ബൂർഷ്വാസിയും തൊഴിലാളിവർഗവും വർഗസമരവും- ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വീക്ഷണം

മുതലാളിത്ത സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടന തന്നെ പ്രധാനമായും രണ്ട് വർഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആഴമേറിയ വിഭജനത്തെ ആധാരമാക്കിയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്—ബൂർഷ്വാസിയും തൊഴിലാളിവർഗവും. ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയും അധ്വാനചൂഷണത്തെ ലാഭത്തിന്റെ മുഖ്യസ്രോതസ്സാക്കി മാറ്റുന്ന സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുമാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിത്തറ. ഈ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയിൽനിന്നാണ് ബൂർഷ്വാസിയും തൊഴിലാളിവർഗവും തമ്മിലുള്ള വർഗവിഭജനം ആവിർഭവിക്കുന്നത്. ഫാക്ടറികൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, ഭൂമി, ധനമൂലധനം തുടങ്ങിയ ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും കൈവശം വയ്ക്കുന്ന മുതലാളിവർഗമാണ് ബൂർഷ്വാസി. മറ്റുള്ളവരുടെ അധ്വാനത്തിൽനിന്ന് മിച്ചമൂല്യം കൈക്കലാക്കുന്നതിലൂടെയാണ് ഈ വർഗം സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കുന്നത്. മറുവശത്ത്, കാര്യമായ ഉൽപ്പാദന ആസ്തികളൊന്നും സ്വന്തമായില്ലാത്ത തൊഴിലാളിവർഗം ജീവിതാവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സ്വന്തം അധ്വാനശേഷി വേതനത്തിന് ബൂർഷ്വാസിക്ക് വിൽക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. എന്നാൽ തൊഴിലാളി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ മൂല്യത്തിന്റെ പൂർണമായ പ്രതിഫലനം സാധാരണയായി അവന് ലഭിക്കുന്ന വേതനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഇതിന്റെ ഫലമായി സമ്പത്തിലും അധികാരത്തിലും ഘടനാപരമായ അസന്തുലിതാവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ സാമ്പത്തികബന്ധം സ്വഭാവതഃ വൈരുദ്ധ്യാത്മകമാണ്. വേതനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഉൽപ്പാദനച്ചെലവുകൾ പരമാവധി കുറച്ചുകൊണ്ട് ലാഭം വർധിപ്പിക്കാനാണ് ബൂർഷ്വാസി ശ്രമിക്കുന്നത്; അതേസമയം മെച്ചപ്പെട്ട തൊഴിൽസാഹചര്യങ്ങൾക്കും ന്യായമായ വേതനത്തിനും ഉയർന്ന ജീവിതനിലവാരത്തിനുമായി തൊഴിലാളിവർഗം പോരാടുന്നു.

വർഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഈ വൈരുദ്ധ്യം കേവലം ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രതിഭാസമല്ല. സാമൂഹിക മാറ്റത്തിനും സംഘർഷത്തിനും ചലനശക്തി നൽകുന്ന സജീവമായ ഒരു ഭൗതികപ്രക്രിയയാണത്. മാർക്സ് “വർഗസമരം” എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ച ചരിത്രപ്രക്രിയയുടെ അടിസ്ഥാനം ഇതുതന്നെയാണ്. തൊഴിലിടങ്ങളിലെ തർക്കങ്ങളും പണിമുടക്കുകളും മുതൽ വ്യവസ്ഥാപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കും വിപ്ലവപരമായ സാമൂഹികമാറ്റങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള വിശാലമായ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾവരെ ഈ സമരം വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്നു. അതുവഴി മുതലാളിത്ത സമൂഹങ്ങളുടെ ചരിത്രഗതിയെ തന്നെ വർഗസമരം നിർണായകമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ സംഘർഷങ്ങൾ സ്ഥായിയായവയല്ല. സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ, സാമൂഹികഘടനയുടെ പുനഃക്രമീകരണം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് വർഗസമരത്തിന്റെ രൂപങ്ങളും ഉള്ളടക്കവും നിരന്തരം പരിണമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിൽനിന്നുള്ള ചില ആശയസൂചനകളെയും വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഭൗതികവാദത്തെയും ആവിർഭൂത വ്യവസ്ഥാസിദ്ധാന്തത്തെയും ഒരു ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിൽ പുനർവായിക്കുന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിലൂടെ വർഗസമരത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന്റെ കൂടുതൽ ആഴമേറിയതും ചലനാത്മകവുമായ ഘടന ദൃശ്യമാകുന്നു. ഇവിടെ സമൂഹം നിരന്തരമായ മാറ്റത്തിനും പുനഃസംഘടനയ്ക്കും വിധേയമായ ഒരു സങ്കീർണ വ്യവസ്ഥയാണ്. സംയോജകവും വിയോജകവുമായ ബലങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് അതിന്റെ ചലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകാരണം. മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്താനും ഏകീകരിക്കാനും അതിന്റെ അധികാരഘടനകളെ ഉറപ്പിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്ന ബൂർഷ്വാസി പ്രധാനമായും ഒരു സംയോജക ബലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മറുവശത്ത്, നീതി, സമത്വം, മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം, വ്യവസ്ഥാപരമായ പരിവർത്തനം എന്നിവയ്ക്കായുള്ള ആവശ്യങ്ങളിലൂടെ നിലവിലുള്ള ക്രമത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന തൊഴിലാളിവർഗം ഒരു വിയോജക ബലത്തിന്റെ സാധ്യത വഹിക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിലെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ മാത്രമല്ല, ഈ വിരുദ്ധബലങ്ങളുടെ ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് വിപ്ലവപരമായ മാറ്റം എങ്ങനെ ആവിർഭവിക്കാമെന്ന് തിരിച്ചറിയാനും ഈ സമീപനം സഹായിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ബൂർഷ്വാസിയും തൊഴിലാളിവർഗവും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യം നേർരേഖാപരമായ ഒരു സംഘർഷമല്ല. നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനവും പരിവർത്തനവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സങ്കീർണവും രേഖീയമല്ലാത്തതുമായ ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രക്രിയയാണത്. ഭൗതിക വിഭവങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങൾ, നിയമസംവിധാനങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക ആഖ്യാനങ്ങൾ, പ്രത്യയശാസ്ത്ര ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ സ്വന്തം അധികാരം ഏകീകരിക്കുന്ന ബൂർഷ്വാസി ഉയർന്ന സംയോജനത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതേസമയം വ്യവസ്ഥാപരമായ ചൂഷണവും അന്യവൽക്കരണവും മൂലം വിഭജിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ കഴിയുന്ന തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിൽ നിലവിലുള്ള ക്രമത്തെ വെല്ലുവിളിക്കാനും പരിവർത്തനം ചെയ്യാനും ആവശ്യമായ സുഷുപ്തമായ വിയോജകശേഷി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ അപഹരണം, ആവർത്തിച്ചുണ്ടാകുന്ന അമിതോൽപ്പാദന പ്രതിസന്ധികൾ, അധ്വാനത്തിന്റെ അന്യവൽക്കരണം തുടങ്ങിയ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഒരു സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക “സൂപ്പർപൊസിഷനിൽ” ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന വിവിധ സാധ്യതാവസ്ഥകളോട് ഉപമിച്ച് മനസ്സിലാക്കാം. ഇവിടെ “ക്വാണ്ടം അവസ്ഥ” എന്ന പ്രയോഗം ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലെ ഭൗതിക ക്വാണ്ടം അവസ്ഥയുടെ ശാസ്ത്രീയ അർത്ഥത്തിൽ നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നതല്ല; മറിച്ച് ഒരേ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ നിരവധി ചരിത്രസാധ്യതകൾ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ദാർശനിക ഉപമയാണ്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുകയും വ്യത്യസ്ത ചരിത്രഫലങ്ങളുടെ സാധ്യതകളെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. വ്യവസ്ഥാപരമായ പുനഃക്രമീകരണങ്ങളിലൂടെയോ വിപ്ലവപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയോ അവയിൽ ചില സാധ്യതകൾ യാഥാർഥ്യമായി മാറുന്നതുവരെ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സാമൂഹിക സംഘർഷത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തുടരുന്നു.

അതുകൊണ്ട് വർഗസമരം മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ഒരു നിർണയവാദപരമായ നേർരേഖാപ്രക്രിയയല്ല. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ തീവ്രത, ഉൽപ്പാദനശക്തികളുടെ വികാസം, രാഷ്ട്രീയ സംഘടന, വർഗബോധം, ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങൾ, ജനകീയ ഇടപെടൽ എന്നിവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ഫലങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്ന സാധ്യതാപരവും ചലനാത്മകവുമായ പ്രക്രിയയാണത്. ഒരു സങ്കീർണ ഭൗതികവ്യവസ്ഥ നിർണായക പരിധിയിലേക്കെത്തുമ്പോൾ ഗുണപരമായ അവസ്ഥാമാറ്റത്തിന് വിധേയമാകുന്നതുപോലെ, സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ സംഘർഷങ്ങൾ സഞ്ചിതമായി ഒരു നിർണായക പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള സാമൂഹികഘടനയ്ക്ക് ഗുണപരമായ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കാം. ഇതിനെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ഭാഷയിൽ ഒരു “ക്വാണ്ടം ഘട്ടപരിവർത്തനത്തോട്” ഉപമിക്കാം. അത്തരമൊരു സാമൂഹിക ഘട്ടപരിവർത്തനം പൂർണമായും പുതിയ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഘടനകളുടെ ആവിർഭാവത്തിന് വഴിതുറക്കാം.

സാമൂഹികമാറ്റത്തിന്റെ പ്രവചനാതീതതയെയും അതിന്റെ ആഴമേറിയ പരസ്പരബന്ധിത സ്വഭാവത്തെയും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പ്രത്യേകം ഊന്നിപ്പറയുന്നു. വർഗസമരത്തിന്റെ പരിണതി ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾകൊണ്ട് മാത്രം യാന്ത്രികമായി നിർണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. പരസ്പരവിരുദ്ധമായ സാമൂഹികബലങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഇടപെടലും തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ കൂട്ടായ സംഘടനാശേഷിയും വർഗബോധവും അതിൽ നിർണായകമാണ്. തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വിയോജകശേഷിയെ ഏകീകരിച്ച് സംയോജിതമായ വിപ്ലവപ്രവർത്തനമാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയുമ്പോഴാണ് അത് ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനശക്തിയായി ഉയരുന്നത്. സങ്കീർണ വ്യവസ്ഥകളിൽ അവയുടെ ഒറ്റപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളുടെ ലളിതമായ ആകെത്തുകയിലൂടെ വിശദീകരിക്കാനാവാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നതുപോലെ, സംഘടിതമായ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നും വ്യക്തിഗത തൊഴിലാളികളുടെ ഒറ്റപ്പെട്ട ശേഷികളെ അതിക്രമിക്കുന്ന പുതിയൊരു സാമൂഹികശക്തി ആവിർഭവിക്കാം. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ കൂട്ടായ സമരത്തിലൂടെ പരിഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പുതിയ രൂപങ്ങളിലേക്ക് പരിണമിക്കാനുള്ള സാധ്യത ഇതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

മുതലാളിത്ത സമൂഹത്തിലെ ആധിപത്യവർഗമായ ബൂർഷ്വാസിയുടെ അധികാരത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവുമാണ്. ഫാക്ടറികൾ, ഭൂമി, യന്ത്രങ്ങൾ, ധനമൂലധനം തുടങ്ങിയവയുടെ നിയന്ത്രണം അതിന്റെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികളുടെ അധ്വാനം സൃഷ്ടിക്കുന്ന മൂല്യവും അവർക്ക് നൽകുന്ന വേതനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസമായ മിച്ചമൂല്യം കൈക്കലാക്കുന്നതിലൂടെയാണ് ബൂർഷ്വാസി സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കുന്നത്. മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ ഈ അപഹരണമാണ് ബൂർഷ്വാസിയുടെ സമ്പത്തിന്റെയും സ്വാധീനത്തിന്റെയും സാമ്പത്തിക അടിത്തറ. സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളെയും സാംസ്കാരിക ആഖ്യാനങ്ങളെയും പ്രത്യയശാസ്ത്ര ഉപകരണങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കാനുള്ള ശേഷിയും അതിന് നൽകുന്നു. അങ്ങനെ സാമ്പത്തിക ആധിപത്യം രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവുമായ ആധിപത്യമായി വികസിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ബൂർഷ്വാസി ഉയർന്ന സംയോജനമുള്ള ഒരു വ്യവസ്ഥയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭൗതികവും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവുമായ ബലങ്ങളെ കേന്ദ്രീകൃതമായി സംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് അത് സ്വന്തം അധീശത്വം നിലനിർത്തുന്നത്. സ്വകാര്യസ്വത്തവകാശ നിയമങ്ങൾ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിർബന്ധന സംവിധാനങ്ങൾ, വിപണിയുടെ നിയന്ത്രണഘടനകൾ, മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെയും മുതലാളിത്ത മൂല്യങ്ങളുടെ പ്രചാരണം എന്നിവയെല്ലാം ബൂർഷ്വാസിയുടെ അധികാരത്തെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന സംയോജക ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ ബലങ്ങൾ അതിന്റെ ആധിപത്യത്തിന് താരതമ്യേന സ്ഥിരതയും വിയോജക സമ്മർദ്ദങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള ശേഷിയും നൽകുന്നു. പ്രതിസന്ധിക്കാലങ്ങളിൽ നടപ്പാക്കുന്ന ക്ഷേമപദ്ധതികൾ, വേതനപരിഷ്കാരങ്ങൾ, സാമൂഹികസുരക്ഷാ നടപടികൾ, നയപരമായ ഇളവുകൾ തുടങ്ങിയ പരിഷ്കരണ നടപടികളും പലപ്പോഴും വ്യവസ്ഥയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടനയെ മാറ്റാതെ തന്നെ സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനും അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് ദീർഘിപ്പിക്കാനും ഇത്തരം നടപടികൾ ബൂർഷ്വാസിയെ സഹായിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ബൂർഷ്വാസിയുടെ ഈ സംയോജിതാവസ്ഥ സ്ഥായിയോ പരിപൂർണമോ അല്ല. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ നിരന്തരം വിയോജക ബലങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ആവർത്തിച്ചുണ്ടാകുന്ന സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ, വർധിച്ചുവരുന്ന സമ്പത്ത് അസമത്വം, അധ്വാനത്തിന്റെ അന്യവൽക്കരണം, തൊഴിലില്ലായ്മ, ഉൽപ്പാദനശേഷിയും ജനങ്ങളുടെ ഉപഭോഗശേഷിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം തുടങ്ങിയവ ബൂർഷ്വാസിയുടെ വ്യവസ്ഥാപരമായ സ്ഥിരതയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. പണിമുടക്കുകൾ, തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, സാമൂഹിക സമരങ്ങൾ, വിപ്ലവസംഘടനകൾ എന്നിവയിലൂടെ പ്രകടമാകുന്ന തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ പ്രതിരോധം ബൂർഷ്വാ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ സംയോജനത്തെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന വിയോജക സ്വാധീനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യങ്ങളും വ്യവസ്ഥാപരമായ പ്രതിസന്ധികളും മുതലാളിത്തക്രമത്തിന്റെ ദൗർബല്യങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടുകയും ബൂർഷ്വാസിയുടെ ആധിപത്യത്തിന്റെ പരിധികളെ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ ബൂർഷ്വാസിയുടെ സ്ഥിരത സോപാധികവും നിരന്തരം പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെടേണ്ടതുമായ ഒന്നാണ്. വിയോജക ബലങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനോ വഴിതിരിച്ചുവിടാനോ സ്വാംശീകരിക്കാനോ കഴിയുന്നത്ര കാലം മാത്രമാണ് അതിന്റെ അധീശത്വം നിലനിൽക്കുന്നത്. അതിന്റെ ആധിപത്യത്തെ നിലനിർത്തുന്ന അതേ മുതലാളിത്തബന്ധങ്ങൾ തന്നെയാണ് പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ബൂർഷ്വാസിയുടെ ശക്തിയുടെ ഉറവിടം തന്നിൽ അതിന്റെ ദൗർബല്യത്തിന്റെ വിത്തുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വിയോജക ബലങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുകയും സഞ്ചിതമാകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ സാമൂഹികവ്യവസ്ഥ ഒരു നിർണായക പരിധിയിലേക്ക് നീങ്ങാം. അപ്പോൾ ബൂർഷ്വാസിയുടെ പ്രത്യക്ഷമായ സ്ഥിരത വിപ്ലവപരമായ സാമൂഹികപ്രക്ഷുബ്ധതയ്ക്ക് വഴിമാറാനുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ സംയോജനം നിലനിർത്താൻ ബൂർഷ്വാസി നിരന്തരം ശ്രമിക്കുമ്പോഴും മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിലെ വിരുദ്ധബലങ്ങളുടെ ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനം അതിന്റെ അധീശത്വത്തെ എപ്പോഴും വെല്ലുവിളിക്കും. ആധിപത്യവർഗത്തിന്റെ സ്ഥിരത തന്നെയാണ് ഒരേസമയം അതിന്റെ ദൗർബല്യത്തിന്റെയും ഉറവിടമാകുന്നത് എന്ന വർഗബന്ധങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സ്വഭാവമാണ് ഇവിടെ വെളിവാകുന്നത്.

മുതലാളിത്ത സമൂഹത്തിലെ തൊഴിലാളിവർഗമായ പ്രൊളിറ്റേറിയറ്റ് സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ശ്രേണിയിൽ സവിശേഷവും വൈരുദ്ധ്യാത്മകവുമായ ഒരു സ്ഥാനമാണ് വഹിക്കുന്നത്. ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത ഇല്ലാത്തതിനാൽ അടിസ്ഥാന ജീവിതാവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ സ്വന്തം അധ്വാനശേഷി ബൂർഷ്വാസിക്ക് വിൽക്കാൻ തൊഴിലാളിവർഗം നിർബന്ധിതമാകുന്നു. തൊഴിലാളികളുടെ അധ്വാനം അവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന വേതനത്തെക്കാൾ വളരെ കൂടുതലായ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ അധികമൂല്യമാണ് മിച്ചമൂല്യമായി ബൂർഷ്വാസി ലാഭത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ കൈക്കലാക്കുന്നത്. ഈ സാമ്പത്തിക ചലനക്രമം ചൂഷണത്തെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഘടനയിൽ തന്നെ ഉറപ്പിക്കുന്നു. മുതലാളിത്ത ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ മുഖ്യചാലകശക്തിയായിരിക്കുമ്പോഴും തൊഴിലാളിവർഗം സാമ്പത്തികമായി പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ തുടരുന്ന വൈരുദ്ധ്യം ഇതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ തൊഴിലാളിവർഗം തുടക്കത്തിൽ കുറഞ്ഞ സംയോജനമുള്ള, അഥവാ ഉയർന്ന വിയോജിതാവസ്ഥയിലുള്ള ഒരു സാമൂഹികശക്തിയായി നിലനിൽക്കാം. തൊഴിൽനൈപുണ്യത്തിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ, തൊഴിൽമേഖല, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അകലം, ജാതി, ലിംഗം, രാഷ്ട്രീയബോധം, വരുമാനനില, സ്ഥിര–അസ്ഥിര തൊഴിൽ വിഭജനം തുടങ്ങിയ നിരവധി ഘടകങ്ങൾ തൊഴിലാളിവർഗത്തെ ആന്തരികമായി വിഭജിക്കുന്നു. ബൂർഷ്വാ പ്രത്യയശാസ്ത്രവും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥാപരമായ സംവിധാനങ്ങളും ഈ വിഭജനങ്ങളെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. അതുവഴി ഏകീകൃതമായ വർഗബോധത്തിന്റെ വളർച്ച തടസ്സപ്പെടുകയും ആധിപത്യവർഗത്തിന് സ്വന്തം നിയന്ത്രണം തുടരുന്നത് എളുപ്പമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഉപഭോഗസംസ്കാരം, വിഭജനാത്മക രാഷ്ട്രീയ ആഖ്യാനങ്ങൾ, ജാതി–മത വൈരങ്ങൾ, മത്സരാധിഷ്ഠിത വ്യക്തിവാദം, നിയമപരവും സ്ഥാപനപരവുമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ പൊതുവായ വർഗതാൽപ്പര്യങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കാൻ മുതലാളിത്തവ്യവസ്ഥ ശ്രമിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികളെ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന ഒറ്റപ്പെട്ട വ്യക്തികളായോ ചെറുസാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളായോ നിലനിർത്തുന്നതിലൂടെ അവരുടെ കൂട്ടായ വർഗശക്തിയുടെ ആവിർഭാവം തടയപ്പെടുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ഉപമയിൽ ഈ അവസ്ഥയെ വിവിധ ദിശകളിലേക്ക് ചിതറിക്കിടക്കുന്ന സാധ്യതകളുള്ള ഒരു വ്യവസ്ഥയോട് താരതമ്യം ചെയ്യാം. പുറത്തുനിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ തൊഴിലാളിവർഗം പരസ്പരബന്ധമില്ലാത്തതും അസംഘടിതവുമായ നിരവധി ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടമായി തോന്നാം. എന്നാൽ ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിയോജിതാവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ സംയോജിതമായ വർഗശക്തിയായി മാറാനുള്ള സുഷുപ്തസാധ്യത നിലനിൽക്കുന്നു.

എന്നാൽ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ഈ പ്രത്യക്ഷമായ അസംഘടിതാവസ്ഥ അതിനുള്ളിൽ അതിവിപുലമായ പരിവർത്തനസാധ്യതയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ വിഘടിതാവസ്ഥ ഗണ്യമായ വിയോജകശേഷി സൃഷ്ടിക്കുന്നു—മുതലാളിത്തക്രമത്തെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്താനും അതിന്റെ നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ തകർക്കാനും കഴിയുന്ന അന്തർലീനമായ ഒരു സാമൂഹികശേഷി. സാമ്പത്തിക അസമത്വം രൂക്ഷമാകുക, തൊഴിലില്ലായ്മ വർധിക്കുക, അധ്വാനചൂഷണം തീവ്രമാകുക, അമിതോൽപ്പാദന പ്രതിസന്ധികൾ ആവർത്തിക്കുക തുടങ്ങിയ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുന്നതിനനുസരിച്ച് ഈ സുഷുപ്ത വിപ്ലവസാധ്യത കൂടുതൽ പ്രകടമാകുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ അസ്ഥിരീകരണ ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുകയും തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ കൂട്ടായ അസന്തുഷ്ടിയും പ്രതിഷേധവും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും സംഘടിതമായ ജനകീയ മുന്നേറ്റത്തിന് അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനസാധ്യതയെ നിരവധി ചരിത്രപാതകൾ ഒരേസമയം സാധ്യതകളായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷനോട് ഉപമിക്കാം. ഇവിടെ “സൂപ്പർപൊസിഷൻ” എന്നത് ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലെ സൂക്ഷ്മഭൗതികാവസ്ഥയെ സാമൂഹികരംഗത്തേക്ക് നേരിട്ട് പ്രയോഗിക്കുന്നതല്ല; മറിച്ച് ഒരേ ചരിത്രസാഹചര്യത്തിൽ പരിഷ്കരണം, പ്രതിക്രിയ, ഫാസിസ്റ്റ് പുനഃസംഘടന, സാമൂഹിക തകർച്ച, വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത സാധ്യതകൾ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കാമെന്ന ആശയം വ്യക്തമാക്കുന്ന ദാർശനിക ഉപമയാണ്. വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഒരു നിർണായക പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ ഈ സാധ്യതാവസ്ഥകളിൽ ഒന്നോ ചിലതോ യാഥാർഥ്യ ചരിത്രഗതിയായി രൂപപ്പെടാം. തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വിയോജകശേഷി സംയോജിതമായ വിപ്ലവപ്രവർത്തനമായി മാറുന്ന ഈ നിർണായക ഘട്ടത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഉപമാഭാഷയിൽ സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷന്റെ “തകർച്ച” എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാം.

ഈ നിർണായക ഘട്ടത്തിൽ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന് സ്വന്തം ആന്തരിക വിഭജനങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനും പൊതുവായ വർഗതാൽപ്പര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും ചൂഷണഘടനകൾക്കെതിരെ കൂട്ടായി സംഘടിക്കാനും കഴിയും. എന്നാൽ ഈ മാറ്റം സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നല്ല. സജീവമായ രാഷ്ട്രീയവും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവുമായ ഇടപെടൽ അതിന് അനിവാര്യമാണ്. വർഗബോധമുള്ള നേതൃത്വം, വിപ്ലവപാർട്ടി, തൊഴിലാളി സംഘടനകൾ, ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന സാമൂഹികവിഭാഗങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുകയും അവരുടെ വിയോജകശേഷിയെ വ്യവസ്ഥാപരമായ പരിവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന സംഘടിത സാമൂഹികബലമാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ പരിവർത്തനം യാന്ത്രികമോ മുൻകൂട്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ടതോ അല്ല. ജാതി, മതം, ലിംഗം, പ്രദേശം, തൊഴിൽവിഭാഗം, വരുമാനനില തുടങ്ങിയ വിഭജനങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് ഐക്യദാർഢ്യം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ശേഷിയെയാണ് അതിന്റെ വിജയം ആശ്രയിക്കുന്നത്. ബൂർഷ്വാ പ്രത്യയശാസ്ത്രം നിർമ്മിക്കുന്ന വിഭജനാത്മക ആഖ്യാനങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാനും ദീർഘകാല കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന സംഘടനാഘടനകൾ വികസിപ്പിക്കാനും തൊഴിലാളിവർഗത്തിന് കഴിയണം. അത്തരമൊരു സംയോജനം കൈവരിക്കുമ്പോൾ തൊഴിലാളിവർഗം കേവലം മുതലാളിത്തത്തെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന വിയോജക ബലമായി മാത്രം നിലനിൽക്കുകയില്ല. നിലവിലുള്ള ചൂഷണവ്യവസ്ഥയെ തകർക്കുകയും സമത്വം, സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥത, സഹകരണം, സാമൂഹികനീതി എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ പുതിയ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സംയോജക പരിവർത്തനശക്തിയായി അത് മാറുന്നു.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ തൊഴിലാളിവർഗം വ്യവസ്ഥാപരമായ അടിച്ചമർത്തലിന്റെ കേവല ഇരയല്ല; വിപ്ലവപരമായ സാമൂഹികമാറ്റത്തിന്റെ ഉൽപ്രേരകശക്തിയാണ്. ചൂഷണത്തിന്റെയും സുഷുപ്തമായ സാമൂഹികശക്തിയുടെയും സംഗമസ്ഥാനത്താണ് തൊഴിലാളിവർഗം നിലകൊള്ളുന്നത്. ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സ്ഥാനം തന്നെയാണ് മുതലാളിത്ത സമൂഹത്തിന്റെ പരിണാമത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന ചരിത്രസംഘർഷത്തിന്റെ പ്രധാന ചലനശക്തികളിലൊന്ന്. സംയോജനവും വിയോജനവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ചരിത്രഗതിക്ക് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനും ലാഭത്തെക്കാൾ മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിനും സാമൂഹികക്ഷേമത്തിനും മുൻഗണന നൽകുന്ന പുതിയൊരു സാമൂഹികക്രമം സൃഷ്ടിക്കാനുമുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ വർഗസമരം സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഉപരിഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ സംയോജകവും വിയോജകവുമായ ബലങ്ങൾ നിരന്തരം പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചലനാത്മകവും ആവിർഭൂതവുമായ ഒരു പ്രക്രിയയായാണ് മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ വിരുദ്ധബലങ്ങളാണ് ഒരേസമയം വ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥിരതയുടെയും പരിവർത്തനത്തിന്റെയും ചരിത്രപാതകൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മുതലാളിത്തം സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനും സ്വയം പുനഃക്രമീകരിക്കാനും കഴിവുള്ള ഒരു വ്യവസ്ഥയായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ പ്രതിസന്ധികൾക്ക് വിധേയമായ ദുർബലമായ ഒരു ഘടനയുമാണ്.

ഒരു ഉൽപ്പാദനരീതി എന്ന നിലയിൽ മുതലാളിത്തം അതിന്റെ ഉള്ളിൽതന്നെ നിരന്തരം വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യ, അധ്വാനം, ശാസ്ത്രീയ അറിവ്, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ, ഉൽപ്പാദനക്ഷമത എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഉൽപ്പാദനശക്തികളും സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത, ലാഭപ്രേരണ, മൂലധനനിയന്ത്രണം, വർഗശ്രേണികൾ എന്നിവയാൽ നിർവചിക്കപ്പെടുന്ന ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അസന്തുലിതാവസ്ഥയിൽനിന്നാണ് ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നത്. ഇവ മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക വിള്ളൽരേഖകളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഉപമാഭാഷയിൽ, വ്യത്യസ്ത ചരിത്രഫലങ്ങളുടെ സാധ്യതകൾ ഒരേസമയം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷനുകളായി ഇവയെ കാണാം. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളോ സംഘടിതമായ ജനകീയ ഇടപെടലുകളോ രാഷ്ട്രീയ പുനഃക്രമീകരണങ്ങളോ ഈ സാധ്യതകളിൽ ചിലതിനെ യാഥാർഥ്യ ചരിത്രഗതികളാക്കി മാറ്റുന്നതുവരെ അവ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്നു.

മുതലാളിത്തത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൊന്ന് അമിതോൽപ്പാദന പ്രതിസന്ധികളിൽ വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നു. പരമാവധി ലാഭം നേടാനുള്ള നിർബന്ധിത പ്രേരണ മൂലം ബൂർഷ്വാസി ഉൽപ്പാദനം നിരന്തരം വികസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ ലാഭനിരക്ക് നിലനിർത്തുന്നതിനായി തൊഴിലാളികളുടെ വേതനം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ചരക്കുകൾ വാങ്ങാനുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ക്രയശേഷി പരിമിതപ്പെടുന്നു. സ്വന്തം അധ്വാനത്തിലൂടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ചരക്കുകൾ തന്നെ ആവശ്യമായ തോതിൽ വാങ്ങാൻ തൊഴിലാളികൾക്ക് കഴിയാത്ത ഒരു അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യം ഇവിടെ രൂപപ്പെടുന്നു.

ഈ വൈരുദ്ധ്യം സ്വയം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു അസ്ഥിരീകരണ ചക്രം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉപഭോഗത്തെക്കാൾ വേഗത്തിൽ ഉൽപ്പാദനം വർധിക്കുമ്പോൾ ചരക്കുകളുടെ മിച്ചശേഖരം രൂപപ്പെടുന്നു; വിപണികൾ ചുരുങ്ങുന്നു; നിക്ഷേപലാഭം കുറയുന്നു; ഉൽപ്പാദനം വെട്ടിക്കുറയ്ക്കപ്പെടുന്നു; തൊഴിലില്ലായ്മ വർധിക്കുന്നു; അതോടെ ജനങ്ങളുടെ ക്രയശേഷി വീണ്ടും താഴുന്നു. ഇങ്ങനെ പ്രതിസന്ധിയെ സൃഷ്ടിച്ച ഘടകങ്ങൾ തന്നെ പ്രതിസന്ധിയെ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കുന്ന ഒരു പ്രതികരണചക്രം രൂപപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് മുതലാളിത്തത്തിലെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ കേവലം ആകസ്മികമായ അപവാദങ്ങളല്ല; മൂലധനസഞ്ചയത്തിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് ആവർത്തിച്ച് ആവിർഭവിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥാപരമായ പ്രവണതകളാണ്.

അതുപോലെ പരമാവധി മിച്ചമൂല്യം കൈക്കലാക്കാനുള്ള ശ്രമം അധ്വാനചൂഷണത്തിന്റെ തീവ്രത വർധിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ തൊഴിലാളിയെ കൂടുതൽ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ മുതലാളിത്തം സ്വന്തം ഉൽപ്പാദനത്തിനാവശ്യമായ അധ്വാനശക്തിയുടെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനശേഷിയെയും സ്വന്തം ചരക്കുകൾ വാങ്ങേണ്ട ഉപഭോക്തൃഅടിത്തറയെയും ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ വ്യവസ്ഥാപരമായ ചൂഷണം വ്യാപകമായ അന്യവൽക്കരണം സൃഷ്ടിക്കുകയും സാമ്പത്തിക അസമത്വം വർധിപ്പിക്കുകയും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ സ്ഥിരതയ്ക്ക് ആവശ്യമായ സാമൂഹിക സംയോജനത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സംയോജക ബലങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ പരിധികളെ വെളിവാക്കുന്നു. വേതനാധിഷ്ഠിത അധ്വാനം, സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത, വിപണിമത്സരം തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങൾ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ അഖണ്ഡത നിലനിർത്താനും ബൂർഷ്വാസിയുടെ ആധിപത്യം ഉറപ്പാക്കാനും പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംയോജക സംവിധാനങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഇതേ സംവിധാനങ്ങൾ തന്നെ അസമത്വം, അന്യവൽക്കരണം, വർഗധ്രുവീകരണം, തൊഴിലില്ലായ്മ, ആവർത്തിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ തുടങ്ങിയ വിയോജക ബലങ്ങളെയും നിരന്തരം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതായത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സംയോജക സംവിധാനങ്ങൾ തന്നെയാണ് അതിന്റെ വിയോജക പ്രവണതകളുടെ ഭൗതിക ഉറവിടവും.

ഈ വിയോജക ബലങ്ങൾ സഞ്ചിതമാവുകയും തീവ്രമാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ വ്യവസ്ഥയുടെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ നിലവിലുള്ള നിയന്ത്രണസംവിധാനങ്ങൾകൊണ്ട് ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്ത ഒരു നിർണായക പരിധി രൂപപ്പെടാം. അത്തരമൊരു ഘട്ടത്തിൽ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുടെ അസ്ഥിരമായ ചലനസന്തുലിതാവസ്ഥ തകരുകയും പുതിയ ചരിത്രപാതകൾ തുറക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ഉപമയിൽ ഇതിനെ ഒരു “ക്വാണ്ടംസദൃശ ഘട്ടപരിവർത്തനം” എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ഈ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഫലം നിർബന്ധമായും സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവമായിരിക്കണമെന്നില്ല. വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനം, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ പുനഃക്രമീകരണം, അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, ഫാസിസ്റ്റ് പ്രതിക്രിയ, സാമൂഹിക തകർച്ച തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത സാധ്യതകൾ ചരിത്രസാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ച് ആവിർഭവിക്കാം.

ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ വർഗസമരം ചരിത്രപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ ചലനാത്മക എഞ്ചിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അത് നേർരേഖാപരമോ നിർണയവാദപരമോ ആയ ഒരു പ്രക്രിയയല്ല. വിരുദ്ധബലങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനവും വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ സുഷുപ്തസാധ്യതകളുടെ സജീവീകരണവും ചേർന്നാണ് അതിന്റെ ചരിത്രഫലങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നത്. മുതലാളിത്തത്തിൽ വിഭജിക്കപ്പെടുകയും അന്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിൽ നിലവിലുള്ള ക്രമത്തെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന വിപുലമായ വിയോജകശേഷി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈ സുഷുപ്തശേഷി സംഘടനയിലൂടെയും വർഗബോധത്തിലൂടെയും ജനകീയ സമരത്തിലൂടെയും സജീവമാകുമ്പോൾ അത് സംയോജിതമായ വിപ്ലവപ്രവർത്തനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാം. അപ്പോൾ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന് ബൂർഷ്വാസിയുടെ ആധിപത്യത്തെ വെല്ലുവിളിക്കാനും പുതിയ സാമൂഹികസംഘടനാരൂപങ്ങളുടെ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കാനും കഴിയും.

അതേസമയം സ്വന്തം അധികാരം സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ബൂർഷ്വാസിയും നിഷ്ക്രിയമായി നിലകൊള്ളുന്നില്ല. ക്ഷേമപദ്ധതികൾ, തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ, വേതനപരിഷ്കാരങ്ങൾ, സാമൂഹികസുരക്ഷ, രാഷ്ട്രീയ ഇളവുകൾ, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സ്വാധീനനിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ പരിഷ്കരണ നടപടികളിലൂടെ വർഗസംഘർഷത്തിന്റെ തീവ്രത കുറയ്ക്കാനും വിയോജക ബലങ്ങളെ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ ആഗിരണം ചെയ്യാനും അത് ശ്രമിക്കുന്നു. ഇത്തരം നടപടികൾ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാതെ തന്നെ താൽക്കാലികമായി വ്യവസ്ഥയുടെ സംയോജനം പുനഃസ്ഥാപിച്ചേക്കാം. അതുകൊണ്ട് പരിഷ്കരണവും വിപ്ലവവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും വൈരുദ്ധ്യാത്മകമാണ്: പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഒരുവശത്ത് തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുമ്പോൾ മറുവശത്ത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആയുസ്സ് ദീർഘിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥിരതാസംവിധാനങ്ങളായും പ്രവർത്തിക്കാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണം ചരിത്രമാറ്റത്തിന്റെ അനിർണീത സ്വഭാവത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. മനുഷ്യരുടെ ബോധപൂർവമായ ഇടപെടൽ, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം, രാഷ്ട്രീയ സംഘടന, വർഗബോധം, വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചറിയാനും കൈകാര്യം ചെയ്യാനുമുള്ള ശേഷി എന്നിവ ചരിത്രഗതിയിൽ നിർണായകമാണ്. പ്രതിസന്ധികൾ നിലവിലുള്ള വ്യവസ്ഥയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തന്നെ വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള പുതിയ സാധ്യതകളും തുറക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ പരിധികളെ അവ തുറന്നുകാട്ടുകയും അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട വർഗങ്ങളുടെ സുഷുപ്തമായ സാമൂഹികശേഷിയെ സജീവമാക്കുന്നതിനുള്ള ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ വർഗസമരം സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങൾക്കോ രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിനോ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു ലളിതമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ മാത്രമല്ല. പരസ്പരവിരുദ്ധമായ സാമൂഹികബലങ്ങളുടെ ഇടപെടലിലൂടെയും പുനഃസംഘടനയിലൂടെയും പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്ന സങ്കീർണമായ ചരിത്രപ്രക്രിയയാണത്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പുതിയ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക സാധ്യതകളുടെ ആവിർഭാവത്തിന് ഭൗതിക സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ വർഗസമരത്തിന്റെ പരിഹാരം ചരിത്രപരമായ സർഗാത്മകതയുടെ ഒരു നിർണായക മേഖലയായി മാറുന്നു—സമത്വം, സഹകരണം, സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥത, കൂട്ടായ ക്ഷേമം എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ മുതലാളിത്താനന്തര ഭാവിയിലേക്കുള്ള വിവിധ പാതകൾ ഇവിടെനിന്ന് തുറക്കപ്പെടാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ വിപ്ലവപരമായ മാറ്റം എന്നത് മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഒരു നിർണായക പരിധിവരെ തീവ്രമാകുമ്പോൾ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഘടനകളിൽ സംഭവിക്കുന്ന ആഴമേറിയ പുനഃസംഘടനയാണ്. അതിതീവ്രമായ അസ്ഥിരതയും പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്ന സങ്കീർണ വ്യവസ്ഥകൾ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ പഴയ സംഘടനാരൂപം നിലനിർത്താൻ കഴിയാതെ പുതിയ ക്രമീകരണങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്നതുമായി ഇതിനെ ഉപമിക്കാം. ഇവിടെ വീണ്ടും ക്വാണ്ടം പ്രതിഭാസങ്ങളുമായുള്ള താരതമ്യം ഒരു ദാർശനിക മാതൃക മാത്രമാണ്. സാമൂഹിക വിപ്ലവം യഥാർഥ ക്വാണ്ടം ഭൗതികപ്രക്രിയയാണെന്നല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം.

വിപ്ലവപരമായ ഈ പുനഃസംഘടനയിൽ വ്യവസ്ഥയുടെ ഘടനയും പ്രവർത്തനരീതിയും ആന്തരികബന്ധങ്ങളും അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റത്തിന് വിധേയമാകുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിൽ സാങ്കേതികവിദ്യ, അധ്വാനം, ശാസ്ത്രീയ അറിവ്, നവീകരണം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഉൽപ്പാദനശക്തികളും ഉടമസ്ഥത, നിയന്ത്രണം, ലാഭപ്രേരണ എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വളരുന്ന വൈരുദ്ധ്യമാണ് ഇത്തരം ചരിത്രനിമിഷങ്ങൾക്ക് ഭൗതിക പശ്ചാത്തലം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തിക അസമത്വം, തൊഴിലാളികളുടെ അന്യവൽക്കരണം, ആവർത്തിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ, വർധിച്ചുവരുന്ന വർഗസംഘർഷം എന്നിവ ഈ അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ വിവിധ പ്രകടനങ്ങളാണ്. വിരുദ്ധബലങ്ങളുടെ സംഘർഷം ഒരു നിർണായക പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ പഴയ വ്യവസ്ഥയുടെ ചലനസന്തുലിതാവസ്ഥ തകരുകയും ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക കുതിച്ചുചാട്ടത്തിനുള്ള സാധ്യത രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. പഴയ സാമൂഹികക്രമം തകർന്നുവീഴുകയോ ആഴത്തിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ പുതിയൊരു സാമൂഹികസംയോജനത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് ചരിത്രപരമായ ഇടം തുറക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയയിൽ തൊഴിലാളിവർഗം നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. തൊഴിൽവിഭജനം, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അകലം, ജാതി–മത വ്യത്യാസങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ അസമവികാസം എന്നിവ മൂലം തുടക്കത്തിൽ കുറഞ്ഞ സംയോജനാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന തൊഴിലാളിവർഗം, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ തീവ്രമാകുന്നതിനനുസരിച്ച് പൊതുവായ അനുഭവങ്ങളുടെയും താൽപ്പര്യങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഏകീകരിക്കപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത കൈവരിക്കുന്നു. പണിമുടക്കുകൾ, ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, കലാപങ്ങൾ, തൊഴിലാളി സംഘടനകൾ, രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ തൊഴിലാളിവർഗം സ്വന്തം സുഷുപ്തമായ വിയോജകശേഷിയെ സംഘടിതമായ സാമൂഹികപ്രവർത്തനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.

ഈ ഏകീകരണം കേവലം സാഹചര്യങ്ങളോടുള്ള പ്രതികരണം മാത്രമല്ല. വർഗബോധത്തിന്റെ വളർച്ച, അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട വിവിധ സാമൂഹികവിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യനിർമ്മാണം, പുതിയ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ബദലുകളുടെ സൃഷ്ടി എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ബോധപൂർവമായ ചരിത്രപ്രക്രിയയാണത്. സഹകരണസംഘങ്ങൾ, തൊഴിലാളി യൂണിയനുകൾ, ജനകീയ സംഘടനകൾ, സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ബദൽ ഉൽപ്പാദന–വിതരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ ബൂർഷ്വാസിയുടെ അധീശത്വത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന പുതിയ സാമൂഹികസംയോജനങ്ങളുടെ പ്രാരംഭരൂപങ്ങളായി വളരാം. കുറഞ്ഞ സംയോജനാവസ്ഥയിൽനിന്ന് സംഘടിതവും പരിവർത്തനശേഷിയുള്ളതുമായ സാമൂഹികബലത്തിലേക്കുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ഈ മാറ്റം, മുതലാളിത്ത ചൂഷണഘടനകളെ വെല്ലുവിളിക്കാനും തകർക്കാനും ആവശ്യമായ ചരിത്രശേഷി അതിന് നൽകുന്നു.

അതേസമയം വ്യവസ്ഥാപരമായ വിയോജനം ശക്തിപ്പെടുന്നതിനെ നേരിടുന്ന ബൂർഷ്വാസി സ്വന്തം ആധിപത്യം സംരക്ഷിക്കാനും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സംയോജനം നിലനിർത്താനും വിവിധ തന്ത്രങ്ങളും അടവുകളും സ്വീകരിക്കുന്നു. തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ വളരുന്ന അസന്തുഷ്ടിയെ ശമിപ്പിക്കുന്നതിനായി ക്ഷേമപദ്ധതികൾ, തൊഴിൽസംരക്ഷണ നിയമങ്ങൾ, വേതനവർധന, നിയന്ത്രണപരിഷ്കാരങ്ങൾ, സാമൂഹികസുരക്ഷാ പദ്ധതികൾ തുടങ്ങിയ നടപടികൾ നടപ്പാക്കപ്പെടാം. ഉപരിതലത്തിലുള്ള ചില പരാതികൾ പരിഹരിക്കുന്നതിലൂടെ ഇത്തരം നടപടികൾക്ക് വ്യവസ്ഥയെ താൽക്കാലികമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.

എന്നാൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇത്തരം പരിഷ്കാരങ്ങൾ സാധാരണയായി പൂർണമായി പരിഹരിക്കുന്നില്ല. സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയും മിച്ചമൂല്യത്തിന്റെ അപഹരണവും മൂലധനസഞ്ചയത്തിന്റെ നിർബന്ധിതത്വവും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പുതിയ രൂപങ്ങളിൽ വീണ്ടും ആവിർഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ താൽക്കാലികമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ കാലക്രമേണ വീണ്ടും ശക്തിപ്പെടുകയും ബൂർഷ്വാസിയുടെ സാമ്പത്തികവും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവുമായ നിയന്ത്രണത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാം. പരിഷ്കരണ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് വ്യവസ്ഥാപരമായ അസമത്വങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാതെ വരികയും സംഘടിതമായ വിപ്ലവപ്രവർത്തനം ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രത്യേക ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളിൽ ബൂർഷ്വാസിയുടെ ഭരണവർഗമെന്ന നിലയിലുള്ള ആധിപത്യം തകരാം. അപ്പോൾ സഞ്ചിതമായ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും സംഘടിതമായ വർഗസമരവും പഴയ അധികാരഘടനകളുടെ ആന്തരിക ക്ഷയവും പരസ്പരം ചേർന്ന് നിലവിലുള്ള സാമൂഹികക്രമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ പരിവർത്തനത്തിന് വഴിതുറക്കുന്നു.

തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനം കേവലം പഴയ വ്യവസ്ഥയുമായുള്ള ഒരു വിച്ഛേദമോ ഒരു ഭരണവർഗത്തെ മാറ്റി മറ്റൊരു ഭരണവർഗത്തെ പ്രതിഷ്ഠിക്കലോ മാത്രമല്ല. സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനഘടനകളും പ്രവർത്തനരീതികളും പരസ്പരബന്ധങ്ങളും ആഴത്തിൽ പുനഃക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്ന സങ്കീർണവും ആവിർഭൂതവുമായ ഒരു പ്രക്രിയയാണത്. പഴയ വ്യവസ്ഥയുടെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽനിന്നും അവയ്ക്കെതിരായ സംഘടിത സാമൂഹികപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നും ആവിർഭവിക്കുന്ന പുതിയ സംയോജനം സോഷ്യലിസത്തിന്റെയോ സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ വ്യവസ്ഥകളുടെയോ മറ്റു ബദൽ സാമൂഹിക ചട്ടക്കൂടുകളുടെയോ രൂപം സ്വീകരിക്കാം. പഴയ വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനോടൊപ്പം തന്നെ പുതിയ ഉൽപ്പാദനരീതികളും ഭരണസംവിധാനങ്ങളും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും ഈ പുതിയ ക്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഇത്തരം പുതിയ ഘടനകൾ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെയും വിശാലമായ അധ്വാനിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും കൂട്ടായ അഭിലാഷങ്ങളെ സാമൂഹികരൂപങ്ങളാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശ്രമങ്ങളാണ്. ലാഭാധിഷ്ഠിത ചൂഷണത്തിനുപകരം സമത്വം, സഹകരണം, സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥത, കൂട്ടായ ക്ഷേമം എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്ന പുതിയ ഉൽപ്പാദന–വിതരണബന്ധങ്ങൾ ഇവിടെ ആവിർഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആവിർഭൂതമായ ഈ പുതിയ വ്യവസ്ഥകളും സ്ഥായിയോ വൈരുദ്ധ്യരഹിതമോ അല്ല. അവയ്ക്കുള്ളിലും പുതിയ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും പുതിയ സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ സോഷ്യലിസമോ മറ്റേതെങ്കിലും മുതലാളിത്താനന്തര സാമൂഹികക്രമമോ ചരിത്രത്തിന്റെ അന്തിമവും നിശ്ചലവുമായ അവസ്ഥയല്ല. സ്വന്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൂടെ നിരന്തരം പരിണമിക്കുകയും സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയായിരിക്കും അത്. ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരിണാമമാണ് ചരിത്രത്തെ നിരന്തരമായ പരിവർത്തനപ്രക്രിയയായി നിലനിർത്തുന്നത്.

വിപ്ലവപ്രക്രിയയിൽ ബൂർഷ്വാസിയും തൊഴിലാളിവർഗവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ഉപമാഭാഷയിൽ ക്വാണ്ടം വ്യവസ്ഥകളിലെ തരംഗ–കണ ദ്വൈതവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാം. എന്നാൽ ഇത് ശാസ്ത്രീയമായ സമരൂപതയോ സാമൂഹികപ്രക്രിയകൾ യഥാർഥ ക്വാണ്ടം പ്രതിഭാസങ്ങളാണെന്ന വാദമോ അല്ല. വ്യത്യസ്തവും പരസ്പരവിരുദ്ധവുമായ പ്രവണതകൾ ഒരേ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ പരസ്പരം നിർവചിക്കുകയും സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക ബന്ധത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ആശയോപമ മാത്രമാണിത്.

സ്വകാര്യസ്വത്തവകാശത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകൃത നിയന്ത്രണം, ഭരണകൂടാധികാരം, നിയമസംവിധാനങ്ങൾ, മാധ്യമങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ, പ്രത്യയശാസ്ത്ര ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയുടെ സംയോജനം നിലനിർത്താൻ ബൂർഷ്വാസി ശ്രമിക്കുന്നു. ഈ സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ സ്വന്തം ആധിപത്യത്തെ സ്വാഭാവികവും അനിവാര്യവും ശാശ്വതവുമായ സാമൂഹികക്രമമായി അവതരിപ്പിക്കാനും പുനരുത്പാദിപ്പിക്കാനും അത് ശ്രമിക്കുന്നു. മറുവശത്ത് പണിമുടക്കുകൾ, ബഹുജനപ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ സമരങ്ങൾ, ജനകീയ സംഘടനകൾ, തൊഴിലാളി കൗൺസിലുകൾ, സഹകരണസംവിധാനങ്ങൾ, ബദൽ അധികാരഘടനകൾ എന്നിവയിലൂടെ തൊഴിലാളിവർഗം ഈ സംയോജനത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള സംഘടിത സാമൂഹികപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിലവിലുള്ള വ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥിരതയ്ക്കുമേൽ വിയോജക സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുന്നു.

ഈ വിരുദ്ധബലങ്ങൾ നിരന്തരം പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥ സ്ഥിരതയുടെയും അസ്ഥിരതയുടെയും ആവർത്തിക്കുന്ന ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ സമരങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ ബൂർഷ്വാസി പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയോ അടിച്ചമർത്തലിലൂടെയോ പ്രത്യയശാസ്ത്ര പുനഃക്രമീകരണത്തിലൂടെയോ വ്യവസ്ഥയുടെ സംയോജനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഈ പുനഃസംയോജനം പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും അവ വീണ്ടും വിയോജക ബലങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ സംയോജനവും വിയോജനവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനം സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയെ ക്രമേണ ഒരു നിർണായക പരിധിയിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ വിപ്ലവപരമായ മാറ്റം ചരിത്രവികാസത്തിന്റെ രേഖീയമല്ലാത്തതും സാധ്യതാപരവുമായ സ്വഭാവത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. സാമൂഹിക പരിവർത്തനങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രനിയമങ്ങളുടെ യാന്ത്രിക ഫലങ്ങളല്ല. വിരുദ്ധ സാമൂഹികബലങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനവും മനുഷ്യരുടെ ബോധപൂർവമായ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനവും ചേർന്നാണ് അവ ആവിർഭവിക്കുന്നത്. മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും അവയുടെ ചരിത്രസാധ്യതകളെ പ്രയോജനപ്പെടുത്താനും തൊഴിലാളിവർഗത്തിന് കഴിയുമ്പോൾ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാന ചലനക്രമത്തെ പുനഃക്രമീകരിക്കുന്ന ഉൽപ്രേരകശക്തിയായി അത് മാറാം.

ഈ പ്രക്രിയ പഴയ സാമൂഹികക്രമത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമം മാത്രമല്ല; കൂട്ടായ സമരത്തിനുള്ളിൽ അന്തർലീനമായ പരിവർത്തനശേഷിയുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രകടനം കൂടിയാണ്. സംഘടിതമായ മനുഷ്യപ്രവർത്തനത്തിന് നിലവിലുള്ള സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെ മാറ്റാനും പുതിയ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും അധികാരഘടനകളും സാമൂഹികമൂല്യങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കാനും കഴിയുമെന്ന് അത് തെളിയിക്കുന്നു. അങ്ങനെ കൂടുതൽ സമത്വപരവും സാമൂഹികമായി സുസ്ഥിരവുമായ ഭാവിയിലേക്കുള്ള പുതിയ ചരിത്രപാതകൾ തുറക്കപ്പെടുകയും മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക പരിണാമത്തിൽ പുതിയൊരു ഘട്ടത്തിന് അടിത്തറ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനായി അവയെ “സൂപ്പർപൊസിഷണൽ അവസ്ഥകൾ” എന്ന ആശയത്തിലൂടെ പുനർവായിക്കുന്നു. ഇവിടെ സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷൻ എന്നത് വിവിധ വർഗയാഥാർഥ്യങ്ങളും പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ചരിത്രസാധ്യതകളും ഒരേ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന ചലനാത്മക ക്രമീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ദാർശനിക ആശയമാണ്. ഈ സാധ്യതകളുടെ ശക്തിയും ചരിത്രഗതിയും സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.

ഈ വീക്ഷണത്തിൽ വർഗസമരം ദ്രവസ്വഭാവമുള്ളതും രേഖീയമല്ലാത്തതുമായ ഒരു ചരിത്രപ്രക്രിയയാണ്. നിലവിലുള്ള മുതലാളിത്തക്രമത്തിന്റെ തുടർച്ച മുതൽ ആഴമേറിയ വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനംവരെയുള്ള നിരവധി ഭാവിസാധ്യതകൾ ഒരേ ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ നിലനിൽക്കാം. പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ട മുതലാളിത്തം, നവഉദാരവാദത്തിന്റെ കൂടുതൽ തീവ്രമായ രൂപം, ഫാസിസ്റ്റ് അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, സാമൂഹിക തകർച്ച, ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസം, വിപ്ലവപരമായ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ വിവിധ ചരിത്രപാതകൾ സാധ്യതകളായി സഹവർത്തിക്കാം. അവയിൽ ഏത് യാഥാർഥ്യമായി ആവിർഭവിക്കുമെന്നത് വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ തീവ്രതയെയും വർഗബലങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധത്തെയും മനുഷ്യരുടെ സംഘടിതമായ കൂട്ടായ ഇടപെടലിനെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

സാമൂഹികമാറ്റത്തെ നിർണയവാദപരമായി വിശദീകരിക്കുന്ന മാതൃകകളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ സാധ്യതാവസ്ഥകളുടെ പരിഹാരം സോപാധികമാണെന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സജീവമാകുകയും തീവ്രമാകുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ചരിത്രസാധ്യതകളുടെ പരസ്പരബന്ധം മാറുന്നത്. അതിനാൽ ചരിത്രത്തിന്റെ ഗതി മുൻകൂട്ടി എഴുതിവച്ച ഒരു തിരക്കഥയല്ല. ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളും വർഗബന്ധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയും പ്രത്യയശാസ്ത്ര സമരവും മനുഷ്യരുടെ ബോധപൂർവമായ പ്രവർത്തനവും ചേർന്ന് നിരന്തരം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ആവിർഭൂത പ്രക്രിയയാണ് ചരിത്രം.

നവഉദാര ആഗോളവൽക്കരണത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ സൂപ്പർപൊസിഷണൽ ചലനാത്മകത കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. നിയന്ത്രണങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യൽ, സ്വകാര്യവൽക്കരണം, പൊതുചെലവ് ചുരുക്കൽ എന്നിവയെ കേന്ദ്രീകരിച്ച നവഉദാര നയങ്ങൾ ബൂർഷ്വാസിയുടെ സംയോജക ബലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആഗോള ധനകാര്യ സംവിധാനങ്ങൾ, കുത്തക നിയന്ത്രണം, അവശ്യ വിഭവങ്ങളുടെയും പൊതുസേവനങ്ങളുടെയും ചരക്കുവൽക്കരണം എന്നിവയിലൂടെ സമ്പത്തും അധികാരവും കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ ഈ നയങ്ങൾ സഹായിക്കുന്നു.

നികുതിസ്വർഗങ്ങൾ, ബഹുരാഷ്ട്ര കോർപ്പറേഷനുകൾക്ക് അനുകൂലമായ വ്യാപാരകരാറുകൾ, തൊഴിൽസംരക്ഷണങ്ങളുടെ ദുർബലീകരണം, ധനമൂലധനത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ അതിർത്തികടന്ന സഞ്ചാരം തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനസംവിധാനങ്ങൾ ബൂർഷ്വാസിയുടെ വ്യവസ്ഥാപരമായ സംയോജനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. മൂലധനത്തിന് ദേശീയ അതിർത്തികൾ കടന്ന് സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സാമൂഹികക്ഷേമത്തെക്കാൾ ലാഭപരമാവധീകരണത്തിന് മുൻഗണന ലഭിക്കുന്നു. അതേസമയം സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളുടെ തൽക്ഷണ ആഘാതങ്ങളിൽനിന്ന് വലിയ മൂലധനശക്തികൾക്ക് സ്വയം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള സ്ഥാപനപരവും ധനപരവുമായ മാർഗങ്ങളും വികസിക്കുന്നു.

ഇതിന് സമാന്തരമായി നവഉദാരക്രമത്തിനുള്ളിലെ അസ്ഥിരതയും ചൂഷണവും തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുമേൽ വിയോജക സമ്മർദ്ദങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. വ്യാപകമായ തൊഴിൽ അസ്ഥിരത, നിശ്ചലമായ യഥാർഥ വേതനം, ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വ്യാപനം, കരാർതൊഴിൽ, സാമൂഹികസുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളുടെ തകർച്ച എന്നിവ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ജീവിതദൗർബല്യങ്ങളെ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദനോപാധികളിൽനിന്നു മാത്രമല്ല, സ്വന്തം അധ്വാനത്തിന്റെ ഫലങ്ങളിൽനിന്നും തൊഴിലാളികൾ കൂടുതൽ അന്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുന്നു.

ആഗോളവൽക്കരണം പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളി ഐക്യത്തെ പല രീതികളിലും വിഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കുറഞ്ഞ വേതനമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ഉൽപ്പാദനം മാറ്റുന്നതിലൂടെ ഒരേ ഉൽപ്പാദനശൃംഖലയിലെ തൊഴിലാളികൾ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലും ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലുമായി ചിതറിക്കപ്പെടുന്നു. ആഗോള മൂലധനം അതിർത്തികൾ മറികടന്ന് സംയോജിതമായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ സംഘടന പലപ്പോഴും ദേശീയവും പ്രാദേശികവുമായ അതിരുകൾക്കുള്ളിൽ പരിമിതപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ തൊഴിലാളികളെ പരസ്പരം മത്സരിപ്പിക്കാനും വേതനം താഴ്ത്താനും തൊഴിൽ അവകാശങ്ങൾ ദുർബലപ്പെടുത്താനും മൂലധനത്തിന് കൂടുതൽ ശേഷി ലഭിക്കുന്നു.

അതേസമയം പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിലും അസമത്വം രൂക്ഷമാകുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, പാർപ്പിടം, സാങ്കേതികവിദ്യ, തൊഴിൽ അവസരങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഭവങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം കൂടുതൽ ശ്രേണീകൃതമാകുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ജീവിതം അസ്ഥിരമായ ഒരു സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം, മഹാമാരി, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി, പ്രകൃതിദുരന്തം തുടങ്ങിയ വ്യവസ്ഥാപരമായ ആഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഏറ്റവും ശക്തമായി ബാധിക്കപ്പെടുന്നത് ഈ അസ്ഥിരാവസ്ഥയിൽ കഴിയുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളാണ്.

ബൂർഷ്വാസിക്കിടയിലെ അതിതീവ്രമായ സമ്പത്ത് കേന്ദ്രീകരണവും തൊഴിലാളിവർഗത്തിനിടയിലെ വ്യാപകമായ ജീവിത അസ്ഥിരതയും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന ഈ വൈരുദ്ധ്യാത്മക യാഥാർഥ്യമാണ് സമകാലിക സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളുടെ സൂപ്പർപൊസിഷണൽ അവസ്ഥയെ നിർവചിക്കുന്നത്. ഈ രണ്ട് യാഥാർഥ്യങ്ങളും പരസ്പരം വേർപെട്ടവയല്ല; ഒരേ സാമ്പത്തിക പ്രക്രിയയുടെ വിരുദ്ധഫലങ്ങളാണ്. ബൂർഷ്വാസിയുടെ സംയോജനം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന നവഉദാര നയങ്ങൾ തന്നെയാണ് തൊഴിലാളിവർഗം അനുഭവിക്കുന്ന വിയോജനത്തെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുന്നത്.

ഉദാഹരണത്തിന് പൊതുചെലവ് കുറയ്ക്കാനും കോർപ്പറേറ്റ് ലാഭം വർധിപ്പിക്കാനുമായി നടപ്പാക്കുന്ന ചെലവുചുരുക്കൽ നടപടികൾ പൊതുജനാരോഗ്യം, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹികസുരക്ഷ, പൊതുഗതാഗതം തുടങ്ങിയ സേവനങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിലൂടെ സാമൂഹിക അസന്തുഷ്ടി വർധിക്കുകയും വർഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അന്തരം കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. സമൂഹത്തിലെ ഒരു വിഭാഗത്തെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന സംയോജക ബലങ്ങൾ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിൽ വിയോജക സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് ഈ വൈരുദ്ധ്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അങ്ങനെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സ്ഥിരതയ്ക്കായി സ്വീകരിക്കുന്ന നടപടികൾ തന്നെയാണ് ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ അതിന്റെ വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുന്നത്.

ഈ സൂപ്പർപൊസിഷണൽ ചട്ടക്കൂടിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സാമൂഹികമാറ്റത്തിന്റെ സാധ്യതാപരമായ സ്വഭാവമാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയുള്ള പ്രത്യയശാസ്ത്ര നിയന്ത്രണം, നിരീക്ഷണ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, രാഷ്ട്രീയ ലോബിയിംഗ്, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനങ്ങളിലേക്കുള്ള മൂലധനത്തിന്റെ സ്വാധീനം തുടങ്ങിയ സംയോജക സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ നിലവിലുള്ള ക്രമം നിലനിർത്താൻ ബൂർഷ്വാസി ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ തൊഴിലാളിവർഗം അനുഭവിക്കുന്ന വിയോജക സമ്മർദ്ദങ്ങൾ വ്യവസ്ഥയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്താനുള്ള സുഷുപ്തസാധ്യതയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

അടിത്തട്ടിൽനിന്നുയരുന്ന ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, തൊഴിലാളി പണിമുടക്കുകൾ, ചെലവുചുരുക്കൽ നയങ്ങൾക്കെതിരായ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, കർഷകസമരങ്ങൾ, യുവജനപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവ ഈ വിയോജകശേഷിയുടെ സാമൂഹിക പ്രകടനങ്ങളാണ്. ഇവ അധീശത്വക്രമത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുകയും വ്യവസ്ഥാപരമായ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള പുതിയ ചരിത്രപാതകൾ തുറക്കുകയും ചെയ്യാം. എന്നാൽ ഈ സാധ്യത യാഥാർഥ്യമാകുന്നത് തൊഴിലാളിവർഗത്തിനും മറ്റ് അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ പൊതുവായ താൽപ്പര്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും ആന്തരിക വിഭജനങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനും സംഘടിതമായ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം വികസിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഈ സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷണൽ അവസ്ഥകളുടെ പരിഹാരം രേഖീയമോ കൃത്യമായി പ്രവചിക്കാവുന്നതോ അല്ല. സങ്കീർണ ഭൗതികവ്യവസ്ഥകളിലെ ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളോട് ദാർശനികമായി ഉപമിക്കാവുന്ന ആവിർഭൂതവും പരിവർത്തനാത്മകവുമായ ഒരു പ്രക്രിയയാണത്. വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ തീവ്രമാകുമ്പോൾ അവ ഒരു നിർണായക പരിധിയിലെത്തുകയും സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിന്റെ പെട്ടെന്നുള്ളതും ആഴമേറിയതുമായ പുനഃക്രമീകരണങ്ങൾക്ക് സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യാം.

ഈ പുനഃക്രമീകരണം വ്യവസ്ഥയെ താൽക്കാലികമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ രൂപം സ്വീകരിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ നവഉദാര മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടനകളെ തന്നെ തകർക്കുന്ന വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനമായി വികസിക്കാം. ഏത് ചരിത്രഫലമാണ് ആവിർഭവിക്കുക എന്നത് സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തെയും ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വിയോജകശേഷിയെ സംയോജിതമായ പരിവർത്തനപ്രവർത്തനമായി മാറ്റാനുള്ള ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ശേഷിയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഈ വെളിച്ചത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് വർഗസമരത്തിന്റെ സങ്കീർണത മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു പുതിയ വിശകലന ചട്ടക്കൂട് മാത്രമല്ല മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്; നവഉദാര ആഗോളവൽക്കരണത്തിനുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയേണ്ട ചരിത്രപരമായ അടിയന്തരതയെയും അത് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളുടെ സാധ്യതാപരവും ആവിർഭൂതവുമായ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്നതിലൂടെ സാമൂഹികപ്രവർത്തകർക്കും നയരൂപകർത്താക്കൾക്കും സൈദ്ധാന്തികർക്കും മാറ്റത്തിന്റെ ചലനാത്മകത കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി മനസ്സിലാക്കാനും അതിനനുസരിച്ചുള്ള തന്ത്രങ്ങളും അടവുകളും രൂപപ്പെടുത്താനും കഴിയും.

ചൂഷണത്തെ പ്രതിരോധിക്കുകയും തൊഴിലാളിവർഗ ഐക്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും സാമൂഹിക വിഭജനങ്ങളെ അതിജീവിക്കുന്ന പുതിയ സംയോജനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് ഈ ചരിത്രപ്രക്രിയയിലെ നിർണായക ദൗത്യങ്ങളാണ്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിയോജക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് സ്വാഭാവികമായി ഒരു പുതിയ സാമൂഹികക്രമം ജനിക്കുകയില്ല. ആ വിയോജകശേഷിയെ ബോധപൂർവമായ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയും ശാസ്ത്രീയമായ സൈദ്ധാന്തിക വിശകലനത്തിലൂടെയും സംഘടിതമായ ജനകീയ ഇടപെടലിലൂടെയും പുതിയ സംയോജക സാമൂഹികശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. അങ്ങനെ മാത്രമേ കൂടുതൽ സമത്വപരവും സഹകരണാധിഷ്ഠിതവും സാമൂഹികമായി സുസ്ഥിരവുമായ ഭാവിയിലേക്കുള്ള ചരിത്രപാതകൾ ബോധപൂർവം നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയൂ.

ഓട്ടോമേഷൻ, നിർമ്മിത ബുദ്ധി, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ എന്നിവയുടെ അതിവേഗ വ്യാപനത്താൽ സവിശേഷമാകുന്ന ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ പുതിയതും ആഴമേറിയതുമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും വർഗസമരത്തിന്റെ ചലനാത്മകതയെ അടിസ്ഥാനപരമായി പുനഃക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയെ അഭൂതപൂർവമായി വർധിപ്പിക്കുകയും വൻതോതിലുള്ള ലാഭസമാഹരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ തന്നെ മനുഷ്യാധ്വാനത്തിനുള്ള ആവശ്യകത പല മേഖലകളിലും ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കുന്നു. അതുവഴി തൊഴിലാളിവർഗത്തിലെ വലിയ വിഭാഗങ്ങൾ ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയുടെ അരികുകളിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു. ഒരുകാലത്ത് തൊഴിലാളികൾക്ക് സാമൂഹികമായ വ്യക്തിത്വവും സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയും സ്വന്തം ജീവിതത്തിനുമേൽ ഒരു പരിധിവരെ നിയന്ത്രണബോധവും നൽകിയിരുന്ന പരമ്പരാഗത തൊഴിൽരൂപങ്ങൾ ക്രമേണ അസ്ഥിരമായ ഗിഗ് തൊഴിൽ, അൽഗോരിതം നിയന്ത്രിക്കുന്ന തൊഴിൽനിർവഹണം, കരാർതൊഴിൽ, തൊഴിൽസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാങ്കേതികമായ ഇല്ലാതാകൽ എന്നിവയ്ക്ക് വഴിമാറുന്നു. സ്ഥിരതയുള്ള തൊഴിലിന്റെ ഈ ക്ഷയം തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ അന്യവൽക്കരണത്തെ കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുത്തുന്നു. ഉൽപ്പാദനോപാധികളിൽനിന്നു മാത്രമല്ല, സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയിൽ അർത്ഥപൂർണമായി പങ്കാളികളാകാനുള്ള അവസരങ്ങളിൽനിന്നുപോലും തൊഴിലാളികൾ ക്രമേണ അകറ്റപ്പെടുന്നു.

അതേസമയം ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം സമ്പത്തും അധികാരവും സാങ്കേതിക മൂലധനത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥരായ ഒരു ചെറിയ വരേണ്യവിഭാഗത്തിന്റെ കൈകളിൽ അതിവേഗം കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം കുത്തകകൾ, നിർമ്മിത ബുദ്ധി ഗവേഷണ–വികസന സംവിധാനങ്ങൾ, ഡാറ്റയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ വാണിജ്യസംരംഭങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും കൈവശം വയ്ക്കുന്ന ഈ “സാങ്കേതിക ധനാധിപന്മാർ” ഡാറ്റയുടെ ചരക്കുവൽക്കരണം, ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശം, കോടിക്കണക്കിന് ഉപയോക്താക്കളുടെ ഡിജിറ്റൽ അധ്വാനം എന്നിവയിൽനിന്നാണ് വൻതോതിൽ സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കുന്നത്. മനുഷ്യരുടെ ആശയവിനിമയം, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, ഉപഭോഗശീലങ്ങൾ, സഞ്ചാരരീതികൾ, താൽപ്പര്യങ്ങൾ, സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയിൽനിന്ന് നിരന്തരം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഡാറ്റ സ്വകാര്യ മൂലധനസഞ്ചയത്തിനുള്ള അസംസ്കൃതവസ്തുവായി മാറുന്നു. ഇതിലൂടെ മൂലധനത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം കൂടുതൽ തീവ്രമാകുകയും സാമൂഹിക അസമത്വം വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ അധികാരകേന്ദ്രീകരണം മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിൽ പുതിയൊരു വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വിവരങ്ങളിലേക്കും അറിവിലേക്കും സാമ്പത്തിക അവസരങ്ങളിലേക്കുമുള്ള പ്രവേശനം ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കുമെന്ന് സാങ്കേതികവിദ്യ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുമ്പോൾ, അതിന്റെ കുത്തകാധിഷ്ഠിതമായ പ്രയോഗം നിലവിലുള്ള അസമത്വങ്ങളെ കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. സാങ്കേതിക ശേഷി സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുസമ്പത്തായി വികസിക്കുന്നതിനുപകരം സ്വകാര്യ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെയും ഡാറ്റാ കുത്തകകളുടെയും ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ സംവിധാനങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണത്തിലാകുമ്പോൾ മനുഷ്യരുടെ സാമൂഹിക കർതൃത്വം പരിമിതപ്പെടുകയും സാമൂഹിക ശ്രേണീകരണം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അതായത് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സാമൂഹിക സാധ്യതയും അതിന്റെ മുതലാളിത്ത ഉടമസ്ഥതാരൂപവും തമ്മിൽ പുതിയൊരു അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യം ആവിർഭവിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ ഒരു സൂപ്പർപൊസിഷണൽ അവസ്ഥയായി മനസ്സിലാക്കാം. സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റം, സാമ്പത്തിക അസ്ഥിരത, അതിതീവ്രമായ സമ്പത്ത് കേന്ദ്രീകരണം എന്നീ പരസ്പരവിരുദ്ധ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ ഒരേ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ ഒരേസമയം സഹവർത്തിക്കുകയും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷൻ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ അസ്ഥിരതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഒരുവശത്ത് മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ അഭൂതപൂർവമായ ഉൽപ്പാദനശേഷി അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു; മറുവശത്ത് സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക സംഘർഷങ്ങളെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുന്നു.

ഓട്ടോമേഷനും നിർമ്മിത ബുദ്ധിയും മനുഷ്യാധ്വാനത്തെ ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയിൽനിന്ന് മാറ്റിനിർത്തുമ്പോൾ അത് തൊഴിലാളികളുടെ ഉപജീവനത്തെ മാത്രമല്ല ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നത്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിപണി അടിസ്ഥാനത്തെയും അത് അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. തൊഴിലില്ലായ്മയും തൊഴിൽ അസ്ഥിരതയും വർധിക്കുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ ക്രയശേഷി കുറയുന്നു. എന്നാൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സഹായത്തോടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി തുടർച്ചയായി വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഉയർന്ന ഉൽപ്പാദനശേഷിയും ചുരുങ്ങുന്ന ജനകീയ ക്രയശേഷിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം അപര്യാപ്ത ഉപഭോഗത്തിന്റെയും അമിതോൽപ്പാദനത്തിന്റെയും സ്വയം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന പ്രതികരണചക്രം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാര്യക്ഷമതയും ലാഭവും പരമാവധി വർധിപ്പിക്കാൻ രൂപപ്പെടുത്തിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ തന്നെയാണ് തൊഴിലാളിവർഗത്തെ സാമ്പത്തികമായി പാർശ്വവൽക്കരിക്കുകയും വിപണിയുടെ ഉപഭോഗാടിത്തറ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ വ്യവസ്ഥയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നത്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സംയോജക ബലങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ പരിധി ഇവിടെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നു.

എന്നാൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പരിഹാരം മുൻകൂട്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചരിത്രഗതി വ്യവസ്ഥാപരമായ സംഘർഷങ്ങളുടെ തീവ്രതയെയും തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ബോധപൂർവമായ കൂട്ടായ ഇടപെടലിനെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ക്വാണ്ടം വ്യവസ്ഥകളുമായുള്ള താരതമ്യം ഒരു ശാസ്ത്രീയ സമരൂപതയല്ല; നിരവധി ചരിത്രസാധ്യതകൾ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്ന അനിർണീതമായ സാമൂഹികാവസ്ഥയെ വിശദീകരിക്കുന്ന ദാർശനിക ഉപമയാണ്.

ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളാൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും അതേ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലൂടെ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന തൊഴിലാളിവർഗം സുഷുപ്തമായ വിയോജകശേഷിയുള്ള ഒരു അവസ്ഥയിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അതിന്റെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനശേഷി ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇല്ലാതായിട്ടില്ല. തൊഴിലാളികളെ അന്യവൽക്കരിക്കുകയും ചൂഷണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന അതേ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ തന്നെ ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെയും സംഘടനയുടെയും ജനകീയ സമാഹരണത്തിന്റെയും ഉപകരണങ്ങളായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയും വഹിക്കുന്നു. സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങൾ, വികേന്ദ്രീകൃത ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ, സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ–ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവ തൊഴിലാളികൾക്ക് സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളും പരാതികളും പങ്കുവയ്ക്കാനും പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കാനും സാങ്കേതിക മൂലധനത്തിന്റെ അധീശത്വത്തെ വെല്ലുവിളിക്കാനും പുതിയ സാമൂഹിക ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വിപ്ലവപരമായ മാറ്റം നിരവധി ചരിത്രസാധ്യതകളിൽ ഒന്നായി ആവിർഭവിക്കുന്നു. ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾ, പ്രത്യയശാസ്ത്ര സമരം, സംഘടിതമായ മനുഷ്യ കർതൃത്വം എന്നിവയുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് അതിന്റെ യാഥാർഥ്യവൽക്കരണത്തെ നിർണയിക്കുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സ്വന്തം പൊതുവായ വർഗതാൽപ്പര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും വിഭജനങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനും ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകളെ സംയോജിതമായ ജനകീയ സംഘടനയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കാനും തൊഴിലാളിവർഗത്തിന് കഴിയണം.

മെച്ചപ്പെട്ട വേതനത്തിനും തൊഴിൽസാഹചര്യങ്ങൾക്കും വേണ്ടി സംഘടിക്കുന്ന ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾ, സാമൂഹികസുരക്ഷയുടെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, സാർവത്രിക അടിസ്ഥാനവരുമാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആവശ്യങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ പൊതുസാമൂഹിക നിയന്ത്രണത്തിനായുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, ഡാറ്റയുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ എന്നിവ സാങ്കേതിക കുത്തകകളുടെ അധികാരത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന പ്രാരംഭശ്രമങ്ങളായി കാണാം. ഇവയെല്ലാം പൂർണമായ വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനങ്ങളാണെന്നല്ല; എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ വർഗസമരരൂപങ്ങൾ എങ്ങനെ ആവിർഭവിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചനകളാണ്.

ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലെ വർഗസമരം നേർരേഖാപരമായ ഒരു പുരോഗതിയല്ലെന്ന് ഈ ചട്ടക്കൂട് വ്യക്തമാക്കുന്നു. വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സഞ്ചിതമാകുന്നതിനനുസരിച്ച് വ്യവസ്ഥാപരമായ സംഘർഷങ്ങളെ നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്ത നിർണായക പരിധികൾ രൂപപ്പെടാം. അത്തരമൊരു ഘട്ടത്തിൽ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഘടനകളിൽ പെട്ടെന്നുള്ളതും ആഴമേറിയതുമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഉപമാഭാഷയിൽ ഇവയെ “ക്വാണ്ടംസദൃശ ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങൾ” എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാം.

എന്നാൽ ഇത്തരം പരിവർത്തനങ്ങൾ വ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന പരിഷ്കാരങ്ങളിലേക്കാണോ നയിക്കുക, അതോ നിലവിലുള്ള മുതലാളിത്തഘടനകളെ അടിസ്ഥാനപരമായി പുനഃക്രമീകരിക്കുന്ന വിപ്ലവപരമായ മാറ്റത്തിലേക്കാണോ നയിക്കുക എന്നത് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വിയോജകശേഷിയെ സംയോജിതമായ വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ–സംഘടനാശേഷിയാണ് ഇവിടെ നിർണായകമാകുന്നത്. വർഗബോധം, ശാസ്ത്രീയമായ സൈദ്ധാന്തിക ദിശാബോധം, സംഘടന, നേതൃത്വം, ഐക്യദാർഢ്യം എന്നിവ ഇല്ലെങ്കിൽ വ്യവസ്ഥാപരമായ പ്രതിസന്ധി സ്വയം വിപ്ലവമായി മാറുകയില്ല. അതേ പ്രതിസന്ധിയെ ബൂർഷ്വാസിക്ക് കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകൃതവും അധികാരാധിഷ്ഠിതവുമായ പുതിയ സംയോജനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാം.

അതിനാൽ വർഗസമരത്തെ ദ്രവസ്വഭാവമുള്ളതും സാധ്യതാപരവുമായ ഒരു പ്രതിഭാസമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം ഉയർത്തുന്ന സവിശേഷമായ വെല്ലുവിളികളെ നേരിടാൻ രാഷ്ട്രീയമായ പൊരുത്തപ്പെടൽശേഷിയും സൈദ്ധാന്തിക നവീകരണവും സംഘടനാപരമായ സൃഷ്ടിപരതയും വർഗഐക്യവും ആവശ്യമാണ്. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായ വ്യക്തതയോടെയും ദീർഘകാല തന്ത്രപരമായ ലക്ഷ്യബോധത്തോടെയും കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുമ്പോൾ ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അസ്ഥിരീകരണ ബലങ്ങളെ കൂടുതൽ സമത്വപരവും നീതിപൂർവവും സുസ്ഥിരവുമായ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനശക്തിയായി മാറ്റാനുള്ള സാധ്യത തൊഴിലാളിവർഗത്തിന് ലഭിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ വർഗസമരം സമൂഹത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ നിരന്തരം പരിണമിക്കുന്ന ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനമായാണ് സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ബൂർഷ്വാസിയും തൊഴിലാളിവർഗവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം സ്ഥായിയായ രണ്ട് വിരുദ്ധശക്തികളുടെ ലളിതമായ ഏറ്റുമുട്ടലല്ല. സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുകയും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സങ്കീർണമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ബന്ധമാണത്.

സംയോജക ബലത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ബൂർഷ്വാസി സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും പ്രത്യയശാസ്ത്ര അധീശത്വവും കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൊണ്ട് സ്വന്തം നിയന്ത്രണവും വ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥിരതയും നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. മുതലാളിത്ത ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുടെ പുനരുത്പാദനം ഉറപ്പാക്കുകയും വ്യവസ്ഥാപരമായ മാറ്റങ്ങളെ തടയുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഈ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം. മറുവശത്ത് മുതലാളിത്ത ചൂഷണത്താൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും വിപ്ലവപരമായ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള സുഷുപ്തശേഷി വഹിക്കുന്ന തൊഴിലാളിവർഗം വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ വിയോജകസാധ്യതയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് വർഗങ്ങളും ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക വ്യവസ്ഥയുടെ വിരുദ്ധധ്രുവങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചരിത്രവികാസത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിരന്തരം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അധ്വാനചൂഷണം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം, അമിതോൽപ്പാദന പ്രതിസന്ധികൾ തുടങ്ങിയ സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും അന്യവൽക്കരണം, സാംസ്കാരിക അധീശത്വം തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും വർഗാധിപത്യം, രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തൽ, വിയോജിപ്പുകളുടെ നിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയ രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളല്ല. സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഉപരിഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ പരസ്പരം ആഴത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ചലനബലങ്ങളാണ് അവ. ഒരു മേഖലയിലെ വൈരുദ്ധ്യം മറ്റൊരു മേഖലയിലെ സംഘർഷത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും അങ്ങനെ വ്യവസ്ഥയുടെ ആകെ ചലനസന്തുലിതാവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ഉപമയിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിരവധി സാധ്യതാപരമായ ഫലങ്ങൾ ഒരേസമയം സംഘർഷാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷനുകളെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് പരമാവധി ലാഭത്തിനായുള്ള മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിർബന്ധിത പ്രേരണയും ന്യായമായ വേതനത്തിനും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ആവശ്യവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം ചൂഷണത്തിന്റെയും പ്രതിരോധത്തിന്റെയും ഒരു പ്രതികരണചക്രം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യം ഉടനടി പരിഹരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. വ്യവസ്ഥാപരമായ അസമത്വങ്ങൾ ആഴപ്പെടുന്നതിനനുസരിച്ച് അത് കൂടുതൽ തീവ്രമാകുന്നു.

സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ, ബഹുജനപ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തൽ, വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ആന്തരികമോ ബാഹ്യമോ ആയ ചലനബലങ്ങൾ വ്യവസ്ഥയെ ഒരു നിർണായക പരിധിയിലേക്ക് തള്ളുന്നതുവരെ ഈ സംഘർഷാവസ്ഥ തുടരാം. ഇവിടെ “ബാഹ്യബലം” എന്നത് സമൂഹത്തിന് പൂർണമായും പുറത്തുള്ള ഒരു അതിഭൗതിക ശക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് യുദ്ധങ്ങൾ, പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ, ആഗോള സാമ്പത്തിക ആഘാതങ്ങൾ, സാങ്കേതിക വിപ്ലവങ്ങൾ തുടങ്ങിയ നിലവിലുള്ള സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയുടെ ആഭ്യന്തര നിയന്ത്രണത്തിന് അതീതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചരിത്രഘടകങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ വിപ്ലവം മുൻകൂട്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ടതോ നേർരേഖാപരമായ ചരിത്രഫലമോ അല്ല. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽനിന്ന് ആവിർഭവിക്കുന്ന സാധ്യതാപരമായ ഒരു ചരിത്രസംഭവമാണത്. മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഒരു നിർണായക പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ നിലവിലുള്ള സാമൂഹികക്രമം അസ്ഥിരമാവുകയും തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിലെ സുഷുപ്തസാധ്യതകൾ സജീവമാകുന്നതിനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. വ്യാപകമായ തൊഴിലില്ലായ്മ, സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം, വിലക്കയറ്റം, സാമൂഹികസുരക്ഷയുടെ തകർച്ച, രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തൽ തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങൾ തൊഴിലാളികൾക്കിടയിലെ പൊതുവായ അനുഭവങ്ങളെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി വെളിപ്പെടുത്തുകയും വർഗബോധത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് ഭൗതിക സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യാം.

ചിതറിക്കിടക്കുന്ന തൊഴിലാളി വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഐക്യദാർഢ്യം രൂപപ്പെടുകയും ഈ കൂട്ടായ തിരിച്ചറിവ് തന്ത്രപരമായ സംഘടനയോടും വർഗബോധമുള്ള നേതൃത്വത്തോടും സംയോജിക്കുകയുമുമ്പോൾ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന് സ്വന്തം വിയോജകശേഷിയെ സംയോജിതമായ വിപ്ലവപ്രവർത്തനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയും. ഈ പരിവർത്തനം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള അധികാരഘടനകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും പുതിയ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിനുള്ള ചരിത്രപരമായ ഇടം തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഉപമാഭാഷയിൽ വിപ്ലവത്തെ സങ്കീർണ ഭൗതികവ്യവസ്ഥകളിലെ ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളോട് താരതമ്യം ചെയ്യാം. അതിതീവ്രമായ സമ്മർദ്ദത്തിനും ആന്തരിക അസ്ഥിരതയ്ക്കും വിധേയമാകുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥ പഴയ സംഘടനാരൂപം നിലനിർത്താൻ കഴിയാതെ അടിസ്ഥാനപരമായി വ്യത്യസ്തമായ പുതിയ അവസ്ഥയിലേക്ക് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയും അതിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിർണായക പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ ഗുണപരമായ പുനഃക്രമീകരണത്തിന് വിധേയമാകാം. വീണ്ടും വ്യക്തമാക്കേണ്ടത്, ഇത് ഭൗതിക ക്വാണ്ടം ഘട്ടപരിവർത്തനത്തിന്റെ സാമൂഹിക പകർപ്പല്ല; സങ്കീർണ സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തിന്റെ സ്വഭാവം വിശദീകരിക്കുന്ന ദാർശനിക മാതൃകയാണ്.

വിപ്ലവം ഒരു വർഗത്തെ മാറ്റി മറ്റൊരു വർഗത്തെ ഭരണാധികാരസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്ന ലളിതമായ അധികാരമാറ്റമല്ല. ഉൽപ്പാദനം, വിതരണം, ഉടമസ്ഥത, തീരുമാനമെടുക്കൽ, ഭരണസംവിധാനം എന്നിവയുടെ അടിത്തറയായ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ പുനഃക്രമീകരണമാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന ഉള്ളടക്കം. പഴയ വ്യവസ്ഥയിലെ വിരുദ്ധബലങ്ങളുടെ സംഘർഷത്തിൽനിന്നും അവയുടെ ചരിത്രപരമായ പരിഹാരശ്രമങ്ങളിൽനിന്നും സഹകരണ ഉടമസ്ഥത, സാമൂഹിക നിയന്ത്രണം, വികേന്ദ്രീകൃത ഭരണരൂപങ്ങൾ, സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ തുടങ്ങിയ പുതിയ ആവിർഭൂത ഘടനകൾ രൂപപ്പെടാം.

എന്നാൽ ഈ പ്രക്രിയ സ്വയമേവ സംഭവിക്കുന്നതോ വിജയം ഉറപ്പുള്ളതോ അല്ല. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ തീവ്രത, പൊതുവായ വർഗതാൽപ്പര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ ശേഷി, തന്ത്രപരമായ സംഘടന, നേതൃത്വം, രാഷ്ട്രീയ–സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം എന്നിവയാണ് ചരിത്രഫലത്തെ നിർണയിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ. ആധിപത്യവർഗമായ ബൂർഷ്വാസി പരിഷ്കരണ നടപടികൾ, ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ സ്വാംശീകരണം, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ വഴിതിരിച്ചുവിടൽ, വിഭജനരാഷ്ട്രീയം, നിരീക്ഷണം, നിയമപരമായ നിയന്ത്രണം, നേരിട്ടുള്ള അടിച്ചമർത്തൽ തുടങ്ങിയ മാർഗങ്ങളിലൂടെ വിപ്ലവപരമായ മാറ്റത്തെ തടയാനോ വൈകിപ്പിക്കാനോ ശ്രമിക്കുന്നു.

ഇത്തരം ഇടപെടലുകൾക്ക് വ്യവസ്ഥയെ താൽക്കാലികമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞേക്കാം. എന്നാൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ അവ പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത സംഘർഷങ്ങൾ പുതിയ രൂപങ്ങളിൽ സഞ്ചിതമാകുകയും ഭാവിയിലെ പുതിയ പ്രതിസന്ധികൾക്കും ജനകീയ മുന്നേറ്റങ്ങൾക്കും സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ചരിത്രത്തിലെ വിപ്ലവനിമിഷങ്ങൾ ഒരു ഘടികാരക്രമംപോലെ മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കാനാവില്ലെങ്കിലും വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സഞ്ചയവും വർഗബലങ്ങളുടെ പുനഃക്രമീകരണവും അവയുടെ ആവിർഭാവത്തിനുള്ള സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ വർഗസമരം ചരിത്രമാറ്റത്തെ മുന്നോട്ടുനയിക്കുന്ന ബഹുമാനപരവും ചലനാത്മകവുമായ ഒരു പ്രക്രിയയായി വെളിവാകുന്നു. സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനം പ്രതിസന്ധികളെ മാത്രമല്ല സൃഷ്ടിക്കുന്നത്; വ്യവസ്ഥാപരമായ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള പുതിയ സാധ്യതകളെയും ആവിർഭവിപ്പിക്കുന്നു. വിപ്ലവത്തിന്റെ രേഖീയമല്ലാത്തതും സാധ്യതാപരവുമായ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്നത് സാമൂഹികമാറ്റത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ചരിത്രവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്യാനും അനുയോജ്യമായ തന്ത്രങ്ങളും അടവുകളും വികസിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കും.

തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന സുഷുപ്തമായ വിയോജകശേഷിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിനെ വർഗബോധം, ഐക്യദാർഢ്യം, സംഘടന, സൈദ്ധാന്തിക വ്യക്തത എന്നിവയിലൂടെ സംയോജിതമായ സാമൂഹികശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുക എന്നതാണ് വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രചരിത്രദൗത്യം. അങ്ങനെ വർഗസമരം കേവലം നിലവിലുള്ള വ്യവസ്ഥയ്ക്കെതിരായ പ്രതിരോധമായി ഒതുങ്ങാതെ കൂടുതൽ സമത്വപരവും സഹകരണാധിഷ്ഠിതവും സുസ്ഥിരവുമായ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിന്റെ ബോധപൂർവമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയായി ഉയരുന്നു.

താഴെ മുൻഭാഗത്തിന്റെ ഭാഷാശൈലി, സൈദ്ധാന്തിക പ്രവാഹം, പദാവലി എന്നിവയുമായി പൂർണമായി ലയിപ്പിച്ച തുടർവിവർത്തനം നൽകുന്നു. ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിനെ സാമൂഹികശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് മാറ്റിവയ്ക്കുന്നതിന് പകരം, അതിൽനിന്നുള്ള ചില ആശയസൂചനകളെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക–വിശകലന ചട്ടക്കൂടിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നുവെന്ന അതിർത്തിയും നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് പ്രയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വർഗസമരത്തെ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾ, കൂട്ടായ മനുഷ്യ കർതൃത്വം, വ്യവസ്ഥാപരമായ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്താൽ മുന്നോട്ടുനീങ്ങുന്ന ചലനാത്മകവും രേഖീയമല്ലാത്തതും ആവിർഭൂതവുമായ ഒരു ചരിത്രപ്രക്രിയയായി പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കാം. പരമ്പരാഗതമായ നേർരേഖാ മാതൃകകളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകളുടെ പരിണാമം മുൻകൂട്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ട ഒരൊറ്റ ചരിത്രപാതയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ലെന്നാണ് ഈ വീക്ഷണം ഊന്നിപ്പറയുന്നത്. വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾക്ക് ചരിത്രപരമായ പരിഹാരം രൂപപ്പെടുന്നതുവരെ നിരവധി സാധ്യതാപരമായ ഫലങ്ങൾ ഒരേ സാമൂഹികാവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ സഹവർത്തിക്കാം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ഭാഷയിൽ ഇതിനെ ഒരു സാമൂഹിക സൂപ്പർപൊസിഷണൽ അവസ്ഥയായി വിശേഷിപ്പിക്കാം.

അധ്വാനവും മൂലധനവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം, ഉൽപ്പാദനവും വിതരണവും തമ്മിലുള്ള അസന്തുലിതാവസ്ഥ, സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും വർധിച്ചുവരുന്ന അസമത്വവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം തുടങ്ങിയവ മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ നിരന്തരം സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ വ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥിരതയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നതോടൊപ്പം സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിനുള്ള പുതിയ സാധ്യതകളും തുറക്കുന്നു. എന്നാൽ വിപ്ലവപരമായ മാറ്റം ചരിത്രത്തിന്റെ നിർണയവാദപരമായ അനിവാര്യതയല്ല. ചരിത്രപ്രക്രിയകളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സംയോജക–വിയോജക ബലങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് പ്രത്യേക ഭൗതിക–രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ആവിർഭവിക്കുന്ന ഒരു സാധ്യതയാണ് അത്.

ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിയോജക ബലങ്ങളെ ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനശക്തിയാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ സംഘടിതവും സംയോജിതവുമായ തൊഴിലാളിവർഗ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ചൂഷിതവർഗമെന്ന നിലയിൽ തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിൽ നിലവിലുള്ള വ്യവസ്ഥയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്താനുള്ള സുഷുപ്തശേഷി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ തന്ത്രപരമായ സംഘടനയും ബോധപൂർവമായ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനവും ഇല്ലാത്തിടത്ത് ഈ ശേഷി ചിതറിക്കിടക്കുന്ന സാമൂഹിക അസന്തുഷ്ടിയുടെയും ഒറ്റപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങളുടെയും രൂപത്തിൽ തുടരാം. വിയോജകശേഷി സ്വയം വിപ്ലവശക്തിയാകുന്നില്ല; അത് സംയോജിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ദിശാബോധം നേടുകയും സംഘടിതമായ സാമൂഹികപ്രവർത്തനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും വേണം.

പൊതുവായ വർഗതാൽപ്പര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തൊഴിലാളിവർഗ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഏകീകരിക്കേണ്ടതിന്റെയും തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിലെ വിഭജനങ്ങളെ അതിജീവിക്കേണ്ടതിന്റെയും പ്രാധാന്യമാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഇവിടെ എടുത്തുകാട്ടുന്നത്. മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയുടെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കേവലം നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനുപകരം അവയുടെ സാമൂഹിക–രാഷ്ട്രീയ ഫലങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി തന്ത്രപരമായി ഇടപെടേണ്ടതുണ്ട്. ഏകോപിതമായ തൊഴിലാളി പണിമുടക്കുകൾ, ബഹുജനപ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, അടിത്തട്ടിൽനിന്നുള്ള ജനകീയ സമാഹരണം, രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം, വിപുലമായ സാമൂഹിക ഐക്യനിർമ്മാണം എന്നിവ വ്യവസ്ഥാപരമായ സംഘർഷങ്ങളെ കൂടുതൽ ദൃശ്യമാക്കുന്ന ഉൽപ്രേരകങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കാം. അത്തരം ഇടപെടലുകൾ വ്യവസ്ഥയെ അതിന്റെ അന്തർവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മറച്ചുവയ്ക്കാനോ പഴയ രീതിയിൽ നിയന്ത്രിക്കാനോ കഴിയാത്ത നിർണായക പരിധികളിലേക്ക് നയിക്കുകയും വിപ്ലവപരമായ മാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാം.

ഈ വീക്ഷണം വിപ്ലവപരമായ മാറ്റത്തെ ബഹുമാനങ്ങളുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രതിഭാസമായി പുനർനിർവചിക്കുന്നു. നിർണായകമായ ചരിത്രസന്ധികളിൽ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ സാമൂഹികബലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടലിലൂടെയാണ് വിപ്ലവനിമിഷങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ, രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തൽ, സാമൂഹിക അസ്വസ്ഥത, വ്യാപകമായ തൊഴിലില്ലായ്മ, ജീവിതച്ചെലവിന്റെ വർധന, ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയമസാധുതയിലുള്ള പ്രതിസന്ധി തുടങ്ങിയ വ്യവസ്ഥാപരമായ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിലെ സുഷുപ്തമായ പരിവർത്തനശേഷിയെ സജീവമാക്കാം. എന്നാൽ പ്രതിസന്ധി മാത്രം വിപ്ലവം സൃഷ്ടിക്കുകയില്ല. പ്രതിസന്ധി ചരിത്രസാധ്യതകളുടെ മണ്ഡലം വിപുലീകരിക്കുന്നു; അവയിൽ ഏത് സാധ്യതയാണ് യാഥാർഥ്യമാകുക എന്നത് സംഘടിത സാമൂഹികബലങ്ങളുടെ ഇടപെടലിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ഉപമയിൽ ഇത്തരം ചരിത്രനിമിഷങ്ങളെ സങ്കീർണ ഭൗതികവ്യവസ്ഥകളിലെ ഘട്ടപരിവർത്തനങ്ങളോട് താരതമ്യം ചെയ്യാം. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക സമ്മർദ്ദങ്ങൾ നിർണായക പരിധിയിലെത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ പഴയ സംഘടനാരൂപം നിലനിർത്താൻ കഴിയാതെ ഗുണപരമായി വ്യത്യസ്തമായ പുതിയ അവസ്ഥയിലേക്ക് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയ്ക്കും അടിസ്ഥാനപരമായ പുനഃക്രമീകരണം സംഭവിക്കാം. ഇത് ക്വാണ്ടം ഭൗതികപ്രക്രിയയുടെ സാമൂഹിക പകർപ്പല്ല; രേഖീയമല്ലാത്ത ഗുണപരമായ സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തെ വിശദീകരിക്കുന്ന ദാർശനിക ഉപമയാണ്.

തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ വിപ്ലവസാധ്യത സജീവമാകുന്നത് നിലവിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലൂടെ രാഷ്ട്രീയമായി സഞ്ചരിക്കാനും ആവശ്യമായ വിഭവങ്ങൾ സമാഹരിക്കാനും ബൂർഷ്വാസിയുടെ അധീശത്വത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന വിശാലമായ സാമൂഹിക സഖ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനും അതിന് കഴിയുന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. തൊഴിലാളിവർഗത്തിനുള്ളിലെ സംയോജക ബലങ്ങളായ ഐക്യദാർഢ്യം, പൊതുലക്ഷ്യങ്ങൾ, വർഗബോധം, സംഘടന, സൈദ്ധാന്തിക വ്യക്തത എന്നിവ മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിക്കുന്ന അന്യവൽക്കരണം, ചൂഷണം, അസമത്വം, സാമൂഹിക വിഭജനം തുടങ്ങിയ വിയോജക പ്രവണതകളെ അതിജീവിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയമായ വൈരുദ്ധ്യം ഇതാണ്: മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിയോജക ബലങ്ങൾ തൊഴിലാളിവർഗത്തെ ചിതറിക്കുകയും ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാം; എന്നാൽ അവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പൊതുവായ ചൂഷണാനുഭവം വർഗബോധത്തിലൂടെ തിരിച്ചറിയപ്പെടുമ്പോൾ അതേ സാഹചര്യങ്ങൾ പുതിയ തൊഴിലാളിവർഗ സംയോജനത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറയായി മാറാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് വിപ്ലവപരമായ മാറ്റത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രാദേശികവും ആഗോളവുമായ ചലനങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിനും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. നവഉദാര ആഗോളവൽക്കരണത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ മൂലധനം, അധ്വാനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഡാറ്റ, ധനകാര്യപ്രവാഹങ്ങൾ എന്നിവ ദേശീയ അതിർത്തികൾ കടന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ആഗോളതലത്തിൽ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെടുകയും പുതിയ ചൂഷണരൂപങ്ങളും പുതിയ പ്രതിരോധരൂപങ്ങളും ആവിർഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഒരു രാജ്യത്തിലെ തൊഴിലാളികളുടെ വേതനവും തൊഴിൽ അവകാശങ്ങളും മറ്റൊരു രാജ്യത്തിലെ കുറഞ്ഞ വേതനമുള്ള തൊഴിലാളികളുമായി നടക്കുന്ന ആഗോള മത്സരത്തിലൂടെ സമ്മർദ്ദത്തിലാകാം. ഒരു പ്രദേശത്തെ പരിസ്ഥിതി നാശം ആഗോള ഉൽപ്പാദനശൃംഖലകളുടെ ആവശ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കാം. ഒരു രാജ്യത്തിലെ സാങ്കേതിക തൊഴിലില്ലായ്മ ആഗോള ഡിജിറ്റൽ കുത്തകകളുടെ നിക്ഷേപതീരുമാനങ്ങളുടെ ഫലമായിരിക്കാം. അതിനാൽ സമകാലിക വർഗസമരത്തെ ദേശീയ അതിർത്തികൾക്കുള്ളിൽ മാത്രം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നതിനോടൊപ്പം ആഗോള മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെ നേരിടാൻ അന്തർദേശീയ തൊഴിലാളി ഐക്യവും ബഹുരാഷ്ട്ര ജനകീയ സഹകരണവും വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ അതിനാൽ വിവിധ തലങ്ങളിൽ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കേണ്ടിവരുന്നു. തൊഴിലിടങ്ങളിലെ വേതനപ്രശ്നങ്ങൾ, പ്രാദേശിക തൊഴിലില്ലായ്മ, ഭൂമിയുടെയും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണം, പൊതുസേവനങ്ങളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം തുടങ്ങിയ പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങളിൽ ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അവയെ ആഗോള മൂലധനസഞ്ചയത്തിന്റെ വിശാലമായ ഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ ബഹുമാന സമീപനം വിപ്ലവപ്രക്രിയകളുടെ സങ്കീർണവും ആവിർഭൂതവുമായ സ്വഭാവത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

സങ്കീർണ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളിൽ ചെറിയ ഇടപെടലുകൾ ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ പരമ്പരാഗതമായി പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതിനെക്കാൾ വലിയ തുടർഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. ഒരു തൊഴിലിടത്തിലെ പണിമുടക്ക് ഒരു മേഖലയിലാകെ വ്യാപിക്കാം; ഒരു പ്രാദേശിക ജനകീയ സമരം ദേശീയ രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നമായി മാറാം; ഒരു രാജ്യത്തിലെ പ്രതിഷേധം ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയത്തിലൂടെ മറ്റു രാജ്യങ്ങളിലെ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് പ്രചോദനമാകാം. എന്നാൽ എല്ലാ ചെറിയ പ്രവർത്തനങ്ങളും സ്വാഭാവികമായി വലിയ പരിവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുമെന്നല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം. നിലവിലുള്ള സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ ഘടന, ചരിത്രസാഹചര്യം, സംഘടനാശേഷി, ആശയവിനിമയ ശൃംഖലകൾ എന്നിവ അനുകൂലമായി സംയോജിക്കുമ്പോഴാണ് ചില ഇടപെടലുകൾ ശൃംഖലാപരമായ ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

അവസാനമായി, വർഗസമരത്തിലേക്കുള്ള ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രയോഗം തന്ത്രപരവും സംയോജിതവും സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാൻ കഴിയുന്നതുമായ പ്രതിരോധത്തിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് ഊന്നിപ്പറയുന്നത്. വ്യവസ്ഥാപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കേവലം തടസ്സങ്ങളായി കാണുന്നതിനുപകരം സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തിനുള്ള സാധ്യതകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളായി തിരിച്ചറിയണം. വിരുദ്ധബലങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് വിപ്ലവപരമായ മാറ്റം വികസിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ സുഷുപ്തമായി നിലനിൽക്കുന്ന പരിവർത്തനശേഷിയെ തിരിച്ചറിയുകയും ബോധപൂർവമായ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ സജീവമാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് തൊഴിലാളിവർഗ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ നിർണായക ദൗത്യം.

ഇങ്ങനെ തന്ത്രപരമായി സജീവമാക്കപ്പെടുന്ന സാമൂഹികശേഷിക്ക് സമത്വം, സുസ്ഥിരത, സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥത, കൂട്ടായ ക്ഷേമം എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്ന പുതിയ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ക്രമങ്ങളുടെ ആവിർഭാവത്തിന് വഴിയൊരുക്കാൻ കഴിയും. ഈ സമീപനം വർഗസമരത്തെ മുൻകൂട്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ട ഒരു നേർരേഖാപാതയായി കാണുന്നില്ല. നിരവധി സാധ്യതകൾ, അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ, നിർണായക സന്ധികൾ, മനുഷ്യരുടെ ബോധപൂർവമായ ഇടപെടലുകൾ എന്നിവ ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ചലനാത്മകവും സാധ്യതാപരവും ആവിർഭൂതവുമായ ചരിത്രപ്രക്രിയയായാണ് അത് മനസ്സിലാക്കുന്നത്. സമകാലിക മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സങ്കീർണതകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാനും കൂടുതൽ നീതിപൂർവവും എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ ഭാവിയെ സങ്കൽപ്പിക്കാനും ഈ ചട്ടക്കൂട് പുതിയൊരു വിശകലനസാധ്യത നൽകുന്നു.

ഈ ആശയസമീപനം പരമ്പരാഗത മാർക്സിയൻ സിദ്ധാന്തത്തെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലും സങ്കീർണ വ്യവസ്ഥാപഠനങ്ങളിലും വികസിച്ച ചില ആശയസൂചനകളെ ദാർശനികമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിലൂടെ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകളെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മവും ചലനാത്മകവുമായ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ശ്രമിക്കുന്നു. ഇവിടെ ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിന്റെ ഗണിതനിയമങ്ങൾ സമൂഹത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് പ്രയോഗിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് രേഖീയമല്ലാത്ത മാറ്റം, സാധ്യതകളുടെ സഹവർത്തിത്വം, നിർണായക പരിധികൾ, ആവിർഭാവം, പരസ്പരബന്ധിതത്വം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന്റെ സമകാലിക വികസനത്തിന് നൽകുന്ന ദാർശനിക സൂചനകളെയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ വർഗസമരം സംയോജകമായ സ്ഥിരതയും വിയോജകമായ അസ്ഥിരീകരണവും നിരന്തരം പരസ്പരം പ്രവർത്തിച്ച് ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ആവിർഭൂതവും സാധ്യതാപരവുമായ പ്രക്രിയയായി പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. ചൂഷണം, അസമത്വം, അന്യവൽക്കരണം തുടങ്ങിയ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഒരേസമയം വ്യവസ്ഥാപരമായ അസ്ഥിരതയുടെ ഉറവിടങ്ങളും സാമൂഹികമാറ്റത്തിന്റെ ഉൽപ്രേരകങ്ങളുമാകുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് ഈ സമീപനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം അവ വിപ്ലവപരമായ ഫലത്തിലേക്ക് നയിക്കില്ല. തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ സുഷുപ്തമായ പരിവർത്തനശേഷിയെ സജീവമാക്കുന്നതിൽ മനുഷ്യ കർതൃത്വത്തിന്റെയും സംഘടനയുടെയും തന്ത്രങ്ങളുടെയും നിർണായക പങ്ക് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആഗോളവൽക്കരണം, സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധികൾ എന്നിവ പരമ്പരാഗത വർഗവൈരുദ്ധ്യങ്ങൾക്ക് പുതിയ മാനങ്ങൾ നൽകുന്നു. ആഗോള ഉൽപ്പാദനശൃംഖലകൾ, ഓട്ടോമേഷൻ, നിർമ്മിത ബുദ്ധി, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, കാലാവസ്ഥാമാറ്റം എന്നിവ അസമത്വങ്ങളെ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കുകയും പുതിയ ചൂഷണരൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതേസമയം മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ വിയോജക ബലങ്ങളെയും അവ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ തൊഴിൽ ഇല്ലാതാക്കാം; ആഗോള ഉൽപ്പാദനശൃംഖലകൾ മൂലധനത്തെ സംയോജിപ്പിക്കുമ്പോൾ തൊഴിലാളിവർഗത്തെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി വിഭജിക്കാം; പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ചൂഷണം ലാഭം വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതിപരമായ അടിത്തറയെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്താം. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ബഹുതല ചലനാത്മകത വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ചട്ടക്കൂടാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.

പ്രാദേശികവും ആഗോളവുമായ പ്രക്രിയകൾ എങ്ങനെ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു എന്നും ചെറിയ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകൾ പ്രത്യേക ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളിൽ എങ്ങനെ ശൃംഖലാപരമായ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമാകാം എന്നും ഈ സമീപനം പരിശോധിക്കുന്നു. സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകളുടെ രേഖീയമല്ലാത്തതും പരസ്പരബന്ധിതവുമായ സ്വഭാവമാണ് ഇവിടെ വെളിവാകുന്നത്. ചരിത്രഫലങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ടവയല്ല; വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക പരിഹാരശ്രമങ്ങളിലൂടെയും മനുഷ്യരുടെ സംഘടിത ഇടപെടലിലൂടെയും അവ ആവിർഭവിക്കുന്നു.

സൈദ്ധാന്തിക സംഭാവനകൾക്കപ്പുറം വിപ്ലവപരമായ മാറ്റത്തിലേക്കുള്ള ചരിത്രപാതകളെ സങ്കൽപ്പിക്കാനും അവയിലൂടെ തന്ത്രപരമായി സഞ്ചരിക്കാനും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ചില പ്രായോഗിക ദിശാസൂചനകളും നൽകുന്നു. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കേവലം പ്രതിബന്ധങ്ങളായി കാണുന്നതിനുപകരം പരിവർത്തനസാധ്യതകൾ അടങ്ങിയ സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദമേഖലകളായി തിരിച്ചറിയാൻ ഈ ചട്ടക്കൂട് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക സംഘർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സുഷുപ്തമായി നിലനിൽക്കുന്ന ശക്തിയെ തന്ത്രപരമായി സജീവമാക്കുകയും ചിതറിക്കിടക്കുന്ന സാമൂഹികബലങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുകയും പ്രാദേശിക സമരങ്ങളെയും ആഗോള സമരങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു.

വർഗം, ഭൂമിശാസ്ത്രം, തൊഴിൽമേഖല, സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം, രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര വ്യത്യാസങ്ങൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിഭജനങ്ങളെ അതിജീവിക്കുന്ന ഐക്യദാർഢ്യമാണ് ഈ ബഹുമാന സമീപനത്തിന്റെ കേന്ദ്രഘടകം. അതേസമയം വിപ്ലവപ്രവർത്തനത്തെ സാധ്യതാപരമായ ഒരു ചരിത്രചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്. വിജയമോ പരാജയമോ മുൻകൂട്ടി ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. കൂട്ടായ മനുഷ്യ കർതൃത്വം, സംഘടനാശേഷി, സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള കഴിവ്, തന്ത്രപരമായ വ്യക്തത, ദീർഘകാല പ്രതിരോധം നിലനിർത്താനുള്ള ശേഷി എന്നിവയാണ് ചരിത്രസാധ്യതകളെ യാഥാർഥ്യങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ നിർണായകമാകുന്നത്.

ആത്യന്തികമായി, വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പരിഹാരത്തെ കൂടുതൽ സമത്വപരവും എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും പരിസ്ഥിതിപരമായി സുസ്ഥിരവുമായ ഭാവിയുടെ നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ചെയ്യുന്നത്. ചരിത്രത്തെ നേർരേഖാപരവും യാന്ത്രിക നിർണയവാദപരവുമായ മാതൃകകളിലൂടെ മാത്രം മനസ്സിലാക്കുന്നതിനെ ഈ സമീപനം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. അതിന് പകരം ചലനാത്മകവും ആവിർഭൂതവും ആഴത്തിൽ പരസ്പരബന്ധിതവുമായ സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു വീക്ഷണം അത് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു.

പരമ്പരാഗത മാർക്സിയൻ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക അന്തർദൃഷ്ടികളെയും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിൽനിന്നുള്ള ആശയസൂചനകളെയും ദാർശനികമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ സമകാലിക മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സങ്കീർണതകളെ വിശകലനം ചെയ്യാനുള്ള വിപുലമായ ഒരു ചട്ടക്കൂടായി ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് സ്വയം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ ശക്തി ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിന്റെ പദങ്ങൾ സമൂഹത്തിലേക്ക് അലങ്കാരപരമായി മാറ്റിവയ്ക്കുന്നതിലല്ല; മറിച്ച് വ്യക്തമായ നിർവചനങ്ങൾ, പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കാവുന്ന സാമൂഹിക വിശകലനങ്ങൾ, ചരിത്രപരമായ തെളിവുകളുമായുള്ള താരതമ്യം, പുതിയ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നിരന്തരമായ സ്വയംതിരുത്തൽ എന്നിവയിലൂടെ സ്വന്തം ആശയങ്ങളെ വികസിപ്പിക്കുന്നതിലാണ്.

അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നീതി, സമത്വം, സാമൂഹിക ഐക്യം, പരിസ്ഥിതി സുസ്ഥിരത എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന ലഭിക്കുന്ന ഒരു ലോകത്തെ സങ്കൽപ്പിക്കാൻ മാത്രമല്ല, അതിലേക്കുള്ള വ്യത്യസ്ത ചരിത്രസാധ്യതകളെ ശാസ്ത്രീയവും വൈരുദ്ധ്യാത്മകവുമായ വിമർശനബോധത്തോടെ വിലയിരുത്താനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക–വിശകലന ചട്ടക്കൂടായി വികസിക്കാം.