മുതലാളിത്ത ഉൽപ്പാദനവ്യവസ്ഥ: മൂലധനം, കൂലി, വില, ലാഭം — ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം

മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുമായി നടത്തുന്ന ഭൗതിക വിനിമയത്തിന്റെ സാമൂഹിക സംഘടനാരൂപമാണ് ഉൽപ്പാദനവ്യവസ്ഥ. മനുഷ്യർ എന്ത് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു, എങ്ങനെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു, ഉൽപ്പാദനോപാധികൾ ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെട്ട സമ്പത്ത് എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യം എന്താണ് എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ചരിത്രപരമായി നിർദ്ദിഷ്ടമായ ഉത്തരങ്ങളാണ് ഓരോ ഉൽപ്പാദനവ്യവസ്ഥയെയും വേർതിരിച്ചറിയുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ മുതലാളിത്തം കേവലം വിപണി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയല്ല. ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത, അധ്വാനശക്തിയുടെ ചരക്കുവൽക്കരണം, പൊതുവായ ചരക്കുവിനിമയം, മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ സ്വകാര്യ കൈവശപ്പെടുത്തൽ, ലാഭത്തിന്റെ പുനർനിക്ഷേപത്തിലൂടെയുള്ള മൂലധനസഞ്ചയം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സങ്കീർണമായ ഒരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയാണ് മുതലാളിത്തം.

മാർക്സിയൻ രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവന മുതലാളിത്തത്തെ നിശ്ചലമായ സാമ്പത്തിക വിഭാഗങ്ങളുടെ സമാഹാരമായി കാണാതെ, ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ടതും ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളാൽ ചലിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുമായ ഒരു ഉൽപ്പാദനബന്ധവ്യവസ്ഥയായി വിശദീകരിച്ചതാണ്. മൂലധനം, കൂലി, വില, ലാഭം എന്നിവ സ്വതന്ത്രമായ സാമ്പത്തിക വസ്തുക്കളല്ല; അവ പരസ്പരം നിർണയിക്കുകയും പരസ്പരം നിയന്ത്രിക്കുകയും പരസ്പരം വൈരുദ്ധ്യത്തിലേർപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ മാർക്സിയൻ ഉൾക്കാഴ്ചയെ കൂടുതൽ ചലനാത്മകവും ബന്ധാത്മകവും സാധ്യതാധിഷ്ഠിതവുമായ ഒരു വ്യവസ്ഥാവീക്ഷണത്തിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനവീക്ഷണത്തിൽ ഏതൊരു വ്യവസ്ഥയും സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽക്കുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്നത്. സംയോജക ബലങ്ങൾ വ്യവസ്ഥയുടെ ഘടകങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുകയും സംഘടന, തുടർച്ച, സ്ഥിരത, പുനരുത്പാദനം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിയോജക ബലങ്ങൾ നിലവിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും വ്യത്യാസം, സംഘർഷം, വിഘടനം, പുനഃക്രമീകരണം, പുതുമ എന്നിവയ്ക്കുള്ള സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവയിൽ ഒന്നിനെയും കേവലം അനുകൂലമോ പ്രതികൂലമോ ആയി കാണാനാവില്ല. അമിതമായ സംയോജകത വ്യവസ്ഥയെ ജഡമാക്കാം; അമിതമായ വിയോജനം അതിനെ തകർക്കാം. എന്നാൽ ഇവ തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് വ്യവസ്ഥയുടെ നിലനിൽപ്പിനും പരിണാമത്തിനും അടിസ്ഥാനം.

മുതലാളിത്തവും ഇതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമല്ല. സ്വകാര്യസ്വത്ത്, നിയമവ്യവസ്ഥ, ഭരണകൂടം, ബാങ്കിംഗ് സംവിധാനം, നാണയം, വിപണി, അക്കൗണ്ടിംഗ്, മാനേജ്മെന്റ്, സാങ്കേതികവിദ്യ, കോർപ്പറേറ്റ് സംഘടന, ആഗോള വ്യാപാരശൃംഖലകൾ എന്നിവ മുതലാളിത്തത്തെ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ബലങ്ങളാണ്. അതേസമയം വർഗവൈരുദ്ധ്യം, തൊഴിലാളികളുടെ ചെറുത്തുനിൽപ്പ്, കുത്തകയും മത്സരവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, അമിതോൽപ്പാദനം, അപര്യാപ്തമായ ഫലപ്രദ ആവശ്യം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം, കടബാധ്യത, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ശോഷണം, പരിസ്ഥിതിനാശം, ദേശീയവും ആഗോളവുമായ അസമവികസനം എന്നിവ വിയോജക ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചരിത്രം ഈ രണ്ടു പ്രവണതകൾ തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പുനഃസന്തുലനത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്.

മുതലാളിത്തത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ആരംഭബിന്ദു മൂലധനമാണ്. സാധാരണബോധത്തിൽ മൂലധനം പണം, യന്ത്രം, ഫാക്ടറി, ഭൂമി, ഓഹരി, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയുമായി തുല്യീകരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ മാർക്സിയൻ അർത്ഥത്തിൽ പണം സ്വയം മൂലധനമല്ല; യന്ത്രവും സ്വയം മൂലധനമല്ല. ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട സാമൂഹികബന്ധത്തിനുള്ളിൽ കൂടുതൽ മൂല്യം കൈവശപ്പെടുത്തി സ്വയം വികസിക്കുന്ന മൂല്യമായിത്തീരുമ്പോഴാണ് സമ്പത്ത് മൂലധനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

പണം ഉപയോഗിച്ച് ചരക്കുകൾ വാങ്ങി ഉപഭോഗം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ചംക്രമണം ചരക്ക്–പണം–ചരക്ക് എന്ന രൂപത്തിലായിരിക്കാം. എന്നാൽ മുതലാളിത്ത ചംക്രമണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം വ്യത്യസ്തമാണ്: പണം–ചരക്ക്–കൂടുതൽ പണം. തുടക്കത്തിലെ പണം ചംക്രമണത്തിന്റെ അവസാനം വർധിച്ച പണമായി മടങ്ങിവരേണ്ടതാണ്. ഈ വർധനയാണ് മൂലധനത്തിന്റെ ജീവചലനം. ലാഭമില്ലാതെ മൂലധനം തന്റെ സാമൂഹിക അർത്ഥം നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് മൂലധനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന അനിവാര്യത നിലനിൽപ്പല്ല, നിരന്തരമായ സ്വയംവികാസമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ മൂലധനത്തെ ഒരു നിശ്ചല വസ്തുവായി കാണുന്നതിനെക്കാൾ, വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക പാളികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുകയും രൂപംമാറുകയും ചെയ്യുന്ന മൂല്യപ്രവാഹമായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തം. പണമൂലധനം ഉൽപ്പാദനമൂലധനമായി മാറുന്നു; ഉൽപ്പാദനമൂലധനം ചരക്കുമൂലധനമായി മാറുന്നു; ചരക്കുമൂലധനം വിൽപ്പനയിലൂടെ വീണ്ടും പണമൂലധനമായി മടങ്ങുന്നു. ഈ ചംക്രമണത്തിലെ ഓരോ ഘട്ടവും ഒരു പ്രത്യേക ക്വാണ്ടം പാളിയെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു പാളിയിലെ തടസ്സം മുഴുവൻ വ്യവസ്ഥയിലേക്കും പകരാം. അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളുടെ ലഭ്യത തടസ്സപ്പെടുന്നത് ഉൽപ്പാദനത്തെ ബാധിക്കും; ഉൽപ്പാദനം നടന്നാലും ചരക്കുകൾ വിറ്റഴിക്കപ്പെടാത്ത പക്ഷം മൂല്യം സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടില്ല; ബാങ്കിംഗ് പ്രതിസന്ധി പണമൂലധനത്തിന്റെ പ്രവാഹം തടഞ്ഞാൽ ഉൽപ്പാദനം തന്നെ മന്ദഗതിയിലാകും.

അതുകൊണ്ട് മൂലധനം ഒരു ബന്ധശൃംഖലയാണ്. ഉടമസ്ഥത, അധ്വാനം, വിപണി, വായ്പ, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഭരണകൂടം, ആഗോള വ്യാപാരം എന്നിവയെ ഒരു പ്രത്യേക ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക്—മൂല്യത്തിന്റെ സ്വയംവികാസത്തിലേക്ക്—സംയോജിപ്പിക്കുന്ന സാമൂഹിക ബലക്ഷേത്രമാണത്. ഈ സംയോജകതയാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അതിശയകരമായ ഉൽപ്പാദനശേഷിക്ക് അടിസ്ഥാനം. എന്നാൽ അതേ സംയോജകതയുടെ ഉള്ളിൽത്തന്നെ അതിനെ വിയോജിപ്പിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും വളരുന്നു.

മൂലധനം ഓരോ മുതലാളിയെയും സ്വതന്ത്രനായി തോന്നിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിലും മത്സരം അവനെ വ്യവസ്ഥയുടെ നിർബന്ധങ്ങൾക്ക് വിധേയനാക്കുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യ നവീകരിക്കാത്ത മുതലാളി പിന്നിലാകും. ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാത്തവൻ വിപണിയിൽ പരാജയപ്പെടും. പുതിയ വിപണികളിലേക്ക് കടക്കാത്തവന്റെ വളർച്ച നിലയ്ക്കും. ലാഭം പുനർനിക്ഷേപിക്കാത്ത മൂലധനം മത്സരത്തിൽ ദുർബലമാകും. അതിനാൽ വ്യക്തിഗത മുതലാളിയുടെ മനോഭാവം എന്തായാലും മൂലധനത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥാപരമായ യുക്തി അവനെ സഞ്ചയത്തിലേക്ക് തള്ളുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ മൂലധനം വ്യക്തികളുടെ ആഗ്രഹങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ആവിർഭൂത സാമൂഹിക ശക്തിയായി മാറുന്നു.

മൂലധനത്തിന് സ്വയം മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല. യന്ത്രം തന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ ഇതിനകം ഉൾപ്പെട്ട മൂല്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഉൽപ്പന്നത്തിലേക്ക് കൈമാറുന്നു. അസംസ്കൃത വസ്തുവിന്റെ മൂല്യവും ഉൽപ്പന്നത്തിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശേഷി ജീവനുള്ള മനുഷ്യാധ്വാനത്തിനാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് അധ്വാനശക്തി മുതലാളിത്തത്തിലെ സവിശേഷ ചരക്കായി മാറുന്നത്.

തൊഴിലാളി തന്റെ അധ്വാനത്തെ ഒരു പൂർത്തിയായ വസ്തുവായി മുൻകൂട്ടി വിൽക്കുന്നില്ല. ഒരു നിശ്ചിത സമയത്തേക്ക് അധ്വാനിക്കാനുള്ള തന്റെ ശേഷിയാണ് വിൽക്കുന്നത്. ഈ അധ്വാനശക്തിയുടെ വിലയാണ് കൂലി. എന്നാൽ കൂലി തൊഴിലാളി സൃഷ്ടിച്ച മുഴുവൻ മൂല്യത്തിനുള്ള പ്രതിഫലമല്ല. അധ്വാനശക്തിയെ സാമൂഹികമായി പുനരുത്പാദിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യമായ മൂല്യത്തിന്റെ പണരൂപമാണ് അടിസ്ഥാനപരമായി കൂലി.

ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, പാർപ്പിടം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, യാത്ര, ആശയവിനിമയം, സാമൂഹിക–സാംസ്കാരിക ജീവിതം എന്നിവയുടെ ചരിത്രപരമായി നിർണയിക്കപ്പെട്ട ചെലവുകൾ അധ്വാനശക്തിയുടെ പുനരുത്പാദനച്ചെലവിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. തൊഴിലാളി ഒരു ജൈവയന്ത്രമല്ലാത്തതിനാൽ കൂലിയുടെ മൂല്യം കേവലം കുറഞ്ഞ കലോറി ലഭ്യതയാൽ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രവികസനം, സാങ്കേതികനിലവാരം, വർഗസമരത്തിന്റെ ശക്തി, സാംസ്കാരിക പ്രതീക്ഷകൾ, വിദ്യാഭ്യാസാവശ്യങ്ങൾ എന്നിവയും അധ്വാനശക്തിയുടെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനച്ചെലവിനെ നിർണയിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ കൂലി മൂല്യത്തിന്റെ ക്വാണ്ടീകരിക്കപ്പെട്ട സാമൂഹിക പാക്കറ്റായി കാണാം. തൊഴിലാളിയുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിലേക്ക് മാസാവസാനം എത്തുന്ന ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട തുക എന്ന നിലയിൽ അത് കണികാസദൃശമായ നിർദ്ദിഷ്ടത കൈവരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ തുകയുടെ യഥാർഥ സാമൂഹിക ഉള്ളടക്കം നിരന്തരമായി മാറുന്നു. വിലക്കയറ്റം, വാടക, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, നികുതി, പൊതുസേവനങ്ങളുടെ ലഭ്യത എന്നിവ മാറുമ്പോൾ ഒരേ പണകൂലിയുടെ യഥാർഥ മൂല്യം മാറുന്നു. അതിനാൽ നാമമാത്ര കൂലിയും യഥാർഥ കൂലിയും തമ്മിൽ തന്നെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു.

കൂലി ഒരു സൂപ്പർപൊസിഷൻ അവസ്ഥയിലും നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു വശത്ത് അധ്വാനശക്തിയുടെ പുനരുത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമായ അമൂർത്ത സാമൂഹിക മൂല്യം; മറുവശത്ത് നിർദ്ദിഷ്ട തൊഴിൽവിപണിയിൽ യാഥാർഥ്യമായി ലഭിക്കുന്ന കൂലി. ഈ രണ്ടു അവസ്ഥകളും പരസ്പരം ബന്ധിതമാണെങ്കിലും ഒരേ കാര്യമല്ല. തൊഴിലില്ലായ്മ, കുടിയേറ്റം, ലിംഗവിവേചനം, ജാതിവ്യവസ്ഥ, ദേശീയ അതിർത്തികൾ, തൊഴിലാളി സംഘടനകളുടെ ശക്തി, തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിദ്യാഭ്യാസലഭ്യത എന്നിവ യഥാർഥ കൂലിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ഒരേ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു മണിക്കൂർ അധ്വാനത്തിന് ലോകത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത കൂലി ലഭിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം വ്യക്തിയുടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത മാത്രം അല്ല. ആ അധ്വാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സാമൂഹിക സ്പേസിന്റെ ഘടനയും നിർണായകമാണ്. ശക്തമായ തൊഴിലാളി യൂണിയനുകളും സാമൂഹിക സുരക്ഷയും പൊതുആരോഗ്യവും പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും നിലനിൽക്കുന്ന സമൂഹത്തിൽ അധ്വാനശക്തിയുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വ്യത്യസ്തമാണ്. ദുർബലമായ തൊഴിൽനിയമങ്ങളും വൻ തൊഴിലില്ലായ്മയും സാമൂഹിക സുരക്ഷയില്ലായ്മയും നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് തൊഴിലാളിയുടെ വിലപേശൽശേഷി വളരെ കുറവായിരിക്കും.

ഇവിടെയാണ് സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം വ്യക്തമായി കാണുന്നത്. തൊഴിലാളി യൂണിയനുകൾ, കൂട്ടായ വിലപേശൽ, മിനിമം കൂലി നിയമങ്ങൾ, തൊഴിൽസുരക്ഷ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പെൻഷൻ, പൊതുജനാരോഗ്യം എന്നിവ അധ്വാനശക്തിയെ സാമൂഹികമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ബലങ്ങളാണ്. വ്യക്തിഗത തൊഴിലാളിയെ ഒറ്റപ്പെട്ട വിപണിഘടകത്തിൽനിന്ന് ഒരു കൂട്ടായ വർഗശക്തിയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നതാണ് തൊഴിലാളി സംഘടനയുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം.

മറുവശത്ത് തൊഴിലില്ലായ്മ, കരാർവൽക്കരണം, ഗിഗ് തൊഴിൽ, ഔട്ട്‌സോഴ്‌സിംഗ്, ഓട്ടോമേഷൻ, തൊഴിലിടങ്ങളുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വിഭജനം, വ്യക്തിഗത പ്രകടനമൂല്യനിർണയം, തൊഴിലാളികൾ തമ്മിലുള്ള കൃത്രിമ മത്സരം എന്നിവ തൊഴിലാളിവർഗത്തെ വിയോജിപ്പിക്കുന്ന ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആധുനിക ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ തൊഴിലാളിയെ ഒരു കൂട്ടായ തൊഴിൽസ്ഥലത്തിൽനിന്ന് ആൽഗൊരിതം നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒറ്റപ്പെട്ട യൂണിറ്റാക്കി മാറ്റാനുള്ള പ്രവണത പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. മാനേജർ നേരിട്ട് ഉത്തരവിടേണ്ടതില്ല; ആപ്പ്, റേറ്റിംഗ്, സമയമാപനം, ഡാറ്റാ നിരീക്ഷണം എന്നിവ തന്നെ അച്ചടക്കത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ രൂപങ്ങളായി മാറുന്നു.

അതിനാൽ കൂലിക്കായുള്ള സമരം കേവലം കൂടുതൽ പണം നേടാനുള്ള സമരമല്ല. അധ്വാനശക്തിയുടെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനത്തിനാവശ്യമായ വിഭവങ്ങളിൽ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന് എത്രമാത്രം അവകാശം ലഭിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വർഗസമരമാണ് അത്. കൂലിയുടെ ഓരോ ചലനത്തിനുള്ളിലും മൂലധനവും അധ്വാനവും തമ്മിലുള്ള ബലബന്ധത്തിന്റെ ചരിത്രം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

മുതലാളിത്ത ഉൽപ്പാദനം പൊതുവായ ചരക്കുൽപ്പാദനമാണ്. ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നേരിട്ടുള്ള ഉപയോഗത്തിനല്ല, വിപണിയിലെ വിനിമയത്തിനായാണ് പ്രധാനമായും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഒരു വസ്തു ഉപയോഗപ്രദമായിരിക്കണമെന്നത് മാത്രം പോരാ; അത് വിപണിയിൽ വിൽക്കപ്പെടുകയും വേണം. ഉപയോഗമൂല്യവും വിനിമയമൂല്യവും തമ്മിലുള്ള ഈ ദ്വന്ദ്വമാണ് ചരക്കിന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം.

ഒരു ഔഷധം രോഗിക്ക് അത്യന്തം ഉപയോഗപ്രദമായിരിക്കാം; ഭക്ഷണം മനുഷ്യജീവിതത്തിന് അനിവാര്യമായിരിക്കാം; ഒരു വീട് താമസത്തിന് ആവശ്യമായിരിക്കാം. എന്നാൽ മുതലാളിത്ത വിപണിയിൽ അവയുടെ സാമൂഹിക സാക്ഷാത്കാരം വാങ്ങൽശേഷിയുള്ള ആവശ്യവുമായി ബന്ധിതമാണ്. ആവശ്യം മാത്രം വിപണിയാവശ്യമായി മാറുന്നില്ല. പണംകൊണ്ട് പിന്തുണയ്ക്കപ്പെടുന്ന ആവശ്യമാണ് ഫലപ്രദ ആവശ്യം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭക്ഷണം ഗോഡൗണുകളിൽ കെട്ടിക്കിടക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യർ വിശന്നിരിക്കാനും, വീടുകൾ ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യർ ഭവനരഹിതരാകാനും മുതലാളിത്തത്തിന് കഴിയും. ഉപയോഗമൂല്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക ആവശ്യവും വിനിമയമൂല്യത്തിന്റെ വിപണിയുക്തിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ പ്രകടനമാണിത്.

മാർക്സിയൻ വിശകലനത്തിൽ സാമൂഹികമായി അനിവാര്യമായ അധ്വാനസമയം ചരക്കുമൂല്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്. എന്നാൽ മൂല്യം വിപണിയിൽ നേരിട്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നില്ല. വിലയുടെ രൂപത്തിലാണ് അത് പ്രകടമാകുന്നത്. അതുകൊണ്ട് മൂല്യവും വിലയും ഒരേ കാര്യമല്ല. വില മൂല്യത്തിന്റെ പണരൂപത്തിലുള്ള, വിപണിമധ്യസ്ഥമായ പ്രകടനമാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ മൂല്യത്തെ സാധ്യതകളുടെ ഒരു സാമൂഹികാവസ്ഥയായും വിലയെ നിർദ്ദിഷ്ട വിപണിസാഹചര്യത്തിൽ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു അളവായും ആശയപരമായി കാണാം. ചരക്ക് വിപണിയിലെത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ വില മുൻകൂട്ടി പൂർണമായി ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ആവശ്യവും ലഭ്യതയും, മത്സരം, കുത്തകശക്തി, വായ്പ, നികുതി, ഭരണകൂട നയം, ഗതാഗതച്ചെലവ്, യുദ്ധം, പ്രകൃതിദുരന്തം, വിപണി പ്രതീക്ഷകൾ, ഊഹക്കച്ചവടം തുടങ്ങിയ അനേകം ബലങ്ങൾ അതിന്റെ വിലസാക്ഷാത്കാരത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.

വിപണി ഇവിടെ ഒരു നിഷ്ക്രിയ സ്ഥലമല്ല. വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തിക ബലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സാമൂഹിക സ്പേസാണ്. മൂല്യത്തിന്റെ അമൂർത്ത സാമൂഹികബന്ധം നിർദ്ദിഷ്ട വിലയായി സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്ന ഇടപെടൽമണ്ഡലമാണത്. ഒരു ചരക്കിന്റെ വില ഒരു പ്രത്യേക നിമിഷത്തിൽ ഒരു സംഖ്യയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും അതിന് പിന്നിൽ ആഗോള വിതരണശൃംഖലകൾ, അധ്വാനബന്ധങ്ങൾ, ഊർജവില, പലിശനിരക്ക്, നാണയമാറ്റനിരക്ക്, രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സങ്കീർണമായ ബന്ധശൃംഖല പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് വില ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട സംഖ്യയല്ല; ഒരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയുടെ താൽക്കാലികമായി ക്വാണ്ടീകരിക്കപ്പെട്ട വിവരമാണ്. ഓരോ വിലയും വ്യവസ്ഥയുടെ അനേകം പാളികളിൽനിന്നുള്ള വിവരങ്ങളെ ഒരു സംഖ്യയിൽ സംഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിവരസംക്ഷേപം പൂർണമോ നിഷ്പക്ഷമോ അല്ല. അധികാരബന്ധങ്ങൾ വിലയിൽ ഇടപെടുന്നു. കുത്തകകൾ വില നിയന്ത്രിക്കുന്നു. പേറ്റന്റുകൾ കൃത്രിമ ദൗർലഭ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ധനമൂലധനം ചരക്കുവിലകളെ ഊഹക്കച്ചവടത്തിന് വിധേയമാക്കുന്നു. ഭരണകൂട നയങ്ങൾ നികുതിയിലൂടെയും സബ്സിഡിയിലൂടെയും പലിശനിരക്കിലൂടെയും വിലഘടന മാറ്റുന്നു.

ഇതുകൊണ്ടാണ് വിപണിവില പലപ്പോഴും അതിന്റെ മൂല്യകേന്ദ്രത്തിൽനിന്ന് വ്യതിചലിക്കുന്നത്. ഈ വ്യതിചലനം താൽക്കാലികവും ചെറുതുമായിരിക്കാം; ചിലപ്പോൾ അത് വൻ സാമ്പത്തിക കുമിളയായി വികസിക്കാം. ഭൂമി, ഓഹരി, ഭവനം, ക്രിപ്റ്റോ ആസ്തികൾ, ചരക്ക് ഫ്യൂച്ചറുകൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഭാവിയിലെ വിലവർധനയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷ തന്നെ ഇപ്പോഴത്തെ വില ഉയർത്തുന്നു. ഉയരുന്ന വില കൂടുതൽ വാങ്ങലിനെ ആകർഷിക്കുന്നു; കൂടുതൽ വാങ്ങൽ വീണ്ടും വില ഉയർത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ പോസിറ്റീവ് ഫീഡ്ബാക്ക് ചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് വിയോജക ദോലനങ്ങളുടെ സ്വയംവർധനയായി കാണാം. മൂല്യകേന്ദ്രത്തിൽനിന്നുള്ള വിലയുടെ വ്യതിചലനം ഒരു പരിധിവരെ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയും. എന്നാൽ വ്യതിചലനം നിർണായക പരിധി മറികടക്കുമ്പോൾ പഴയ വിലഘടന നിലനിർത്താനാവാതെ വരുന്നു. കുമിള പൊട്ടുന്നു. വിലകൾ പെട്ടെന്ന് ഇടിയുന്നു. വായ്പകൾ തിരിച്ചടക്കാനാവാതെ വരുന്നു. ബാങ്കുകളുടെ ആസ്തിമൂല്യം കുറയുന്നു. നിക്ഷേപം ചുരുങ്ങുന്നു. ഉൽപ്പാദനം കുറയുന്നു. തൊഴിലില്ലായ്മ ഉയരുന്നു. ഒരു പാളിയിലെ വിയോജനം മറ്റു പാളികളിലേക്ക് പകരുന്ന വ്യവസ്ഥാപരമായ ശൃംഖലാപ്രതികരണമാണ് സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി.

ചരക്കിനെ കണികാസദൃശവും തരംഗസദൃശവുമായ രണ്ടു ബന്ധിത മാനങ്ങളിൽ ആശയപരമായി പരിശോധിക്കാം. ഓരോ ചരക്കും നിർദ്ദിഷ്ട ഇടപാടിൽ ഒരു പ്രത്യേക വസ്തുവാണ്. അതിന് അളവും ഗുണവും വിലയും ഉടമസ്ഥനും വാങ്ങുന്നവനും ഉണ്ട്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ചരക്ക് കണികാസദൃശമായ നിർദ്ദിഷ്ടത പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

എന്നാൽ സാമൂഹികതലത്തിൽ ചരക്കുകൾ ഒറ്റപ്പെട്ട വസ്തുക്കളായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അസംസ്കൃത വസ്തു, ഗതാഗതം, ഉൽപ്പാദനം, മൊത്തവ്യാപാരം, ചില്ലറവ്യാപാരം, ധനസഹായം, പരസ്യം, ഉപഭോഗം എന്നിവയിലൂടെ മൂല്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ പ്രവാഹത്തിൽ അവ പങ്കാളികളാകുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ചരക്ക് തരംഗസദൃശമായ മൂല്യചലനത്തിന്റെ വാഹകമാണ്.

ഒരു സ്മാർട്ട്ഫോൺ കടയിൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട വിലയുള്ള ഒറ്റ വസ്തുവാണ്. എന്നാൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിനുള്ളിൽ ഖനനം, ആഗോള അസംസ്കൃത വസ്തു വ്യാപാരം, ചിപ്പ് നിർമ്മാണം, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, പേറ്റന്റ്, അസംബ്ലി തൊഴിലാളികൾ, സമുദ്രഗതാഗതം, ഡിജിറ്റൽ പരസ്യം, ഉപഭോക്തൃവായ്പ എന്നിവയുടെ ആഗോള പ്രവാഹങ്ങൾ സംയോജിച്ചിരിക്കുന്നു. ചരക്കിന്റെ കണികാസദൃശമായ രൂപത്തിനുള്ളിൽ ഒരു ആഗോള സാമൂഹിക തരംഗം ചുരുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നു പറയാം.

ഈ വീക്ഷണം ആധുനിക ആഗോള മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ബന്ധിതസ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഒരു പ്രദേശത്തെ യുദ്ധം മറ്റൊരു ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഇന്ധനവിലയെ ബാധിക്കുന്നു. ഒരു തുറമുഖത്തിലെ തടസ്സം ലോകവ്യാപകമായി ഉൽപ്പാദനം മന്ദഗതിയിലാക്കുന്നു. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പലിശനിരക്ക് ആഗോള മൂലധനപ്രവാഹത്തെ മാറ്റുന്നു. ഒരു സാങ്കേതിക കണ്ടുപിടിത്തം കോടിക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളുടെ തൊഴിൽഘടനയെ പുനഃക്രമീകരിക്കുന്നു. ഓരോ പ്രാദേശിക സാമ്പത്തിക സംഭവവും വിശാലമായ ബന്ധശൃംഖലയിൽ തരംഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

മുതലാളിത്ത ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ കേന്ദ്രരഹസ്യം മിച്ചമൂല്യത്തിലാണ്. തൊഴിലാളിയുടെ ഒരു തൊഴിൽദിവസം മുഴുവനും തന്റെ കൂലിയുടെ മൂല്യം മാത്രം പുനരുത്പാദിപ്പിക്കുന്നില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, തൊഴിലാളിയുടെ ദൈനംദിന അധ്വാനശക്തിയുടെ മൂല്യം നാലു മണിക്കൂർ അധ്വാനത്തിൽ പുനരുത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവെന്ന് കരുതുക. എന്നാൽ തൊഴിലാളി എട്ടു മണിക്കൂർ ജോലി ചെയ്യുന്നു. ആദ്യ നാലു മണിക്കൂറിൽ തന്റെ അധ്വാനശക്തിയുടെ മൂല്യത്തിന് തുല്യമായ പുതിയ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ശേഷിക്കുന്ന നാലു മണിക്കൂറിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മൂല്യം തൊഴിലാളിക്ക് കൂലിയായി തിരികെ ലഭിക്കുന്നില്ല. അതാണ് മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.

വിപണിയിൽ നോക്കുമ്പോൾ തൊഴിലാളിയും മുതലാളിയും സ്വതന്ത്രമായ കരാറിലേർപ്പെട്ടതായി തോന്നുന്നു. തൊഴിലാളി തന്റെ അധ്വാനശക്തി വിൽക്കുന്നു; മുതലാളി അതിന്റെ വില നൽകുന്നു. നിയമപരമായ സമത്വത്തിന്റെ ഈ ഉപരിതലത്തിനടിയിൽ ഉൽപ്പാദനബന്ധത്തിലെ അസമത്വം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത മുതലാളിക്കാണ്. ജീവിക്കാൻ തൊഴിലാളിക്ക് തന്റെ അധ്വാനശക്തി വിൽക്കേണ്ടിവരുന്നു. അതുകൊണ്ട് കരാറിലെ നിയമസമത്വം ഉൽപ്പാദനത്തിലെ വർഗഅസമത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ലാഭം ഒരു വ്യക്തിയുടെ സംരംഭകഗുണത്തിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി ഉത്ഭവിക്കുന്ന പ്രതിഫലമല്ല. അധ്വാനശക്തി, ഉൽപ്പാദനോപാധികൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിപണി, ഉടമസ്ഥത, അധികാരബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർദ്ദിഷ്ട സംഘടനയിൽനിന്ന് ആവിർഭവിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥാപരമായ ഗുണമാണ്. ഒരു ജലതന്മാത്രയ്ക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് ‘തിരമാല’ എന്ന ഗുണമില്ലാത്തതുപോലെ, ഒറ്റപ്പെട്ട പണത്തിനോ യന്ത്രത്തിനോ ‘ലാഭം’ എന്ന ഗുണമില്ല. ഒരു പ്രത്യേക സാമൂഹികബന്ധവ്യവസ്ഥയിലാണ് ലാഭം ആവിർഭവിക്കുന്നത്.

ഉൽപ്പാദനത്തിനുള്ളിൽ സാങ്കേതിക നവീകരണം, തൊഴിൽവിഭജനം, മാനേജ്മെന്റ്, വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം, ഡിജിറ്റൽ ഏകോപനം, ആഗോള വിതരണശൃംഖലകൾ എന്നിവ മൂലധനത്തിന്റെ സംയോജക ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കുറഞ്ഞ സമയത്തിൽ കൂടുതൽ ചരക്കുകൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ ഇവ സഹായിക്കുന്നു. തൊഴിലാളിയുടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുകയും ആവശ്യാധ്വാനസമയത്തിന്റെ അനുപാതം കുറച്ച് മിച്ചാധ്വാനത്തിന്റെ സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്നാൽ തൊഴിലാളികളുടെ സംഘടന, പണിമുടക്ക്, ഉയർന്ന കൂലിക്കായുള്ള സമരം, തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കാനുള്ള ആവശ്യം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി നിയന്ത്രണം, വിഭവപരിമിതി എന്നിവ മൂലധനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത സ്വയംവികാസത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന വിയോജക ബലങ്ങളാണ്. മൂലധനത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇവ ലാഭത്തിനുള്ള തടസ്സങ്ങളാണ്; എന്നാൽ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയുടെ വിശാലമായ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇവ മനുഷ്യജീവിതത്തെയും പ്രകൃതിയെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന സംയോജക ബലങ്ങളായിരിക്കാം.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഒരു പ്രധാന രീതിശാസ്ത്രപരമായ ഉൾക്കാഴ്ച പ്രസക്തമാണ്: ഒരു ബലത്തിന്റെ സംയോജകമോ വിയോജകമോ ആയ സ്വഭാവം പരിശോധിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥാപാളിയെ ആശ്രയിച്ച് മാറാം. തൊഴിലാളി യൂണിയൻ മൂലധനത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര ചലനത്തിന് വിയോജക ബലമാണ്; തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ സംഘടനയ്ക്ക് സംയോജക ബലമാണ്. പരിസ്ഥിതി നിയമം ഒരു കമ്പനിയുടെ തൽക്ഷണ ലാഭവികാസത്തിന് വിയോജകമാണ്; മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെയും ജൈവമണ്ഡലത്തിന്റെയും ദീർഘകാല നിലനിൽപ്പിന് സംയോജകമാണ്. കുത്തക ഒരു കോർപ്പറേഷന്റെ ആഭ്യന്തര മൂലധനസഞ്ചയത്തിന് സംയോജകമായിരിക്കാം; സമഗ്ര വിപണിയുടെ മത്സരഘടനയ്ക്ക് വിയോജകമാണ്.

അതിനാൽ സംയോജകതയും വിയോജനവും കേവലമായ സ്ഥിരവിഭാഗങ്ങളല്ല. അവ ബന്ധാത്മകമാണ്. ഏത് പാളിയെ, ഏത് സമയപരിധിയെ, ഏത് വ്യവസ്ഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നത് എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് അവയുടെ പ്രവർത്തനസ്വഭാവം നിർണയിക്കപ്പെടുന്നത്.

മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ സംയോജക ബലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് സാങ്കേതിക നവീകരണം. യന്ത്രവൽക്കരണം, ഓട്ടോമേഷൻ, റോബോട്ടിക്സ്, നിർമ്മിത ബുദ്ധി എന്നിവ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയെ അതിവേഗം വർധിപ്പിക്കുന്നു. കുറഞ്ഞ തൊഴിലാളികളെ ഉപയോഗിച്ച് കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനം നടത്താൻ കഴിയുന്നു. വ്യക്തിഗത മുതലാളിക്ക് ഇത് മത്സരനേട്ടവും അധികലാഭവും നൽകാം.

എന്നാൽ സാമൂഹികതലത്തിൽ ഇതേ പ്രക്രിയ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികളെ ഉൽപ്പാദനത്തിൽനിന്ന് പുറത്താക്കുന്നത് കൂലിവരുമാനം കുറയ്ക്കുന്നു. കൂലിവരുമാനം കുറഞ്ഞാൽ വാങ്ങൽശേഷി കുറയുന്നു. വാങ്ങൽശേഷി കുറഞ്ഞാൽ ചരക്കുകളുടെ ഫലപ്രദ ആവശ്യം ദുർബലമാകുന്നു. ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിക്കുമ്പോൾ ഉപഭോഗശേഷി ചുരുങ്ങുന്ന വിരോധാഭാസം രൂപപ്പെടുന്നു.

അതായത്, ഉൽപ്പാദനത്തെ സംയോജിപ്പിക്കുകയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സാങ്കേതിക ബലം വിപണിസാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ തലത്തിൽ വിയോജക ബലമായി മാറാം. ഒരു കമ്പനിക്ക് യുക്തിസഹമായ തീരുമാനം സമഗ്ര വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വിനാശകരമായ ഫലം സൃഷ്ടിക്കാം. ഓരോ മുതലാളിയും കൂലി കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് വ്യക്തിഗത ലാഭത്തിന് സഹായകരമാണ്. എന്നാൽ എല്ലാ മുതലാളികളും ഒരേസമയം കൂലി കുറച്ചാൽ സമൂഹത്തിന്റെ മൊത്തം വാങ്ങൽശേഷി ഇടിയും. വ്യക്തിഗത യുക്തിയും വ്യവസ്ഥാപരമായ ഫലവും തമ്മിലുള്ള ഈ വൈരുദ്ധ്യം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന അസ്ഥിരതകളിലൊന്നാണ്.

നിർമ്മിത ബുദ്ധിയുടെ വ്യാപനം ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന പാളിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധികാധ്വാനത്തിന്റെ വലിയ മേഖലകളും ഓട്ടോമേഷന്റെ പരിധിയിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും സാമൂഹിക സമ്പത്തും അഭൂതപൂർവമായി വർധിക്കാനുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ഈ സമൃദ്ധിയുടെ സാധ്യത തൊഴിലില്ലായ്മ, വരുമാനകേന്ദ്രീകരണം, ഡിജിറ്റൽ കുത്തക, ഡാറ്റാ ഉടമസ്ഥത എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യമായി മാറാം.

ഇവിടെ പ്രശ്നം സാങ്കേതികവിദ്യയല്ല; സാങ്കേതികവിദ്യ ഏത് ഉൽപ്പാദനബന്ധത്തിനുള്ളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നതാണ്. സോഷ്യലിസ്റ്റ് സംഘടനയിൽ തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കാനും മനുഷ്യന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ ശേഷി വികസിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന ഓട്ടോമേഷൻ, മുതലാളിത്തത്തിൽ തൊഴിലാളിയെ തൊഴിൽരഹിതനാക്കുകയും മൂലധനകേന്ദ്രീകരണം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരേ ഉൽപ്പാദനബലം വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക പാളികളിൽ വ്യത്യസ്ത ആവിർഭൂത ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

കൂലി, വില, ലാഭം എന്നിവയെ വേർതിരിച്ച് പഠിക്കുന്നത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചലനാത്മകത പൂർണമായി മനസ്സിലാക്കാൻ മതിയാകില്ല. അവ ഒരു ബന്ധിത ത്രികോണമാണ്. ഈ ത്രികോണത്തിന്റെ ഒരു കോണിലെ മാറ്റം മറ്റു രണ്ടു കോണുകളെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു.

കൂലി മൂലധനത്തിന് ഉൽപ്പാദനച്ചെലവാണ്; തൊഴിലാളിക്ക് ജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവരുമാനമാണ്; വിപണിക്ക് വാങ്ങൽശേഷിയുടെ പ്രധാന ഉറവിടമാണ്. അതിനാൽ കൂലി കുറയുമ്പോൾ വ്യക്തിഗത മുതലാളിയുടെ ചെലവ് കുറയാം, പക്ഷേ സാമൂഹികതലത്തിൽ ആവശ്യം ചുരുങ്ങാം. കൂലി ഉയരുമ്പോൾ വ്യക്തിഗത ലാഭമാർജിൻ സമ്മർദ്ദത്തിലാകാം, എന്നാൽ വിപണി വികസിക്കാനും കഴിയും.

വില ഉയർത്തുന്നത് ലാഭം വർധിപ്പിക്കാനുള്ള മാർഗമായി തോന്നാം. എന്നാൽ വില വാങ്ങൽശേഷിയെ മറികടന്നാൽ വിൽപ്പന കുറയും. വില കുറയ്ക്കുന്നത് വിപണി വികസിപ്പിക്കാം; എന്നാൽ ലാഭമാർജിൻ ചുരുക്കാം. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിച്ച് യൂണിറ്റ് ചെലവ് കുറയ്ക്കുന്നത് ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തിന് താൽക്കാലിക പരിഹാരം നൽകാം. എന്നാൽ എല്ലാ കമ്പനികളും അതേ പാത പിന്തുടരുമ്പോൾ അമിതോൽപ്പാദനത്തിന്റെ സാധ്യത ഉയരുന്നു.

ലാഭം മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ കൈവശപ്പെടുത്തലിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട മിച്ചമൂല്യം വിപണിയിൽ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടണം. ചരക്ക് വിറ്റഴിക്കപ്പെടാത്ത പക്ഷം അതിൽ അടങ്ങിയ മൂല്യം മൂലധനത്തിന് യാഥാർഥ്യമായ ലാഭമായി മടങ്ങിവരില്ല. അതുകൊണ്ട് മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനവും അതിന്റെ സാക്ഷാത്കാരവും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ രണ്ടു വ്യത്യസ്ത പാളികളാണ്.

ഇവിടെയാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൊന്ന് പ്രകടമാകുന്നത്. ഉൽപ്പാദനപാളിയിൽ കൂലി പരമാവധി കുറയ്ക്കുന്നത് മിച്ചമൂല്യം വർധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. എന്നാൽ വിപണിപാളിയിൽ അതേ കൂലിക്കുറവ് വാങ്ങൽശേഷി കുറച്ച് മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു പാളിയിലെ സംയോജക ബലം മറ്റൊരു പാളിയിലെ വിയോജക ബലമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പാളിഘടനാസങ്കൽപ്പം ഈ വൈരുദ്ധ്യം മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രത്യേകമായി സഹായിക്കുന്നു. ഫാക്ടറിയുടെ പാളിയിൽ കാര്യക്ഷമതയായത് ദേശീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ പാളിയിൽ തൊഴിലില്ലായ്മയായേക്കാം. ദേശീയ മൂലധനത്തിന് ഗുണകരമായ കയറ്റുമതിവികാസം മറ്റൊരു രാജ്യത്തിന്റെ വ്യവസായത്തെ തകർക്കാം. ആഗോള മൂലധനത്തിന് കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം നൽകുന്ന ഔട്ട്‌സോഴ്‌സിംഗ് പ്രാദേശിക തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ കൂലിയും സംഘടനാശേഷിയും ദുർബലപ്പെടുത്താം. വ്യവസ്ഥയുടെ ഒരു പാളിയിലെ സന്തുലിതാവസ്ഥ മറ്റൊരു പാളിയിലെ അസന്തുലിതാവസ്ഥയിലൂടെ നിലനിൽക്കാം.

ചരിത്രം ഒരു ഉൽപ്പാദനരീതിയിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് ഒരൊറ്റ നിമിഷത്തിൽ പൂർണമായി മാറുന്നില്ല. പുതിയ സാമൂഹികവ്യവസ്ഥ പഴയ വ്യവസ്ഥയുടെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളെയും ഉടൻ ഇല്ലാതാക്കുന്നുമില്ല. ഫ്യൂഡൽ ബന്ധങ്ങൾ, ജാതിയധിഷ്ഠിത തൊഴിൽവിഭജനം, കുടുംബാധിഷ്ഠിത ഉൽപ്പാദനം, ചെറുകിട ചരക്കുൽപ്പാദനം, സഹകരണസംവിധാനങ്ങൾ, പൊതുമേഖല, സ്വകാര്യ കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനം, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം മൂലധനം എന്നിവ ഒരേ സമൂഹത്തിനുള്ളിൽ സഹവർത്തിക്കാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇതിനെ ഉൽപ്പാദനരീതികളുടെ സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷൻ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാം. ഇവിടെ സൂപ്പർപൊസിഷൻ എന്നത് ഭൗതിക ക്വാണ്ടം അവസ്ഥയുടെ നേരിട്ടുള്ള പകർപ്പല്ല; വ്യത്യസ്ത ചരിത്രസാധ്യതകളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും ഒരേ സാമൂഹിക സ്പേസിൽ ഒരേസമയം സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ആശയപരമായ പ്രയോഗമാണ്.

ആധുനിക ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനി അത്യാധുനിക നിർമ്മിത ബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ അതിന്റെ അസംസ്കൃത വസ്തു ഖനനം അർധഫ്യൂഡൽ സാഹചര്യങ്ങളിലുള്ള തൊഴിലാളികളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കാം. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം ലോകോത്തര ആൽഗൊരിതങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചേക്കാം; അതിന്റെ അവസാനഘട്ട ഡെലിവറി സാമൂഹിക സുരക്ഷയില്ലാത്ത ഗിഗ് തൊഴിലാളിയുടെ അധ്വാനത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കാം. ആഗോള ധനമൂലധനത്തിന്റെ അത്യാധുനിക പ്രവാഹവും പ്രാദേശിക അസംഘടിത അധ്വാനത്തിന്റെ പിന്നാക്ക സാഹചര്യവും ഒരേ മൂല്യശൃംഖലയിൽ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

മൂലധനം ഈ അസമത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; പലപ്പോഴും അതിനെ ലാഭത്തിന്റെ ഉറവിടമാക്കി മാറ്റുന്നു. കുറഞ്ഞ കൂലി, ദുർബലമായ തൊഴിൽനിയമം, പരിസ്ഥിതി നിയന്ത്രണങ്ങളുടെ അഭാവം, ഭൂമിയുടെ കുറഞ്ഞ വില എന്നിവയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ഉൽപ്പാദനം മാറ്റുന്നു. കേന്ദ്ര മുതലാളിത്ത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിലെ ഉയർന്ന സാങ്കേതിക–ധനശക്തിയും പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ കുറഞ്ഞ വിലയുള്ള അധ്വാനവും വിഭവങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അസമബന്ധം ആഗോള ലാഭസഞ്ചയത്തിന്റെ പ്രധാന അടിസ്ഥാനമായി മാറുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ആഗോള മുതലാളിത്തം ഒരേപോലെ വികസിച്ച ഏകീകൃത വ്യവസ്ഥയല്ല. അസമത്വങ്ങളെ സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥയാണ്. അതിന്റെ സംയോജകത തന്നെ അസമത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്. കേന്ദ്രത്തിന്റെ സ്ഥിരത പലപ്പോഴും പ്രാന്തത്തിന്റെ അസ്ഥിരതയെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ വിലകുറഞ്ഞ ചരക്കുകൾ മറ്റൊരു പ്രദേശത്തിലെ കുറഞ്ഞ കൂലിയെയും പരിസ്ഥിതിനാശത്തെയും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സാമൂഹിക ചെലവുകളായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

ലാഭം മുതലാളി മുഴുവനായി വ്യക്തിഗത ഉപഭോഗത്തിന് ഉപയോഗിച്ചാൽ മൂലധനത്തിന്റെ വികസനം നിലയ്ക്കും. ലാഭത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം വീണ്ടും ഉൽപ്പാദനത്തിലേക്ക് നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് മൂലധനസഞ്ചയം നടക്കുന്നത്. പുതിയ യന്ത്രങ്ങൾ, കൂടുതൽ തൊഴിലാളികൾ, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യ, വലിയ വിപണികൾ എന്നിവയിലൂടെ മൂലധനം വികസിക്കുന്നു.

എന്നാൽ സഞ്ചയം എല്ലാവർക്കും ഒരേ വേഗത്തിൽ നടക്കില്ല. കൂടുതൽ മൂലധനമുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് മികച്ച സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വീകരിക്കാനും വൻതോതിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനും കുറഞ്ഞ യൂണിറ്റ് ചെലവിൽ ചരക്കുകൾ വിൽക്കാനും കഴിയും. ചെറുകിട മൂലധനങ്ങൾ മത്സരത്തിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു. അവ വലിയ കമ്പനികൾ ഏറ്റെടുക്കുകയോ വിപണിയിൽനിന്ന് പുറത്താകുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഇതുവഴി മൂലധനത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണവും കേന്ദ്രികരണവും ശക്തിപ്പെടുന്നു.

മത്സരം കുത്തകയെ ജനിപ്പിക്കുന്നു; കുത്തക വീണ്ടും മത്സരത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ മറ്റൊരു ചലനമാണ്. മത്സരം മൂലധനങ്ങളെ പരസ്പരം വിയോജിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ മത്സരം ലയനങ്ങളിലൂടെയും ഏറ്റെടുക്കലുകളിലൂടെയും വലിയ കോർപ്പറേറ്റ് ഘടനകളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. രൂപപ്പെട്ട കുത്തകകൾ വിപണിയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യയും പുതിയ മൂലധനവും അവയുടെ ആധിപത്യത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിൽ ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് പുതിയ രൂപം ലഭിക്കുന്നു. ഡാറ്റ, നെറ്റ്‌വർക്ക് ഇഫക്റ്റ്, ആൽഗൊരിതം, ക്ലൗഡ് അടിസ്ഥാനസൗകര്യം എന്നിവ പുതിയ സംയോജക ബലങ്ങളാണ്. കൂടുതൽ ഉപയോക്താക്കൾ ഒരു പ്ലാറ്റ്ഫോമിലേക്ക് വരുമ്പോൾ അതിന്റെ ശക്തി വർധിക്കുന്നു. കൂടുതൽ ഡാറ്റ മികച്ച ആൽഗൊരിതം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; മികച്ച സേവനം കൂടുതൽ ഉപയോക്താക്കളെ ആകർഷിക്കുന്നു. സ്വയംവർധിക്കുന്ന ഈ ഫീഡ്ബാക്ക് കുത്തകസദൃശമായ കേന്ദ്രീകരണത്തിന് കാരണമാകുന്നു.

അങ്ങനെ മൂലധനം ഭൗതിക ഫാക്ടറികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽനിന്ന് വിവരപ്രവാഹത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലേക്കും വികസിക്കുന്നു. ആരാണ് ഡാറ്റ കൈവശപ്പെടുത്തുന്നത്, ആരാണ് ആൽഗൊരിതങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്, ആരാണ് ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥൻ എന്നത് പുതിയ വർഗബന്ധങ്ങളുടെ പ്രധാന ചോദ്യങ്ങളായി മാറുന്നു.

മുതലാളിത്തം അധ്വാനത്തെ മാത്രമല്ല, പ്രകൃതിയെയും മൂലധനസഞ്ചയത്തിന്റെ അസംസ്കൃത വസ്തുവായി സമീപിക്കുന്നു. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ഉപയോഗമൂല്യം വിപണിമൂല്യമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. കാട് മരംവിലയായി, നദി ജലവിപണിയായി, ഭൂമി റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് ആസ്തിയായി, ജൈവവൈവിധ്യം പേറ്റന്റ് സാധ്യതയായി പുനർനിർവചിക്കപ്പെടുന്നു.

എന്നാൽ പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനചക്രവും മൂലധനത്തിന്റെ സഞ്ചയചക്രവും ഒരേ സമയമാനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ഒരു വനത്തിന് വളരാൻ ദശാബ്ദങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്; മൂലധനം ത്രൈമാസ ലാഭം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഭൂഗർഭജലം പുനർനിറയാൻ വർഷങ്ങൾ വേണ്ടിവരും; വ്യവസായം ദിവസേന ജലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കാർബൺചക്രത്തിന്റെ പ്രകൃതിസന്തുലിതാവസ്ഥ ദീർഘകാലപരമാണ്; ഫോസിൽ ഇന്ധനമൂലധനം തൽക്ഷണ ലാഭത്തിന്റെ യുക്തിയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

ഇവിടെ സമയപാളികളുടെ വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. മൂലധനത്തിന്റെ വേഗതയും പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനവേഗതയും തമ്മിലുള്ള അസന്തുലിതാവസ്ഥ പാരിസ്ഥിതിക പ്രതിസന്ധിയായി ആവിർഭവിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ സംയോജക പുനരുത്പാദനശേഷിയെ മൂലധനത്തിന്റെ വിയോജക ചൂഷണം മറികടക്കുമ്പോൾ വ്യവസ്ഥ നിർണായക പരിധികളിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.

കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, ജലക്ഷാമം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, ജൈവവൈവിധ്യനാശം എന്നിവ മുതലാളിത്തത്തിന് പുറത്തുള്ള ‘പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ’ മാത്രമല്ല. അനന്തമായ മൂലധനവികാസവും പരിമിതമായ ഭൗതിക ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളാണ്. ലാഭത്തിന്റെ സ്വകാര്യവൽക്കരണവും പരിസ്ഥിതിച്ചെലവിന്റെ സാമൂഹികവൽക്കരണവും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനരീതിയാണ്.

മുതലാളിത്തം സ്ഥിരസന്തുലിതാവസ്ഥയിലുള്ള ഒരു വ്യവസ്ഥയല്ല. നിരന്തരമായി അസന്തുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുകയും പുതിയ സന്തുലിതാവസ്ഥകൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക വ്യവസ്ഥയാണ്. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉൽപ്പാദനം വികസിക്കുന്നു, വായ്പ വർധിക്കുന്നു, ആസ്തിവില ഉയരുന്നു, തൊഴിൽ വർധിക്കുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ വ്യവസ്ഥയുടെ സംയോജക ബലങ്ങൾ ശക്തമാണെന്ന് തോന്നാം.

എന്നാൽ വളർച്ചയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഘടകങ്ങൾ സഞ്ചിതമാകുന്നു. ഉയർന്ന ലാഭം കൂടുതൽ നിക്ഷേപത്തെ ആകർഷിക്കുന്നു. കൂടുതൽ നിക്ഷേപം ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു. വായ്പ ഭാവിയിലെ വരുമാനം മുൻകൂട്ടി ഇപ്പോഴത്തെ ആവശ്യമായി മാറ്റുന്നു. ആസ്തിവില ഉയരുന്നത് കൂടുതൽ വായ്പയ്ക്ക് ഈടായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു സ്വയംവർധക ചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു.

എന്നാൽ ഫലപ്രദ ആവശ്യം ഉൽപ്പാദനവികാസത്തിന് അനന്തമായി പിന്നാലെ പോകില്ല. കടബാധ്യതയ്ക്ക് പരിധിയുണ്ട്. ആസ്തിവില യഥാർഥ വരുമാനത്തിൽനിന്ന് അനന്തമായി വേർപെടാനാവില്ല. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ചെറിയൊരു വ്യതിയാനം പോലും വ്യവസ്ഥയുടെ ദിശ മാറ്റാം. വായ്പ തിരിച്ചടവിലെ വീഴ്ച, പലിശനിരക്കിലെ മാറ്റം, വലിയ സ്ഥാപനത്തിന്റെ തകർച്ച, യുദ്ധം, ഊർജവിലയിലെ വർധന എന്നിവ നിർണായക ട്രിഗറായി പ്രവർത്തിക്കാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ പ്രതിസന്ധി സഞ്ചിതമായ വിയോജക ബലങ്ങൾ നിലവിലുള്ള സംയോജക ഘടനയുടെ ഉൾക്കൊള്ളൽശേഷിയെ മറികടക്കുന്ന നിർണായക ഘട്ടമാണ്. അളവിലുള്ള ചെറുമാറ്റങ്ങൾ ദീർഘകാലം സഞ്ചിതമായി ഒരു പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ ഗുണപരമായ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നു. വിപണി വിശ്വാസം പെട്ടെന്ന് ഭീതിയായി മാറുന്നു. വായ്പാവികാസം വായ്പാചുരുക്കമായി മാറുന്നു. നിക്ഷേപം പിൻവലിക്കലായി മാറുന്നു. തൊഴിലാളി ക്ഷാമം തൊഴിലില്ലായ്മയായി മാറുന്നു.

ഇതിനെ ആശയപരമായി മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ‘വേവ് ഫങ്ഷൻ തകർച്ച’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ വിവരിക്കാം. വളർച്ച, മന്ദഗതി, ധനവൽക്കരണം, ഭരണകൂട ഇടപെടൽ, സാമൂഹിക പരിഷ്കാരം, രാഷ്ട്രീയ വലതുപക്ഷവൽക്കരണം, വിപ്ലവകരമായ മാറ്റം തുടങ്ങി വിവിധ സാധ്യതകൾ പ്രതിസന്ധിക്ക് മുമ്പ് സാമൂഹിക സാധ്യതാസ്പേസിൽ സഹവർത്തിച്ചേക്കാം. പ്രതിസന്ധി തീവ്രമാകുമ്പോൾ വർഗശക്തികളുടെ യഥാർഥ ബലബന്ധവും രാഷ്ട്രീയസംഘടനയും സാമൂഹിക ബോധവും ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളും ചേർന്ന് അവയിൽ ചില സാധ്യതകളെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി സ്വയം സോഷ്യലിസത്തിലേക്ക് നയിക്കില്ല. വൈരുദ്ധ്യം സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സംഘടനയാണ് സാധ്യതയെ ചരിത്രശക്തിയാക്കുന്നത്. സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷനിൽ സോഷ്യലിസവും ഫാസിസവും നവലിബറൽ പുനഃസംഘടനയും ക്ഷേമമുതലാളിത്തവും മറ്റു പല വഴികളും സാധ്യതകളായി നിലനിൽക്കാം. ഏത് സാധ്യതയാണ് സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്നത് എന്നത് വർഗസമരം, രാഷ്ട്രീയനേതൃത്വം, സൈദ്ധാന്തിക വ്യക്തത, സംഘടനാശേഷി, ജനബോധം എന്നിവയുടെ ചലനാത്മക ഇടപെടലിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര വിപണി സ്വയം എല്ലാ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും പരിഹരിക്കും എന്ന സങ്കൽപ്പം ചരിത്രപരമായി നിലനിന്നിട്ടില്ല. ഓരോ വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലും ഭരണകൂടം വ്യവസ്ഥയുടെ പുനഃസംയോജക ബലമായി ഇടപെടുന്നു. ബാങ്കുകളെ രക്ഷപ്പെടുത്തൽ, പലിശനിരക്ക് നിയന്ത്രണം, പൊതുചെലവ്, സബ്സിഡി, നികുതി ഇളവ്, തൊഴിൽപദ്ധതികൾ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ദേശീയവൽക്കരണം, സൈനികചെലവ് എന്നിവയിലൂടെ ഭരണകൂടം തകർന്ന സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളെ വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ഭരണകൂട ഇടപെടൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. പലപ്പോഴും ഒരു പാളിയിലെ പ്രതിസന്ധിയെ മറ്റൊരു പാളിയിലേക്ക് മാറ്റുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സ്വകാര്യ ബാങ്കുകളുടെ കടം പൊതുകടമായി മാറാം. കോർപ്പറേറ്റ് നഷ്ടം സാമൂഹിക ചെലവായി മാറാം. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി ധനകാര്യ പ്രതിസന്ധിയായി, ധനകാര്യ പ്രതിസന്ധി നികുതി പ്രതിസന്ധിയായി, അത് സാമൂഹികക്ഷേമച്ചുരുക്കമായി മാറാം.

അതായത് മുതലാളിത്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്നതിനെക്കാൾ അവയെ സ്ഥലം, സമയം, വർഗം, രാജ്യം എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ പുനർവിതരണം ചെയ്യുന്നതിൽ അത്യന്തം പ്രാവീണ്യമുള്ള വ്യവസ്ഥയാണ്. ഇന്നത്തെ പ്രശ്നം നാളെയിലേക്ക് കടമായി മാറ്റുന്നു; കേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രശ്നം പ്രാന്തത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നു; മൂലധനത്തിന്റെ നഷ്ടം തൊഴിലാളികളുടെമേൽ ചുമത്തുന്നു; സ്വകാര്യ ലാഭത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതിച്ചെലവ് ഭാവിതലമുറകളിലേക്ക് മാറ്റുന്നു.

ഈ വൈരുദ്ധ്യസ്ഥലംമാറ്റമാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ദീർഘായുസ്സിന്റെ ഒരു രഹസ്യം. എന്നാൽ സ്ഥലംമാറ്റം ഇല്ലാതാക്കലല്ല. സഞ്ചിതമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പുതിയ രൂപങ്ങളിൽ വീണ്ടും ആവിർഭവിക്കുന്നു.

മാർക്സിയൻ വീക്ഷണത്തിൽ വർഗസമരം ചരിത്രത്തിന്റെ ചാലകശക്തിയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ആശയത്തെ സാമൂഹിക ബലങ്ങളുടെ ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനമായി കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. വർഗങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി പൂർണമായി രൂപപ്പെട്ട, മാറ്റമില്ലാത്ത വസ്തുക്കളല്ല. ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിലെ സ്ഥാനത്തിൽനിന്ന് അവയുടെ വസ്തുനിഷ്ഠ അടിസ്ഥാനം രൂപപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ വർഗബോധവും സംഘടനയും രാഷ്ട്രീയശേഷിയും സാമൂഹിക വിവരപ്രവാഹത്തിലൂടെയും കൂട്ടായ അനുഭവത്തിലൂടെയും ആവിർഭവിക്കുന്നു.

ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ ഒരേ ചൂഷണം അനുഭവിച്ചാലും അവർ സ്വയം ഒരു രാഷ്ട്രീയ വർഗമായി പ്രവർത്തിക്കണമെന്നില്ല. അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ ഒറ്റപ്പെട്ട വ്യക്തിഗത പ്രശ്നങ്ങളായി നിലനിൽക്കാം. സംഘടന, ആശയവിനിമയം, സിദ്ധാന്തം, സമരം എന്നിവയാണ് ഈ വിച്ഛിന്ന അനുഭവങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്നത്. വ്യക്തിഗത അസന്തോഷം കൂട്ടായ വർഗബോധമായി മാറുന്ന പ്രക്രിയ ഒരു സാമൂഹിക ആവിർഭാവമാണ്.

ഇവിടെ വിപ്ലവ പാർട്ടിയും തൊഴിലാളി സംഘടനകളും സംയോജക ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സമൂഹത്തിന്റെ വിവിധ പാളികളിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന അനുഭവങ്ങളെയും പ്രതിഷേധങ്ങളെയും വിവരങ്ങളെയും ഒരു പൊതുവായ സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂടിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിക്കുകയാണ് അവയുടെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം. എന്നാൽ സംയോജകത അച്ചടക്കത്തിന്റെ പേരിലുള്ള ജഡതയായി മാറുമ്പോൾ സംഘടന സാമൂഹിക വിവരപ്രവാഹത്തിൽനിന്ന് വേർപെടാം. അതുകൊണ്ട് സംയോജക അച്ചടക്കവും വിയോജക വിമർശനവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനത്തിനും അനിവാര്യമാണ്.

മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അതിന്റെ നാശത്തെ യാന്ത്രികമായി ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല. പ്രകൃതിയിലും സമൂഹത്തിലും വൈരുദ്ധ്യം ഒരേയൊരു മുൻനിശ്ചിത ഫലത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നില്ല. അത് സാധ്യതാസ്പേസ് വികസിപ്പിക്കുന്നു. നിർണായക ഘട്ടങ്ങളിൽ വിവിധ പരിണാമപാതകൾ തുറക്കപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ സാധ്യതാധിഷ്ഠിത വീക്ഷണത്തിൽ സോഷ്യലിസം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അനിവാര്യവും യാന്ത്രികവുമായ അന്തിമഫലം അല്ല; മുതലാളിത്തം തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭൗതികവും സാമൂഹികവുമായ സാധ്യതകളിൽ ഒന്നാണ്. വൻതോതിലുള്ള സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനം, ആഗോള ബന്ധശൃംഖലകൾ, ശാസ്ത്രസാങ്കേതികവിദ്യ, ഓട്ടോമേഷൻ, ഡിജിറ്റൽ ഏകോപനം എന്നിവ ഉൽപ്പാദനത്തെ സാമൂഹികമാക്കുന്നു. എന്നാൽ ഉൽപ്പാദനഫലത്തിന്റെ കൈവശപ്പെടുത്തൽ സ്വകാര്യമായി തുടരുന്നു. സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനവും സ്വകാര്യ കൈവശപ്പെടുത്തലും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമാണ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭൗതിക സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

മുതലാളിത്തത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളും ശാസ്ത്രജ്ഞരും എൻജിനീയർമാരും സാങ്കേതികവിദഗ്ധരും ആഗോള വിതരണശൃംഖലകളും ചേർന്നാണ് സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. എന്നാൽ തീരുമാനാധികാരവും മിച്ചത്തിന്റെ കൈവശപ്പെടുത്തലും വളരെ ചെറിയ ഉടമസ്ഥവർഗത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദനം യാഥാർഥ്യത്തിൽ കൂടുതൽ സാമൂഹികമാകുമ്പോൾ ഉടമസ്ഥത കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകൃതമാകുന്നു. ഇതാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വികസിതഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യം.

സോഷ്യലിസ്റ്റ് പരിവർത്തനം ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തിന് ഒരു പുതിയ സംഘടനാതലം നൽകാനുള്ള ശ്രമമാണ്. ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പരമാവധി സ്വകാര്യലാഭത്തിൽനിന്ന് സാമൂഹിക ആവശ്യങ്ങളുടെ ശാസ്ത്രീയ നിറവേറ്റലിലേക്ക് മാറ്റുക; ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ സാമൂഹിക നിയന്ത്രണം വികസിപ്പിക്കുക; സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നേട്ടങ്ങളെ തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കാനും ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്താനും ഉപയോഗിക്കുക; പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനപരിധികളുമായി സാമ്പത്തികപ്രവർത്തനത്തെ സമന്വയിപ്പിക്കുക—ഇവയാണ് പുതിയ സാമൂഹിക സംയോജകതയുടെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ.

എന്നാൽ സോഷ്യലിസവും ഒരിക്കൽ സ്ഥാപിച്ചാൽ സ്വയം സന്തുലിതമായി തുടരുന്ന നിശ്ചല വ്യവസ്ഥയല്ല. അതിനുള്ളിലും സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കും. ആസൂത്രണവും പ്രാദേശിക സ്വാതന്ത്ര്യവും, സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയും വ്യക്തിഗത സൃഷ്ടിപരതയും, അച്ചടക്കവും ജനാധിപത്യവും, കേന്ദ്ര ഏകോപനവും വിവരവൈവിധ്യവും തമ്മിലുള്ള പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കും. അവയെ അടിച്ചമർത്തുന്നതല്ല, ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ചലനാത്മകമായി സംസ്കരിക്കുന്നതാണ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വെല്ലുവിളി.

മുതലാളിത്ത ഉൽപ്പാദനവ്യവസ്ഥയെ കൂലി, വില, ലാഭം എന്നീ വേർതിരിച്ച സാമ്പത്തിക വിഭാഗങ്ങളുടെ കൂട്ടമായി മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. മൂലധനത്തിന്റെ സ്വയംവികാസമാണ് അവയെ ഒരു സമഗ്ര ചലനവ്യവസ്ഥയായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്. അധ്വാനശക്തി ചരക്കാകുന്നു; കൂലി അതിന്റെ വിലയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ജീവനുള്ള അധ്വാനം പുതിയ മൂല്യവും മിച്ചമൂല്യവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ചരക്ക് വിപണിയിൽ വിലയുടെ രൂപത്തിൽ മൂല്യം സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ പരിവർത്തിത രൂപമായി ലാഭം ആവിർഭവിക്കുന്നു; ലാഭം പുനർനിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ട് വീണ്ടും മൂലധനമായി മാറുന്നു. ഈ ചക്രം തന്നെയാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ജീവചലനം.

എന്നാൽ ഈ ചലനം വൃത്താകാരമായ ആവർത്തനം മാത്രമല്ല. ഓരോ ചക്രവും മൂലധനത്തെ കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും സാങ്കേതികവിദ്യയെ വികസിപ്പിക്കുകയും അധ്വാനബന്ധങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും വിപണികളെ ആഗോളവൽക്കരിക്കുകയും പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂലധനം സ്വന്തം സംയോജക ബലങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പുതിയ വിയോജക ബലങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. കൂലി കുറയ്ക്കുമ്പോൾ വാങ്ങൽശേഷി കുറയുന്നു. വിപണി വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ അമിതോൽപ്പാദനസാധ്യത ഉയരുന്നു. ധനവൽക്കരണം മൂലധനപ്രവാഹം വേഗത്തിലാക്കുമ്പോൾ സാമ്പത്തിക കുമിളകളുടെ സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയെ കൂടുതൽ ചൂഷണം ചെയ്യുമ്പോൾ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ തന്നെ ദുർബലമാകുന്നു.

അതിനാൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അസ്ഥിരത അതിന് പുറത്തുനിന്ന് വരുന്ന യാദൃച്ഛികമായ അപകടമല്ല. അതിന്റെ വിജയകരമായ പ്രവർത്തനം തന്നെ അതിന്റെ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇതാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക സ്വഭാവം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ മുതലാളിത്തം നിരന്തരം ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ തേടുന്ന, എന്നാൽ ഒരിക്കലും അന്തിമസന്തുലിതാവസ്ഥ കൈവരിക്കാത്ത ഒരു സങ്കീർണ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയാണ്. അതിന്റെ വിവിധ പാളികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങൾ മൂലധനം, കൂലി, വില, ലാഭം, വിപണി, ഭരണകൂടം, വർഗസമരം എന്നിവയെ നിരന്തരം പുനഃക്രമീകരിക്കുന്നു. സഞ്ചിതമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിർണായക പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ പ്രതിസന്ധികൾ ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിനുള്ള സാധ്യതാസ്പേസുകൾ തുറക്കുന്നു.

എന്നാൽ സാധ്യത ചരിത്രമാകുന്നത് സ്വയം അല്ല. വസ്തുനിഷ്ഠ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ, സാമൂഹിക ബോധം, വർഗസംഘടന, സൈദ്ധാന്തിക വ്യക്തത, രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ എന്നിവ സംയോജിക്കുമ്പോഴാണ് പുതിയ സാമൂഹിക ആവിർഭാവത്തിന് സാഹചര്യം രൂപപ്പെടുന്നത്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധി സോഷ്യലിസത്തിന്റെ സ്വയമേവയുള്ള ജനനം അല്ല; പുതിയ വ്യവസ്ഥയുടെ ഭൗതിക സാധ്യതകൾ പഴയ വ്യവസ്ഥയുടെ ഉള്ളിൽ പാകപ്പെടുന്ന ചരിത്രഘട്ടമാണ്.

അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ ദൗത്യം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ തകർച്ച പ്രവചിക്കുക മാത്രമല്ല. അതിന്റെ വിവിധ പാളികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുക, വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സഞ്ചയദിശ മനസ്സിലാക്കുക, നിർണായക പരിവർത്തനബിന്ദുക്കൾ തിരിച്ചറിയുക, നിലവിലുള്ള സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷനിൽ മനുഷ്യവിമോചനത്തിന് അനുകൂലമായ സാധ്യതകളെ കണ്ടെത്തുക, അവയെ സംഘടിത സാമൂഹികശക്തിയിലൂടെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നതിനുള്ള ശാസ്ത്രീയ തന്ത്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്.

മൂലധനം മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു സാമൂഹികബന്ധമാണ്. അതുകൊണ്ട് അത് പ്രകൃതിനിയമംപോലെ മാറ്റാനാവാത്തതല്ല. മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെ സാമൂഹികശക്തി മൂലധനത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ മനുഷ്യനുമേൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതേ സാമൂഹികശക്തിയെ ബോധപൂർവമായ കൂട്ടായ സംഘടനയിലൂടെ മനുഷ്യാവശ്യങ്ങൾക്കും സാമൂഹികനീതിക്കും പാരിസ്ഥിതിക സുസ്ഥിരതയ്ക്കും കീഴ്പ്പെടുത്താനും കഴിയും. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ തുറക്കുന്ന ഏറ്റവും മഹത്തായ ചരിത്രസാധ്യത അതാണ്: മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച സാമ്പത്തിക ശക്തികളുടെ അടിമയായി തുടരുന്നതിൽനിന്ന്, അവയെ ബോധപൂർവം നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക മനുഷ്യസമൂഹത്തിലേക്കുള്ള ഗുണപരമായ കുതിച്ചുചാട്ടം.