ യൂറോപ്യൻ ഉദാഹരണങ്ങൾ മാത്രം മതിയെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതിയിരുന്നെങ്കിൽ കേരളചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് സ്വന്തം പഠനങ്ങൾ നടത്തേണ്ട ആവശ്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇന്ത്യൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ സോവിയറ്റ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ വിവർത്തനം മാത്രം മതിയെന്ന് കരുതിയിരുന്നെങ്കിൽ ജാതി, ദേശീയപ്രശ്നം, ഭാഷ, ഫെഡറലിസം, കേരളത്തിന്റെ പ്രത്യേക സാമൂഹികവികാസം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം നിരന്തരം എഴുതേണ്ടതുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഇ. എം. എസിന്റെ യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക പാരമ്പര്യം ഉത്തരങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരമല്ല. അത് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്ന ഒരു രീതിയാണ്. സിദ്ധാന്തത്തെ യാഥാർത്ഥ്യവുമായി നിരന്തരം ഏറ്റുമുട്ടിക്കുന്ന രീതിയാണ്. ചരിത്രത്തെ മരവിച്ച സംഭവങ്ങളുടെ ശേഖരമായി കാണാതെ ചലിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സംവിധാനമായി വായിക്കുന്ന രീതിയാണ്. സ്വന്തം മുൻനിഗമനങ്ങളെ പോലും ചരിത്രത്തിന്റെ പുതിയ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുനഃപരിശോധിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്ന രീതിയാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഇ. എം. എസ്. ഇന്ന് ജീവിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിനോട് ആദ്യം ചോദിച്ചേക്കാവുന്ന ചോദ്യം “ഇത് മാർക്സിസമാണോ?” എന്നതായിരിക്കില്ല. മറിച്ച് “ഇത് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ കൂടുതൽ കൃത്യമായി വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ടോ?” എന്നതായിരിക്കാം. കാരണം മാർക്സിയൻ രീതിയുടെ ഹൃദയം ഒരു ലേബലിലല്ല; വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള നിരന്തരശ്രമത്തിലാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മാർക്സിസത്തെ നിഷേധിക്കാനുള്ള ശ്രമമല്ല. ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസം നിർവഹിച്ച ചരിത്രപരമായ ദൗത്യത്തെ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ അറിവുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ തുടരാനുള്ള ശ്രമമാണ്. മാർക്സും എംഗൽസും അവരുടെ കാലത്തെ ഭൗതികശാസ്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, രസതന്ത്രം, രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തികശാസ്ത്രം എന്നിവയിൽ നിന്ന് ലഭ്യമായ അറിവുകളെ സംയോജിപ്പിച്ചാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചത്. ഇന്ന് അവർ ജീവിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെയും സങ്കീർണ്ണതാശാസ്ത്രത്തെയും മോളിക്യുലാർ ബയോളജിയെയും ന്യൂറോസയൻസിനെയും നിർമ്മിത ബുദ്ധിയെയും അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു ഭൗതികവാദദർശനം നിർമ്മിക്കുമായിരുന്നുവെന്ന് കരുതാനാവില്ല.

ഇ. എം. എസ്. ഈ അടിസ്ഥാന മാർക്സിയൻ ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻ പ്രതിനിധികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അനുസ്മരിക്കണമെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്യങ്ങളെ ശിലാലിഖിതങ്ങളാക്കി സംരക്ഷിക്കരുത്. അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ച രീതിയെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകണം. അദ്ദേഹം തന്റെ കാലത്തെ കേരളത്തെ മാർക്സിസത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ വായിച്ചു. ഇന്ന് നാം നമ്മുടെ കാലത്തെ പ്രപഞ്ചത്തെയും ജീവനും ബോധത്തെയും സമൂഹത്തെയും പുതിയ ശാസ്ത്രീയ അറിവുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ വായിക്കണം.

കേരളവും ഇതിനിടയിൽ മാറിക്കഴിഞ്ഞു. ഭൂപരിഷ്കരണം പുതിയ സാമൂഹികപാളികളെ സൃഷ്ടിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസവികസനം പുതിയ തൊഴിൽപ്രതീക്ഷകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രവാസം പുതിയ സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തി. ഉപഭോക്തൃസംസ്കാരം പുതിയ ആഗ്രഹങ്ങളെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചു. ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവം വിവരത്തിന്റെ പുതിയ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. സോഷ്യൽ മീഡിയ മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ സംഘടനാരീതിയെ തന്നെ മാറ്റുന്നു. നിർമ്മിത ബുദ്ധി മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെയും അറിവിന്റെയും സൃഷ്ടിപരതയുടെയും നിർവചനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ജാതി ഇല്ലാതായിട്ടില്ല; അത് പുതിയ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പുതിയ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു. മതം അപ്രത്യക്ഷമായിട്ടില്ല; ഡിജിറ്റൽ നെറ്റ്‌വർക്കുകളിലൂടെ പുതിയ സംയോജകശേഷി നേടുന്നു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം ഇല്ലാതായിട്ടില്ല; എന്നാൽ അതിന്റെ ഘടന പ്ലാറ്റ്ഫോം തൊഴിൽ, ഗിഗ് ഇക്കോണമി, ആഗോള വിതരണശൃംഖലകൾ, ഓട്ടോമേഷൻ എന്നിവയിലൂടെ മാറുന്നു.

ഈ പുതിയ കേരളത്തെ 1950-കളിലെ സൈദ്ധാന്തിക ഭൂപടം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ഇ. എം. എസ്. തന്റെ കാലത്തെ കേരളത്തിന് പുതിയൊരു ചരിത്രഭൂപടം വരച്ചതുപോലെ, ഇന്നത്തെ മാർക്സിസ്റ്റുകൾ ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യപാളികളുടെ ഭൂപടം വരയ്ക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതാണ് ഇ. എം. എസിനോടുള്ള യഥാർത്ഥ ബൗദ്ധിക കടപ്പാട്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഒരു മഹാനായ ചിന്തകനും അന്തിമസത്യത്തിന്റെ ഉടമയല്ല. ഓരോ ചിന്തകനും മനുഷ്യജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒരു ചരിത്രപാളിയിൽ രൂപപ്പെടുന്ന ബൗദ്ധിക ക്വാണ്ടമാണ്. മുൻകാല അറിവുകൾ അയാളിൽ സംയോജിക്കുന്നു. കാലത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അയാളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അയാളുടെ ചിന്ത പുതിയ ആശയങ്ങളെ ആവിർഭവിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നീട് പുതിയ അറിവുകൾ വരുമ്പോൾ ആ ചിന്തയും പുതിയ ഇന്ററാക്ഷനുകളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. മാർക്സിനും എംഗൽസിനും ലെനിനും ഇ. എം. എസിനും ഈ നിയമത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവില്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിനും ഒഴിവില്ല.

അതുകൊണ്ട് ഇ. എം. എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒരു സമാപ്തിയല്ല. അദ്ദേഹം ഒരു പരിവർത്തനമാണ്. പഴയ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പുതിയ രാഷ്ട്രീയബോധമായി ആവിർഭവിച്ച ഒരു ചരിത്രനിമിഷമാണ്. ഫ്യൂഡൽ കേരളത്തിൽ നിന്ന് ജനാധിപത്യ കേരളത്തിലേക്കുള്ള ചലനത്തിലെ ശക്തമായ ഒരു സാമൂഹിക ക്വാണ്ടമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകളെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിമിതികളെ ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചറിയുകയും പുതിയ അറിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയെ അതിലംഘിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം.

ഇ. എം. എസ്. ഇന്ന് നമ്മോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ഒരുപക്ഷേ അദ്ദേഹം നമ്മോട് പറയുമായിരുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം ഇതായിരിക്കും: മാർക്സിസത്തെ സംരക്ഷിക്കണമെങ്കിൽ അതിനെ മരവിപ്പിക്കരുത്. യാഥാർത്ഥ്യം നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അറിവും അതിനനുസരിച്ച് വികസിക്കണം. ശാസ്ത്രം യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പുതിയ പാളികൾ തുറന്നുകാട്ടുമ്പോൾ ദർശനം പഴയ ഉത്തരങ്ങളിൽ അഭയം തേടുകയല്ല, പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുകയാണ് വേണ്ടത്. ഒരു സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ജീവൻ അതിന്റെ പഴക്കത്തിലോ അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി രൂപപ്പെട്ട ആധികാരികതയിലോ അല്ല; മാറുന്ന യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായി നിരന്തരം ഇന്ററാക്ട് ചെയ്യാനും, സ്വന്തം പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിയാനും, ആ ഇന്ററാക്ഷനുകളിൽ നിന്ന് പുതിയ ആശയങ്ങളെയും പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക ഗുണങ്ങളെയും ആവിർഭവിപ്പിക്കാനുമുള്ള ശേഷിയിലാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഇ. എം. എസിനെ അനുസ്മരിക്കുന്ന ഏറ്റവും മാർക്സിയൻ മാർഗം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ ആവർത്തിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഗമനങ്ങളെ മാറ്റമില്ലാത്ത സത്യങ്ങളായി സംരക്ഷിക്കുകയോ അല്ല. അദ്ദേഹം തന്റെ കാലത്തെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ എങ്ങനെ വിമർശനാത്മകമായി വായിച്ചുവോ, അതേ ബൗദ്ധിക ധൈര്യത്തോടെ നമ്മുടെ കാലത്തെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വായിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ഇ. എം. എസ്. നിർത്തിയിടത്തുനിന്ന് ചിന്തയെ വീണ്ടും ചലിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തോടുള്ള യഥാർത്ഥ നീതി. അദ്ദേഹത്തെ ആദരിക്കുക എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയുടെ അതിരുകൾക്കുള്ളിൽ എന്നെന്നേക്കുമായി കഴിയുകയല്ല; അദ്ദേഹം തന്നെ സ്വീകരിച്ച ഡയലക്ടിക്കൽ രീതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആ അതിരുകളെ തിരിച്ചറിയുകയും ആവശ്യമായിടത്ത് അവയെ അതിലംഘിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്.

ഇന്ന് ആ അതിലംഘനത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മേഖല ശാസ്ത്രമാണ്. ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രം, ആപേക്ഷികത, മോളിക്യുലാർ ബയോളജി, ന്യൂറോസയൻസ്, സങ്കീർണ്ണതാശാസ്ത്രം, നെറ്റ്‌വർക്ക് ശാസ്ത്രം, ഇൻഫർമേഷൻ സയൻസ്, നിർമ്മിത ബുദ്ധി എന്നിവ യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ ധാരണയെ അടിസ്ഥാനപരമായി വികസിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ അറിവുകളുമായി മാർക്സിയൻ ദർശനം സജീവമായ ഒരു സൈദ്ധാന്തിക ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പ്രവേശിക്കണം. ആ ഏറ്റുമുട്ടലിനെ ഭയപ്പെടുന്നത് മാർക്സിസത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയല്ല; അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സ്വഭാവത്തെ തന്നെ നിഷേധിക്കുകയാണ്.

മാർക്സിസവും ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള അത്തരമൊരു സൃഷ്ടിപരമായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ നിന്ന് പുതിയൊരു ഭൗതികവാദദർശനം ആവിർഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പഴയ ഡയലക്ടിക്സിനെ തള്ളിക്കളയാതെ, അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ നേട്ടങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട്, അതിന്റെ പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, പുതിയ ശാസ്ത്രീയ അറിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അതിനെ ഉയർന്നൊരു സൈദ്ധാന്തിക പാളിയിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കണം. ഡയലക്ടിക്സിന്റെ സ്വന്തം തത്വമനുസരിച്ചുതന്നെ ഡയലക്ടിക്കൽ മെറ്റീരിയലിസവും മാറ്റത്തിനും വികാസത്തിനും അതിലംഘനത്തിനും വിധേയമാകണം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അത്തരമൊരു ചരിത്രപരവും ശാസ്ത്രീയവുമായ സംവാദത്തിലേക്കുള്ള ക്ഷണമാണ്. അത് അന്തിമസത്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സിദ്ധാന്തമതമായി സ്വയം അവതരിപ്പിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് മാർക്സിയൻ ദർശനത്തെയും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തെയും ഒരേ ബൗദ്ധിക ഫീൽഡിൽ ഇന്ററാക്ട് ചെയ്യിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. ആ ഇന്ററാക്ഷനിൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുവരാം, പഴയ ആശയങ്ങൾ തകരാം, പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടാം, പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക സാധ്യതകൾ ആവിർഭവിക്കാം. ചിന്തയുടെ ഈ നിരന്തര ചലനമാണ് ഇ. എം. എസ്. പ്രതിനിധാനം ചെയ്ത മാർക്സിയൻ ബൗദ്ധിക പാരമ്പര്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവൻ. അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുസ്മരിക്കുന്ന ഏറ്റവും അർത്ഥവത്തായ മാർഗം അദ്ദേഹത്തെ ആവർത്തിക്കുകയല്ല; അദ്ദേഹം നിർത്തിയിടത്തുനിന്ന് ചിന്തയെ വീണ്ടും ചലിപ്പിക്കുകയാണ്.