മനുഷ്യൻ ലോകത്തെ അറിയുന്നത് എങ്ങനെയാണ്? നാം കാണുന്നതും കേൾക്കുന്നതും അനുഭവിക്കുന്നതും യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അതേപടി പകർപ്പാണോ? അതോ നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കവും സ്മൃതിയും വികാരങ്ങളും സാമൂഹികാനുഭവങ്ങളും ചേർന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു ആന്തരിക രൂപമാണോ അനുഭവം? മനുഷ്യചിന്തയുടെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം തത്ത്വചിന്തയെയും ശാസ്ത്രത്തെയും അലട്ടിയ അടിസ്ഥാനപ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നാണ് ആത്മനിഷ്ഠതയും വസ്തുനിഷ്ഠതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ രണ്ടിനെയും പരസ്പരം വേർപെട്ട, നിശ്ചലമായ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളായി കാണാനാവില്ല. വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യവും അതിനെ ഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യബോധവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഭൗതിക, ജൈവ, മാനസിക, സാമൂഹിക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലാണ് അനുഭവവും അറിവും രൂപപ്പെടുന്നത്.
മനുഷ്യന്റെ അറിവിനും ഇഷ്ടത്തിനും വിശ്വാസത്തിനും സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തെയാണ് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം എന്നു പറയുന്നത്. മനുഷ്യൻ ഭൂമിയുടെ ചലനം മനസ്സിലാക്കുന്നതിനു മുമ്പും ഭൂമി ചലിച്ചിരുന്നു. രോഗാണുക്കളെ കണ്ടെത്തുന്നതിനു മുമ്പും സൂക്ഷ്മജീവികൾ മനുഷ്യശരീരവുമായി ഇടപെട്ടിരുന്നു. ഗുരുത്വാകർഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നതിനു മുമ്പും വസ്തുക്കൾ പരസ്പരം ആകർഷിച്ചിരുന്നു. മനുഷ്യന്റെ അറിവ് യാഥാർഥ്യത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; നിലനിൽക്കുന്ന യാഥാർഥ്യവുമായി മനുഷ്യൻ നടത്തുന്ന ഭൗതികവും ബൗദ്ധികവുമായ ഇടപെടലിലൂടെയാണ് അറിവ് ആവിർഭവിക്കുന്നത്.
ആത്മനിഷ്ഠതയാകട്ടെ, ഈ വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യബോധത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു എന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഒരു പ്രതിഭാസത്തെ നാം എങ്ങനെ കാണുന്നു, അനുഭവിക്കുന്നു, വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു, അതിന് എന്ത് അർഥം നൽകുന്നു എന്നിവ ആത്മനിഷ്ഠതയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. വിശ്വാസങ്ങൾ, വികാരങ്ങൾ, സ്മൃതികൾ, മുൻകാല അനുഭവങ്ങൾ, ഭാഷ, സംസ്കാരം, സാമൂഹിക സ്ഥാനം, വർഗബന്ധങ്ങൾ, പ്രത്യയശാസ്ത്രം, നിലവിലുള്ള വൈജ്ഞാനിക ചട്ടക്കൂടുകൾ എന്നിവ ആത്മനിഷ്ഠ വ്യാഖ്യാനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഒരേ വസ്തുനിഷ്ഠ സംഭവം വ്യത്യസ്ത വ്യക്തികളിൽ വ്യത്യസ്ത അനുഭവങ്ങളും അർഥങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കാം.
എന്നാൽ ആത്മനിഷ്ഠതയെ ഭൗതികലോകത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു അഭൗതിക സത്തയായി കാണേണ്ടതില്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭൗതികവാദപരമായ വീക്ഷണത്തിൽ ബോധം അതിസങ്കീർണമായി സംഘടിതമായ ജീവഭൗതിക വ്യവസ്ഥയുടെ ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്. മസ്തിഷ്കത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് ന്യൂറോണുകളും അവയുടെ സിനാപ്റ്റിക് ബന്ധങ്ങളും വൈദ്യുത–രാസ സിഗ്നലുകളും സ്മൃതിസംവിധാനങ്ങളും ശരീരത്തിന്റെ ആന്തരികാവസ്ഥകളും പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്നുള്ള വിവരങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് ബോധാനുഭവം ആവിർഭവിക്കുന്നത്. ഒറ്റ ന്യൂറോണിൽ ‘ചിന്ത’ ഇല്ല; ഒറ്റ സിനാപ്സിൽ ‘ഞാൻ’ ഇല്ല; ഒരു ന്യൂറോട്രാൻസ്മിറ്റർ തന്മാത്രയിൽ ‘അനുഭവം’ ഇല്ല. എന്നാൽ ഇവയുടെ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സംഘടിത പരസ്പരബന്ധത്തിൽ ബോധം എന്ന പുതിയ ഗുണം ആവിർഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് ആവിർഭാവത്തിന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ സ്വഭാവം.
അതിനാൽ ആത്മനിഷ്ഠത വസ്തുനിഷ്ഠതയുടെ നിഷേധമല്ല. വസ്തുനിഷ്ഠ ഭൗതികപ്രക്രിയകൾ ഒരു പ്രത്യേക ജൈവസംഘടനാതലത്തിൽ കൈവരിക്കുന്ന ആവിർഭൂത പ്രതിഫലനരൂപമാണ് ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവം. ബാഹ്യലോകത്തിലെ പ്രകാശം കണ്ണിലെ ഫോട്ടോറെസപ്റ്ററുകളുമായി ഇടപെടുന്നു; ശബ്ദതരംഗങ്ങൾ ശ്രവണസംവിധാനത്തിൽ യാന്ത്രികവും വൈദ്യുതവുമായ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; രാസതന്മാത്രകൾ ഗന്ധ–രുചി റിസപ്റ്ററുകളുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു; സ്പർശവും താപനിലയും വേദനയും പ്രത്യേക സംവേദനസംവിധാനങ്ങളെ സജീവമാക്കുന്നു. ഈ വിവരങ്ങൾ നാഡീവ്യവസ്ഥയിലൂടെ മസ്തിഷ്കത്തിലെത്തുകയും അവിടെ മുൻസ്മൃതികളുമായും വികാരാവസ്ഥകളുമായും പ്രതീക്ഷകളുമായും പഠിച്ച ആശയങ്ങളുമായും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സങ്കീർണ വിവരസംസ്കരണത്തിന്റെ ഫലമായാണ് ‘ഞാൻ കണ്ടു’, ‘ഞാൻ കേട്ടു’, ‘ഞാൻ അനുഭവിച്ചു’ എന്ന ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവം രൂപപ്പെടുന്നത്.
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന കാര്യം വ്യക്തമാകുന്നു: നാം അനുഭവിക്കുന്നത് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അതേപടി പകർപ്പല്ല. ബാഹ്യയാഥാർഥ്യം ജീവശാസ്ത്രപരമായ സംവേദനപരിധികളിലൂടെയും നാഡീവ്യവസ്ഥയിലൂടെയും മസ്തിഷ്കത്തിലെ വിവരസംസ്കരണത്തിലൂടെയും കടന്നുപോയി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ആന്തരിക പ്രതിനിധാനമാണ് അനുഭവം. മനുഷ്യന്റെ കണ്ണിന് വൈദ്യുതകാന്തിക സ്പെക്ട്രത്തിന്റെ വളരെ ചെറിയൊരു ഭാഗം മാത്രമേ കാണാനാകൂ. ചെവിക്ക് പരിമിതമായ ആവൃത്തിപരിധിയിലുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ മാത്രമേ കേൾക്കാനാകൂ. നമ്മുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സമഗ്രത പിടിച്ചെടുക്കുന്നില്ല; ജീവപരിണാമത്തിൽ അതിജീവനത്തിന് പ്രയോജനകരമായ ചില വിവരങ്ങൾ മാത്രം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യാനുഭവം തുടക്കംമുതൽ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതും സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ യാഥാർഥ്യപ്രതിനിധാനമാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഈ പ്രക്രിയയെ സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമായി വിശകലനം ചെയ്യാം. വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ ബന്ധങ്ങളും പ്രകൃതിനിയമങ്ങളും ഭൗതികപരിധികളും അനുഭവത്തിന് ഒരു സംയോജക അടിത്തറ നൽകുന്നു. ഒരേ സാഹചര്യത്തിൽ വെള്ളം നിർദ്ദിഷ്ട ഭൗതികനിയമങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണ് പെരുമാറുന്നത്; വ്യക്തിയുടെ വിശ്വാസം മാറ്റിയതുകൊണ്ട് അതിന്റെ തന്മാത്രാഘടന മാറുന്നില്ല. പ്രകൃതിയുടെ ഈ നിയമബദ്ധതയും ബന്ധസ്ഥിരതയും മനുഷ്യന് നിരീക്ഷിക്കാനും താരതമ്യം ചെയ്യാനും പ്രവചിക്കാനും അറിവ് നിർമ്മിക്കാനും കഴിയുന്ന അടിസ്ഥാനമാണ്.
അതേസമയം, മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനശേഷി വിയോജക സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഒരേ സംഭവത്തിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്ത അർഥങ്ങൾ വേർതിരിച്ചെടുക്കാനും നിലവിലുള്ള ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും പുതിയ സാധ്യതകൾ സങ്കൽപ്പിക്കാനും ബോധത്തിന് കഴിയും. സ്മൃതി, ഭാവന, വികാരം, സാംസ്കാരിക അനുഭവം, സിദ്ധാന്തചട്ടക്കൂട് എന്നിവ ഒരേ വസ്തുനിഷ്ഠ വിവരത്തെ വ്യത്യസ്ത വ്യാഖ്യാനപാതകളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഈ വിയോജകതയാണ് സർഗാത്മകതയ്ക്കും വിമർശനാത്മക ചിന്തയ്ക്കും പരികൽപ്പനകൾക്കും നവീകരണത്തിനും അടിത്തറയാകുന്നത്. എന്നാൽ അതേ വിയോജക പ്രവണത നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ യാഥാർഥ്യവികലീകരണത്തിനും അന്ധവിശ്വാസത്തിനും കപടശാസ്ത്രത്തിനും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ മിഥ്യാബോധത്തിനും വഴിയൊരുക്കാം.
അതുകൊണ്ട് സംയോജകത മാത്രം സത്യാന്വേഷണത്തിന് മതിയാകില്ല; വിയോജകത മാത്രം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്കും നയിക്കില്ല. അമിതമായ സംയോജകത നിലവിലുള്ള ധാരണകളെ ജഡമാക്കുകയും പുതിയ ചോദ്യങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്യും. അമിതമായ വിയോജകത തെളിവുകളിൽനിന്ന് ചിന്തയെ വേർപെടുത്തി അനന്തമായ ആത്മനിഷ്ഠ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കും. അറിവിന്റെ ജീവശക്തി ഇവ രണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലാണ്. തെളിവ് ചിന്തയെ യാഥാർഥ്യത്തിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു; സംശയം അതിനെ ചലിപ്പിക്കുന്നു. വസ്തുത സ്ഥിരത നൽകുന്നു; ചോദ്യം പരിവർത്തനത്തിന് വഴി തുറക്കുന്നു. പരിശോധന തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; സർഗാത്മകത പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ആത്മനിഷ്ഠ വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ പരിമിതികളെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. മനുഷ്യന്റെ മസ്തിഷ്കം ഒരു നിഷ്പക്ഷ വിവരരേഖപ്പെടുത്തൽ യന്ത്രമല്ല. ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ വിവരങ്ങളും ഒരേപോലെ സ്വീകരിക്കുകയും സൂക്ഷിക്കുകയും വിശകലനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നില്ല. ശ്രദ്ധ ചില വിവരങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; സ്മൃതി ചിലത് നിലനിർത്തുകയും ചിലത് മാറ്റുകയും മറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; വികാരങ്ങൾ ചില സംഭവങ്ങൾക്ക് അധിക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു; മുൻവിശ്വാസങ്ങൾ അവയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന വിവരങ്ങളെ കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ സ്വീകരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഒരാൾ ഇതിനകം വിശ്വസിക്കുന്ന ആശയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ മാത്രം അന്വേഷിക്കുകയും വിരുദ്ധവിവരങ്ങളെ അവഗണിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ഥിരീകരണ പക്ഷപാതം ഇതിന്റെ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.
വ്യക്തിയുടെ ആത്മനിഷ്ഠത വ്യക്തിപരമായ മനഃശാസ്ത്രത്തിന്റെ മാത്രം ഫലവുമല്ല. മനുഷ്യബോധം സാമൂഹികമായി രൂപപ്പെടുന്നു. നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഷ, ലോകത്തെ വിഭാഗീകരിക്കുന്ന ആശയങ്ങൾ, നല്ലത്–ചീത്ത, സാധാരണം–അസാധാരണം, വിജയം–പരാജയം, നീതി–അനീതി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണകൾ എല്ലാം സാമൂഹികചരിത്രത്തിലൂടെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. കുടുംബം, വിദ്യാഭ്യാസം, മതം, മാധ്യമങ്ങൾ, വർഗബന്ധങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയസ്ഥാപനങ്ങൾ, തൊഴിൽബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ വ്യക്തിയുടെ മാനസിക ചട്ടക്കൂടിൽ ഇടപെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആത്മനിഷ്ഠത ‘സ്വകാര്യമായ’ ഒന്നാണെങ്കിലും അതിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം സാമൂഹികമാണ്.
ഇവിടെയാണ് മാർക്സിയൻ പ്രത്യയശാസ്ത്ര വിമർശനത്തിന്റെ പ്രസക്തി. ഒരു സമൂഹത്തിലെ പ്രബലമായ ആശയങ്ങൾ പലപ്പോഴും ആ സമൂഹത്തിലെ പ്രബലമായ ഭൗതികബന്ധങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനവും ന്യായീകരണവുമാകാം. ചൂഷണം സ്വാഭാവികമാണെന്നും അസമത്വം വ്യക്തിപരമായ കഴിവില്ലായ്മയുടെ ഫലമാണെന്നും വിപണി എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങളും സ്വയം പരിഹരിക്കുമെന്നും ഒരു സമൂഹം നിരന്തരം പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഈ ആശയങ്ങൾ വ്യക്തികളുടെ ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു. അപ്പോൾ വ്യക്തി തന്റെ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ തന്നെ ആ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ അരിച്ചിലിലൂടെ കാണാൻ തുടങ്ങുന്നു. വസ്തുനിഷ്ഠമായ വർഗബന്ധങ്ങൾ ആത്മനിഷ്ഠമായി മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ അനുഭവിക്കപ്പെടാം.
അതുകൊണ്ട് ആത്മനിഷ്ഠതയും വസ്തുനിഷ്ഠതയും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം വ്യക്തിയുടെ തലച്ചോറിനകത്ത് മാത്രം നടക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയല്ല. അത് സാമൂഹികതലത്തിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി തന്റെ കുറഞ്ഞ കൂലിയെ സ്വന്തം കഴിവില്ലായ്മയുടെ ഫലമായി വ്യാഖ്യാനിക്കാം. എന്നാൽ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, ലാഭവിതരണം, തൊഴിൽവിപണി, മൂലധനസമാഹരണം എന്നിവയുടെ വസ്തുനിഷ്ഠ വിശകലനം മറ്റൊരു യാഥാർഥ്യം വെളിപ്പെടുത്താം. ഇവിടെ വ്യക്തിപരമായ ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവവും സാമൂഹിക വസ്തുനിഷ്ഠ ഘടനയും തമ്മിൽ വൈരുധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു. ശാസ്ത്രീയമായ സാമൂഹിക വിശകലനം ഈ വൈരുധ്യത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവത്തെ അതിന്റെ വിശാലമായ ഭൗതികസന്ദർഭത്തിൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആനയെ വിവരിക്കുന്ന അന്ധന്മാരുടെ പഴഞ്ചൊല്ലുകഥ ആത്മനിഷ്ഠ അറിവിന്റെ ഭാഗികത വ്യക്തമാക്കുന്ന ശക്തമായ ഒരു രൂപകമാണ്. ഓരോ അന്ധനും ആനയുടെ ഒരു ഭാഗം സ്പർശിക്കുന്നു. തുമ്പിക്കൈ സ്പർശിച്ചയാൾ ആന പാമ്പിനെപ്പോലെയാണെന്ന് പറയുന്നു; കാൽ സ്പർശിച്ചയാൾ മരത്തടിയാണെന്ന് കരുതുന്നു; കൊമ്പ് സ്പർശിച്ചയാൾ കുന്തത്തോട് ഉപമിക്കുന്നു. ഇവരിൽ ആരുടെയും അനുഭവം പൂർണമായും അസത്യമല്ല. ഓരോരുത്തരും വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗവുമായി യഥാർഥ ഭൗതിക സമ്പർക്കത്തിലാണ്. തെറ്റ് അനുഭവത്തിലല്ല; ഭാഗത്തെ സമഗ്രതയായി പൊതുവൽക്കരിക്കുന്നതിലാണ്.
ഈ കഥയെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽമായി വായിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു പ്രധാന ആശയം തെളിഞ്ഞുവരുന്നു. ഓരോ വ്യക്തിഗത അനുഭവവും യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പരിമിതമായ ഒരു വിവരഘടകമാണ്. ഈ വിവരഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം വേർപെട്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ വ്യത്യസ്തവും പരസ്പരവിരുദ്ധവുമായ ആത്മനിഷ്ഠ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അവ പരസ്പരം പങ്കുവെക്കപ്പെടുകയും താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയും വൈരുധ്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്താൽ കൂടുതൽ സമഗ്രമായ ഒരു അറിവ് ആവിർഭവിക്കാം. ആ സമഗ്രധാരണ ഒരു അന്ധന്റെയും വ്യക്തിഗത അനുഭവത്തിൽ നേരിട്ട് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വിവിധ ഭാഗികാനുഭവങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധമായ സംയോജനത്തിൽനിന്നാണ് അത് ആവിർഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ സമഗ്രജ്ഞാനം ഭാഗികജ്ഞാനങ്ങളുടെ യാന്ത്രിക കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല; അവയുടെ പരസ്പരബന്ധം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ രൂപപ്പെടുന്ന ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്.
ശാസ്ത്രം അടിസ്ഥാനപരമായി മനുഷ്യന്റെ ഭാഗിക ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവങ്ങളെ വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തോട് കൂടുതൽ അടുപ്പിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക വിവരസംസ്കരണ സംവിധാനമാണ്. ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ നിരീക്ഷണം മാത്രം ശാസ്ത്രീയസത്യമാകുന്നില്ല. നിരീക്ഷണം രേഖപ്പെടുത്തണം; അളക്കണം; മറ്റുള്ളവർ പരിശോധിക്കണം; പരീക്ഷണം ആവർത്തിക്കണം; ഫലങ്ങൾ താരതമ്യം ചെയ്യണം; വിരുദ്ധതെളിവുകൾ അന്വേഷിക്കണം; സിദ്ധാന്തം പ്രവചനങ്ങൾ നടത്തണം. വ്യക്തിഗത നിരീക്ഷണത്തിലെ പക്ഷപാതത്തെ സാമൂഹിക പരിശോധന നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവിടെ സഹവിദഗ്ധ പരിശോധനയും ആവർത്തനക്ഷമതയും തുറന്ന വിമർശനവും സംയോജക സംവിധാനങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ശാസ്ത്രത്തിൽ വിയോജക ശക്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. നിലവിലുള്ള സിദ്ധാന്തത്തെ ചോദ്യംചെയ്യുന്ന സംശയം, പുതിയ പരികൽപ്പന നിർദ്ദേശിക്കുന്ന സർഗാത്മകത, അസാധാരണമായ നിരീക്ഷണത്തെ അവഗണിക്കാതെ പിന്തുടരുന്ന അന്വേഷണബോധം, സ്ഥാപിതമായ അധികാരത്തെ വിമർശിക്കുന്ന ബൗദ്ധിക ധൈര്യം എന്നിവ ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതിയുടെ വിയോജക ഘടകങ്ങളാണ്. സംയോജക ശാസ്ത്രീയ സ്ഥാപനങ്ങൾ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ശാസ്ത്രം സിദ്ധാന്തപരമായ ജഡതയിലേക്ക് നീങ്ങുമായിരുന്നു. വിയോജകമായ പരികൽപ്പനകൾ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അത് നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഊഹങ്ങളുടെ വിപണിയായി മാറുമായിരുന്നു. പരീക്ഷിക്കാവുന്ന സർഗാത്മകതയും വിമർശിക്കാവുന്ന സിദ്ധാന്തവും ആവർത്തിക്കാവുന്ന തെളിവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക ബന്ധമാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ജീവശക്തി.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ‘സൂപ്പർപൊസിഷൻ’ എന്ന ആശയം ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒരു ദാർശനിക രൂപകമായി പ്രയോഗിക്കാം. ഇവിടെ ഒരു കാര്യത്തിൽ ശാസ്ത്രീയ കൃത്യത അനിവാര്യമാണ്. ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലെ സൂപ്പർപൊസിഷൻ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട ഗണിത–ഭൗതിക ആശയമാണ്. മനുഷ്യന്റെ അഭിപ്രായവൈവിധ്യം ക്വാണ്ടം സൂപ്പർപൊസിഷന്റെ ഭൗതികരൂപമാണെന്ന് പറയുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ന്യായീകരിക്കപ്പെട്ട അവകാശവാദമല്ല. എന്നാൽ ഒരേ പ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിരവധി സാധ്യതാവ്യാഖ്യാനങ്ങൾ നിർണായകമായ പരിശോധനയ്ക്കുമുമ്പ് ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ‘സൂപ്പർപൊസിഷൻ’ ഒരു ദാർശനിക മാതൃകയായി ഉപയോഗിക്കാം.
ഒരു രോഗത്തിന്റെ കാരണം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതായി കരുതുക. തുടക്കത്തിൽ അണുബാധ, ജനിതകവ്യതിയാനം, സ്വയംപ്രതിരോധപ്രക്രിയ, വിഷാംശം, പോഷകക്കുറവ് തുടങ്ങി നിരവധി പരികൽപ്പനകൾ നിലനിൽക്കാം. ഇവയിൽ ഓരോന്നും ഒരു സാധ്യതാവ്യാഖ്യാനമാണ്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ ചില സാധ്യതകൾ ദുർബലപ്പെടുന്നു; ചിലത് ശക്തിപ്പെടുന്നു. ലബോറട്ടറി പരിശോധനകളും ഇമേജിംഗും ജൈവരാസവിവരങ്ങളും രോഗത്തിന്റെ സമയക്രമവും ചികിത്സാപ്രതികരണവും ചേർന്ന് സാധ്യതാമണ്ഡലത്തെ ക്രമേണ ചുരുക്കുന്നു. ഇവിടെ യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യന്റെ ഇഷ്ടത്തിനനുസരിച്ച് ഒരു സാധ്യത തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, വസ്തുനിഷ്ഠ തെളിവുകൾ മനുഷ്യൻ നിർമ്മിച്ച വ്യാഖ്യാനങ്ങളിൽ ഏതൊക്കെയാണ് യാഥാർഥ്യവുമായി കൂടുതൽ പൊരുത്തപ്പെടുന്നതെന്ന് നിർണയിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
ഇതിനെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽമായി ‘വ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെ സാധ്യതാമണ്ഡലം’ എന്നു വിളിക്കാം. ആത്മനിഷ്ഠ ചിന്ത നിരവധി സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വസ്തുനിഷ്ഠ പരിശോധന അവയിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നു. പുതിയ തെളിവുകൾ വന്നാൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട വ്യാഖ്യാനവും വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാം. അതിനാൽ അറിവ് അന്തിമമായി അടഞ്ഞ ഒരു ഘടനയല്ല. ഓരോ ശാസ്ത്രീയ സത്യവും നിലവിലുള്ള തെളിവുകളുടെ പരിധിയിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായി സാധൂകരിക്കപ്പെട്ട അറിവാണ്. അതിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠത എന്നത് അപ്രമാദിത്വമല്ല; വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടങ്ങളിൽനിന്ന് പരമാവധി സ്വതന്ത്രമായ പരിശോധനകളിലൂടെ യാഥാർഥ്യവുമായി ആവർത്തിച്ച് പൊരുത്തപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്.
ഇവിടെ ‘സത്യം’ എന്ന ആശയത്തെയും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ചലനാത്മകമായി സമീപിക്കുന്നു. വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യന്റെ അറിവിന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യജ്ഞാനം ചരിത്രപരമായി വികസിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ ആകൃതി മനുഷ്യന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മാറിയിട്ടില്ല; എന്നാൽ ഭൂമിയെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യധാരണ മാറിയിട്ടുണ്ട്. ജീവപരിണാമം ഡാർവിൻ വിശദീകരിക്കുന്നതിനു മുമ്പും നടന്നിരുന്നു; മാറിയത് പ്രകൃതിയല്ല, പ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അറിവാണ്. അതിനാൽ വസ്തുനിഷ്ഠ സത്യവും അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ ചരിത്രപരമായ അറിവും ഒന്നല്ല.
മനുഷ്യജ്ഞാനം വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ക്രമേണ വികസിക്കുന്ന, തിരുത്തപ്പെടുന്ന, കൂടുതൽ സമഗ്രമാകുന്ന പ്രതിനിധാനമാണ്. പഴയ അറിവിൽ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ചില അംശങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കാം; പുതിയ അറിവ് അവയെ പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കണമെന്നില്ല. പലപ്പോഴും പഴയ അറിവിന്റെ പ്രയോഗപരിധി നിർണയിക്കുകയും അതിനെ കൂടുതൽ വിശാലമായ സിദ്ധാന്തത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. ന്യൂട്ടോണിയൻ മെക്കാനിക്സ് ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തം വന്നതോടെ അർഥശൂന്യമായില്ല. നിർദ്ദിഷ്ട വേഗപരിധികളിലും വലിപ്പതലങ്ങളിലും അത് ഇപ്പോഴും അത്യന്തം പ്രയോജനകരമാണ്. പുതിയ സിദ്ധാന്തം പഴയതിന്റെ പരിധി വ്യക്തമാക്കുകയും കൂടുതൽ വിശാലമായ ബന്ധങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. അറിവിന്റെ ക്വാണ്ടം-തലഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ മാതൃകയ്ക്ക് ഇത് പ്രധാന ഉദാഹരണമാണ്: വ്യത്യസ്ത യാഥാർഥ്യതലങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത വിവരണരീതികൾ സാധുവായിരിക്കാം; എന്നാൽ അവയെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സമഗ്രമായ അറിവാണ് ശാസ്ത്രം അന്വേഷിക്കുന്നത്.
ആത്മനിഷ്ഠതയുടെ മറ്റൊരു നിർണായക ഗുണം അർഥനിർമ്മാണമാണ്. വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം സ്വയം മനുഷ്യഅർഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതല്ല. ഒരു നക്ഷത്രം മനുഷ്യൻ അതിനെ കാണുന്നതിനു മുമ്പും നിലനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ അതിനെ ദിശാസൂചകമായി ഉപയോഗിക്കുക, ദൈവിക പ്രതീകമായി കാണുക, കവിതയുടെ രൂപകമാക്കുക, ന്യൂക്ലിയർ ഫ്യൂഷൻ നടക്കുന്ന ആകാശവസ്തുവായി ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കുക എന്നിവ മനുഷ്യന്റെ ആത്മനിഷ്ഠ–സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്. വസ്തുനിഷ്ഠ അസ്തിത്വം മനുഷ്യബോധത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ അർഥത്തിന്റെ പുതിയ തലങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നു.
അതിനാൽ ആത്മനിഷ്ഠതയെ വെറും ‘തെറ്റിന്റെ ഉറവിടം’ ആയി കാണുന്നത് യാന്ത്രിക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ പരിമിതിയാണ്. സർഗാത്മകത, സ്നേഹം, സൗന്ദര്യബോധം, ധാർമ്മികബോധം, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധത, ഭാവിയെ സങ്കൽപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയെല്ലാം ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവത്തിന്റെ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ആവിർഭൂത രൂപങ്ങളാണ്. ഒരു സമൂഹം നിലവിലുള്ള യാഥാർഥ്യത്തെ മാറ്റണമെങ്കിൽ ആദ്യം നിലവിലില്ലാത്ത ഒരു ഭാവിയെ സങ്കൽപ്പിക്കണം. ഈ സങ്കൽപ്പം വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അതേപടി പ്രതിഫലനം അല്ല; നിലവിലുള്ള യാഥാർഥ്യത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിനപ്പുറമുള്ള സാധ്യതകളെ നിർമ്മിക്കുന്ന വിയോജക ബോധപ്രവർത്തനമാണ്.
ഇവിടെയാണ് മനുഷ്യന്റെ ആത്മനിഷ്ഠ ബോധം വീണ്ടും വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ബാഹ്യലോകം മനുഷ്യബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; മനുഷ്യബോധം പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ബാഹ്യലോകത്തെ മാറ്റുന്നു. ഒരു കെട്ടിടം ആദ്യം ഭൗതികമായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല; അത് ഒരു ആശയരൂപമായി ആർക്കിടെക്റ്റിന്റെ ബോധത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടാം. എന്നാൽ ആശയം മാത്രം കെട്ടിടമല്ല. വസ്തുക്കൾ, തൊഴിൽ, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഊർജം, സാമൂഹികസംഘടന എന്നിവയുമായി ആശയം ബന്ധപ്പെടുമ്പോഴാണ് അത് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. ആത്മനിഷ്ഠത വസ്തുനിഷ്ഠതയിൽനിന്ന് ആവിർഭവിക്കുകയും മനുഷ്യപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ വീണ്ടും വസ്തുനിഷ്ഠ ലോകത്തെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഈ ചക്രത്തെ ഒരു നിരന്തരമായ ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രവാഹമായി മനസ്സിലാക്കാം. വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യവുമായി മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സമ്പർക്കത്തിലാകുമ്പോൾ സംവേദനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും അവ നാഡീവ്യവസ്ഥയിലൂടെ മസ്തിഷ്കത്തിലെത്തി സങ്കീർണമായ വിവരസംസ്കരണത്തിന് വിധേയമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയിൽ ബാഹ്യയാഥാർഥ്യം ബോധത്തിൽ ആത്മനിഷ്ഠമായ ഒരു പ്രതിനിധാനമായി ആവിർഭവിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ഈ പ്രതിനിധാനത്തെ തന്റെ മുൻഅനുഭവങ്ങളുടെയും സ്മൃതികളുടെയും ആർജിച്ച അറിവിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും അതിൽനിന്ന് ആശയങ്ങളും പരികൽപ്പനകളും രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ആശയങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ദിശനൽകുമ്പോൾ, പ്രവർത്തനം വീണ്ടും വസ്തുനിഷ്ഠ ലോകത്തിൽ നിർദ്ദിഷ്ട ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആ ഫലങ്ങൾ പുതിയ അനുഭവങ്ങളും വിവരങ്ങളും ആയി മനുഷ്യബോധത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുകയും മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ധാരണകളെ പുനഃപരിശോധിക്കാനും തിരുത്താനും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഈ പ്രക്രിയ ഒരു തുടക്കത്തിൽനിന്ന് അവസാനത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന നേർരേഖാപരമായ ചലനമല്ല. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും മുൻസ്മൃതികളും വികാരങ്ങളും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും സാംസ്കാരിക സ്വാധീനങ്ങളും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടുകളും പുതുതായി ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങളും പരസ്പരം ഇടപെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യജ്ഞാനം നിരന്തരം സ്വയം പരിശോധിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സങ്കീർണമായ ഒരു ഫീഡ്ബാക്ക് വ്യവസ്ഥയാണ്. വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിൽനിന്നുള്ള പുതിയ വിവരങ്ങളും പ്രായോഗിക ഫലങ്ങളും ബോധത്തിലേക്കുള്ള തിരിച്ചൊഴുക്ക് തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ ആത്മനിഷ്ഠ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ സ്വന്തം അടഞ്ഞ ലോകത്തിനുള്ളിൽ ഉറച്ചുപോകുകയും ക്രമേണ യാഥാർഥ്യത്തിൽനിന്ന് അകന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. മറിച്ച്, ഈ ഫീഡ്ബാക്ക് പ്രവാഹം തുറന്നും വിമർശനാത്മകമായും നിലനിൽക്കുമ്പോൾ തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയാനും പഴയ ധാരണകളെ തിരുത്താനും കൂടുതൽ സമഗ്രമായ അറിവിലേക്ക് മുന്നേറാനും കഴിയുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ വസ്തുനിഷ്ഠ–ആത്മനിഷ്ഠ പരസ്പരപ്രവർത്തനവും സ്വയംതിരുത്തലുമാണ് മനുഷ്യജ്ഞാനത്തിന്റെ ചലനാത്മക ജീവശക്തി.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ സ്വയംതിരുത്തൽ അറിവിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജീവശക്തികളിലൊന്നാണ്. ഒരിക്കൽ രൂപപ്പെട്ട വിശ്വാസം സംരക്ഷിക്കുകയാണ് ബോധത്തിന്റെ ലക്ഷ്യമെങ്കിൽ, പുതിയ തെളിവുകൾ ശത്രുവായി അനുഭവപ്പെടും. എന്നാൽ യാഥാർഥ്യത്തോട് കൂടുതൽ അടുക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യമെങ്കിൽ, വിരുദ്ധതെളിവ് അറിവിന്റെ ശത്രുവല്ല; അറിവിനെ ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന വിയോജക ഘടകമാണ്. തെറ്റ് തിരിച്ചറിയുന്നത് പരാജയമല്ല; പഴയ ബൗദ്ധിക സന്തുലനം തകർന്നു പുതിയതും കൂടുതൽ സമഗ്രവുമായ സന്തുലനം രൂപപ്പെടുന്ന നിമിഷമാണ്.
ഈ തത്ത്വം വ്യക്തിപരമായ അറിവിനും ശാസ്ത്രത്തിനും രാഷ്ട്രീയത്തിനും പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിനും ഒരുപോലെ ബാധകമാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രസ്ഥാനം സ്വന്തം സിദ്ധാന്തപരമായ നിഗമനങ്ങളെ അപ്രമാദിത്വമുള്ള സത്യങ്ങളായി കരുതുകയും സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിലെ മാറ്റങ്ങളെ അവഗണിക്കുകയും ചെയ്താൽ അതിന്റെ ആത്മനിഷ്ഠ സിദ്ധാന്തലോകവും വസ്തുനിഷ്ഠ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള വിടവ് വർധിക്കും. ജനങ്ങളുടെ യഥാർഥ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ, സാങ്കേതികപരിവർത്തനം, പുതിയ വർഗഘടനകൾ, സാംസ്കാരികമാറ്റങ്ങൾ എന്നിവ സിദ്ധാന്തത്തോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ യാഥാർഥ്യത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനു പകരം സിദ്ധാന്തത്തെ പുനഃപരിശോധിക്കണം. ശാസ്ത്രീയ സ്വയംതിരുത്തൽ ഇല്ലാത്ത പ്രത്യയശാസ്ത്രം ക്രമേണ വിശ്വാസസംവിധാനമായി ജഡമാകുന്നു.
അതേസമയം, വസ്തുനിഷ്ഠതയുടെ പേരിൽ മനുഷ്യന്റെ മൂല്യങ്ങളെയും ലക്ഷ്യങ്ങളെയും അവഗണിക്കുന്നതും ശരിയല്ല. ശാസ്ത്രം ഒരു ആണവപ്രതികരണം എങ്ങനെ നടക്കുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കാം; എന്നാൽ ആ അറിവ് വൈദ്യുതോൽപ്പാദനത്തിനോ ആയുധനിർമാണത്തിനോ ഉപയോഗിക്കണമോ എന്ന ചോദ്യം സാമൂഹികവും ധാർമ്മികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ തീരുമാനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. വസ്തുനിഷ്ഠ അറിവ് സാധ്യതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു; ആത്മനിഷ്ഠ–സാമൂഹിക മൂല്യങ്ങൾ ലക്ഷ്യങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. എന്നാൽ മൂല്യനിർണയവും വസ്തുനിഷ്ഠ ഫലങ്ങളിൽനിന്ന് പൂർണമായി സ്വതന്ത്രമല്ല. ഒരു നയത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം മഹത്തായിരിക്കാം; അതിന്റെ യഥാർഥ ഫലങ്ങൾ വിനാശകരമാണെങ്കിൽ ആ നയം പുനഃപരിശോധിക്കണം. ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെ ആത്മനിഷ്ഠതയും ഫലത്തിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠതയും തമ്മിലുള്ള ഫീഡ്ബാക്കാണ് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അടിത്തറ.
സത്യാനന്തരകാലത്ത് ഈ പ്രശ്നം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകുന്നു. ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളും സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളും ഓരോ വ്യക്തിക്കും സ്വന്തം വിവരലോകം നിർമ്മിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു. അൽഗോരിതങ്ങൾ വ്യക്തി ഇതിനകം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ആശയങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഉള്ളടക്കം ആവർത്തിച്ച് നൽകുമ്പോൾ ആത്മനിഷ്ഠ പക്ഷപാതങ്ങൾ സംയോജിതമായ വിവരക്കുമിളകളായി മാറുന്നു. ഒരേ സമൂഹത്തിലെ മനുഷ്യർ വ്യത്യസ്ത ‘യാഥാർഥ്യങ്ങളിൽ’ ജീവിക്കുന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെടാം. എന്നാൽ വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം പലതാകുന്നില്ല; അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സാമൂഹിക പ്രതിനിധാനങ്ങളാണ് വിഘടിക്കുന്നത്.
ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം ‘എല്ലാ വീക്ഷണങ്ങളും ഒരുപോലെ ശരിയാണ്’ എന്ന ആപേക്ഷികവാദത്തെ നിരാകരിക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത ആത്മനിഷ്ഠ വീക്ഷണങ്ങൾ നിലനിൽക്കാനുള്ള അവകാശവും അവയുടെ സത്യസാധുതയും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഒരു അവകാശവാദത്തിന്റെ സത്യസാധുത തെളിവ്, യുക്തി, ആവർത്തനപരിശോധന, പ്രവചനശേഷി, വസ്തുനിഷ്ഠ ഫലങ്ങളുമായുള്ള പൊരുത്തം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിക്കണം. വൈവിധ്യം അറിവിന്റെ സാധ്യതാമണ്ഡലം വികസിപ്പിക്കുന്നു; പരിശോധന അതിൽനിന്ന് കൂടുതൽ യാഥാർഥ്യസന്നിഹിതമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് വിശ്വാസയോഗ്യമായ അനുഭവത്തിന്റെയും അറിവിന്റെയും ആദ്യവ്യവസ്ഥ വിമർശനാത്മക സ്വയംബോധമാണ്. ‘ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നു?’, ‘എന്റെ നിഗമനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന തെളിവ് എന്താണ്?’, ‘എന്റെ വിശ്വാസത്തിന് വിരുദ്ധമായ വിവരങ്ങൾ ഞാൻ അവഗണിക്കുന്നുണ്ടോ?’, ‘മറ്റൊരു വീക്ഷണത്തിൽ ഈ പ്രശ്നം എങ്ങനെയായിരിക്കും കാണപ്പെടുക?’, ‘എന്റെ സാമൂഹികസ്ഥാനം എന്റെ ധാരണയെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു?’ എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ ആത്മനിഷ്ഠതയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിനെ സ്വയംപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കുന്നു.
രണ്ടാമത്തെ വ്യവസ്ഥ അനുഭവപരമായ സാധൂകരണമാണ്. ആത്മനിഷ്ഠ ഉൾക്കാഴ്ച എത്ര ആകർഷകമായാലും അത് വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യവുമായി പരിശോധിക്കപ്പെടണം. ശാസ്ത്രത്തിൽ ഇത് പരീക്ഷണം, അളവെടുപ്പ്, വിവരശേഖരണം, ആവർത്തനക്ഷമത എന്നിവയിലൂടെയാണ് നടക്കുന്നത്. സാമൂഹികജീവിതത്തിൽ പല ഉറവിടങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ താരതമ്യം ചെയ്യുക, ചരിത്രപരമായ പശ്ചാത്തലം പരിശോധിക്കുക, കണക്കുകൾ വിലയിരുത്തുക, നയങ്ങളുടെ യഥാർഥ ഫലങ്ങൾ പഠിക്കുക തുടങ്ങിയ മാർഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. വ്യക്തിപരമായ ജീവിതത്തിൽ പോലും സ്വന്തം ധാരണകളെ മറ്റുള്ളവരുടെ അനുഭവങ്ങളുമായും യഥാർഥ ഫലങ്ങളുമായും താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് പ്രധാനമാണ്.
മൂന്നാമത്തെ വ്യവസ്ഥ ചലനാത്മകമായ പുനഃപരിശോധനയാണ്. പുതിയ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ പഴയ ധാരണകളെ തിരുത്താനുള്ള കഴിവ് ബൗദ്ധിക പക്വതയുടെ ലക്ഷണമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഒരു ആശയവ്യവസ്ഥയുടെ ജീവശക്തി അതിന്റെ മാറ്റമില്ലായ്മയിലല്ല; യാഥാർഥ്യത്തിൽനിന്നുള്ള പുതിയ വിവരങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവിലാണ്. സംയോജക ഘടന പൂർണമായി ഇല്ലാതായാൽ ആശയവ്യവസ്ഥ ചിതറിപ്പോകും; വിയോജക വിവരങ്ങളെ പൂർണമായി തടഞ്ഞാൽ അത് ജഡമാകും. തുടർച്ചയും സ്വയംതിരുത്തലും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ് ബൗദ്ധിക വികാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
ഈ പ്രക്രിയയിൽനിന്നാണ് കൂടുതൽ സമഗ്രമായ അറിവ് ആവിർഭവിക്കുന്നത്. അതിനെ ‘ആവിർഭൂത സത്യം’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ അർഥം വസ്തുനിഷ്ഠ സത്യം മനുഷ്യബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നല്ല. മറിച്ച്, വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത വശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഭാഗിക അറിവുകൾ, പുതിയ തെളിവുകൾ, വിമർശനങ്ങൾ, സിദ്ധാന്തപരമായ പുനഃസംഘടനകൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ഡയലക്ടിക്കൽ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് കൂടുതൽ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള മനുഷ്യധാരണ ആവിർഭവിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ആവിർഭവിക്കുന്നത് യാഥാർഥ്യമല്ല; യാഥാർഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ സമഗ്രമായ അറിവാണ്.
ഇത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഭൗതികവാദപരമായ അതിർത്തിയാണ്. നിരീക്ഷകൻ ലോകത്തെ ഇഷ്ടാനുസരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. ബോധം വസ്തുവിന് മുമ്പുള്ള പ്രാഥമിക സത്തയുമല്ല. വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം പ്രാഥമികമാണ്; ബോധം അതിസങ്കീർണമായ ഭൗതികസംഘടനയുടെ ആവിർഭൂത ഗുണമാണ്. എന്നാൽ ഒരിക്കൽ ബോധം ആവിർഭവിച്ചാൽ അത് നിഷ്ക്രിയമായ കണ്ണാടിയായി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. വിവരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു, പദ്ധതികൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, സാമൂഹികമായി ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നു, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. അതുവഴി ബോധം വീണ്ടും വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പരിവർത്തനത്തിൽ ഒരു ഭൗതിക ശക്തിയായി ഇടപെടുന്നു.
മാർക്സിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ആശയത്തെ വികസിപ്പിച്ചുപറഞ്ഞാൽ, മനുഷ്യന്റെ ദൗത്യം ലോകത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല; അതിനെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിലേക്കും നീളുന്നു. എന്നാൽ ലോകത്തെ ഫലപ്രദമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യണമെങ്കിൽ ആദ്യം അതിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠ ചലനനിയമങ്ങളെ കഴിയുന്നത്ര കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കണം. ആത്മനിഷ്ഠമായ ആഗ്രഹം മാത്രം ചരിത്രത്തെ മാറ്റില്ല. അതുപോലെ വസ്തുനിഷ്ഠ സാഹചര്യങ്ങളെ നിഷ്ക്രിയമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നതുകൊണ്ടും മാറ്റം സംഭവിക്കില്ല. വസ്തുനിഷ്ഠ സാഹചര്യങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചറിയുന്ന ബോധവും, അതിലെ സാധ്യതകളെ കണ്ടെത്തുന്ന സർഗാത്മകതയും, ലക്ഷ്യബോധമുള്ള കൂട്ടായ പ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധത്തിലാണ് സാമൂഹിക പരിവർത്തനം ആവിർഭവിക്കുന്നത്.
അതിനാൽ ആത്മനിഷ്ഠതയും വസ്തുനിഷ്ഠതയും രണ്ട് അടഞ്ഞ ലോകങ്ങളല്ല. വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യം മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയ–നാഡീവ്യവസ്ഥയുമായി ഇടപെട്ട് ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവമായി പ്രതിനിധാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ആത്മനിഷ്ഠ അനുഭവം സ്മൃതി, വികാരം, ഭാഷ, സംസ്കാരം, വർഗബന്ധം, പ്രത്യയശാസ്ത്രം എന്നിവയിലൂടെ സംസ്കരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിൽനിന്ന് ആശയങ്ങളും പരികൽപ്പനകളും പദ്ധതികളും ആവിർഭവിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ അവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രവർത്തനം വസ്തുനിഷ്ഠ ലോകത്തിൽ ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആ ഫലങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ അനുഭവങ്ങളായും പുതിയ വിവരങ്ങളായും ബോധത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്നു. ഈ നിരന്തര ഫീഡ്ബാക്ക് ചക്രത്തിലാണ് അറിവും ബോധവും സമൂഹവും ചരിത്രവും പരിണമിക്കുന്നത്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മനുഷ്യാനുഭവത്തിന്റെ സത്ത ഈ ചലനത്തിലാണ്. സംയോജക ബലങ്ങൾ അനുഭവത്തിന് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ അടിത്തറയും തുടർച്ചയും നൽകുന്നു. വിയോജക ബലങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത വ്യാഖ്യാനങ്ങളും ചോദ്യങ്ങളും സാധ്യതകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇവ തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം ബൗദ്ധിക സംഘർഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. തെളിവ്, യുക്തി, സാമൂഹിക വിമർശനം, ശാസ്ത്രീയ പരിശോധന, പ്രായോഗിക ഫലം എന്നിവ ഈ സംഘർഷത്തെ സംസ്കരിക്കുന്നു. പഴയ ധാരണകൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സമഗ്രമായ അറിവ് ആവിർഭവിക്കുന്നു. പുതിയ അറിവ് വീണ്ടും പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ സത്യാന്വേഷണം അവസാനിക്കുന്നില്ല; അത് കൂടുതൽ ഉയർന്നതലങ്ങളിലേക്ക് വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ആത്മനിഷ്ഠതയുടെ സർഗാത്മക ആഴവും വസ്തുനിഷ്ഠതയുടെ തെളിവധിഷ്ഠിത വ്യക്തതയും പരസ്പരം നിഷേധിക്കേണ്ടവയല്ല. അവയെ ഡയലക്ടിക്കൽമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ആത്മനിഷ്ഠത ഇല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യന് അർഥം നിർമ്മിക്കാനോ ഭാവി സങ്കൽപ്പിക്കാനോ പുതിയ പരികൽപ്പനകൾ സൃഷ്ടിക്കാനോ കഴിയില്ല. വസ്തുനിഷ്ഠ പരിശോധന ഇല്ലെങ്കിൽ ഈ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ യാഥാർഥ്യത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട മിഥ്യാബോധങ്ങളായി മാറാം. സർഗാത്മകത സാധ്യതകളുടെ വാതിൽ തുറക്കുന്നു; തെളിവ് അവയെ പരിശോധിക്കുന്നു. വിമർശനം പഴയ സന്തുലനം തകർക്കുന്നു; ശാസ്ത്രീയ സ്വയംതിരുത്തൽ പുതിയ സന്തുലനം നിർമ്മിക്കുന്നു. ഈ ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലാണ് അറിവിന്റെ ആവിർഭാവവും മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ വികാസവും.
അന്തിമമായി, ആത്മനിഷ്ഠവും വസ്തുനിഷ്ഠവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ മനസ്സിലാക്കുക എന്നത് മനുഷ്യൻ ലോകത്തെ എങ്ങനെ അറിയുന്നു എന്ന ചോദ്യം മാത്രം പരിഹരിക്കുന്നതല്ല. മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ തെറ്റുന്നു, എങ്ങനെ പഠിക്കുന്നു, എങ്ങനെ സത്യം അന്വേഷിക്കുന്നു, എങ്ങനെ ആശയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, എങ്ങനെ സമൂഹമായി അറിവ് ശേഖരിക്കുന്നു, എങ്ങനെ സ്വന്തം ചിന്തയെ തിരുത്തുന്നു, എങ്ങനെ യാഥാർഥ്യത്തെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു എന്നീ അടിസ്ഥാനപ്രശ്നങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവാതിലാണ് അത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ബന്ധത്തെ നിശ്ചലമായ ദ്വന്ദ്വമായി കാണുന്നില്ല; വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തിൽനിന്ന് ആത്മനിഷ്ഠ ബോധം ആവിർഭവിക്കുകയും, ആത്മനിഷ്ഠ ബോധം പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ വീണ്ടും വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിരന്തരമായ ചലനാത്മക ചക്രമായി കാണുന്നു.
ഈ ചക്രത്തിന്റെ ജീവശക്തി വൈരുധ്യമാണ്; അതിന്റെ ചലനശക്തി സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ്; അതിന്റെ തിരുത്തൽ സംവിധാനം വസ്തുനിഷ്ഠ ഫീഡ്ബാക്കാണ്; അതിന്റെ ബൗദ്ധിക രൂപം വിമർശനാത്മക അന്വേഷണമാണ്; അതിന്റെ സാമൂഹിക രൂപം അറിവിന്റെ പങ്കുവെക്കലും കൂട്ടായ പരിശോധനയുമാണ്; അതിന്റെ ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ഫലം കൂടുതൽ സമഗ്രമായ അറിവിന്റെ ആവിർഭാവമാണ്. അതുകൊണ്ട് സത്യത്തെ സ്വന്തമാക്കിയതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിലല്ല മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ മഹത്വം. സ്വന്തം ആത്മനിഷ്ഠ പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, വസ്തുനിഷ്ഠ യാഥാർഥ്യവുമായി നിരന്തരം ഏറ്റുമുട്ടി, തെറ്റുകൾ തിരുത്തി, അറിവിനെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ച്, കൂടുതൽ സമഗ്രമായ സത്യധാരണകളിലേക്ക് മുന്നേറാനുള്ള അതിന്റെ അനന്തമായ ശേഷിയിലാണ് മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ യഥാർഥ ശക്തി.
QUANTUM DIALECTICS- ALL ARTiCLES 
Leave a comment