ആയുർവേദത്തിലെ വാതം, പിത്തം, കഫം എന്ന ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ മനുഷ്യശരീരത്തിലെ രോഗാവസ്ഥകളെ മാത്രം വർഗീകരിക്കുന്ന ഒരു പുരാതന വൈദ്യശാസ്ത്ര ആശയമായി കാണുന്നതിനുപകരം, ജീവന്റെ സംഘടന, ചലനം, പരിവർത്തനം എന്നിവ വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഒരു പ്രാചീന പ്രവർത്തനാത്മക മാതൃകയായി പുനർവായിക്കാം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ ഘടനകളും അവയെ ഒന്നിച്ചു നിർത്തുന്ന സംയോജകബലവും അവയെ മാറ്റത്തിനും വിഘടനത്തിനും വിധേയമാക്കുന്ന വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ജീവശരീരത്തിലും ഇതേ അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനം മറ്റൊരു തലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. തന്മാത്രകളും കോശഘടകങ്ങളും നിരന്തരം നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കപ്പെടുകയും ഒരിടത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കഫത്തെ അനബോളിസത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയായും, പിത്തത്തെ കാറ്റബോളിസത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവണതയായും, വാതത്തെ വസ്തു, ഊർജ്ജം, വിവരം എന്നിവയുടെ ഗതാഗതത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വിയോജക ഗതിശക്തിയായും കാണാം. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ത്രിദോഷങ്ങൾ മൂന്ന് ഭൗതിക പദാർത്ഥങ്ങളല്ല; മറിച്ച് ജീവന്റെ സ്വയംസംഘടന, വിഘടനം, ഗതിമാറ്റം എന്നിവയെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മൂന്ന് അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനരീതികളാണ്. ഈ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പുനർവ്യാഖ്യാനം ആയുർവേദത്തിന്റെ പാരമ്പര്യ ആശയങ്ങളെ ആധുനിക തന്മാത്രാജീവശാസ്ത്രം, ഉപാപചയം, വ്യവസ്ഥാജീവശാസ്ത്രം, താപഗതികശാസ്ത്രം, സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം, ഉദ്ഭവഗുണം എന്നിവയുമായി സംവദിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സൈദ്ധാന്തിക സാധ്യത തുറക്കുന്നു.
ആയുർവേദത്തിലെ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുമ്പോൾ, അവയെ ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന മൂന്ന് സ്വതന്ത്രമായ ദ്രവ്യങ്ങളെന്നതിനേക്കാൾ, ജീവവ്യവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മൂന്ന് അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനാത്മക പ്രവണതകളായി കാണാൻ കഴിയും. ഈ സമീപനത്തിൽ കഫത്തെ അനബോളിസം അഥവാ സംയോജകബലം, പിത്തത്തെ കാറ്റബോളിസം അഥവാ വിയോജകബലം, വാതത്തെ പ്രധാനമായും ഗതാഗതം അഥവാ വിയോജക ഗതിപ്രവണത എന്നിങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാം. ഇത് പരമ്പരാഗത ആയുർവേദ പദങ്ങൾക്ക് ആധുനിക ജൈവശാസ്ത്രത്തിൽ നേരിട്ടുള്ള തുല്യതയുണ്ടെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നതല്ല. മറിച്ച്, ആയുർവേദത്തിന്റെ പ്രവർത്തനാത്മക ഭാഷയെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചലനാത്മക ഭൗതിക–ജൈവശാസ്ത്ര ഭാഷയിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുത്താനുള്ള ഒരു സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകയായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ വ്യവസ്ഥകളും സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഒരു വ്യവസ്ഥയിലെ ഘടകങ്ങളെ ഒന്നിച്ചു നിർത്തുകയും ഘടനയും സ്വത്വവും സ്ഥിരതയും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയാണ് സംയോജകബലം. അതേസമയം, നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും മാറ്റുകയും വേർതിരിക്കുകയും പുനഃക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയാണ് വിയോജകബലം. ജീവൻ ഈ രണ്ടു വിരുദ്ധപ്രവണതകളിൽ ഒന്നിന്റെ പൂർണ്ണവിജയമല്ല; മറിച്ച് അവയുടെ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ്. ജീവശരീരത്തിൽ നിരന്തരം നിർമ്മാണവും വിഘടനവും നടക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം പോഷകങ്ങൾ, വാതകങ്ങൾ, ഹോർമോണുകൾ, അയോണുകൾ, മാലിന്യങ്ങൾ, സന്ദേശവാഹക തന്മാത്രകൾ തുടങ്ങിയവ ഒരു സ്ഥലത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉപാപചയം, ഗതാഗതം, നിയന്ത്രണം എന്നിവയെ പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്ത ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക പ്രക്രിയയായി കാണാം.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കഫത്തെ അനബോളിസത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി കാണുന്നത് അർത്ഥവത്താണ്. അനബോളിസം എന്നത് ചെറിയ തന്മാത്രകളിൽനിന്ന് വലുതും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണവുമായ ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. അമിനോ അമ്ലങ്ങളിൽനിന്ന് മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്, ഗ്ലൂക്കോസിൽനിന്ന് ഗ്ലൈക്കോജൻ നിർമ്മിക്കുന്നത്, കൊഴുപ്പമ്ലങ്ങളിൽനിന്ന് സങ്കീർണ്ണ കൊഴുപ്പുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്, കോശവളർച്ചയ്ക്കായി പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത് തുടങ്ങിയവ ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവിടെയെല്ലാം വ്യത്യസ്ത ഘടകങ്ങളെ ഒരു പുതിയ ക്രമത്തിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന പ്രവണതയുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ കഫം = സംയോജകബലം = അനബോളിക് പ്രവണത എന്ന സൈദ്ധാന്തിക സമീകരണം നിർദ്ദേശിക്കാം.
കഫത്തിന്റെ സംയോജകസ്വഭാവം വെറും കട്ടിയുള്ള ഒരു ശരീരദ്രവത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ചിത്രത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ജീവശാസ്ത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ശരീരത്തിന്റെ ഘടന സംരക്ഷിക്കുന്ന കോശാന്തര അടിസ്ഥാനവസ്തു, കോശസ്തരങ്ങൾ, ബന്ധനകലകൾ, കൊഴുപ്പ് സംഭരണങ്ങൾ, മാംസ്യഘടനകൾ, കോശസംഘടന എന്നിവയെല്ലാം ഒരു തരത്തിലുള്ള സംയോജനത്തെയും ഘടനാപരമായ സ്ഥിരതയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അതിനാൽ കഫത്തെ ശരീരത്തിൽ ഘടന സൃഷ്ടിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അനബോളിക്–സംയോജക പ്രവണതയായി പുനർനിർവചിക്കാം. ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ശരീരത്തെ ഭാരമുള്ളതാക്കുക എന്നതല്ല; മറിച്ച് ചിതറിപ്പോകാനുള്ള പ്രവണതകൾക്കിടയിൽ ജീവസംഘടനയെ നിലനിർത്തുക എന്നതാണ്.
ഇതിന്റെ വിപരീതധ്രുവമാണ് പിത്തം. പിത്തത്തെ കാറ്റബോളിസം അഥവാ വിയോജകബലം എന്ന നിലയിൽ കാണുമ്പോൾ ഉപാപചയത്തിന്റെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനഘട്ടം വ്യക്തമായി കാണാം. കാറ്റബോളിസം വലിയ തന്മാത്രകളെ ചെറിയ ഘടകങ്ങളാക്കി വിഘടിപ്പിക്കുകയും അവയിൽ സംഭരിച്ചിരിക്കുന്ന രാസോർജ്ജത്തെ ഉപയോഗയോഗ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭക്ഷണത്തിലെ മാംസ്യങ്ങൾ അമിനോ അമ്ലങ്ങളായും, ബഹുശർക്കരകൾ ചെറിയ പഞ്ചസാരകളായും, ത്രികൊഴുപ്പുകൾ കൊഴുപ്പമ്ലങ്ങളും ഗ്ലിസറോളുമായി വിഘടിക്കുന്നതും ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഈ വിഘടനത്തിലൂടെ കോശപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ ഊർജ്ജരൂപങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.
അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ പിത്തം = കാറ്റബോളിക് പ്രവർത്തനം = വിയോജകപ്രവണത എന്ന ബന്ധം നിർദ്ദേശിക്കാം. എന്നാൽ ഇവിടെ വിയോജനം എന്നത് നാശം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ മാത്രം എടുക്കരുത്. പഴയ തന്മാത്രാസംഘടനയെ വിഘടിപ്പിക്കാതെ പുതിയ സംഘടന ഉണ്ടാകുകയില്ല. ഒരു മാംസ്യം വിഘടിച്ചാൽ അതിലെ അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ മാംസ്യങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിക്കാം. ഒരു കോശം പഴകിയാൽ അതിന്റെ ഘടകങ്ങൾ പുനഃസംഘടനയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം. അതുകൊണ്ട് കാറ്റബോളിസം ജീവന്റെ ശത്രുവല്ല; പുനർനിർമ്മാണത്തിനുള്ള വിഘടനഘട്ടമാണ്. ഇതാണ് വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചിന്തയുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയം.
കഫവും പിത്തവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. കഫം മാത്രം ആധിപത്യം പുലർത്തിയാൽ നിർമ്മാണവും സംഭരണവും വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും; എന്നാൽ പഴയ ഘടകങ്ങളുടെ വിഘടനവും പുനഃസംഘടനയും പര്യാപ്തമാകില്ല. പിത്തം മാത്രം ആധിപത്യം പുലർത്തിയാൽ വിഘടനവും ഉപഭോഗവും വർധിക്കുകയും ഘടനാപരമായ പുനർനിർമ്മാണം പിന്നിലാകുകയും ചെയ്യും. ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത് ഈ രണ്ടു പ്രക്രിയകളും പരസ്പരം നിഷേധിച്ചുകൊണ്ടല്ല; മറിച്ച് ഒന്നിനെ മറ്റൊന്ന് നിർബന്ധമാക്കിക്കൊണ്ടാണ്. അനബോളിസത്തിന് ആവശ്യമായ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളും ഊർജ്ജവും കാറ്റബോളിസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്നു; കാറ്റബോളിസത്തിന് ആവശ്യമായ ഘടനകളും തന്മാത്രകളും അനബോളിസത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കഫവും പിത്തവും വിരുദ്ധങ്ങളായിരുന്നാലും പരസ്പരാശ്രിത വിരുദ്ധങ്ങളാണ്.
ഈ രണ്ടിനുമിടയിൽ വാതത്തിന്റെ സ്ഥാനം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാണ്. വാതത്തെ ഇവിടെ ഗതാഗതം എന്ന നിലയിൽ കാണാം. ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥയിൽ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും നടന്നാൽ അവയുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളും ഊർജ്ജഘടകങ്ങളും സന്ദേശങ്ങളും ഒരു സ്ഥലത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കണം. രക്തചംക്രമണം, ലസികാഗതി, കോശാന്തർഗത തന്മാത്രാഗതി, കോശസ്തരഗതാഗതം, നാഡീതന്തുവഴിയുള്ള ഗതാഗതം, അയോൺസഞ്ചാരം, നാഡീസന്ദേശവാഹകരുടെ സ്രവണം, വാതകവിനിമയം തുടങ്ങിയ അനവധി പ്രക്രിയകൾ ഈ ഗതാഗതത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളാണ്.
ഗതാഗതം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ഒരു വിയോജകപ്രവണത ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഒരു വസ്തുവിനെ ഒരു ഘടനാപരമായ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് മാറ്റണമെങ്കിൽ നിലവിലുള്ള സ്ഥാനബന്ധം ഭാഗികമായി വിഘടിക്കണം. ഒരു തന്മാത്ര ബന്ധനസ്ഥാനത്തുനിന്ന് വിട്ടുപോകണം; ഒരു കോശപുടിക മറ്റൊരു കോശപുടികയുമായി ലയിക്കണം; ഒരു അയോൺ വൈദ്യുതരാസ ചരിവനുസരിച്ച് സഞ്ചരിക്കണം; ഒരു നാഡീസന്ദേശവാഹക വസ്തു കോശങ്ങൾക്കിടയിലെ സൂക്ഷ്മ ഇടത്തിലേക്ക് പുറത്തുവിടപ്പെടണം. അതിനാൽ വാതത്തെ വിയോജകബലത്തിന്റെ ഗതിമാനരൂപം എന്ന് കാണാൻ കഴിയും. പിത്തം പ്രധാനമായും ഘടനകളെ വിഘടിപ്പിക്കുന്ന വിയോജനമാണെങ്കിൽ, വാതം പ്രധാനമായും ഘടകങ്ങളെ നിലവിലുള്ള ബന്ധനസ്ഥാനങ്ങളിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച് പുതിയ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന വിയോജനമാണ്.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ത്രിദോഷങ്ങളെ മൂന്ന് വസ്തുക്കളായി കാണേണ്ട ആവശ്യമില്ല. അവയെ ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥയിലെ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങളായി കാണാം: കഫം ഘടന നിർമ്മിക്കുന്നു, പിത്തം ഘടനയെ വിഘടിപ്പിച്ച് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു, വാതം ഘടകങ്ങളെ ചലിപ്പിച്ച് വിതരണം ചെയ്യുന്നു. മറ്റൊരു ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, കഫം സംഘടനയുടെ, പിത്തം പരിവർത്തനത്തിന്റെ, വാതം ഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രതിനിധികളാകുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം സംയോജനം, വിയോജനം, വിയോജനത്തിലൂടെയുള്ള ഗതിമാറ്റം എന്നീ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം.
എന്നാൽ ഇവിടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ശാസ്ത്രീയ വ്യത്യാസം സൂക്ഷിക്കണം. വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നിവയെ ആധുനിക ശരീരശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു തന്മാത്ര, എൻസൈം, ഹോർമോൺ, അവയവവ്യവസ്ഥ എന്നിവയുടെ നേരിട്ടുള്ള സമാനതകളായി കാണാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ കഫം മുഴുവനും അനബോളിസത്തിനും പിത്തം മുഴുവനും കാറ്റബോളിസത്തിനും വാതം മുഴുവനും ഗതാഗതത്തിനും തുല്യമാണെന്നും പറയാനാവില്ല. അതിനാൽ ഈ സമീകരണങ്ങളെ പ്രവർത്തനപരമായ സാദൃശ്യബന്ധങ്ങൾ എന്ന നിലയിലാണ് കാണേണ്ടത്. ഈ വ്യത്യാസം സൂക്ഷിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ മാതൃകയ്ക്ക് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയ കൃത്യത കൈവരിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഇതിനെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ വികസിപ്പിച്ചാൽ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്നത് ഒരു ചലനാത്മക ത്രികപ്രവർത്തനവ്യവസ്ഥയായി മാറുന്നു. കഫം ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പിത്തം ആ ഘടനയെ മാറ്റുന്നതിനായി വിഘടിപ്പിക്കുന്നു; വാതം വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങളെ പുതിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. അവിടെ എത്തിയ ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും കഫത്തിന്റെ അനബോളിക് സംയോജനത്തിലൂടെ പുതിയ ഘടനകളായി മാറുന്നു. അതായത് കഫം → പിത്തം → വാതം → പുതിയ കഫഘടന എന്ന ഒരു ചാക്രിക പ്രക്രിയ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇതൊരു നേരിയ രേഖയല്ല; പരസ്പരപ്രതികരണങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന സ്വയംസംഘടനാ ചക്രമാണ്.
ഉദാഹരണമായി ഭക്ഷണത്തെ പരിഗണിക്കാം. ഭക്ഷണത്തിലെ വലിയ തന്മാത്രകൾ ആദ്യം ദഹനത്തിലൂടെ വിഘടിക്കുന്നു. ഇത് കാറ്റബോളിക്–വിയോജക പ്രവണതയാണ്. അതിന്റെ ഫലമായി ലഭിക്കുന്ന അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ, ഗ്ലൂക്കോസ്, കൊഴുപ്പമ്ലങ്ങൾ, ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ രക്തത്തിലൂടെയും മറ്റു ഗതാഗതവ്യവസ്ഥകളിലൂടെയും വിവിധ കോശങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഈ ഗതാഗതഘട്ടം വാതവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. പിന്നീട് അവ കോശങ്ങളിൽ പുതിയ മാംസ്യങ്ങൾ, ഗ്ലൈക്കോജൻ, കൊഴുപ്പുകൾ, ന്യുക്ലിക് അമ്ലങ്ങൾ, കോശഘടകങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് അനബോളിക്–സംയോജക പ്രവണതയായ കഫവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. പിന്നീട് പഴയ ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും കാറ്റബോളിക് വിഘടനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ ഉപാപചയം തന്നെ കഫ–പിത്ത–വാത ചക്രത്തിന്റെ ഒരു ആധുനിക ജൈവശാസ്ത്രപരമായ മാതൃകയായി കാണാം.
ഈ മാതൃക രോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുതിയ ചിന്തയ്ക്കും വഴിതുറക്കുന്നു. രോഗം ഒരു പ്രത്യേക ദോഷത്തിന്റെ വർധന മാത്രമല്ല; മറിച്ച് സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക ഏകോപനത്തിന്റെ തകരാറായി കാണാം. അമിതമായ സംയോജകപ്രവണത ഘടനാപരമായ ശേഖരണത്തിലേക്കും അമിതമായ വിഘടനപ്രവണത കോശ–കലാനാശത്തിലേക്കും ഗതാഗതത്തിലെ അസന്തുലിതാവസ്ഥ വസ്തുക്കളുടെയും സന്ദേശങ്ങളുടെയും വിതരണവൈകല്യത്തിലേക്കും നയിക്കാം. എന്നാൽ ഇവ പരസ്പരം സ്വതന്ത്രമല്ല. ഒരു ഘട്ടത്തിലെ വ്യതിയാനം മറ്റു ഘട്ടങ്ങളെയും മാറ്റും. അതിനാൽ രോഗത്തെ ഒരു ഏകകാരണ സംഭവമെന്നതിനേക്കാൾ വ്യവസ്ഥാതലത്തിലുള്ള ചലനാത്മക അസന്തുലിതാവസ്ഥയായി മനസ്സിലാക്കാം.
ഇവിടെ ആയുർവേദത്തിലെ സാമ്യം–വൈഷമ്യം എന്ന ആശയത്തിനും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സുമായി ഒരു പ്രധാന ബന്ധം കാണാം. ആരോഗ്യത്തെ പൂർണ്ണമായ സ്ഥിരതയായി കാണുന്നതിനു പകരം, തുടർച്ചയായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയായി കാണാം. ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ജൈവരാസപ്രവർത്തനങ്ങളും ഒരേ നിലയിൽ നിൽക്കുന്നില്ല. ചില തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, ചിലത് വിഘടിക്കുന്നു, ചിലത് ഒരിടത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു, ചില ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു, ചിലത് വേർപെടുന്നു. എന്നിട്ടും മൊത്തത്തിലുള്ള ജീവസംഘടന തുടരുന്നു. അതാണ് ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ആരോഗ്യം സംയോജകബലത്തിന്റെ പരമാവധി അല്ല; വിയോജകബലത്തിന്റെ അഭാവവുമല്ല. മറിച്ച് ആവശ്യമായിടത്ത് സംയോജിപ്പിക്കാനും ആവശ്യമായിടത്ത് വിഘടിപ്പിക്കാനും ആവശ്യമായിടത്ത് ചലിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന അനുരൂപണശേഷിയാണ് ആരോഗ്യം. ഈ മൂന്ന് പ്രവണതകളുടെ പരസ്പരബന്ധമാണ് ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ സംഘടന നിലനിർത്തുന്നത്. കഫം മാത്രം ആരോഗ്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല; പിത്തവും വാതവും അത്രതന്നെ അനിവാര്യമാണ്. പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനമില്ലാതെ കഫത്തിന്റെ നിർമ്മാണം സാധ്യമല്ല; വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതമില്ലാതെ രണ്ടിന്റെയും പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ ശരിയായ സ്ഥലത്ത് എത്തുകയില്ല.
അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ ഇങ്ങനെ ഒരു പ്രവർത്തനാത്മക ത്രയമായി പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കാം: കഫം ജീവന്റെ സംയോജക–നിർമ്മാണ പ്രവണതയാണ്; പിത്തം ജീവന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തന പ്രവണതയാണ്; വാതം ജീവന്റെ ഗതിമാന–ഗതാഗത പ്രവണതയാണ്. കഫം ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പിത്തം ഘടനയെ വിഘടിപ്പിച്ച് മാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വാതം ആ മാറ്റത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളെയും വിവരങ്ങളെയും ഒരിടത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഈ മൂന്ന് പ്രക്രിയകൾ പരസ്പരം ചേരുമ്പോഴാണ് ജീവൻ ഒരു സ്ഥിരവസ്തുവായി അല്ല, തുടർച്ചയായി സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന ചലനാത്മക പ്രക്രിയയായി നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഇതിലൂടെ ആയുർവേദത്തെ ആധുനിക ശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനുള്ള കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ഒരു സാധ്യതയും തുറക്കുന്നു. ത്രിദോഷങ്ങളെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ആധുനിക തന്മാത്രകളാക്കി മാറ്റുന്നതിനുപകരം, അവയെ വ്യവസ്ഥാജീവശാസ്ത്രം, ഉപാപചയം, തന്മാത്രാഗതി, സ്വയംസംഘടന, സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം, സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽനിന്നകന്ന താപഗതികശാസ്ത്രം എന്നിവയുമായി സംവദിക്കാവുന്ന ഒരു പ്രാചീന പ്രവർത്തനാത്മക മാതൃകയായി പുനർവായിക്കാം. അപ്പോൾ ആയുർവേദവും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പഴയ ആശയങ്ങൾക്ക് പുതിയ ശാസ്ത്രീയ പദങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൊതുങ്ങുകയില്ല; മറിച്ച് ജീവൻ നിർമ്മാണം, വിഘടനം, ഗതാഗതം, പുനർനിർമ്മാണം എന്നിവയുടെ നിരന്തരമായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഏകതയാണ് എന്ന കൂടുതൽ പൊതുവായ സിദ്ധാന്തത്തിലേക്ക് അത് വികസിക്കും.
ഈ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ ജീവന്റെ മൂന്ന് വേർതിരിച്ച ഘടകങ്ങളല്ല; ഒരേ ജീവപ്രവാഹത്തിന്റെ മൂന്ന് പരസ്പരം ആശ്രിതമായ പ്രവർത്തനഘട്ടങ്ങളാണ്. കഫം സംയോജിപ്പിക്കുന്നു, പിത്തം വിഘടിപ്പിക്കുന്നു, വാതം ചലിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ സംയോജനം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായ നിശ്ചലതയല്ല; വിഘടനം പൂർണ്ണമായ നാശവുമല്ല; ഗതാഗതം വെറും സ്ഥലംമാറ്റവുമല്ല. സംയോജനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വിഘടനത്തിന്റെ സാധ്യതയുണ്ട്, വിഘടനത്തിനുള്ളിൽ പുതിയ സംയോജനത്തിന്റെ സാധ്യതയുണ്ട്, ഗതാഗതം ഈ സാധ്യതകളെ പുതിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്കും എത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ കഫത്തിൽ പിത്തത്തിന്റെ സാധ്യതയും പിത്തത്തിൽ കഫത്തിന്റെ സാധ്യതയും വാതത്തിൽ ഇരുവരെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഗതിശക്തിയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇതാണ് ത്രിദോഷങ്ങളെ ഒരു യാന്ത്രിക വർഗീകരണമല്ലാതെ ജീവന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ചലനത്തിന്റെ ഒരു സമഗ്ര മാതൃകയായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്.
അവസാനമായി, ഈ പുനർവ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിഗമനം ഇതാണ്: ജീവൻ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു വസ്തുവല്ല; നിരന്തരമായ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം, പുനഃസംയോജനം എന്നിവയിലൂടെ ഓരോ നിമിഷവും സ്വയം പുനർനിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. കഫം ജീവന്റെ ഘടനാപരമായ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്നു; പിത്തം ആ ഘടനയെ നിരന്തരം പരിവർത്തനത്തിന് വിധേയമാക്കുന്നു; വാതം ആ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളെയും ഊർജ്ജത്തെയും വിവരങ്ങളെയും ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ വിവിധ തലങ്ങളിലൂടെ വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ മൂന്ന് പ്രവാഹങ്ങളുടെ ഏകോപിതമായ ചലനമാണ് ജീവന്റെ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ. അതിന്റെ തകർച്ചയിൽ വൈഷമ്യവും, പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്ന പുനഃസംഘടനയിൽ ആരോഗ്യവും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പം, ശാസ്ത്രീയമായി പരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു സൈദ്ധാന്തിക പ്രവർത്തനമാതൃകയായി, ജീവന്റെ സംഘടനയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഏകതയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രാചീന ആശയപാലമായി പുനർവായിക്കാവുന്നതാണ്.
ഈ പ്രവർത്തനാത്മക വ്യാഖ്യാനം കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആയുർവേദത്തിലെ ധാതു, അഗ്നി, സ്രോതസ്സ്, മലം, ഓജസ്സ് എന്നീ ആശയങ്ങൾക്കും പുതിയൊരു അർത്ഥതലം ലഭിക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം ത്രിദോഷങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ എങ്ങനെ പ്രകടമാകുന്നു എന്നതിന്റെ അനുബന്ധ ആശയങ്ങളായി കാണാം. അപ്പോൾ ആയുർവേദശരീരശാസ്ത്രം പരസ്പരം വേർതിരിച്ചിട്ടുള്ള ചില ഘടകങ്ങളുടെ പട്ടികയല്ല; മറിച്ച് നിർമ്മാണം, വിഘടനം, ഗതാഗതം, പരിവർത്തനം, സംഭരണം, നീക്കം, പുനർനിർമ്മാണം എന്നിവ നിരന്തരം പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു സജീവ വ്യവസ്ഥയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
അഗ്നി എന്ന ആശയമാണ് ഇതിൽ ആദ്യം പരിഗണിക്കേണ്ടത്. ആയുർവേദത്തിൽ അഗ്നി ദഹനം, പാകം, പരിവർത്തനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന പ്രവർത്തനതത്വമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടിയിൽ അഗ്നിയെ ഒരു പ്രത്യേക ഭൗതിക തീയായി കാണേണ്ടതില്ല. പകരം, ഒരു വസ്തുവിനെ അതിന്റെ മുൻരൂപത്തിൽനിന്ന് മാറ്റി മറ്റൊരു ഉപയോഗയോഗ്യമായ രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന സമഗ്രമായ രാസപരിവർത്തനശക്തിയായി കാണാം. ഭക്ഷണം ശരീരത്തിന് നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതല്ല. അതിലെ സങ്കീർണ്ണ തന്മാത്രകൾ വിഘടിക്കണം, അവയിൽനിന്ന് ആവശ്യമായ ഘടകങ്ങൾ വേർതിരിക്കണം, അവ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് എത്തണം, തുടർന്ന് അവ പുതിയ ശരീരഘടനകളായി പുനഃസംയോജിക്കണം. അതിനാൽ അഗ്നിയുടെ പ്രവർത്തനത്തിൽ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയും വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതവും കഫത്തിന്റെ സംയോജനവും പരസ്പരം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ഈ നിലയിൽ അഗ്നി ത്രിദോഷങ്ങൾക്ക് പുറത്തുള്ള നാലാമത്തെ സ്വതന്ത്രശക്തി എന്നതിനേക്കാൾ, ത്രിദോഷങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന പരിവർത്തനാത്മക പ്രവർത്തനതത്വമായി മനസ്സിലാക്കാവുന്നതാണ്. വിഘടനത്തിന് പിത്തസദൃശമായ വിയോജകപ്രവർത്തനം ആവശ്യമാണ്. വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങളുടെ വിതരണം വാതസദൃശമായ ഗതാഗതപ്രവർത്തനം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. പുതിയ ഘടനകളുടെ നിർമ്മാണത്തിന് കഫസദൃശമായ സംയോജകപ്രവർത്തനം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ അഗ്നി എന്നത് ഈ മുഴുവൻ ചക്രത്തിന്റെയും പരിവർത്തനകേന്ദ്രം എന്ന നിലയിൽ ചിന്തിക്കാം.
ഭക്ഷണത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഈ ചക്രം കൂടുതൽ വ്യക്തമാണ്. ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു; അതിലെ സങ്കീർണ്ണ ഘടനകൾ വിഘടിക്കുന്നു; ചെറിയ തന്മാത്രകൾ രൂപപ്പെടുന്നു; അവ ശരീരത്തിനകത്ത് വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; കോശങ്ങൾ അവയെ സ്വീകരിക്കുന്നു; പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; ഉപയോഗിച്ചും പഴകിയും പോയ ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും വിഘടിക്കുന്നു; അവശിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ശരീരത്തിന്റെ പോഷണം ഒരിക്കൽ സംഭവിക്കുന്ന ഒരു സംഭവം അല്ല. അത് തുടർച്ചയായ പദാർത്ഥചംക്രമണമാണ്. ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പ് ഈ ചംക്രമണത്തിന്റെ തുടർച്ചയിലാണ്.
ഇവിടെ ആയുർവേദത്തിലെ ധാതു എന്ന ആശയത്തെയും പുതുതായി വായിക്കാം. ധാതുക്കളെ ശരീരത്തിൽ ഒരിക്കൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട് നിശ്ചലമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുക്കളായി മാത്രം കാണുന്നതിനുപകരം, നിരന്തരമായ നിർമ്മാണം, ഉപയോഗം, വിഘടനം, പുനർനിർമ്മാണം എന്നിവ നടക്കുന്ന ചലനാത്മക ഘടനകളായി കാണാം. മാംസം, അസ്ഥി, കൊഴുപ്പ്, രക്തം, നാഡീഘടകങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഘടനകൾ സ്ഥിരമായി തോന്നിയാലും അവയുടെ തന്മാത്രാതലത്തിൽ നിരന്തരം മാറ്റം നടക്കുന്നു. പുതിയ മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പഴയവ വിഘടിക്കുന്നു, ധാതുക്കൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, കോശങ്ങൾ പുതുക്കപ്പെടുന്നു, കോശാന്തര ഘടകങ്ങൾ പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ ധാതുവിന്റെ സ്ഥിരത തന്നെ അതിന്റെ നിരന്തരമായ മാറ്റത്തിന്റെ ഫലമാണ്. ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഏകത. ഒരു ജീവഘടന നിലനിൽക്കുന്നത് അതിൽ മാറ്റമില്ലാത്തതിനാലല്ല; മറിച്ച് മാറ്റങ്ങളെ നിരന്തരം ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനാലാണ്. ജീവന്റെ സ്ഥിരത ഒരു മരവിച്ച സ്ഥിരതയല്ല; ചലനത്തിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്ന സ്ഥിരതയാണ്.
ഈ ആശയം ശരീരത്തിന്റെ വാർദ്ധക്യത്തെയും പുതിയ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. വാർദ്ധക്യം വെറും സമയത്തിന്റെ കടന്നുപോകലല്ല. നിർമ്മാണവും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ ക്രമേണ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങളുടെയും പുനരുദ്ധാരണശേഷിയിലെ വ്യതിയാനങ്ങളുടെയും ഫലമായാണ് വാർദ്ധക്യപ്രക്രിയയെ കാണാൻ കഴിയുന്നത്. പുതിയ ഘടനകളുടെ നിർമ്മാണശേഷി കുറയുകയും ചില വിഘടനപ്രക്രിയകൾ മാറുകയും കേടുപാടുകൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനുള്ള കഴിവ് കുറയുകയും ഗതാഗത-വിതരണവ്യവസ്ഥകളിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ വാർദ്ധക്യത്തെ സംയോജനം–വിയോജനം–ഗതാഗതം എന്ന ത്രയത്തിന്റെ ദീർഘകാല പുനഃക്രമീകരണം എന്ന നിലയിലും സൈദ്ധാന്തികമായി പരിശോധിക്കാം.
അതുപോലെ സ്രോതസ്സ് എന്ന ആയുർവേദ ആശയത്തെയും ഗതാഗതത്തിന്റെ വിശാലമായ തത്വമായി കാണാം. ശരീരത്തിൽ ഒരു വസ്തുവും സ്വയം ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് എത്തുന്നില്ല. രക്തത്തിലൂടെ ഓക്സിജനും പോഷകങ്ങളും ഹോർമോണുകളും സഞ്ചരിക്കുന്നു. ലസികയിലൂടെ ദ്രവങ്ങളും പ്രതിരോധഘടകങ്ങളും സഞ്ചരിക്കുന്നു. കോശത്തിനകത്ത് തന്മാത്രകൾ പ്രത്യേക ഗതിപാതകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. നാഡീതന്തുക്കളിലൂടെ വൈദ്യുത–രാസസന്ദേശങ്ങൾ കൈമാറുന്നു. കോശസ്തരങ്ങളിലൂടെ അയോണുകളും മറ്റു തന്മാത്രകളും നിയന്ത്രിതമായി കടന്നുപോകുന്നു. അതിനാൽ സ്രോതസ്സുകളെ ജീവന്റെ പദാർത്ഥ–ഊർജ്ജ–വിവര പ്രവാഹങ്ങളുടെ പാതകൾ എന്ന പ്രവർത്തനപരമായ ആശയത്തിൽ പുനർവായിക്കാം.
ഇവിടെ വാതത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു. വാതം വെറും ചലനമല്ല; ചലനത്തിന്റെ ക്രമീകരണമാണ്. ഒരു വസ്തു ചലിക്കുന്നത് മാത്രം മതിയല്ല. അത് ശരിയായ സമയത്ത്, ശരിയായ ദിശയിൽ, ശരിയായ അളവിൽ, ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് എത്തണം. ഓക്സിജൻ ശരിയായ കോശങ്ങളിലെത്തണം; ഗ്ലൂക്കോസ് ആവശ്യമായ കോശങ്ങളിലേക്ക് എത്തണം; ഹോർമോൺ ലക്ഷ്യകോശത്തിലെത്തണം; മാലിന്യങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടേണ്ട സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തണം. അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ വാതപ്രവർത്തനം അമിതമായ ചലനം എന്നതല്ല; ക്രമബദ്ധമായ ഗതിപ്രവാഹം എന്നതാണ്.
ഇതിലൂടെ വാതത്തിന്റെ വിയോജകസ്വഭാവത്തെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി മനസ്സിലാക്കാം. വാതം ഒരു ഘടകത്തെ അതിന്റെ പഴയ സ്ഥാനബന്ധത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ആ വേർപാട് പുതിയ ബന്ധത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയുടെ തുടക്കമാണ്. അതിനാൽ വാതത്തിന്റെ വിയോജകത പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. പിത്തം ഒരു സങ്കീർണ്ണ ഘടനയെ ചെറിയ ഘടകങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു; വാതം ആ ഘടകങ്ങളെ ഒരു സ്ഥാനബന്ധത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊരു സ്ഥാനബന്ധത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നു. പിത്തം രൂപത്തെ വിഘടിപ്പിക്കുന്നു; വാതം സ്ഥാനബന്ധത്തെ മാറ്റുന്നു. ഈ വ്യത്യാസമാണ് ത്രിദോഷ വ്യാഖ്യാനത്തിലെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട സൈദ്ധാന്തിക സൂക്ഷ്മത.
കഫത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ഇതേ സൂക്ഷ്മത ആവശ്യമാണ്. കഫം വെറും “കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ” മാത്രമല്ല. സംയോജനം എന്നത് പുതിയ ക്രമം സൃഷ്ടിക്കലാണ്. അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ ചേർന്ന് മാംസ്യം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പുതിയ തന്മാത്രാസംഘടനയാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. കൊഴുപ്പമ്ലങ്ങളും മറ്റു ഘടകങ്ങളും ചേർന്ന് കോശസ്തരങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പുതിയ അതിർത്തിയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. കോശങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പുതിയ കലാസംഘടന രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജകത ഘടകങ്ങളുടെ വെറും കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ അല്ല; പുതിയ സംഘടനയുടെ ഉദ്ഭവമാണ്.
ഇവിടെയാണ് ഉദ്ഭവഗുണം എന്ന ആശയം പ്രാധാന്യമാർജിക്കുന്നത്. രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ അതിലധികം ഘടകങ്ങൾ ചേർന്നാൽ അവയുടെ ഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടം മാത്രമല്ല പുതിയ വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഹൈഡ്രജനും ഓക്സിജനും ചേർന്ന് ജലം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ അവയുടെ വ്യക്തിഗത ഗുണങ്ങളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഗുണങ്ങളാണ് ജലത്തിന് ലഭിക്കുന്നത്. അതുപോലെ അനവധി തന്മാത്രകളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് കോശത്തിന്റെ ജീവപ്രവർത്തനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അനവധി കോശങ്ങളുടെ സംഘടനയിൽനിന്ന് കലയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ ഉദ്ഭവം കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവർത്തനത്തെ വെറും ഘടനാനിർമ്മാണത്തിൽനിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു.
പിത്തത്തിനും ഇതുപോലെ ഉദ്ഭവവുമായി ബന്ധമുണ്ട്. ഒരു സങ്കീർണ്ണ ഘടന വിഘടിക്കുമ്പോൾ അതിലെ ഘടകങ്ങൾ മാത്രമല്ല ലഭിക്കുന്നത്; പുതിയ രാസപാതകൾക്കും പുതിയ പ്രതികരണങ്ങൾക്കും പുതിയ നിർമ്മാണങ്ങൾക്കും സാധ്യതകൾ തുറക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ വിഘടനം നിലവിലുള്ളതിന്റെ അവസാനമല്ല; പുതിയതിന്റെ സാധ്യത തുറക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടിയിൽ നിഷേധം സൃഷ്ടിപരമാകുന്നത് ഇതുകൊണ്ടാണ്.
ഇതുതന്നെയാണ് പ്രകൃതിയിലെ പരിണാമപ്രക്രിയയിലും കാണുന്നത്. ഒരു പഴയ ഘടന മാറുന്നു; അതിന്റെ ചില ഘടകങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നു; ചില ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; പുതിയ സംഘടന രൂപപ്പെടുന്നു. ജീവപരിണാമത്തിലും ജനിതകമാറ്റം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ഇടപെടൽ, പുതിയ സ്വഭാവങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം എന്നിവയിലൂടെ പഴയ ജീവസംഘടനകൾ മാറി പുതിയ രൂപങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ നിലനിൽപ്പ് എന്നത് മാറ്റത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല; മാറ്റത്തിലൂടെയുള്ള തുടർച്ചയാണ് എന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയം ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ വളരെ വ്യാപകമായി പ്രയോഗിക്കാവുന്നതാണ്.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം എന്ന ആശയവും പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കാം. ശരീരം ഒരു നിശ്ചിത അവസ്ഥയിൽ മരവിച്ചുനിൽക്കുന്നതാണ് സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം എന്ന ധാരണ അപൂർണ്ണമാണ്. ശരീരതാപനില, രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര, അമ്ല–ക്ഷാരസന്തുലിതാവസ്ഥ, അയോൺസാന്ദ്രത, ഓക്സിജൻ, കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡ് തുടങ്ങിയവ നിരന്തരം മാറുന്നു. അവയുടെ വ്യതിയാനങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുകയും പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അനവധി നിയന്ത്രണവലകൾ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതിനാൽ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം യഥാർത്ഥത്തിൽ തുടർച്ചയായ മാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിതമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ശേഷിയാണ്.
ഇതിനെ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആരോഗ്യം ഒരു സ്ഥിരസംഖ്യയല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനശേഷി സമയം, ഭക്ഷണം, ശാരീരികപ്രവർത്തനം, വിശ്രമം, പരിസ്ഥിതി, രോഗാണുസമ്പർക്കം, മാനസികാവസ്ഥ തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മാറുന്നു. ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം നിർമ്മാണവും സംഭരണവും ആവശ്യമാണ്; ഉപവാസത്തിൽ സംഭരിച്ച വസ്തുക്കളുടെ വിഘടനവും ഗതാഗതവും വർധിക്കുന്നു; വ്യായാമത്തിൽ ഊർജ്ജോൽപാദനവും ഓക്സിജൻവിതരണവും വർധിക്കുന്നു; ഉറക്കത്തിൽ പുനർനിർമ്മാണത്തിനും കേടുപാട് പരിഹരിക്കലിനും പ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നു. അതിനാൽ ആരോഗ്യം ഒരേ അനുപാതത്തിന്റെ സ്ഥിരതയല്ല; സാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ച് അനുപാതങ്ങൾ മാറിയാലും മൊത്തത്തിലുള്ള ജീവസംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള ശേഷിയാണ്.
ഇവിടെ ആയുർവേദത്തിലെ പ്രകൃതി എന്ന ആശയത്തെയും പ്രവർത്തനപരമായി പുനർവായിക്കാം. ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ശരീരഘടന, ഉപാപചയസ്വഭാവം, നാഡീവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രതികരണശേഷി, ഹോർമോൺ നിയന്ത്രണം, പ്രതിരോധപ്രവർത്തനം, ഊർജ്ജവിനിയോഗം തുടങ്ങിയവയിൽ വ്യക്തിവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ആധുനിക ശാസ്ത്രം ജനിതകഘടന, ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനനിയന്ത്രണം, ശരീരഘടന, ഉപാപചയനിരക്ക്, ഹോർമോൺപ്രതികരണം തുടങ്ങിയ പല തലങ്ങളിലും വ്യക്തിഗത വ്യത്യാസങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നു. ആയുർവേദപ്രകൃതിയെ ഇവയിലേതെങ്കിലും ഒന്നിനോട് നേരിട്ട് തുല്യമാക്കാനാവില്ലെങ്കിലും, ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനക്രമത്തിൽ വ്യക്തിവ്യത്യാസമുണ്ടാകാം എന്ന ആശയവുമായി ഇതിനെ താരതമ്യപ്പെടുത്താം.
അതുപോലെ വികൃതിയെ ഒരു രോഗത്തിന്റെ പേരായി മാത്രം കാണാതെ, വ്യക്തിയുടെ നിലവിലുള്ള പ്രവർത്തനസന്തുലിതാവസ്ഥയിൽനിന്നുള്ള വ്യതിയാനമായി പുനർവായിക്കാം. പരിസ്ഥിതി, ആഹാരം, ശാരീരികപ്രവർത്തനം, ഉറക്കം, രോഗാണുസമ്പർക്കം, വിഷവസ്തുക്കൾ, മരുന്നുകൾ, മാനസിക സമ്മർദ്ദം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ജീവവ്യവസ്ഥയിലെ സംയോജനം, വിഘടനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ അനുപാതങ്ങളെ മാറ്റാം. ഒരു പരിധിവരെ ഈ മാറ്റങ്ങൾ അനുരൂപണപരമാണ്. വ്യതിയാനം ശരീരത്തിന്റെ നിയന്ത്രണശേഷിയെ മറികടക്കുമ്പോൾ പ്രവർത്തനവൈകല്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം.
അതിനാൽ രോഗം എന്നത് ഒരു ദോഷത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട “വർധന” മാത്രമല്ല; ബന്ധങ്ങളുടെ രോഗാവസ്ഥ കൂടിയാണ്. ഒരു ഘടകം അമിതമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടാം, പക്ഷേ അതിന്റെ വിഘടനം സാധാരണമായിരിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ നിർമ്മാണം സാധാരണയായിരിക്കെ വിഘടനം കുറയാം. നിർമ്മാണവും വിഘടനവും സാധാരണയായിരിക്കെ ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടാം. ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലമായി നിർമ്മാണവും വിഘടനവും മാറാം. അതിനാൽ രോഗപ്രക്രിയകൾക്ക് പലപ്പോഴും ഒരു ഏകദിശാ കാരണം–ഫലബന്ധത്തിനുപകരം പരസ്പരപ്രതികരണങ്ങളുള്ള കാരണവല ഉണ്ടായിരിക്കും.
ഈ കാരണവല തന്നെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ രോഗത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള പ്രധാനപ്പെട്ട അടിസ്ഥാനം. കഫം മാറുമ്പോൾ പിത്തം മാറാം; പിത്തം മാറുമ്പോൾ വാതം മാറാം; വാതം മാറുമ്പോൾ കഫത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപരിസരം മാറാം. അതിനാൽ ഒരു ദോഷത്തിലെ മാറ്റം മറ്റൊരു ദോഷത്തിന്റെ മാറ്റത്തിന് കാരണമാകുകയും അത് തിരിച്ചും ആദ്യത്തെ ദോഷത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഇതാണ് ജീവവ്യവസ്ഥയിലെ പ്രതികരണചക്രങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സ്വഭാവം.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ചികിത്സയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയും മാറേണ്ടിവരും. ഒരു ദോഷത്തെ മാത്രം “അടിച്ചമർത്തുക” എന്നതല്ല ചികിത്സയുടെ പരമലക്ഷ്യം. പകരം സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനബന്ധം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് കൂടുതൽ പൊതുവായ ലക്ഷ്യമായി നിർദ്ദേശിക്കാവുന്നത്. നിർമ്മാണം കുറവാണെങ്കിൽ നിർമ്മാണശേഷിയെ പിന്തുണയ്ക്കേണ്ടിവരും; വിഘടനം അമിതമാണെങ്കിൽ അതിന്റെ നിയന്ത്രണം ആവശ്യമായേക്കാം; ഗതാഗതം തകരാറിലാണെങ്കിൽ വിതരണം പുനഃസ്ഥാപിക്കേണ്ടിവരും. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ ജീവവ്യവസ്ഥയിൽ ഈ മൂന്ന് മേഖലകളെയും പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കാനാവില്ല.
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ശാസ്ത്രീയ ജാഗ്രത വീണ്ടും ആവശ്യമാണ്. ഈ വ്യാഖ്യാനം ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷങ്ങൾ അനബോളിസം, കാറ്റബോളിസം, ഗതാഗതം എന്നിവ തന്നെയാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, ഈ പാരമ്പര്യ ആശയങ്ങളെ ആധുനിക ജൈവശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രവർത്തനപരമായ ആശയങ്ങളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തി ഒരു പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക നിർമ്മിക്കുകയാണ്. ഈ മാതൃക ശരിയാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കാൻ പ്രത്യേകം നിർവചനങ്ങൾ, അളക്കാവുന്ന ചൂണ്ടുപറച്ചിലുകൾ, പരീക്ഷണയോഗ്യമായ പ്രവചനങ്ങൾ, ആവർത്തിക്കാവുന്ന പഠനങ്ങൾ എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. ഈ ശാസ്ത്രീയ മാനദണ്ഡം പാലിക്കുമ്പോഴാണ് ആയുർവേദവും ആധുനിക ശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം വിശ്വാസാധിഷ്ഠിതമായ സമാനതകളിൽനിന്ന് പരീക്ഷണയോഗ്യമായ ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിലേക്ക് നീങ്ങുക.
ഈ രീതിയിൽ മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ ഒരു പുതിയ ഗവേഷണചട്ടക്കൂടായി വികസിപ്പിക്കാനും കഴിയും. കഫവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഘടനാനിർമ്മാണം, തന്മാത്രാസംയോജനം, സംഭരണം, പുനർനിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ അളവുകളിലൂടെ പഠിക്കാം. പിത്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളെ തന്മാത്രാവിഘടനം, രാസപരിവർത്തനം, ഊർജ്ജവിമോചനം, കോശഘടകങ്ങളുടെ പുനഃചംക്രമണം തുടങ്ങിയ അളവുകളിലൂടെ പഠിക്കാം. വാതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളെ രക്തപ്രവാഹം, കോശാന്തർഗത ഗതാഗതം, അയോൺപ്രവാഹം, സന്ദേശവിനിമയം, വസ്തുവിതരണം തുടങ്ങിയ അളവുകളിലൂടെ പഠിക്കാം. തുടർന്ന് ഇവയുടെ പരസ്പരബന്ധം ഒരു സമഗ്ര വ്യവസ്ഥയായി പഠിക്കാം.
അങ്ങനെ ചെയ്യുമ്പോൾ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പം ഒരു ചരിത്രപരമായ ആശയത്തിൽനിന്ന് പരീക്ഷണയോഗ്യമായ പ്രവർത്തനമാതൃകയിലേക്കുള്ള യാത്ര ആരംഭിക്കാം. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ പുതിയ പേരുകളിൽ വിളിക്കുന്നതല്ല ലക്ഷ്യം; അവ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതായി നിർദ്ദേശിക്കുന്ന പ്രവർത്തനപ്രവണതകൾക്ക് ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ അളക്കാവുന്ന രൂപങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. അപ്പോൾ ആയുർവേദത്തിന്റെ പുനർവ്യാഖ്യാനം വെറും ഭാഷാപരമായ പരിഭാഷയാകാതെ സങ്കൽപ്പപരമായ പുനർനിർമ്മാണം ആയി മാറും.
അവസാനം ഈ മുഴുവൻ സമീപനത്തെയും ഒരു വാക്യത്തിൽ ചുരുക്കുകയാണെങ്കിൽ: കഫം ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു, പിത്തം ഘടനയെ പരിവർത്തനത്തിനായി വിഘടിപ്പിക്കുന്നു, വാതം വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങളെയും ഊർജ്ജത്തെയും വിവരങ്ങളെയും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്കും പുതിയ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും എത്തിക്കുന്നു; അവിടെനിന്ന് വീണ്ടും പുതിയ ഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവൻ ഒരു സ്ഥിരവസ്തുവല്ല, സംയോജനം–വിയോജനം–ഗതാഗതം–പുനഃസംയോജനം എന്ന അനന്തമായ ചലനചക്രമാണ്. ഈ ചക്രത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടവും അടുത്ത ഘട്ടത്തിന്റെ കാരണവും ഫലവും ഒരേസമയം ആയിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജീവന്റെ അസ്തിത്വം ഒരു രേഖീയ സംഭവമല്ല; വിരുദ്ധങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ ഏകതയിൽനിന്ന് ഓരോ നിമിഷവും ഉദ്ഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
ഈ സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂടിനെ ഇനിയും വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആയുർവേദത്തിലെ രസ, രക്ത, മാംസ, മേദസ്, അസ്ഥി, മജ്ജ, ശുക്ര എന്നീ ധാതുസങ്കൽപ്പങ്ങളെയും സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഏഴ് ഭൗതിക ഘടകങ്ങളായി കാണുന്നതിനുപകരം, ശരീരത്തിലെ ഘടനാപരവും ഉപാപചയപരവും പുനർനിർമ്മാണപരവുമായ പ്രവാഹങ്ങളുടെ വിവിധ തലങ്ങളായി വായിക്കാം. ഓരോ ധാതുവും മുൻഘട്ടത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വസ്തുക്കളെ സ്വീകരിക്കുകയും അവയെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും സ്വന്തം ഘടനയിലേക്ക് സംയോജിപ്പിക്കുകയും അതോടൊപ്പം അടുത്ത ഘട്ടത്തിനാവശ്യമായ ഘടകങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ചലനാത്മക വ്യവസ്ഥയായി ചിന്തിക്കാം. അങ്ങനെ ധാതുക്കൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഒരു നിരയായി മാത്രം കാണാതെ, പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട പദാർത്ഥചംക്രമണമായി കാണാം.
ഈ ദൃഷ്ടിയിൽ രസധാതു ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന പോഷകവസ്തുക്കളുടെ പ്രാഥമിക വിതരണം, ദ്രവസഞ്ചാരം, കോശങ്ങളിലേക്കുള്ള പോഷകവിതരണം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാവുന്ന ഒരു പ്രവർത്തനതലമായി കാണാം. ഇവിടെ വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവണതയും കഫത്തിന്റെ പോഷണ–സംയോജകപ്രവണതയും പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. രസത്തിൽനിന്ന് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ സംയോജനത്തിന്റെ അളവും ഘടനാപരമായ പ്രത്യേകതയും വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പിത്തസദൃശമായ പരിവർത്തനവും വാതസദൃശമായ ഗതാഗതവും അനിവാര്യമാണ്. അതിനാൽ ധാതുനിർമ്മാണം ഒരൊറ്റ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയല്ല; ഗതാഗതം, പരിവർത്തനം, സംയോജനം എന്നിവയുടെ ഏകീകൃത പ്രവാഹമാണ്.
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യാത്മക തത്വം വ്യക്തമായി കാണാം. ഒരു ഘടന മറ്റൊരു ഘടനയുടെ അടിസ്ഥാനമാകണമെങ്കിൽ ആദ്യഘടനയിലെ ചില വസ്തുക്കൾ മാറ്റപ്പെടണം. അതായത് നിലവിലുള്ളതിന്റെ സംരക്ഷണവും അതിന്റെ പരിവർത്തനവും ഒരേസമയം നടക്കണം. ഒരു കോശം സ്വന്തം ഘടന സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അതിലെ ചില മാംസ്യങ്ങൾ വിഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു കല സ്വന്തം ഘടന നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അതിലെ കോശങ്ങൾ പുതുക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു അവയവം അതിന്റെ സ്വത്വം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അതിലെ തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം മാറുന്നു. അതിനാൽ സ്വത്വം എന്നത് മാറ്റമില്ലായ്മയല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലും സംഘടനാപരമായ തുടർച്ച നിലനിർത്തുന്ന കഴിവാണ്.
ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ “തുടർച്ചയ്ക്കുള്ളിലെ മാറ്റം” എന്ന ആശയം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ശരീരം ബാല്യത്തിൽനിന്ന് വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ അതിലെ ഭൂരിഭാഗം തന്മാത്രകളും കോശങ്ങളും നിരന്തരം മാറുന്നു. എന്നിട്ടും വ്യക്തിയുടെ ശരീരസ്വത്വം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. കാരണം സ്വത്വം ഓരോ തന്മാത്രയുടെയും സ്ഥിരസാന്നിധ്യത്തിൽ അല്ല; അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ ക്രമത്തിലും സംഘടനയുടെ തുടർച്ചയിലുമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവർത്തനം ഈ സംഘടനാപരമായ തുടർച്ചയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമാകുന്നു; പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവർത്തനം പഴയ ഘടകങ്ങളെ മാറ്റുന്നു; വാതം ഈ മാറ്റങ്ങളെ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ വിതരണം ചെയ്യുന്നു.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മല എന്ന ആയുർവേദ ആശയത്തിനും പുതിയൊരു പ്രവർത്തനപരമായ അർത്ഥം നൽകാം. ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളും നിർമ്മാണത്തിനോ ഊർജ്ജോൽപാദനത്തിനോ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ചിലത് ഉപയോഗശൂന്യമായ അവശിഷ്ടങ്ങളായി മാറുന്നു; ചിലത് അധികമായി ലഭിക്കുന്ന വസ്തുക്കളാണ്; ചിലത് ഉപാപചയത്തിന്റെ അന്തിമഫലങ്ങളാണ്. അവ ശരീരത്തിൽ അടിഞ്ഞുകൂടാതെ പുറത്തേക്ക് നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം. അതിനാൽ വിഘടനം മാത്രമല്ല, വിഘടനഫലങ്ങളുടെ വേർതിരിവും ഗതാഗതവും പുറന്തള്ളലും ജീവന്റെ സംഘടന നിലനിർത്തുന്നതിന് അനിവാര്യമാണ്.
ഇവിടെയും പിത്തവും വാതവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമാണ്. പിത്തസദൃശമായ വിയോജകപ്രവർത്തനങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണ വസ്തുക്കളെ ചെറിയ ഘടകങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. തുടർന്ന് വാതസദൃശമായ ഗതാഗതപ്രവർത്തനം ആ ഘടകങ്ങളിൽ ചിലതിനെ ഉപയോഗത്തിനായി വിതരണം ചെയ്യുകയും മറ്റുചിലതിനെ പുറന്തള്ളലിനായി പ്രത്യേക പാതകളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കഫസദൃശമായ സംയോജനം ഉപയോഗപ്രദമായ ഘടകങ്ങളെ വീണ്ടും ശരീരഘടനയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ ഉപയോഗപ്രദമായതിന്റെ സംയോജനം, ഉപയോഗിച്ചവയുടെ വിഘടനം, അവശിഷ്ടങ്ങളുടെ ഗതാഗതം എന്നിവ ഒരേ ജീവചക്രത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
ഇത് ശരീരത്തെ ഒരു തുറന്ന വ്യവസ്ഥയായി കാണാനുള്ള വഴിയൊരുക്കുന്നു. ജീവശരീരം പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് നിരന്തരം വസ്തുവും ഊർജ്ജവും വിവരവും സ്വീകരിക്കുന്നു; അവയെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു; ഒരു ഭാഗം ശരീരസംഘടനയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗം പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കുന്നു. അതിനാൽ ശരീരം സ്വയം അടഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ഒരു വസ്തുവല്ല. അതിന്റെ അതിർത്തി ഒരു ഭിത്തിപോലെ പൂർണ്ണമായും അടഞ്ഞതുമല്ല. കോശസ്തരങ്ങൾ, ശ്വാസകോശം, ദഹനനാളം, വൃക്കകൾ, ചർമ്മം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ശരീരവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിൽ നിരന്തരമായ വിനിമയം നടക്കുന്നു.
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ അസ്തിത്വവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരാശ്രിതത്വം എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നു. ഒരു ജീവിയെ അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ചുനിർത്തി മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ഭക്ഷണം, വെള്ളം, ഓക്സിജൻ, താപനില, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, പ്രകാശം, ശാരീരിക പ്രവർത്തനം എന്നിവയെല്ലാം ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതുപോലെ ജീവശരീരം പരിസ്ഥിതിയെയും മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ ജീവനും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഏകദിശാ സ്വാധീനമല്ല; പരസ്പരപരിവർത്തനമാണ്.
ഈ നിലയിൽ വാതത്തെ ശരീരത്തിനകത്തെ ഗതാഗതത്തിൽ മാത്രം ഒതുക്കുന്നത് അതിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ വ്യാപ്തി ചുരുക്കുന്നതായിരിക്കും. വാതസങ്കൽപ്പത്തെ വിശാലമായി കാണുമ്പോൾ ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള വിനിമയപ്രവാഹങ്ങളും അതിൽ ഉൾപ്പെടുത്താം. ശ്വാസത്തിലൂടെ വാതകവിനിമയം, ഭക്ഷണത്തിലൂടെ പദാർത്ഥവിനിമയം, ചർമ്മത്തിലൂടെ താപവിനിമയം, നാഡീവ്യവസ്ഥയിലൂടെ പരിസ്ഥിതിവിവരങ്ങളുടെ സ്വീകരണം എന്നിവയെല്ലാം ജീവന്റെ തുറന്ന സ്വഭാവത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
ഇവിടെ വിവരം എന്ന ഘടകം പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ അർഹിക്കുന്നു. ജീവന്റെ സംഘടന വെറും പദാർത്ഥത്തിന്റെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും ഫലമല്ല; അവ എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതും നിർണായകമാണ്. ജനിതകവിവരം, കോശസന്ദേശങ്ങൾ, ഹോർമോൺസന്ദേശങ്ങൾ, നാഡീസന്ദേശങ്ങൾ, പ്രതിരോധസന്ദേശങ്ങൾ എന്നിവ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വിവരങ്ങളുടെ നിർമ്മാണം, കൈമാറ്റം, സ്വീകരണം, വ്യാഖ്യാനം എന്നിവയ്ക്ക് ഘടനയും ഊർജ്ജവും ഗതാഗതവും ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവർത്തനത്തെ വിവരപ്രവാഹത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കാം.
എന്നാൽ വിവരത്തിന് സ്വതന്ത്രമായ ഭൗതിക അസ്തിത്വമില്ലെന്ന കാര്യം ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കണം. ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ വിവരം എല്ലായ്പ്പോഴും ഏതെങ്കിലും ഭൗതിക രൂപത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ജനിതകവിവരം ന്യുക്ലിക് അമ്ലങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ, ഹോർമോൺസന്ദേശം തന്മാത്രകളിൽ, നാഡീസന്ദേശം വൈദ്യുത–രാസ മാറ്റങ്ങളിൽ, കോശസന്ദേശം സ്വീകരക–തന്മാത്രാ ബന്ധങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്നു. അതിനാൽ വിവരത്തിന്റെ ഗതാഗതവും വസ്തുവിന്റെ ഗതാഗതവുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനത്തിൽ വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവർത്തനത്തിന് ഇതിലൂടെ കൂടുതൽ വിശാലമായ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു.
ഇതിൽനിന്ന് ജീവന്റെ ഏകോപനം എന്ന ആശയം ഉയർന്നുവരുന്നു. ഒരു ജീവശരീരത്തിൽ അനവധി പ്രക്രിയകൾ ഒരേസമയം നടക്കുന്നു. ഹൃദയം രക്തം പമ്പുചെയ്യുന്നു, ശ്വാസകോശം വാതകവിനിമയം നടത്തുന്നു, കരൾ ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു, വൃക്കകൾ ദ്രവ–അയോൺസന്തുലിതാവസ്ഥ നിയന്ത്രിക്കുന്നു, മസ്തിഷ്കം വിവരങ്ങൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു, പ്രതിരോധവ്യവസ്ഥ പുറംഘടകങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം വേർതിരിച്ച യന്ത്രങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. അവ തമ്മിലുള്ള ഗതാഗതവും സന്ദേശവിനിമയവും നിയന്ത്രണവുമാണ് ജീവന്റെ സമഗ്ര പ്രവർത്തനത്തെ സാധ്യമാക്കുന്നത്.
ഇവിടെ വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവർത്തനം ഒരു ബന്ധകപ്രവർത്തനം കൂടിയാകുന്നു. കഫം ഘടനാപരമായ ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ വാതം പ്രവർത്തനപരമായ ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു അവയവത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട വസ്തു മറ്റൊരു അവയവത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു; ഒരു കോശത്തിൽ ഉണ്ടായ സന്ദേശം മറ്റൊരു കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം മാറ്റുന്നു; ഒരു സ്ഥലത്ത് ഉണ്ടായ ഊർജ്ജപരിവർത്തനത്തിന്റെ ഫലം മറ്റൊരു സ്ഥലത്തെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ വാതം വെറും ചലനം മാത്രമല്ല; ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളെ പരസ്പരം പ്രവർത്തനപരമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രവാഹമാണ്.
ഇതോടെ കഫവും വാതവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും കൂടുതൽ വ്യക്തമാണ്. കഫത്തിന്റെ സംയോജനം പ്രധാനമായും ഘടനാപരമായ ഏകത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതം പ്രധാനമായും പ്രവർത്തനപരമായ ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു കോശത്തിന്റെ ഘടന നിലനിർത്തുന്നത് കഫസദൃശമായ സംയോജനമാണെങ്കിൽ, ആ കോശത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് പോഷകങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നതും സന്ദേശങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതും മാലിന്യങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യുന്നതും വാതസദൃശമായ ഗതാഗതമാണ്. അതിനാൽ ജീവന്റെ സംഘടനയ്ക്ക് ഘടനാപരമായ ഏകതയും പ്രവാഹപരമായ ഏകോപനവും ഒരുപോലെ ആവശ്യമാണ്.
പിത്തത്തിന്റെ സ്ഥാനം ഇതിൽ മൂന്നാമത്തെ നിർണായക ഘടകമായി തുടരുന്നു. ഘടനാപരമായ ഏകത മാത്രം മതിയാകില്ല; ആ ഘടനയ്ക്ക് പരിവർത്തനശേഷി വേണം. പരിസ്ഥിതി മാറുമ്പോൾ ജീവശരീരം അതിനനുസരിച്ച് മാറണം. ഭക്ഷണത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാറുമ്പോൾ ഉപാപചയം മാറണം. ശാരീരികപ്രവർത്തനം വർധിക്കുമ്പോൾ ഊർജ്ജവിനിയോഗം മാറണം. രോഗാണുസമ്പർക്കം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ പ്രതിരോധപ്രവർത്തനങ്ങൾ മാറണം. ഈ മാറ്റങ്ങൾക്ക് പഴയ ഘടനകളുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടണം. അതിനാൽ പിത്തം ജീവന്റെ അനുരൂപണപരമായ പരിവർത്തനശേഷിയുടെ പ്രതീകമായും കാണാം.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ത്രിദോഷങ്ങളെ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ലളിതമായ പട്ടികയായി കാണുന്നത് പോലും അപര്യാപ്തമാണ്. അവയെ ഘടന, പരിവർത്തനം, പ്രവാഹം എന്ന മൂന്ന് അടിസ്ഥാന അക്ഷങ്ങളായി കാണാം. കഫം ഘടനയെ, പിത്തം പരിവർത്തനത്തെ, വാതം പ്രവാഹത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഘടന ഇല്ലാതെ പ്രവാഹത്തിന് സ്ഥിരമായ പ്രവർത്തനവ്യവസ്ഥ ഉണ്ടാകില്ല; പ്രവാഹമില്ലാതെ ഘടന ജീവസമ്പർക്കത്തിൽനിന്ന് വേർപെടും; പരിവർത്തനമില്ലാതെ ഘടനയും പ്രവാഹവും മാറുന്ന സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനാവില്ല.
ഈ മൂന്ന് അക്ഷങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിൽനിന്നാണ് അനുരൂപണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം ജീവവ്യവസ്ഥയിൽ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. നിലവിലുള്ള ഘടന അതിനെ നേരിടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ചില ഘടകങ്ങൾ വിഘടിക്കുന്നു, ചിലത് പുതുതായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, ചില വസ്തുക്കൾ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുന്നു, ചില സന്ദേശങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നു, ചിലത് കുറയുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങളുടെ ഏകോപനത്തിൽനിന്ന് ഒരു പുതിയ പ്രവർത്തനാവസ്ഥ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ആ പുതിയ അവസ്ഥ വീണ്ടും പുതിയ പരിസ്ഥിതിസാഹചര്യങ്ങളെ നേരിടുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ വികസനം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായ പരിഹാരവും പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും ആണ്.
ഇത് മാർക്സിയൻ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഭൗതികവാദവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയസാമ്യം കാണാം. ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ വികസനം പുറത്തുനിന്ന് മാത്രം അതിന്മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്ന മാറ്റമല്ല; വ്യവസ്ഥയുടെ ഉള്ളിലുള്ള പരസ്പരവിരുദ്ധ പ്രവണതകളുടെ ഇടപെടലിൽനിന്നും പുതിയ അവസ്ഥകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ജീവശരീരത്തിലും നിർമ്മാണവും വിഘടനവും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, സംയോജനവും വിയോജനവും, സംഭരണവും ചെലവഴിക്കലും, ഏകതയും വൈവിധ്യവും നിരന്തരം പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ വികസനം വിരുദ്ധങ്ങളുടെ ഏകതയുടെയും സംഘർഷത്തിന്റെയും ജീവശാസ്ത്രപരമായ പ്രകടനം ആയി കാണാം.
ഇവിടെ “സംഘർഷം” എന്നത് മനുഷ്യരുടെ ഉദ്ദേശപൂർവമായ പോരാട്ടം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ എടുക്കേണ്ടതില്ല. കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയും പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവണതയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം ഒരു ഭൗതിക–ജൈവശാസ്ത്രപരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ്. ഒരു ഘടന നിലനിർത്താനുള്ള പ്രവണതയും അതിനെ മാറ്റാനുള്ള പ്രവണതയും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അവയുടെ പരസ്പരനിയന്ത്രണത്തിൽനിന്നാണ് ജീവന്റെ പുതിയ അവസ്ഥകൾ രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ വൈരുദ്ധ്യം തന്നെ ജീവന്റെ ചലനത്തിന്റെ ഉറവിടമാണ് എന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയം ഇവിടെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഈ നിലയിൽ രോഗത്തെയും ആരോഗ്യത്തെയും പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച രണ്ട് സ്ഥിരാവസ്ഥകളായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ആരോഗ്യമുള്ള ശരീരത്തിലും രോഗത്തിലേക്കുള്ള സാധ്യതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു; രോഗാവസ്ഥയിലും പുനഃസംഘടനയുടെയും വീണ്ടെടുപ്പിന്റെയും സാധ്യതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ നിയന്ത്രണശേഷി ഒരു പരിധിക്കുള്ളിൽ വ്യതിയാനങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ആ പരിധി കടന്നാൽ രോഗാവസ്ഥ ശക്തമാകാം. ചികിത്സയിലൂടെ ശരീരം വീണ്ടും പുതിയൊരു പ്രവർത്തനസന്തുലിതാവസ്ഥയിലെത്താം. അതിനാൽ ആരോഗ്യവും രോഗവും തമ്മിൽ പൂർണ്ണമായ നിശ്ചല അതിർത്തിയല്ല; ചലനാത്മകമായ തുടർച്ചയാണ്.
ഇവിടെ രോഗമുക്തിയെയും പുതിയ രീതിയിൽ നിർവചിക്കാം. രോഗമുക്തി എന്നത് രോഗലക്ഷണങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി ഇല്ലാതാകുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ശരീരത്തിലെ നിർമ്മാണം, വിഘടനം, ഗതാഗതം, നിയന്ത്രണം എന്നിവയുടെ പരസ്പരബന്ധം വീണ്ടും പ്രവർത്തനക്ഷമമാകുകയും പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള കഴിവ് വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള പുനഃസംഘടന നടക്കുന്നത്. അതിനാൽ വീണ്ടെടുപ്പ് ഒരു പഴയ അവസ്ഥയിലേക്കുള്ള യാന്ത്രിക മടക്കം മാത്രമല്ല; ചിലപ്പോൾ പുതിയൊരു പ്രവർത്തനസന്തുലിതാവസ്ഥയുടെ ഉദ്ഭവമാണ്.
ഈ ആശയം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ ഉദ്ഭവവും പരിവർത്തനവും എന്ന ആശയവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. ഒരു രോഗത്തിനു മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ശരീരാവസ്ഥയിലേക്കു പൂർണ്ണമായി മടങ്ങണമെന്നില്ല. രോഗപ്രക്രിയയിൽ ചില ഘടനകൾ മാറിയിരിക്കാം, നിയന്ത്രണവലകൾ പുനഃക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കാം, ശരീരം പുതിയൊരു അനുരൂപണാവസ്ഥ കൈവരിച്ചിരിക്കാം. അതിനാൽ ജീവന്റെ തുടർച്ച എല്ലായ്പ്പോഴും പഴയ രൂപത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനം മാത്രമല്ല; പുതിയ സംഘടനയുടെ ഉദ്ഭവവുമാണ്.
ഇങ്ങനെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആയുർവേദത്തിലെ ആരോഗ്യദർശനം കൂടുതൽ വിശാലമായ ഒരു പ്രക്രിയാദർശനമായി മാറുന്നു. ശരീരം ഒരു വസ്തുവല്ല; പ്രവാഹങ്ങളുടെ വ്യവസ്ഥയാണ്. കഫം ഘടനാപരമായ പ്രവാഹം, പിത്തം പരിവർത്തനപ്രവാഹം, വാതം ഗതാഗതപ്രവാഹം. ഈ പ്രവാഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ജീവസംഘടന നിലനിൽക്കുന്നു. അവയുടെ പരസ്പരബന്ധം മാറുമ്പോൾ പുതിയ പ്രവർത്തനാവസ്ഥകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങളെ ശരീരം വിജയകരമായി ഉൾക്കൊള്ളുമ്പോൾ ആരോഗ്യം നിലനിൽക്കുന്നു; നിയന്ത്രണശേഷി തകരുമ്പോൾ രോഗാവസ്ഥ ശക്തമാകുന്നു.
അതുകൊണ്ട് കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രയം ഒരു സ്ഥിരമായ ത്രികോണമല്ല; നിരന്തരം രൂപംമാറുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ബന്ധവലയമാണ്. കഫം പിത്തത്തിന് വിഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ഘടന നൽകുന്നു; പിത്തം വാതത്തിന് സഞ്ചരിപ്പിക്കാനുള്ള ഘടകങ്ങൾ നൽകുന്നു; വാതം കഫത്തിന് പുനഃസംയോജിപ്പിക്കാനുള്ള ഘടകങ്ങളെ ശരിയായ സ്ഥലത്ത് എത്തിക്കുന്നു. ഈ പരസ്പരാശ്രിതത്വമാണ് ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പുനർവ്യാഖ്യാനത്തിലെ ഏറ്റവും ആഴമുള്ള ആശയം. ഒന്നും ഒറ്റയ്ക്ക് പൂർണ്ണമല്ല; ഓരോന്നിന്റെയും പ്രവർത്തനസമ്പൂർണ്ണത മറ്റുള്ള രണ്ടിന്റെയും പ്രവർത്തനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ ഏകത ഈ പരസ്പരാശ്രിതമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ നിരന്തരചലനത്തിലാണ്.
ത്രിദോഷങ്ങളുടെ പരസ്പരപരിവർത്തനവും ജീവന്റെ സ്വയംസംഘടനയും
കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രയത്തെ ഇനിയും ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, അവയെ പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങളായി കാണുന്നതും മതിയാകില്ല. യഥാർത്ഥ ജീവപ്രക്രിയയിൽ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവ പരസ്പരം പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന ഘട്ടങ്ങളാണ്. ഒരു സംയോജിത ഘടനയിൽനിന്ന് പുതിയ വസ്തുക്കൾ ലഭിക്കണമെങ്കിൽ അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം വിഘടിക്കണം; വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങൾ പുതിയ സ്ഥലത്തെത്തണമെങ്കിൽ അവ ഗതാഗതത്തിന് വിധേയമാകണം; അവ പുതിയ സ്ഥലത്ത് എത്തിയശേഷം വീണ്ടും സംയോജിച്ച് പുതിയ ഘടന രൂപപ്പെടുത്തണം. അതിനാൽ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ മൂന്ന് വേർതിരിഞ്ഞ ശക്തികളായി കാണുന്നതിനു പകരം, ഒരേ ജീവചക്രത്തിന്റെ മൂന്ന് പരസ്പരം ബന്ധിതമായ ഘട്ടങ്ങളായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.
ഈ ചക്രത്തെ സംയോജനം → വിയോജനം → ഗതാഗതം → പുനഃസംയോജനം എന്ന രീതിയിൽ രേഖപ്പെടുത്താം. എന്നാൽ ഈ രേഖീയ രൂപം യഥാർത്ഥ പ്രക്രിയയുടെ സങ്കീർണ്ണത പൂർണ്ണമായി പ്രകടിപ്പിക്കുന്നില്ല. കാരണം ഓരോ ഘട്ടവും മറ്റുഘട്ടങ്ങളെ ഒരേസമയം സ്വാധീനിക്കുന്നു. സംയോജനം തന്നെ പിന്നീട് വിഘടനത്തിനുള്ള പുതിയ ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വിഘടനം പുതിയ സംയോജനത്തിനുള്ള അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ നൽകുന്നു; ഗതാഗതം ഏത് സ്ഥലത്ത് എത്രമാത്രം സംയോജനമോ വിഘടനമോ നടക്കണമെന്ന് സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇത് ഒരു പ്രതിപ്രവർത്തനവലയം ആണ്, ഒരു നേരിട്ടുള്ള ക്രമമല്ല.
ഇവിടെ കഫത്തെ വെറും “നിർമ്മാണം” എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നതും കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അനബോളിസം എന്നത് പുതിയ തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയ മാത്രമല്ല; നിർമ്മിച്ച തന്മാത്രകളെ ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് ക്രമീകരിച്ച് ഒരു പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ഘടനയാക്കുന്നതും അതിന്റെ വിശാലമായ ആശയപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താം. ഒരു പ്രോട്ടീൻ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടാൽ മാത്രം അതിന്റെ പ്രവർത്തനം പൂർത്തിയാകുന്നില്ല. അതിന് ശരിയായ ത്രിമാന രൂപം കൈവരിക്കണം, ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് എത്തണം, ആവശ്യമായ മറ്റു തന്മാത്രകളുമായി ബന്ധപ്പെടണം. അതിനാൽ ഘടനയുടെ നിർമ്മാണവും ഘടനയുടെ ക്രമീകരണവും കഫത്തിന്റെ സംയോജക പ്രവണതയുടെ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളായി കാണാം.
അതുപോലെ പിത്തത്തെ വെറും “വിഘടനം” എന്ന് നിർവചിക്കുന്നതും പരിമിതമാണ്. കാറ്റബോളിസത്തിൽ വലിയ തന്മാത്രകൾ ചെറിയ ഘടകങ്ങളായി മാറുന്നു. എന്നാൽ ജീവശരീരത്തിലെ പരിവർത്തനം എല്ലായ്പ്പോഴും വലുതിൽനിന്ന് ചെറുതിലേക്കുള്ള വിഘടനം മാത്രമല്ല. ഒരു തന്മാത്രയുടെ രാസഘടനയിൽ മാറ്റം വരുത്തുക, ഒരു പ്രവർത്തനരൂപത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊരു പ്രവർത്തനരൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റുക, ഊർജ്ജത്തെ ഒരു രൂപത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊരു രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റുക എന്നിവയും പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ പിത്തത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമായി വിയോജക–പരിവർത്തനശക്തി എന്നു വിളിക്കുന്നത് കൂടുതൽ യുക്തിസഹമാണ്.
വാതത്തെയും വെറും “സഞ്ചാരം” എന്നു പറയുന്നതിൽനിന്ന് നിയന്ത്രിത ഗതിപ്രവാഹം എന്ന ആശയത്തിലേക്ക് ഉയർത്താം. ജീവശരീരത്തിലെ ചലനം ക്രമരഹിതമായ അലയാട്ടമല്ല. രക്തപ്രവാഹത്തിന് മർദ്ദവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്; അയോൺസഞ്ചാരത്തിന് സാന്ദ്രതാവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്; കോശാന്തർഗത ഗതാഗതത്തിന് പ്രത്യേക പാതകളുണ്ട്; നാഡീസന്ദേശത്തിന് ക്രമബദ്ധമായ വൈദ്യുത–രാസപരിവർത്തനങ്ങളുണ്ട്. അതിനാൽ വാതത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ പ്രവർത്തനം “കൂടുതൽ ചലനം” എന്നതല്ല, ശരിയായ വസ്തുവിനെ ശരിയായ സമയത്ത് ശരിയായ സ്ഥാനത്തേക്ക് എത്തിക്കുന്ന നിയന്ത്രിത ഗതിയാണ്.
ഈ വ്യത്യാസം രോഗവ്യാഖ്യാനത്തിൽ വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു തന്മാത്ര ശരീരത്തിൽ ആവശ്യത്തിന് ഉണ്ടെങ്കിലും അത് ലക്ഷ്യകോശത്തിലെത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ പ്രശ്നം അതിന്റെ നിർമ്മാണത്തിലല്ല, ഗതാഗതത്തിലായിരിക്കാം. മറുവശത്ത്, തന്മാത്ര ശരിയായ അളവിൽ എത്തിച്ചേരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ വിഘടനം നടക്കാത്തപക്ഷം പ്രശ്നം വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവർത്തനത്തിലായിരിക്കാം. മറ്റൊരു സാഹചര്യത്തിൽ ആവശ്യമായ തന്മാത്രയുടെ നിർമ്മാണം തന്നെ കുറയാം. അപ്പോൾ പ്രശ്നം സംയോജക–നിർമ്മാണപ്രവർത്തനത്തിലായിരിക്കും. ഒരേ രോഗലക്ഷണത്തിന് പിന്നിൽ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനതലങ്ങളിലെ തകരാറുകൾ ഉണ്ടാകാമെന്നതിനാൽ ഈ ത്രിദോഷ മാതൃക ഒരു പ്രവർത്തനപരമായ രോഗവിശകലന ചട്ടക്കൂട് നൽകുന്നു.
ജീവന്റെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും ത്രിദോഷപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ആവർത്തനം
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ “പാളികളായ പ്രപഞ്ചം” എന്ന ആശയം സ്വീകരിച്ചാൽ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന പ്രവർത്തനത്രയം ജീവന്റെ വിവിധ സംഘടനാതലങ്ങളിൽ ആവർത്തിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതായി സങ്കൽപ്പിക്കാം. തന്മാത്രാതലത്തിൽ ആറ്റങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധനം സംയോജകപ്രവണതയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; ബന്ധനങ്ങളുടെ വിച്ഛേദനം വിയോജകപ്രവണതയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; തന്മാത്രകളുടെ സ്ഥാനമാറ്റം ഗതാഗതപ്രവണതയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
കോശതലത്തിൽ പുതിയ പ്രോട്ടീനുകളും കോശഘടകങ്ങളും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് കഫസദൃശമാണ്. പഴയതും കേടായതുമായ ഘടകങ്ങളുടെ വിഘടനം പിത്തസദൃശമാണ്. കോശത്തിനകത്തും കോശസ്തരങ്ങളിലൂടെയും നടക്കുന്ന തന്മാത്രാ ഗതാഗതം വാതസദൃശമാണ്. കലാതലത്തിൽ കോശങ്ങളുടെ വർധനയും ഘടനാപരമായ പുനർനിർമ്മാണവും കഫപ്രവണതയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു; പഴയ കോശങ്ങളുടെ നീക്കംചെയ്യലും കലാപുനർനിർമ്മാണവും പിത്തപ്രവണതയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു; രക്തപ്രവാഹവും ദ്രവഗതിയും സന്ദേശവിനിമയവും വാതപ്രവണതയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു.
അവയവതലത്തിലും ഇതേ മാതൃക കാണാം. കരളിൽ പുതിയ പ്രോട്ടീനുകളും കൊഴുപ്പുകളും മറ്റു തന്മാത്രകളും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; പഴയതും വിഷാംശമുള്ളതുമായ വസ്തുക്കൾ പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; പോഷകങ്ങളും ഉപാപചയോൽപ്പന്നങ്ങളും രക്തത്തിലൂടെ എത്തുകയും പുറപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. വൃക്കയിൽ ദ്രവവും അയോണുകളും ഫിൽട്ടർ ചെയ്യപ്പെടുകയും പുനഃശോഷിക്കപ്പെടുകയും വിസർജിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. മസ്തിഷ്കത്തിൽ പുതിയ തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പഴയവ വിഘടിക്കുന്നു, നാഡീപ്രവാഹങ്ങളും തന്മാത്രാഗതിയും നിരന്തരം നടക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു അവയവത്തിലും ഒരു ദോഷം മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; മൂന്നു പ്രവർത്തനരീതികളും ഒരേസമയം സജീവമാണ്.
ജീവിയുടെ സമഗ്രതലത്തിൽ ഇതിന്റെ രൂപം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. ആഹാരം സ്വീകരിക്കൽ, ദഹനം, ആഗിരണം, വിതരണം, നിർമ്മാണം, സംഭരണം, ഉപയോഗം, വിഘടനം, വിസർജനം എന്നിവയെല്ലാം ഒരേ ചാക്രിക വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. ഇവിടെ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ പ്രത്യേകം തിരിച്ചറിയാവുന്ന വസ്തുക്കളല്ല; മറിച്ച് ഈ മുഴുവൻ പ്രവാഹങ്ങളിൽ വിവിധ അളവുകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന പ്രവർത്തനപരമായ പ്രവണതകൾ ആണ്.
ഊർജ്ജത്തിന്റെ പങ്ക്
ഈ മാതൃകയിൽ ഊർജ്ജത്തിന് കേന്ദ്രസ്ഥാനമുണ്ട്. സംയോജനം സാധ്യമാക്കുന്നതിനും വിഘടനം നടത്തുന്നതിനും ഗതാഗതം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും ഊർജ്ജം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ പദാർത്ഥത്തിന്റെ മൂന്ന് രൂപങ്ങളായി മാത്രം കാണുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. അവ പദാർത്ഥ–ഊർജ്ജ–വിവര പ്രവാഹങ്ങളുടെ സംഘടനാത്മക രീതികൾ എന്ന നിലയിലാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്നത്.
അനബോളിക് പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് സാധാരണയായി ഊർജ്ജനിക്ഷേപം ആവശ്യമാണ്. ചെറിയ തന്മാത്രകളിൽനിന്ന് വലിയ തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ സ്വതസിദ്ധമായി നടക്കാത്ത രാസപ്രവർത്തനങ്ങളെ ഊർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകണം. അതിനാൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജക പ്രവണത ഊർജ്ജത്തെ ഉപയോഗിച്ച് ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം.
കാറ്റബോളിക് പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ചില രാസബന്ധങ്ങൾ വിച്ഛേദിക്കപ്പെടുകയും ഊർജ്ജം ലഭ്യമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണത ഊർജ്ജമോചനം, ഊർജ്ജപരിവർത്തനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ എല്ലാ കാറ്റബോളിക് പ്രവർത്തനങ്ങളും നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഊർജ്ജം നൽകുന്നില്ലെന്നും എല്ലാ അനബോളിക് പ്രവർത്തനങ്ങളും ഒരേ രീതിയിൽ ഊർജ്ജം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെന്നും ഓർക്കണം.
വാതത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഊർജ്ജം മറ്റൊരു രീതിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അയോൺസാന്ദ്രതാവ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിർത്താനും സജീവ ഗതാഗതം നടത്താനും കോശാന്തർഗത ഗതികൾ നിയന്ത്രിക്കാനും ഊർജ്ജം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ വാതം ഊർജ്ജം ഉപയോഗിച്ചും ഊർജ്ജവ്യത്യാസങ്ങളെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയും നടക്കുന്ന നിയന്ത്രിത പ്രവാഹം എന്ന നിലയിൽ മനസ്സിലാക്കാം.
ഇതോടെ ത്രിദോഷങ്ങളുടെ ബന്ധം മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ ഇങ്ങനെ പ്രകടിപ്പിക്കാം: കഫം — ഘടനയുടെ നിർമ്മാണവും നിലനിർത്തലും. പിത്തം — ഘടനയുടെ വിഘടനവും പരിവർത്തനവും. വാതം — ഘടകങ്ങളുടെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും വിവരത്തിന്റെയും നിയന്ത്രിത ഗതാഗതം
ഈ മൂന്നിന്റെയും പ്രവർത്തനം പരസ്പരം ആശ്രിതമാണ്. നിർമ്മാണത്തിന് ഊർജ്ജം വേണം; ഊർജ്ജത്തിന് ഉപാപചയപരിവർത്തനം വേണം; ഉപാപചയത്തിന് അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളുടെ ഗതാഗതം വേണം; ഗതാഗതത്തിന് ഘടനാപരമായ സംവിധാനങ്ങൾ വേണം. അതിനാൽ ത്രിദോഷങ്ങൾ ഒരു അടച്ച ത്രികോണം അല്ല, മറിച്ച് തുടർച്ചയായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരസ്പരാശ്രിത ചക്രം ആണ്.
ആധുനിക ശരീരശാസ്ത്രത്തിലെ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം ഈ മാതൃകയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യത്യാസം ശ്രദ്ധിക്കാം. സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം ശരീരത്തെ ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയിൽ നിലനിർത്തുന്ന സംവിധാനം മാത്രമല്ല. മറിച്ച്, ശരീരത്തിനകത്തെ നിരന്തരമായ മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ ചില പരിധികൾ നിലനിർത്താനുള്ള ചലനാത്മക നിയന്ത്രണശേഷിയാണ്.
രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാരയുടെ അളവ് ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം ഉയരുന്നു; പിന്നീട് കുറയുന്നു. ശരീരതാപനില പരിസ്ഥിതിയനുസരിച്ച് മാറാനുള്ള പ്രവണത കാണിക്കുന്നു; ശരീരം അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. രക്തത്തിലെ അയോണുകളുടെ അളവിൽ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു; വൃക്കകളും ഹോർമോൺ സംവിധാനങ്ങളും അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഓക്സിജന്റെ ആവശ്യകത പ്രവർത്തനത്തിനനുസരിച്ച് മാറുന്നു; ശ്വാസകോശവും രക്തചംക്രമണവും അതിനനുസരിച്ച് മാറുന്നു.
അതിനാൽ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം എന്നത് മാറ്റത്തെ ഇല്ലാതാക്കൽ അല്ല; മാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കൽ ആണ്. ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ സംയോജക–വിയോജക ശക്തികളുടെ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കാണാവുന്ന പ്രധാന ആശയം.
കഫം ശരീരത്തിന്റെ സംഘടന നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. പിത്തം പഴയ സംഘടനകളെ മാറ്റുന്നു. വാതം ആ മാറ്റത്തിന്റെ ഫലങ്ങളെ ശരീരത്തിലുടനീളം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രതിപ്രവർത്തനമാണ് ശരീരത്തിന് മാറുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുന്നത്.
ഇതിൽനിന്ന് ആയുർവേദത്തിലെ ദോഷസാമ്യം എന്ന ആശയത്തിന് കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ അർത്ഥം നൽകാം. സാമ്യം എന്നത് കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ ഒരേ അളവിൽ ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നല്ല. പ്രകൃതിയിൽ അത്തരമൊരു തുല്യത ആവശ്യമില്ല. ഒരു സമയത്ത് നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ഉണ്ടായേക്കാം; മറ്റൊരു സമയത്ത് വിഘടനത്തിന്; മറ്റൊരു സാഹചര്യത്തിൽ ഗതാഗതത്തിന്.
ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം പോഷകങ്ങളുടെ പരിവർത്തനവും വിതരണവും വർധിക്കുന്നു. ദീർഘകാല ഉപവാസത്തിൽ സംഭരിച്ചിരിക്കുന്ന ഊർജ്ജസ്രോതസ്സുകൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന വിഘടനപ്രവർത്തനങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നു. ശാരീരിക പ്രവർത്തനത്തിനിടെ ഊർജ്ജോൽപാദനവും ഓക്സിജൻവിതരണവും വർധിക്കുന്നു. ഉറക്കത്തിനിടയിൽ ചില പുനർനിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു. അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ ശരീരത്തിൽ ത്രിദോഷപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കാലാനുസൃതവും സാഹചര്യാനുസൃതവുമായ ആധിപത്യപരിവർത്തനം തന്നെ സ്വാഭാവികമാണ്.
അതിനാൽ സാമ്യം എന്നത് സമഅളവ് അല്ല; സമന്വിത പ്രവർത്തനം ആണ്. ശരീരത്തിന് ആവശ്യമായപ്പോൾ നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയണം, ആവശ്യമായപ്പോൾ വിഘടിപ്പിക്കാൻ കഴിയണം, ആവശ്യമായപ്പോൾ ഘടകങ്ങളെ മാറ്റിനിർത്താനും എത്തിക്കാനും കഴിയണം. ഈ കഴിവുകളെല്ലാം സാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ച് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും മൊത്തത്തിലുള്ള ജീവസംഘടന നിലനിർത്തപ്പെടണം.
ഈ സമീപനത്തിൽ രോഗത്തെ ഒരു ദോഷത്തിന്റെ അമിതത്വമായി മാത്രം കാണുന്നതിനു പകരം പ്രവർത്തനബന്ധങ്ങളുടെ തകരാറായി കാണാം. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു രോഗാവസ്ഥയിൽ ഘടനാപരമായ നിർമ്മാണം അമിതമാകാം; മറ്റൊന്നിൽ വിഘടനം അമിതമാകാം; മറ്റൊന്നിൽ ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടാം. എന്നാൽ പല രോഗങ്ങളിലും ഇവ മൂന്നും പരസ്പരം ബാധിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു.
ഒരു ഗതാഗതതടസ്സം പോഷകങ്ങളുടെ ലഭ്യത കുറയ്ക്കാം. പോഷകക്കുറവ് നിർമ്മാണത്തെ ബാധിക്കും. നിർമ്മാണത്തിലെ കുറവ് കോശഘടനയെ ദുർബലമാക്കും. ഘടനാപരമായ മാറ്റം വീണ്ടും ഗതാഗതത്തെ ബാധിക്കാം. ഇതൊരു പ്രതിപ്രവർത്തന ശൃംഖല ആണ്. അതിനാൽ രോഗം ഒരു കാരണത്തിൽനിന്ന് ഒരു ഫലത്തിലേക്കുള്ള നേരിട്ടുള്ള രേഖയല്ല; പല തലങ്ങളിൽ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക വലയമാണ്.
ഇതുതന്നെയാണ് വ്യവസ്ഥാജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയങ്ങളിലൊന്ന്. ഒരു രോഗത്തിന്റെ കാരണം കണ്ടെത്തുന്നതിന് ഒരു തന്മാത്രയെ മാത്രം നോക്കുന്നത് പലപ്പോഴും മതിയാകില്ല. ജീനുകൾ, മാംസ്യങ്ങൾ, കോശങ്ങൾ, കലകൾ, അവയവങ്ങൾ, നാഡീവ്യവസ്ഥ, അന്തഃസ്രാവീവ്യവസ്ഥ, പ്രതിരോധവ്യവസ്ഥ, പരിസ്ഥിതി എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. ത്രിദോഷത്തിന്റെ പ്രവർത്തനാത്മക പുനർവ്യാഖ്യാനം ഇതുപോലുള്ള ബഹുതല രോഗചിന്തയ്ക്ക് ഒരു ആശയപരമായ അടിത്തറ നൽകാൻ കഴിയും.
എന്നാൽ ഇവിടെ വീണ്ടും ശാസ്ത്രീയ ജാഗ്രത അനിവാര്യമാണ്. ഈ ബന്ധങ്ങൾ ഒരു ഗവേഷണപരമായ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക മാത്രമാണ്. കഫം = അനബോളിസം, പിത്തം = കാറ്റബോളിസം, വാതം = ഗതാഗതം എന്ന സമീകരണം ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രം ഇതിനകം തെളിയിച്ച ഒരു വസ്തുതയല്ല. മറിച്ച്, ആയുർവേദത്തിലെ പുരാതന പ്രവർത്തനവിഭാഗങ്ങളെ ആധുനിക ജൈവശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രക്രിയകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തി പരിശോധിക്കാനുള്ള ഒരു പരികൽപ്പനാത്മക ചട്ടക്കൂട് മാത്രമാണ്.
ഇത് ശാസ്ത്രീയമായി കൂടുതൽ ശക്തമാക്കണമെങ്കിൽ ഓരോ നിർദ്ദേശത്തിനും അളക്കാവുന്ന ജൈവസൂചകങ്ങൾ കണ്ടെത്തേണ്ടിവരും. ഉദാഹരണത്തിന് സംയോജകപ്രവണതയെ കോശനിർമ്മാണം, മാംസ്യസംശ്ലേഷണം, കലാപുനർനിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ സൂചകങ്ങളിലൂടെ പഠിക്കാം. വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയെ വിഘടനപാതകൾ, കോശഘടക പുനഃചംക്രമണം, ഊർജ്ജോൽപാദനം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ പഠിക്കാം. ഗതാഗതപ്രവണതയെ രക്തപ്രവാഹം, അയോൺസഞ്ചാരം, കോശാന്തർഗത ഗതാഗതം, സന്ദേശവിനിമയം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ പഠിക്കാം. അപ്പോഴാണ് ഈ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക പരീക്ഷണയോഗ്യമായ ശാസ്ത്രീയ പരികൽപ്പനകളിലേക്ക് മാറുക.
ഇത്തരം പരിശോധനകൾ വിജയിച്ചാലും അതിന്റെ അർത്ഥം ആയുർവേദത്തിലെ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നീ ആശയങ്ങൾ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ആധുനിക ശാസ്ത്രം “തെളിയിച്ചു” എന്നതായിരിക്കില്ല. പകരം, ഒരു പുരാതന പ്രവർത്തനമാതൃകയിലെ ചില ആശയങ്ങൾ ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ ചില പ്രക്രിയാപരമായ ബന്ധങ്ങളുമായി സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്നു എന്ന് മാത്രമേ പറയാനാകൂ. ഈ വ്യത്യാസം സംരക്ഷിക്കുകയാണ് ശാസ്ത്രീയ സത്യസന്ധതയുടെ അടിസ്ഥാനം.
എങ്കിലും ഈ സൈദ്ധാന്തിക പുനർവായനയുടെ ദാർശനിക പ്രാധാന്യം ചെറുതല്ല. ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷങ്ങളെ മൂന്ന് അദൃശ്യദ്രവ്യങ്ങളായി സംരക്ഷിക്കുന്നതിനു പകരം, അവയെ ജീവന്റെ സംഘടന, വിഘടനം, ഗതാഗതം എന്നീ അടിസ്ഥാന ചലനങ്ങളുടെ പുരാതന ആശയരൂപങ്ങൾ ആയി വായിക്കുമ്പോൾ അവയെ ആധുനിക ശാസ്ത്രവുമായി സൃഷ്ടിപരമായ സംഭാഷണത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയും. കഫം ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പിത്തം ഘടനയെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു; വാതം ഘടകങ്ങളെയും ഊർജ്ജത്തെയും വിവരങ്ങളെയും ചലിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മൂന്നിന്റെയും പരസ്പരാശ്രിത പ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് പുതിയ സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
അതിനാൽ ജീവന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ചലനം ഒരുപക്ഷേ “നിർമ്മിക്കുക–വിഘടിപ്പിക്കുക–ചലിപ്പിക്കുക–വീണ്ടും നിർമ്മിക്കുക” എന്ന നിരന്തര പ്രക്രിയയായി ചിന്തിക്കാം. നിർമ്മാണം വിഘടനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; വിഘടനം പുതിയ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള വസ്തുക്കൾ നൽകുന്നു; ഗതാഗതം രണ്ടിനെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; പുനർനിർമ്മാണം വീണ്ടും പുതിയ ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ചക്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഓരോ പുതിയ ഘടനയും അടുത്ത വിഘടനത്തിനുള്ള സാധ്യതയും ഓരോ വിഘടനവും അടുത്ത നിർമ്മാണത്തിനുള്ള സാധ്യതയും ഒരേസമയം വഹിക്കുന്നു.
ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമുള്ള പുനർവായന: കഫം ജീവന്റെ സംയോജക സ്മൃതി, പിത്തം അതിന്റെ വിയോജക പരിവർത്തനം, വാതം അതിന്റെ ഗതിമാന പ്രവാഹം. ഇവയുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലാണ് ജീവൻ സ്വയം നിലനിർത്തുന്നതും സ്വയം മാറ്റുന്നതും സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതും.
ജീവനെ ഒരു സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുവായി കാണുമ്പോൾ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം നമുക്ക് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഒരു ജീവശരീരത്തെ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചാൽ, അതിൽ ഒന്നും പൂർണ്ണമായി നിശ്ചലമല്ലെന്ന് കാണാം. തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; കോശഘടകങ്ങൾ പുതുക്കപ്പെടുകയും നീക്കംചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ദ്രവങ്ങൾ ഒഴുകുകയും അയോണുകൾ മാറുകയും ചെയ്യുന്നു; ഊർജ്ജം ഒരു രൂപത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; തന്മാത്രാ സന്ദേശങ്ങൾ ഒരു കോശത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടുന്നു. എന്നിട്ടും ഈ നിരന്തരമായ മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ ശരീരം അതേ വ്യക്തിയുടെ ശരീരമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ അസ്തിത്വം മാറ്റമില്ലായ്മയല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലെ തുടർച്ചയാണ് എന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയം ജീവശരീരത്തിന് പ്രത്യേകമായി ബാധകമാണ്.
ഈ തുടർച്ചയെ കഫത്തിന്റെ സംയോജക പ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. കഫം ഇവിടെ നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ അതേപടി മരവിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയല്ല. മറിച്ച്, നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്ന ഘടകങ്ങളെ ഒരു ക്രമത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ജീവസംഘടനയുടെ തുടർച്ച നിലനിർത്തുന്ന പ്രവണതയാണ്. ശരീരത്തിലെ പ്രോട്ടീനുകൾ മാറുന്നു, കോശങ്ങൾ മാറുന്നു, കലകൾ പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നിട്ടും ശരീരത്തിന്റെ ആകെ സംഘടന തുടർന്നുനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയെ ഘടനാപരമായ തുടർച്ചയുടെ പ്രവണത എന്നു വിളിക്കാം.
പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകത ഈ തുടർച്ചയെ തകർക്കുന്നതിനല്ല, മറിച്ച് അതിനെ പുതുക്കുന്നതിനാണ് സഹായിക്കുന്നത്. ഒരു പ്രോട്ടീൻ കേടായാൽ അത് നീക്കം ചെയ്യണം; ഒരു കോശഘടകം പഴകിയാൽ അത് വിഘടിക്കണം; സംഭരിച്ചിരിക്കുന്ന ഊർജ്ജം ആവശ്യമായപ്പോൾ ഉപയോഗയോഗ്യമായ രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റണം. അതിനാൽ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവർത്തനം നിലവിലുള്ള ഘടനയുടെ നിഷേധം മാത്രമല്ല; പുതിയ ഘടനയ്ക്ക് ഇടം സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിഘടനം കൂടിയാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ പിത്തം ജീവന്റെ നാശശക്തിയല്ല; ജീവന്റെ പുനർനവീകരണശക്തിയാണ്.
വാതം ഈ പുനർനിർമ്മാണചക്രത്തെ സ്ഥലപരമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങൾ അവ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥാനത്ത് തന്നെ കിടന്നാൽ അവ പുതിയ ഘടനയുടെ ഭാഗമാകണമെന്നില്ല. അവ ശരിയായ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തണം. അതിനാൽ വാതം പിത്തത്തിന്റെ വിയോജനഫലങ്ങളെ കഫത്തിന്റെ പുനഃസംയോജനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന മധ്യസ്ഥ ഗതിശക്തിയായി കാണാം. ഈ അർത്ഥത്തിൽ വാതം കഫത്തിനും പിത്തത്തിനും ഇടയിലെ ഒരു പാലം മാത്രമല്ല; അവയുടെ പരസ്പരബന്ധം സാധ്യമാക്കുന്ന സജീവ ഗതിപ്രവാഹമാണ്.
ഇതോടെ ത്രിദോഷത്തിന്റെ ചാക്രികത കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. കഫം ഒരു ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാലക്രമത്തിൽ ആ ഘടനയ്ക്ക് മാറ്റം ആവശ്യമായി വരുന്നു. പിത്തം അതിലെ ചില ബന്ധങ്ങളെ വിഘടിപ്പിക്കുന്നു. വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങൾ വാതത്തിന്റെ ഗതിയിലൂടെ പുതിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നു. അവിടെ അവ വീണ്ടും കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ പുതിയ ഘടനകളായി മാറുന്നു. പുതിയ ഘടനകൾ വീണ്ടും കാലക്രമത്തിൽ മാറ്റത്തിന് വിധേയമാകുന്നു. അതിനാൽ കഫം → പിത്തം → വാതം → കഫം എന്ന ചക്രം ജീവന്റെ സ്വയംപുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ ഒരു സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകയായി അവതരിപ്പിക്കാം.
ജീവശരീരത്തിലെ പുനഃചംക്രമണം ഈ മാതൃകയുടെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഒരു കോശഘടകം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പ്രവർത്തിക്കുന്നു, പഴകുന്നു, വിഘടിക്കുന്നു, അതിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ജീവശരീരം പുതിയ വസ്തുക്കൾ പുറത്തുനിന്ന് മാത്രം സ്വീകരിച്ച് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു യന്ത്രമല്ല. അത് സ്വന്തം ഘടകങ്ങളെ നിരന്തരം പൊളിച്ചും പുനർനിർമ്മിച്ചും പുനഃക്രമീകരിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു സ്വയംസംഘടിത വ്യവസ്ഥയാണ്.
ഇവിടെ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവർത്തനം കഫത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് എതിരായ ഒന്നായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. മറിച്ച്, കഫത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലുള്ള നിർമ്മാണത്തിന് പിത്തം മുൻവ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതുപോലെ കഫത്തിന്റെ നിർമ്മാണം പിത്തത്തിന് വിഘടിപ്പിക്കാനുള്ള പുതിയ ഘടനകൾ നൽകുന്നു. അതിനാൽ വിരോധം തന്നെ പരസ്പരാശ്രിതത്വമായി മാറുന്നു. ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധത്തിന്റെ സവിശേഷത.
വാതത്തിന്റെ പങ്ക് ഇവിടെ കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതാണ്. വിഘടനത്തിലൂടെ ലഭിച്ച ഘടകങ്ങൾ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്, എത്ര വേഗത്തിൽ പോകുന്നു, ഏത് കോശത്തിൽ എത്തുന്നു, ഏത് ദിശയിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത് എന്നിവ ജീവപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരേ അളവിലുള്ള ഒരു തന്മാത്ര ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടായാലും അതിന്റെ വിതരണം വ്യത്യസ്തമായാൽ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ അളവിനേക്കാൾ വിതരണവും ഗതിയും പ്രധാനമാണ് എന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥാജീവശാസ്ത്രപരമായ ആശയം ഇവിടെ ഉയർന്നുവരുന്നു.
ജീവന്റെ ഗതിശാസ്ത്രത്തെ വെറും വസ്തുവിന്റെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും പ്രവാഹമായി മാത്രം കാണുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. ജീവൻ ഒരു വിവരസംഘടിത വ്യവസ്ഥ കൂടിയാണ്. ജനിതകവിവരം, കോശസന്ദേശങ്ങൾ, ഹോർമോൺസന്ദേശങ്ങൾ, നാഡീസന്ദേശങ്ങൾ, പ്രതിരോധസന്ദേശങ്ങൾ എന്നിവ നിരന്തരം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഒരു കോശം മറ്റൊരു കോശത്തോട് എപ്പോൾ വളരണമെന്ന്, എപ്പോൾ വിഭജിക്കണമെന്ന്, എപ്പോൾ പ്രവർത്തനം കുറയ്ക്കണമെന്ന്, എപ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക തന്മാത്ര നിർമ്മിക്കണമെന്ന് തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങൾ കൈമാറുന്നു.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വാതത്തെ വസ്തുവിന്റെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും വിവരത്തിന്റെയും ഗതിശക്തി എന്ന വിശാലമായ ആശയമായി വികസിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ഇതിനെ ഒരു പ്രത്യേക “വാതതന്മാത്ര” ശരീരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്ന അർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കരുത്. വാതം ഇവിടെ ഒരു ഭൗതിക വസ്തുവല്ല; വിവിധ ഗതിപ്രവർത്തനങ്ങളെ ഏകീകരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു പ്രവർത്തനപരമായ ആശയമാണ്.
വിവരപ്രവാഹത്തിനും സംയോജനവും വിയോജനവും ആവശ്യമാണ്. ഒരു സന്ദേശം സ്വീകരിക്കാൻ സ്വീകരകതന്മാത്രയ്ക്ക് സന്ദേശതന്മാത്രയുമായി ബന്ധപ്പെടണം. സന്ദേശം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ആ ബന്ധം വേർപെടണം. അതിനാൽ ബന്ധനവും ബന്ധവിച്ഛേദനവും വിവരവിനിമയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘട്ടങ്ങളാണ്. കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയും പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയും ഇവിടെ സൂക്ഷ്മമായ തലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; വാതത്തിന്റെ ഗതിപ്രവാഹം ഈ സന്ദേശങ്ങളെ ശരിയായ ഇടങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു.
ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥയിലെ ഏതൊരു പ്രവർത്തനവും ഒരു പരിധിക്കുള്ളിൽ അനുകൂലമായിരിക്കാം; അതേ പ്രവർത്തനം പരിധി കടന്നാൽ ദോഷകരമാകാം. നിർമ്മാണം ആവശ്യമാണ്, എന്നാൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത നിർമ്മാണം അസാധാരണമായ ഘടനാപരമായ വർധനവിലേക്ക് നയിക്കാം. വിഘടനം ആവശ്യമാണ്, എന്നാൽ അമിതമായ വിഘടനം കലാനാശത്തിലേക്ക് നയിക്കാം. ഗതാഗതം ആവശ്യമാണ്, എന്നാൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഗതിപ്രവാഹം അസമമായ വിതരണം സൃഷ്ടിക്കാം.
അതിനാൽ ആരോഗ്യത്തെ ഓരോ പ്രവർത്തനത്തിന്റെയും പരമാവധി നിലയായി കാണാനാവില്ല. ശരിയായ അളവിൽ, ശരിയായ സമയത്ത്, ശരിയായ സ്ഥാനത്ത്, ശരിയായ ദിശയിൽ നടക്കുന്ന പ്രവർത്തനമാണ് ആരോഗ്യകരമായ പ്രവർത്തനം. ഇതാണ് ത്രിദോഷസാമ്യത്തെ ഒരു ഗുണപരമായ ആശയമായി കാണേണ്ടതിന്റെ കാരണം.
ഇവിടെ “സാമ്യം” എന്നത് ഗണിതീയമായ സമത്വമല്ല. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയ്ക്ക് ഒരേ അളവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. മറിച്ച് അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പരസ്പരം തടസ്സപ്പെടുത്താതെ ആവശ്യാനുസരണം ഏകോപിക്കപ്പെടണം. ഒരു സമയത്ത് കഫപ്രവണത കൂടുതലായിരിക്കാം; മറ്റൊരു സമയത്ത് പിത്തപ്രവണത; മറ്റൊരു സാഹചര്യത്തിൽ വാതപ്രവണത. ആരോഗ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മാനദണ്ഡം ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾക്കിടയിലും സമഗ്രമായ ജീവസംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള ശേഷിയാണ്.
ആയുർവേദത്തിലെ പ്രകൃതി എന്ന ആശയത്തെ ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ പുനർവായിക്കുമ്പോൾ, ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ശരീരത്തിൽ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നീ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക അടിസ്ഥാനക്രമം ഉണ്ടായിരിക്കാമെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കാം. ഇത് ജനിതകഘടന, ശരീരഘടന, ഉപാപചയരീതി, ഹോർമോൺ നിയന്ത്രണം, നാഡീവ്യവസ്ഥ, പ്രതിരോധപ്രവർത്തനം, പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ഇടപെടൽ തുടങ്ങിയ അനവധി ഘടകങ്ങളുടെ സംയുക്തഫലമായിരിക്കും.
ഇതിനെ ആയുർവേദത്തിലെ പ്രകൃതിയുമായി നേരിട്ട് തുല്യമാക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ന്യായീകരിക്കാനാവില്ലെങ്കിലും, ഒരു വ്യക്തിയുടെ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനസംഘടന മറ്റൊരാളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം എന്ന പൊതുവായ ആശയം ഇവിടെ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം. അതിനാൽ ഒരേ ബാഹ്യപ്രേരണയ്ക്ക് വ്യത്യസ്ത വ്യക്തികൾ വ്യത്യസ്ത ജൈവപ്രതികരണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത് മനസ്സിലാക്കാൻ ഈ പ്രവർത്തനപരമായ ചട്ടക്കൂട് സഹായകരമാകാം.
വികൃതിയെ ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനസംഘടനയിൽനിന്നുള്ള രോഗപരമായ വ്യതിയാനം എന്ന നിലയിൽ കാണാം. ഭക്ഷണം, കാലാവസ്ഥ, ശാരീരിക പ്രവർത്തനം, ഉറക്കം, അണുബാധ, വിഷവസ്തുക്കൾ, മരുന്നുകൾ, മാനസിക സമ്മർദ്ദം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ജീവവ്യവസ്ഥയിലെ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ ബന്ധങ്ങളെ മാറ്റാം. ഒരു പരിധിവരെ ശരീരം ഈ മാറ്റങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള ശേഷിയെക്കാൾ മാറ്റത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദം വർധിക്കുമ്പോൾ പ്രവർത്തനപരമായ തകരാറുകൾ രൂപപ്പെടാം.
ഇവിടെ അനുകൂലനം എന്നത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രധാന ആശയമായി മാറുന്നു. ജീവൻ പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങളെ വെറുതെ സഹിക്കുന്നില്ല; അവയെ ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വന്തം സംഘടനയിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്നു. അതിനാൽ ജീവിയുടെ സ്ഥിരത അതിന്റെ കാഠിന്യത്തിൽ നിന്നല്ല, മാറ്റത്തിനുള്ളിൽ സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവിൽനിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഓരോന്നായി പരിശോധിച്ചാൽ ജീവന്റെ പൂർണ്ണ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഒരു തന്മാത്രയ്ക്ക് കോശത്തിന്റെ ഗുണമില്ല; അനവധി തന്മാത്രകളുടെ ക്രമീകരിത പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് കോശപ്രവർത്തനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതുപോലെ ഒരു കോശത്തിന് ഒരു അവയവത്തിന്റെ സമഗ്രപ്രവർത്തനം ഇല്ല; അനവധി കോശങ്ങളുടെ ഏകോപിത പ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് അവയവഗുണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ഇതിനെയാണ് ഉദ്ഭവഗുണം എന്നു വിളിക്കാവുന്നത്. ഒരു ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിലെ ഗുണം അതിന്റെ താഴത്തെ ഘടകങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല. അതിനാൽ ത്രിദോഷസാമ്യവും മൂന്നു പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ അളവുകളുടെ കൂട്ടമല്ല; അവയുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സമഗ്രാവസ്ഥയാണ്.
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നു. സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിൽനിന്ന് പുതിയ സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഒരു പഴയ ഘടന വിഘടിക്കുമ്പോൾ അതിലെ ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയ വീണ്ടും പുതിയ വിരോധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ വികസനം ഒരു അവസാനലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള നേരിട്ടുള്ള യാത്രയല്ല; തുടർച്ചയായ സ്വയംപരിവർത്തനമാണ്.
ത്രിദോഷങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ സമയം കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഒരേ വ്യക്തിയിൽ പോലും ദിവസത്തിലെ വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രബലമാകാം. ഭക്ഷണത്തിനു മുമ്പും ശേഷവും ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. ഉറക്കത്തിലും ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ശരീരത്തിന്റെ നിർമ്മാണ–വിഘടന–ഗതാഗതപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. വ്യായാമത്തിനിടെയും വിശ്രമത്തിനിടെയും ശരീരത്തിന്റെ ഊർജ്ജവിതരണവും വസ്തുഗതിയും മാറും.
അതിനാൽ ഒരു നിശ്ചിത സമയത്ത് ശരീരത്തെ “കഫപ്രധാനമായത്”, “പിത്തപ്രധാനമായത്” അല്ലെങ്കിൽ “വാതപ്രധാനമായത്” എന്നിങ്ങനെ സ്ഥിരമായി നിർവചിക്കുന്നതിനു പകരം, സമയത്തിനനുസരിച്ച് മാറുന്ന പ്രവർത്തനപ്രാധാന്യങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ ഈ ആശയങ്ങളെ വായിക്കാവുന്നതാണ്. ഇതോടെ ത്രിദോഷം ഒരു നിശ്ചല വർഗീകരണത്തിൽനിന്ന് ചലനാത്മക മാതൃകയിലേക്ക് മാറുന്നു.
ഈ ചലനാത്മകതയാണ് ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം. ജീവൻ ഒരേ അവസ്ഥയിൽ തുടരുന്നില്ല; ഓരോ നിമിഷവും പുതിയ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഓരോ പുതിയ അവസ്ഥയും മുൻ അവസ്ഥയുടെ തുടർച്ചയും നിഷേധവും ഒരേസമയം വഹിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ ശരീരം ഇന്നലത്തെ ശരീരത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്; എന്നാൽ അതേ ശരീരം തന്നെയല്ല. ഈ വിരോധാത്മക തുടർച്ചയിലാണ് ജീവന്റെ അസ്തിത്വം.
അതിനാൽ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ പുനർവായിക്കുമ്പോൾ അവ മൂന്ന് സ്ഥിര ഘടകങ്ങളല്ല; ജീവന്റെ തുടർച്ച, പരിവർത്തനം, ഗതിശീലത എന്നിവയുടെ മൂന്ന് പരസ്പരബന്ധിത മുഖങ്ങൾ ആണ്. കഫം അസ്തിത്വത്തെ ക്രമീകരിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; പിത്തം നിലവിലുള്ളതിനെ വിഘടിപ്പിച്ച് പുതിയതിനുള്ള സാധ്യത തുറക്കുന്നു; വാതം നിലവിലുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ ഘടനകൾക്കിടയിൽ വസ്തു, ഊർജ്ജം, വിവരം എന്നിവയുടെ പ്രവാഹം സാധ്യമാക്കുന്നു.
ഇതോടെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പം ഒരു പുരാതന രോഗവർഗീകരണരീതിയിൽനിന്ന് കൂടുതൽ വിശാലമായ ജീവദർശനത്തിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യത നേടുന്നു. ജീവൻ എന്നത് ഘടനയുടെ സംരക്ഷണം മാത്രമല്ല, ഘടനയുടെ നിരന്തരമായ പുനർനിർമ്മാണമാണ്. വിഘടനം നാശം മാത്രമല്ല, പുതിയ സംഘടനയുടെ തുടക്കമാണ്. ഗതാഗതം വെറും സഞ്ചാരം മാത്രമല്ല, വിവിധ സംഘടനാതലങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ജീവപ്രവാഹമാണ്.
അതിനാൽ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രയം ജീവന്റെ മൂന്ന് വേർതിരിഞ്ഞ ശക്തികളല്ല; ഒരേ ജീവപ്രക്രിയയുടെ മൂന്ന് ഡയലക്ടിക്കൽ നിമിഷങ്ങളാണ് — കഫം സംയോജിപ്പിക്കുന്നു, പിത്തം വിയോജിപ്പിക്കുന്നു, വാതം ചലിപ്പിക്കുന്നു; വിയോജിച്ചതു വീണ്ടും ചലനത്തിലൂടെ പുതിയ സംയോജനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ സംയോജനം–വിയോജനം–ഗതാഗതം–പുനഃസംയോജനം തന്നെയാണ് ജീവന്റെ സ്വയംസംഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന ചലനം.
ജീവശരീരത്തെ ഒരു പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞ വ്യവസ്ഥയായി കാണാനാവില്ല. അത് നിരന്തരം പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വസ്തുവും ഊർജ്ജവും വിവരവും സ്വീകരിക്കുകയും അവയെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും വീണ്ടും പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് പുറന്തള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുറന്ന വ്യവസ്ഥയാണ്. ഭക്ഷണത്തിലെ തന്മാത്രകൾ ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; അവ വിഘടിക്കപ്പെടുന്നു; അവയിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ വിവിധ കോശങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു; അവിടെ പുതിയ ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടതും കേടായതുമായ ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും വിഘടിക്കപ്പെടുന്നു; അവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ കൈമാറ്റമില്ലാതെ ജീവൻ നിലനിൽക്കുകയില്ല. അതിനാൽ ജീവന്റെ സ്വയംസംഘടനയെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രയത്തെ ശരീരത്തിനകത്തെ പ്രക്രിയകളിൽ മാത്രം ഒതുക്കാതെ, ശരീരവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരവിനിമയത്തിന്റെ തലത്തിലേക്കും വികസിപ്പിക്കാം.
ഈ തുറന്ന വ്യവസ്ഥയിൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണത ശരീരത്തിനകത്ത് ലഭിക്കുന്ന വസ്തുക്കളെ ജീവസംഘടനയുടെ ഭാഗങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഭക്ഷണത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ ശരീരത്തിലെ മാംസ്യങ്ങളായി മാറുന്നു; പഞ്ചസാരകൾ സംഭരണരൂപങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്നു; കൊഴുപ്പമ്ലങ്ങൾ കോശസ്തരങ്ങളുടെയും ഊർജ്ജസംഭരണങ്ങളുടെയും ഭാഗമാകുന്നു. അതായത് പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് ലഭിച്ച വസ്തു ശരീരത്തിന്റെ സ്വന്തം ഘടനയുടെ ഭാഗമായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പുറത്തുനിന്നുള്ള വസ്തുവിനെ അകത്തെ ജീവസംഘടനയിലേക്ക് ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രവണത കഫത്തിന്റെ സംയോജക സ്വഭാവവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.
പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണത ഇതിന് വിപരീതമായ ദിശയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ശരീരത്തിൽ ഇതിനകം ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള വസ്തുക്കൾ സ്ഥിരമായി അതേ രൂപത്തിൽ തുടരുന്നില്ല. അവ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു, മാറ്റപ്പെടുന്നു, വിഘടിക്കപ്പെടുന്നു, പുനഃചംക്രമണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ഒടുവിൽ ചില ഘടകങ്ങൾ ശരീരത്തിന് പുറത്തേക്ക് നീക്കംചെയ്യപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ പിത്തം ശരീരത്തിന്റെ ആന്തരിക സംഘടനയെ പരിസ്ഥിതിയുമായി വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പരിവർത്തനഘട്ടമായും കാണാം. ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച വസ്തു ശരീരത്തിൽ എന്നെന്നേക്കുമായി അടച്ചുപൂട്ടപ്പെടുന്നില്ല; അത് നിരന്തരം ഉൾക്കൊള്ളൽ–പരിവർത്തനം–പുനർവിതരണം–വിസർജനം എന്ന ചക്രത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വാതം ഈ മുഴുവൻ തുറന്ന വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രവാഹത്തെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഗതിശക്തിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പുറത്തുനിന്ന് ലഭിച്ച പോഷകങ്ങൾ ദഹനപഥത്തിൽനിന്ന് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും രക്തത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും തുടർന്ന് വിവിധ കലകളിലേക്ക് വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും വേണം. ഓക്സിജൻ ശ്വാസകോശത്തിൽനിന്ന് രക്തത്തിലേക്ക് കടന്ന് കോശങ്ങളിലേക്ക് എത്തണം. കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡ് തിരിച്ചെത്തി പുറത്തേക്ക് പോകണം. ഹോർമോണുകൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് ലക്ഷ്യകോശങ്ങളിലേക്ക് എത്തണം. മാലിന്യങ്ങൾ വിസർജനാവയവങ്ങളിലേക്ക് എത്തണം. ഈ മുഴുവൻ പ്രവാഹങ്ങളും വാതത്തിന്റെ വിശാലമായ ഗതാഗത–വിതരണ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായി സങ്കൽപ്പിക്കാം.
കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയെ ശരീരത്തിനകത്തെ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമായി കാണുന്നത് പരിമിതമായിരിക്കും. ജീവന്റെ സംഘടനയിൽ പുറംലോകത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വസ്തുക്കളെ “സ്വന്തം” ഘടനയിലേക്ക് മാറ്റുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയുണ്ട്. ഭക്ഷണം ഒരു പുറംവസ്തുവാണ്; ദഹനത്തിനും ആഗിരണത്തിനും ശേഷം അതിലെ തന്മാത്രകൾ ശരീരത്തിന്റെ സ്വന്തം മാംസ്യങ്ങൾ, കൊഴുപ്പുകൾ, പഞ്ചസാരസംഭരണങ്ങൾ, കോശഘടകങ്ങൾ എന്നിവയായി മാറുന്നു. ഇവിടെ “സ്വയം” എന്നും “പരിസ്ഥിതി” എന്നും ഉള്ള അതിർത്തി സ്ഥിരമായതല്ല; നിരന്തരം വസ്തുവിനിമയത്തിലൂടെ പുനർനിർവചിക്കപ്പെടുന്നതാണ്.
ഇത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം: ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ അതിർത്തി അതിന്റെ ഘടകങ്ങളെ മാത്രം നിർവചിക്കുന്നില്ല; അതിർത്തിയിലൂടെ നടക്കുന്ന വിനിമയവും അതിന്റെ സ്വഭാവത്തെ നിർവചിക്കുന്നു. കോശസ്തരം കോശത്തെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കുന്ന മതിലല്ല. അത് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട വിനിമയത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സജീവ അതിർത്തിയാണ്. എന്ത് അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കണം, എന്ത് പുറത്തേക്ക് പോകണം, ഏത് സന്ദേശം സ്വീകരിക്കണം, ഏത് സന്ദേശം നിരസിക്കണം എന്നിവ അതിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയ്ക്ക് ഒരു തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സംയോജകത എന്ന സ്വഭാവമുണ്ട്. എല്ലാം കൂട്ടിച്ചേർക്കുക എന്നതല്ല സംയോജനം. ജീവന് ആവശ്യമായ വസ്തുക്കളെയും വിവരങ്ങളെയും ശരിയായ രീതിയിൽ ഉൾക്കൊണ്ട് അവയെ ജീവസംഘടനയുടെ ഭാഗമാക്കുക എന്നതാണ് പ്രധാനം. അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ സംയോജനം അന്ധമായ സംഭരണം അല്ല; നിയന്ത്രിതവും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതുമായ സംഘടനയാണ്.
പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയും അതുപോലെ നിയന്ത്രിതമായിരിക്കണം. ശരീരത്തിലെ ഓരോ തന്മാത്രയും ഒരേസമയം വിഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടാൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കുകയില്ല. എന്നാൽ ഒന്നും വിഘടിക്കാതിരുന്നാലും ജീവൻ നിലനിൽക്കില്ല. പഴയ പ്രോട്ടീനുകൾ, കേടായ കോശഘടകങ്ങൾ, ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ട ഊർജ്ജസംഭരണങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ പിത്തത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രവർത്തനം നിയന്ത്രിതമായ വിഘടനവും പരിവർത്തനവും ആണെന്ന് പറയാം.
ഇവിടെ ഡയലക്ടിക്കൽ നിഷേധത്തിന്റെ ആശയം പ്രസക്തമാണ്. ഒരു പഴയ ഘടനയെ നിഷേധിക്കുന്നത് അതിനെ പൂർണ്ണമായ ശൂന്യതയിലേക്ക് ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല. അതിലെ ഘടകങ്ങളെ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക എന്നതുമാണ്. ഒരു പഴയ മാംസ്യം വിഘടിക്കുമ്പോൾ അതിലെ അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ മാംസ്യങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാം. ഒരു കോശഘടകം വിഘടിക്കുമ്പോൾ അതിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ മറ്റൊരു കോശപ്രവർത്തനത്തിന് ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം. അതിനാൽ വിയോജനം പുനഃസംയോജനത്തിനുള്ള വാതിൽ തുറക്കുന്നു.
ഇതാണ് പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയെ നാശവുമായി തുല്യമാക്കുന്നതിലെ തെറ്റ്. നാശം ഒരു സാധ്യതയാണ്; എന്നാൽ നിയന്ത്രിത വിയോജനം ജീവന്റെ പുനർസംഘടനയ്ക്കുള്ള അനിവാര്യമായ ഉപാധിയാണ്. പഴയത് മാറാതെ പുതിയത് ഉണ്ടാകില്ല. അതിനാൽ പിത്തത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ വിഘടനവും നവീകരണവും ഒരേ ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയുടെ രണ്ട് വശങ്ങളാണ്.
വാതത്തെ ഗതാഗതമായി നിർവചിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയം ഉയരുന്നു: ജീവശരീരത്തിലെ ഗതാഗതം വെറും വസ്തുവിന്റെ സഞ്ചാരം മാത്രമല്ല; പ്രവാഹങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം കൂടിയാണ്. രക്തം ഒഴുകുന്നു, പക്ഷേ അതിന്റെ ഒഴുക്ക് നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. കോശത്തിലേക്ക് അയോണുകൾ പ്രവേശിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവയുടെ പ്രവേശനം പ്രത്യേക കവാടങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. ഹോർമോണുകൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവയുടെ പ്രവർത്തനം പ്രത്യേക സ്വീകരകങ്ങളുള്ള കോശങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.
അതിനാൽ വാതത്തെ “ചലനശക്തി” എന്നതിലുപരി തിരഞ്ഞെടുത്തതും നിയന്ത്രിതവുമായ ഗതിശക്തി എന്ന നിലയിൽ കാണാം. വാതത്തിന്റെ ആരോഗ്യമുള്ള പ്രവർത്തനം ക്രമരഹിതമായ ചലനം സൃഷ്ടിക്കുകയല്ല; ശരിയായ പ്രവാഹം നിലനിർത്തുകയാണ്.
ഈ ആശയം ശരീരത്തിലെ രക്തചംക്രമണത്തിൽ വ്യക്തമാണ്. ഹൃദയം രക്തത്തെ ചലിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ രക്തം ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ഒരേ അളവിൽ പോകുന്നില്ല. അവയവങ്ങളുടെ ആവശ്യത്തിനനുസരിച്ച് രക്തപ്രവാഹം മാറുന്നു. വ്യായാമത്തിൽ പേശികളിലേക്കുള്ള പ്രവാഹം വർധിക്കുന്നു; വിശ്രമത്തിൽ അതിന്റെ വിതരണം മാറുന്നു. ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം ദഹനാവയവങ്ങളിലേക്കുള്ള രക്തവിതരണത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ ഗതാഗതം ഒരു ആവശ്യാനുസൃത വിതരണവ്യവസ്ഥയാണ്.
ഇതേ കാര്യം കോശതലത്തിലും കാണാം. കോശത്തിനകത്ത് ഒരു തന്മാത്ര നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് മാത്രം അതിന്റെ പ്രവർത്തനം നടക്കുകയില്ല. അത് ശരിയായ കോശാന്തർഭാഗത്തേക്ക് എത്തണം. ചില മാംസ്യങ്ങൾ കോശസ്തരത്തിലേക്ക് എത്തണം; ചിലത് കോശകേന്ദ്രത്തിലേക്ക്; ചിലത് ഊർജ്ജോൽപാദനകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക്. അതിനാൽ കോശത്തിനകത്തെ ഗതാഗതം തന്നെ ഒരു സൂക്ഷ്മമായ സംഘടനാവ്യവസ്ഥയാണ്.
ഇതോടെ ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട സത്യം വ്യക്തമാകുന്നു: ഒരു തന്മാത്രയുടെ പ്രവർത്തനം അതിന്റെ അളവിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നില്ല; അത് എവിടെയാണെന്നതിലും ആശ്രയിക്കുന്നു. ഒരേ തന്മാത്രയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥലത്ത് ഒരു പ്രവർത്തനവും മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് മറ്റൊരു പ്രവർത്തനവും ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ ജീവശരീരത്തിൽ “എത്രയുണ്ട്?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “എവിടെയുണ്ട്?”, “എപ്പോൾ എത്തുന്നു?”, “എത്ര നേരം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളും പ്രധാനമാണ്.
ഈ സ്ഥലം–കാലബന്ധം വാതത്തിന്റെ ഗതിശക്തിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. കഫം ഒരു ഘടന സൃഷ്ടിച്ചാലും അത് ശരിയായ സ്ഥലത്ത് സ്ഥാപിക്കപ്പെടണം. പിത്തം ഒരു തന്മാത്രയെ വിഘടിപ്പിച്ചാലും അതിന്റെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ശരിയായ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തണം. അതിനാൽ വാതം ഘടനയ്ക്കും പരിവർത്തനത്തിനും സ്ഥലപരമായ തുടർച്ച നൽകുന്ന പ്രവർത്തനമാണ്.
ഇതിലൂടെ ത്രിദോഷ മാതൃകയ്ക്ക് ഒരു പുതിയ പരിമാണം ലഭിക്കുന്നു. കഫം പ്രധാനമായും “എന്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു?” എന്ന ചോദ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാൽ, പിത്തം “എന്ത് മാറുന്നു?” എന്ന ചോദ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വാതം “എവിടേക്ക്, എപ്പോൾ, എങ്ങനെ അത് മാറുന്നു?” എന്ന ചോദ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവ മൂന്ന് ചോദ്യങ്ങളും ചേർന്നാണ് ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ പൂർണ്ണ പ്രവർത്തനചിത്രം ലഭിക്കുന്നത്.
ജീവശരീരത്തിലെ ഓരോ സംഘടനാതലത്തിനും അതിർത്തികളുണ്ട്. കോശത്തിന് കോശസ്തരം, കോശകേന്ദ്രത്തിന് കേന്ദ്രസ്തരം, അവയവങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക ഘടനകൾ, ശരീരത്തിന് ത്വക്ക് എന്നിങ്ങനെ. എന്നാൽ ഈ അതിർത്തികളൊന്നും പൂർണ്ണമായ വേർതിരിവുകളല്ല. അവ തിരഞ്ഞെടുത്ത വിനിമയത്തിന്റെ ഇടനാഴികളാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഒരു അതിർത്തി ഒരു വസ്തുവിനെ മറ്റൊന്നിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന രേഖ മാത്രമല്ല; രണ്ടു വ്യവസ്ഥകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ പ്രദേശവുമാണ്. ജീവശരീരത്തിലെ കോശസ്തരം ഇതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. അത് കോശത്തെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു; അതേ സമയം പരിസ്ഥിതിയുമായി നിരന്തരം ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഈ അതിർത്തിയിൽ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നീ മൂന്ന് പ്രവണതകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ചില തന്മാത്രകൾ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; ചിലത് വേർപെടുന്നു; ചിലത് അകത്തേക്കും പുറത്തേക്കും സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അതിർത്തി തന്നെ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ സംഗമസ്ഥാനമാണ്.
ഇതിലൂടെ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷങ്ങളെ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ അവയവങ്ങളിൽ വേർതിരിച്ചുവെക്കേണ്ടതില്ലെന്ന ആശയം കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു. ഓരോ ജീവപരിധിയിലും, ഓരോ സംഘടനാതലത്തിലും, ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനരീതികളും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാം. അതിനാൽ ത്രിദോഷങ്ങൾ സ്ഥലപരമായ ഘടകങ്ങളല്ല; പ്രവർത്തനപരമായ ബന്ധങ്ങളാണ്.
ജീവിതത്തിൽ വിവരം സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല. ജനിതകവിവരം ഒരു തന്മാത്രാ ഘടനയിൽ സംഭരിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ പ്രകടനം മാംസ്യങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിലൂടെ നടക്കുന്നു; ആ മാംസ്യങ്ങൾ കോശത്തിനകത്ത് ഗതാഗതം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; അവയുടെ പ്രവർത്തനം വീണ്ടും പുതിയ വിവരപ്രതികരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ വിവരത്തിനും സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്.
ജനിതകവിവരം സംഭരിക്കുന്നതിനെ കഫത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ സംയോജകതയുമായി സാദൃശ്യപ്പെടുത്താം. ആ വിവരത്തിന്റെ പകർപ്പെടുപ്പ്, വായന, തിരുത്തൽ, പുനർക്രമീകരണം എന്നിവയിൽ ബന്ധനവും ബന്ധവിച്ഛേദനവും നടക്കുന്നു; ഇവ പിത്തസദൃശമായ പരിവർത്തനപ്രക്രിയകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. ഈ വിവരത്തിന്റെ സന്ദേശങ്ങൾ കോശത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നത് വാതസദൃശമായ ഗതിപ്രവാഹങ്ങളിലൂടെ സാധ്യമാകുന്നു.
ഇവിടെ വീണ്ടും ഒരു ശാസ്ത്രീയ പരിധി ഓർക്കണം. ജനിതകവിവരത്തെ “കഫം” എന്നും നാഡീസന്ദേശത്തെ “വാതം” എന്നും നേരിട്ട് തുല്യമാക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ശരിയല്ല. ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് പ്രവർത്തനസാദൃശ്യം മാത്രമാണ്. ഒരു ആശയം മറ്റൊന്നിനെ വിശദീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക ഉപമയോ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകയോ മാത്രമാണിത്.
ഒരു ജീവിയുടെ അസ്തിത്വം കാലക്രമത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ അതിന്റെ ആന്തരിക ഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം മാറുന്നു. ജനനം മുതൽ വാർദ്ധക്യം വരെ ശരീരത്തിന്റെ ഘടനയും ഉപാപചയവും നിയന്ത്രണരീതികളും മാറുന്നു. എന്നിട്ടും വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ തുടർച്ച നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതാണ് തുടർച്ചയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ഡയലക്ടിക്കൽ ഏകത.
കഫം ഈ തുടർച്ചയുടെ ഘടനാപരമായ വശത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. പിത്തം മാറ്റത്തിന്റെ വശത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. വാതം ഒരു അവസ്ഥയിൽനിന്ന് മറ്റൊരവസ്ഥയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഗതിശീലതയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവിയുടെ വളർച്ചയെ കഫത്തിന്റെ വർധന, പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനം, വാതത്തിന്റെ ഗതിമാറ്റം എന്നിവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമായി സങ്കൽപ്പിക്കാം.
വളർച്ചയിൽ നിർമ്മാണം വിഘടനത്തെക്കാൾ കൂടുതലായിരിക്കാം. പ്രായപൂർത്തിയായ ശരീരത്തിൽ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും കൂടുതൽ സമതുലിതമായിരിക്കാം. വാർദ്ധക്യത്തിൽ ചില പുനർനിർമ്മാണപ്രക്രിയകളുടെ ശേഷി കുറയുകയും ചില വിഘടനപ്രക്രിയകൾ ആപേക്ഷികമായി വർധിക്കുകയും ചെയ്യാം. എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ ജൈവപ്രക്രിയകളുടെ ഫലങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ത്രിദോഷങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ച് വളർച്ച, പരിപാകം, വാർദ്ധക്യം എന്നിവയെ വിശദീകരിക്കുന്നത് സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക എന്ന പരിധിയിൽ മാത്രം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
ഇവിടെ എത്തുമ്പോൾ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ മൂന്ന് സ്വതന്ത്ര ശക്തികളായി കാണുന്ന പഴയ വ്യാഖ്യാനത്തിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ചിത്രം രൂപപ്പെടുന്നു. കഫം പിത്തത്തിന് എതിരാണ്, എന്നാൽ പിത്തമില്ലാതെ കഫത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം സാധ്യമല്ല. വാതം രണ്ടിനും ഇടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ വാതമില്ലാതെ കഫത്തിന്റെയും പിത്തത്തിന്റെയും ഫലങ്ങൾ ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് എത്തുകയില്ല. അതിനാൽ ഇവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വിരോധം, ആശ്രിതത്വം, സഹകരണം, പരിവർത്തനം എന്നിവയുടെ ഏകതയാണ്.
കഫത്തിന്റെ സംയോജനം പിത്തത്തിന്റെ വിയോജനത്തിന് വസ്തു നൽകുന്നു. പിത്തത്തിന്റെ വിയോജനം കഫത്തിന്റെ അടുത്ത സംയോജനത്തിന് വസ്തു നൽകുന്നു. വാതം ഈ രണ്ടിന്റെയും ഫലങ്ങളെ കാലത്തിലും സ്ഥലത്തിലും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു ദോഷത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം മറ്റൊന്നിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് മുൻവ്യവസ്ഥയാകുന്നു.
ഇതുതന്നെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ വിരുദ്ധങ്ങളുടെ ഐക്യം എന്ന ആശയത്തിന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ ഒരു രൂപം. വിരുദ്ധങ്ങൾ പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; അവ പരസ്പരം നിർബന്ധമാക്കുന്നു. സംയോജനം ഇല്ലെങ്കിൽ വിഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ഘടന ഉണ്ടാകില്ല. വിഘടനം ഇല്ലെങ്കിൽ പുതിയ സംയോജനത്തിന് ആവശ്യമായ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ ലഭിക്കില്ല. ഗതാഗതം ഇല്ലെങ്കിൽ ഈ രണ്ടിന്റെയും പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ ശരിയായ സ്ഥലത്ത് എത്തുകയില്ല.
അതിനാൽ ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിശ്ചലമായ സമതുലിതാവസ്ഥയല്ല. അത് നിരന്തരമായ അസന്തുലിതാവസ്ഥകളെ മറികടന്ന് വീണ്ടും പുതിയ സന്തുലിതാവസ്ഥകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ്. ഓരോ നിമിഷത്തിലും ഒരു ചെറിയ വ്യതിയാനം സംഭവിക്കുന്നു; ശരീരം അതിനെ പ്രതികരിക്കുന്നു; പുതിയ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പുതിയ അവസ്ഥ വീണ്ടും പുതിയ വ്യതിയാനങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകുന്നു.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ ആരോഗ്യം ഒരു അന്തിമമായി കൈവരിച്ച അവസ്ഥയല്ല. ആരോഗ്യം സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷിയാണ്. കഫം ഘടന സൃഷ്ടിക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു; പിത്തം പഴയതിനെ വിഘടിപ്പിച്ച് പുതുക്കാനുള്ള സാധ്യത നൽകുന്നു; വാതം ഈ മാറ്റങ്ങളെ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിലൂടെ പ്രവഹിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഏകോപനം തുടർന്നുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ജീവൻ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും സ്വയം നിലനിർത്തുന്നു.
അതിനാൽ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പരിപ്രേക്ഷ്യത്തിൽ ഏറ്റവും വിശാലമായി നിർവചിക്കുമ്പോൾ, കഫം ജീവന്റെ സംയോജക–നിർമ്മാണ പ്രവാഹവും, പിത്തം ജീവന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തന പ്രവാഹവും, വാതം ജീവന്റെ വസ്തു–ഊർജ്ജ–വിവര ഗതാഗത പ്രവാഹവുമാണ്. ഇവ മൂന്ന് വേർതിരിഞ്ഞ ദ്രവ്യങ്ങളല്ല; ജീവൻ സ്വയം സൃഷ്ടിക്കുകയും സ്വയം മാറ്റുകയും സ്വയം പുനർസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരേയൊരു ചലനാത്മക പ്രക്രിയയുടെ പരസ്പരാശ്രിതമായ മൂന്ന് മുഖങ്ങളാണ്.
ത്രിദോഷങ്ങളെ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന മൂന്ന് സ്വതന്ത്ര ഘടകങ്ങളായി കാണാതെ, ജീവന്റെ സ്വയംസംഘടനയിൽ നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന മൂന്ന് പരസ്പരാശ്രിത പ്രവർത്തനപ്രവണതകളായി കാണുമ്പോൾ, ആയുർവേദത്തിന്റെ ശരീരദർശനത്തിന് കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ഒരു സൈദ്ധാന്തിക രൂപം ലഭിക്കുന്നു. കഫം ഘടകങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ക്രമവും ഘടനയും സൃഷ്ടിക്കുന്ന സംയോജകപ്രവണതയാണ്; പിത്തം നിലവിലുള്ള ഘടനകളെ വിഘടിപ്പിച്ച് അവയെ പുതിയ രൂപങ്ങളിലേക്കും പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്കും മാറ്റുന്ന വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയാണ്; വാതം ഈ നിർമ്മാണത്തിന്റെയും വിഘടനത്തിന്റെയും ഫലമായ വസ്തുക്കളെയും ഊർജ്ജരൂപങ്ങളെയും ജൈവവിവരങ്ങളെയും ആവശ്യമായ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന ഗതാഗതപ്രവണതയാണ്. അതിനാൽ ജീവനെ ഒരു സ്ഥിരമായ ഘടനയായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ, ഘടന സൃഷ്ടിക്കുകയും വിഘടിപ്പിക്കുകയും പുനർവിതരിക്കുകയും വീണ്ടും ഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന തുടർച്ചയായ പ്രവാഹമായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.
ഈ സമീപനത്തിൽ “ശരീരം” എന്ന പദത്തിനുതന്നെ പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. ശരീരം മാംസ്യം, കൊഴുപ്പ്, അസ്ഥി, രക്തം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടം മാത്രമല്ല. അവയ്ക്കിടയിൽ നിരന്തരം നടക്കുന്ന ബന്ധങ്ങളുടെയും വിനിമയങ്ങളുടെയും പ്രവാഹങ്ങളുടെയും ക്രമീകരണമാണ് ശരീരം. ശരീരത്തിലെ ഒരു തന്മാത്രയുടെ അസ്തിത്വം അതിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ ഭൗതിക സാന്നിധ്യത്തിൽ മാത്രം നിർവചിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് ഏത് ഘടനയുടെ ഭാഗമാണ്, ഏത് രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു, എവിടേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഏത് തന്മാത്രയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു, എപ്പോൾ വിഘടിക്കുന്നു എന്നിവയൊക്കെയാണ് അതിന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ അർത്ഥം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.
ഇതിൽനിന്ന് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഡയലക്ടിക്കൽ നിഗമനം ഉയരുന്നു: ഘടകം അതിന്റെ ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച് പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ഒരു മാംസ്യത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം അതിന്റെ തന്മാത്രാഘടനയിൽ മാത്രം അടങ്ങിയിട്ടില്ല; അത് മറ്റുതന്മാത്രകളുമായും കോശഘടകങ്ങളുമായും പരിസ്ഥിതിയുമായും നടത്തുന്ന ഇടപെടലിലാണ് അതിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ അർത്ഥം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ “വസ്തു”യും “ബന്ധം”വും പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്തവയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ബന്ധാത്മക ഭൗതികവാദത്തിന് ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു അടിത്തറ നൽകുന്നു.
ഒരു ജീവകോശത്തെ പുറമേനിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു ക്രമബദ്ധമായ ഘടനയായി തോന്നുന്നു. കോശസ്തരം, കോശകേന്ദ്രം, ഊർജ്ജോൽപാദനകേന്ദ്രങ്ങൾ, വിവിധ കോശാന്തർഘടകങ്ങൾ എന്നിവ നിശ്ചിത ക്രമത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഈ ഘടനയുടെ ആന്തരിക യാഥാർഥ്യം നിരന്തരമായ ചലനമാണ്. മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; അയോണുകൾ അകത്തേക്കും പുറത്തേക്കും സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഊർജ്ജവിനിമയം നടക്കുന്നു; ജനിതകവിവരം വായിക്കപ്പെടുന്നു; സന്ദേശതന്മാത്രകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും നീക്കംചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
അതായത് ഘടനയുടെ സ്ഥിരതയും പ്രവാഹത്തിന്റെ നിരന്തരതയും പരസ്പരവിരുദ്ധമെന്നു തോന്നിയാലും ജീവന്റെ യാഥാർഥ്യത്തിൽ അവ ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ രണ്ട് വശങ്ങളാണ്. കഫം ഘടനാപരമായ തുടർച്ചയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; വാതം പ്രവാഹത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; പിത്തം ഘടനയിൽ നിന്ന് പുതിയ ഘടനയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
ഇവിടെ “സ്ഥിരത” എന്ന പദം സൂക്ഷ്മമായി മനസ്സിലാക്കണം. ജീവന്റെ സ്ഥിരത കല്ലിന്റെ സ്ഥിരത പോലെയല്ല. കല്ലിൽ ഘടകങ്ങളുടെ സ്ഥാനപരമായ സ്ഥിരത പ്രധാനമാണ്; ജീവിയിൽ ഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ആകെ സംഘടന നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ സ്ഥിരത ചലനത്തിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്ന സ്ഥിരതയാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഇതിനെ “ചലനത്തിന്റെ സംഘടിത രൂപമാണ് ജീവന്റെ സ്ഥിരത” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാം.
ഈ ത്രയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ജൈവശാസ്ത്രപരമായ പ്രകടനം ഉപാപചയത്തിലാണ്. ഉപാപചയം ഒരൊറ്റ ദിശയിലുള്ള പ്രവർത്തനമല്ല. അതിൽ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും ഒരേസമയം നടക്കുന്നു. ഒരു കോശത്തിൽ ചില തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മറ്റുചിലത് വിഘടിക്കുന്നു. ചില ഊർജ്ജസംഭരണികൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മറ്റുചില സംഭരണികൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ചില മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പഴയ മാംസ്യങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ അനബോളിസത്തെ കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയോടും കാറ്റബോളിസത്തെ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയോടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു പ്രയോജനകരമായ സൈദ്ധാന്തിക സമാന്തരമായി കാണാം. എന്നാൽ ഈ ബന്ധം നേരിട്ടുള്ള സമതുല്യതയല്ല. അനബോളിസവും കാറ്റബോളിസവും അനവധി പരസ്പരം ബന്ധിച്ച രാസപാതകളുടെ സങ്കീർണ്ണ ശൃംഖലയാണ്. അവയെ കഫവും പിത്തവും എന്ന രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി ചുരുക്കാനാവില്ല. എന്നിരുന്നാലും നിർമ്മാണം–വിഘടനം എന്ന അടിസ്ഥാന വിരോധം വിശദീകരിക്കുന്നതിന് ഈ മാതൃക പ്രയോജനപ്പെടുന്നു.
അനബോളിസത്തിന് ഊർജ്ജം ആവശ്യമാണ്. കാറ്റബോളിസം പല സാഹചര്യങ്ങളിലും ഊർജ്ജം ലഭ്യമാക്കുന്നു. എന്നാൽ കാറ്റബോളിസത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഊർജ്ജം അനബോളിസത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഇവ പരസ്പരം ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളാണ്. ഇതാണ് കഫവും പിത്തവും തമ്മിലുള്ള ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധത്തിന്റെ ജൈവശാസ്ത്രപരമായ പ്രധാനത.
ജീവന്റെ സംഘടനയെ വസ്തുവിന്റെ മാത്രം പ്രവാഹമായി കാണാനാവില്ല. ഊർജ്ജവും നിരന്തരം പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഭക്ഷണത്തിലെ രാസബന്ധങ്ങളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഊർജ്ജം ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ മറ്റുരൂപങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുന്നു. കോശത്തിന് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഊർജ്ജരൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; അവ ഉപയോഗിച്ച് മാംസ്യനിർമ്മാണം, അയോൺവിതരണത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം, കോശചലനം, കോശവിഭജനം, വിവരസംസ്കരണം തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നു.
ഇവിടെ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവണതയും വാതത്തിന്റെ ഗതിശക്തിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമാണ്. രാസഘടനകളുടെ വിഘടനത്തിലൂടെ ഊർജ്ജം ഉപയോഗയോഗ്യമായ രൂപങ്ങളിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് ആ ഊർജ്ജം ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഊർജ്ജോൽപാദനവും ഊർജ്ജവിതരണവും വേർതിരിക്കാനാവാത്ത പ്രവാഹമാണ്.
കഫം ഊർജ്ജത്തെ “സംഭരിക്കുന്ന” ഘടനകളുമായി സാദൃശ്യപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്; പിത്തം ഊർജ്ജത്തെ ഒരു രൂപത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊരു രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്ന രാസപരിവർത്തനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം; വാതം ആ ഊർജ്ജം ആവശ്യമായിടത്ത് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നതിനുള്ള ഗതിമാറ്റങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. വീണ്ടും ഓർക്കേണ്ടത്, ഇവ പ്രവർത്തനപരമായ സാദൃശ്യങ്ങളാണ്; ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ഊർജ്ജത്തിന്റെ നിർവചനവും ആയുർവേദത്തിലെ ദോഷസങ്കൽപ്പവും ഒരേ കാര്യമല്ല.
ജീവനെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ വസ്തു, ഊർജ്ജം, വിവരം എന്നീ മൂന്ന് പ്രവാഹങ്ങൾ പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്തതായി കാണാം. പോഷകതന്മാത്രകൾ വസ്തുവിന്റെ പ്രവാഹത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവയുടെ രാസപരിവർത്തനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഉപയോഗയോഗ്യമായ ഊർജ്ജം ഊർജ്ജപ്രവാഹത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. മാംസ്യങ്ങൾ, ജനിതകവിവരം, ഹോർമോണുകൾ, നാഡീസന്ദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിവരത്തിന്റെ പ്രവാഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഈ മൂന്ന് പ്രവാഹങ്ങളെയും ത്രിദോഷങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനപരമായ രൂപങ്ങളുമായി സാദൃശ്യപ്പെടുത്താം. കഫം പ്രധാനമായും വസ്തുവിന്റെ സംഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പിത്തം വസ്തുവിന്റെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും പരിവർത്തനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വാതം വസ്തു, ഊർജ്ജം, വിവരം എന്നിവയുടെ ഗതാഗതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഇവയ്ക്ക് കർശനമായ അതിർത്തികളില്ല. ഒരു വിവരസന്ദേശം കൈമാറാൻ വസ്തുതന്മാത്രകൾ ആവശ്യമാണ്. ഒരു മാംസ്യം നിർമ്മിക്കാൻ ഊർജ്ജം ആവശ്യമാണ്. ഊർജ്ജോൽപാദനത്തിന് വസ്തുക്കളുടെ ഗതാഗതം ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ ജീവന്റെ ഈ മൂന്ന് പ്രവാഹങ്ങളും പരസ്പരം സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നവയാണ്.
വാതത്തെ വിയോജകബലത്തിന്റെ ഗതിമാന രൂപമായി നിർവചിക്കുന്ന ആശയം ഇവിടെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കാം. വിയോജനം എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഘടനയെ തകർക്കുന്ന പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല. ഒരു ഘടകത്തെ നിലവിലെ ബന്ധത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച് മറ്റൊരു ബന്ധത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതും വിയോജനത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്.
ഒരു സ്വീകരകവുമായി ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന തന്മാത്ര വേർപെടുന്നു; മറ്റൊരു തന്മാത്ര ആ സ്വീകരകവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. ഒരു കോശാന്തർഘടകത്തിൽനിന്ന് ഒരു ചരക്ക് പുറപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് അത് എത്തുന്നു. ഒരു നാഡീകോശത്തിൽ വൈദ്യുതവ്യത്യാസം മാറുന്നു; അതിന്റെ ഫലമായി സന്ദേശം അടുത്ത ഭാഗത്തേക്ക് പകരുന്നു. ഒരു കോശസ്തരത്തിലെ അയോൺ ഒരു കവാടത്തിലൂടെ കടക്കുന്നു. ഈ എല്ലാ പ്രക്രിയകളിലും ബന്ധം ഉണ്ടാകുകയും ബന്ധം വേർപെടുകയും സ്ഥാനം മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.
അതിനാൽ വാതത്തിന്റെ വിയോജകത പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു പ്രവർത്തനരൂപമായി സങ്കൽപ്പിക്കാം. പിത്തം പ്രധാനമായും രാസഘടനയുടെ വിഘടനവും പരിവർത്തനവും പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ, വാതം പ്രധാനമായും സ്ഥാനം, ബന്ധം, പ്രവാഹം എന്നിവയുടെ മാറ്റം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
ഇതിലൂടെ “വിയോജകബലം” എന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയത്തിനകത്തുതന്നെ വിവിധ പ്രവർത്തനരൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകാമെന്ന സങ്കൽപ്പം വികസിപ്പിക്കാം. പിത്തം വിയോജനത്തിന്റെ പരിവർത്തനാത്മക രൂപവും വാതം വിയോജനത്തിന്റെ ഗതിമാന രൂപവുമാണ്. രണ്ടും ഒരേ അടിസ്ഥാന വിയോജക പ്രവണതയുടെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളായി കാണാം.
ഈ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക രോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത “ദോഷവൈഷമ്യം” എന്ന ആശയത്തെയും കൂടുതൽ ചലനാത്മകമായി പുനർവായിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. രോഗം ഒരു ദോഷത്തിന്റെ അളവ് കൂടിയതുകൊണ്ട് മാത്രം ഉണ്ടാകുന്ന ഒന്നായി കാണുന്നതിനു പകരം, സംയോജനം, വിഘടനം, ഗതാഗതം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരനിയന്ത്രണ ശൃംഖലയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വ്യതിയാനം എന്ന നിലയിൽ കാണാം.
ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു തന്മാത്രയുടെ നിർമ്മാണം അമിതമായാൽ അതിന്റെ സംഭരണം വർധിക്കാം. എന്നാൽ അതേ സമയം അതിനെ വിഘടിപ്പിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ സാധാരണ നിലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ വലിയ പ്രശ്നമുണ്ടാകണമെന്നില്ല. മറിച്ച് നിർമ്മാണവും വിഘടനവും സാധാരണയായിരുന്നാലും ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെട്ടാൽ ആവശ്യമായ സ്ഥലത്ത് തന്മാത്ര എത്താതിരിക്കാം. വീണ്ടും, ഗതാഗതം സാധാരണയായിരുന്നാലും രാസപരിവർത്തനത്തിന്റെ വേഗം മാറിയാൽ സമ്പൂർണ്ണ വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രവർത്തനം മാറാം.
അതുകൊണ്ട് രോഗത്തെ ഒരു ഘടകത്തിന്റെ തകരാർ എന്നതിനേക്കാൾ ബന്ധങ്ങളുടെ തകരാർ എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നത് കൂടുതൽ സമഗ്രമായ സമീപനമാണ്.
ഇതാണ് വ്യവസ്ഥാജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന കാഴ്ചപ്പാടുമായി ഈ മാതൃകയ്ക്ക് ബന്ധപ്പെടാൻ കഴിയുന്ന പ്രധാന മേഖല. ശരീരത്തിലെ ഒരു ഘടകത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം മറ്റുഘടകങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു വ്യതിയാനം പലതലങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിക്കാം. ഒരു ഉപാപചയവ്യതിയാനം ഗതാഗതത്തെ ബാധിക്കാം; ഗതാഗതവ്യതിയാനം കോശത്തിന്റെ ഊർജ്ജവിനിമയത്തെ ബാധിക്കാം; ഊർജ്ജവിനിമയത്തിലെ മാറ്റം ഘടനാപരമായ പുനർനിർമ്മാണത്തെ ബാധിക്കാം.
ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രത്യേകത അതിന് വ്യതിയാനങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രതികരിക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. രക്തത്തിലെ ഒരു ഘടകത്തിന്റെ അളവ് മാറുമ്പോൾ ഹോർമോൺ നിയന്ത്രണങ്ങൾ മാറാം. ഊർജ്ജലഭ്യത മാറുമ്പോൾ ഉപാപചയപാതകൾ മാറാം. ഓക്സിജൻലഭ്യത മാറുമ്പോൾ കോശപ്രവർത്തനങ്ങൾ മാറാം. ശരീരതാപനില മാറുമ്പോൾ താപനിയന്ത്രണപ്രവർത്തനങ്ങൾ സജീവമാകാം.
ഇവയെല്ലാം പ്രതികരണചക്രങ്ങളിലൂടെയാണ് നടക്കുന്നത്. അതിനാൽ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രയം ഒരു നേരിയ കാരണഫലശൃംഖലയായി കാണുന്നതിനെക്കാൾ പരസ്പരപ്രതികരണങ്ങളുള്ള ചാക്രിക വ്യവസ്ഥയായി കാണണം.
കഫത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം മാറുമ്പോൾ പിത്തത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിനുള്ള ആവശ്യം മാറാം. പിത്തത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം മാറുമ്പോൾ വാതത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കേണ്ട ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മാറാം. വാതത്തിന്റെ പ്രവാഹം മാറുമ്പോൾ കഫത്തിനും പിത്തത്തിനും ലഭിക്കുന്ന അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളും സന്ദേശങ്ങളും മാറാം. അതിനാൽ ഓരോ ദോഷവും മറ്റുരണ്ടിന്റെയും പ്രവർത്തനപരമായ പശ്ചാത്തലം മാറ്റുന്നു.
ഇതാണ് പരസ്പരനിർമ്മാണം എന്ന ആശയം. ഒരു ദോഷം മറ്റൊന്നിനെ മാത്രം നിയന്ത്രിക്കുന്നില്ല; അതിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് ആവശ്യമായ സാഹചര്യവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഇവിടെ ആയുർവേദത്തിലെ “സാമ്യം” എന്ന ആശയം വളരെ സൂക്ഷ്മമായി പുനർനിർവചിക്കേണ്ടിവരും. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ ഒരേ അളവിൽ ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നല്ല സാമ്യം. ജീവശരീരത്തിൽ അത്തരം ഒരു സംഖ്യാത്മക തുല്യതയ്ക്ക് ജൈവശാസ്ത്രപരമായ അർത്ഥമില്ല.
പകരം സാമ്യം എന്നത് സാഹചര്യാനുസൃതമായ പ്രവർത്തനക്രമീകരണം എന്നാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. ഭക്ഷണത്തിനുശേഷം ഒരു തരത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനം വർധിക്കാം; ഉപവാസത്തിൽ മറ്റൊന്ന്; വ്യായാമത്തിൽ മറ്റൊന്ന്; ഉറക്കത്തിൽ മറ്റൊന്ന്. രോഗപ്രതിരോധപ്രവർത്തനത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക സമയത്ത് വിഘടനവും വിവരവിനിമയവും വർധിക്കാം; കോശപുനർനിർമ്മാണത്തിൽ സംയോജനവും നിർമ്മാണവും പ്രാധാന്യം നേടാം.
അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ അവസ്ഥയിൽ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനപരമായ പ്രാധാന്യം കാലത്തിനനുസരിച്ചും ആവശ്യത്തിനനുസരിച്ചും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും. സ്ഥിരമായ അനുപാതമല്ല ആരോഗ്യത്തിന്റെ അടയാളം; ആവശ്യത്തിനനുസരിച്ച് അനുപാതങ്ങൾ മാറ്റാനുള്ള ശേഷിയാണ്.
ഇതിൽനിന്ന് ആരോഗ്യത്തെ ഒരു ഉദ്ഭവഗുണമായി കാണാനുള്ള സാധ്യത ഉയരുന്നു. ആരോഗ്യത്തെ ശരീരത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക തന്മാത്രയുടെ സാന്നിധ്യത്തിലോ അഭാവത്തിലോ ഒതുക്കാനാവില്ല. അനവധി തന്മാത്രകൾ, കോശങ്ങൾ, കലകൾ, അവയവങ്ങൾ, നിയന്ത്രണശൃംഖലകൾ, നാഡീ–അന്തരസ്രാവി–പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് ആരോഗ്യകരമായ ജീവപ്രവർത്തനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
അതിനാൽ ആരോഗ്യം ഒരു ഉദ്ഭവിച്ച വ്യവസ്ഥാഗുണം ആണ്. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്ക് ആരോഗ്യത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. അവയുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിൽനിന്നാണ് ശരീരത്തിന്റെ സമഗ്ര പ്രവർത്തനശേഷി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ഇതുതന്നെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ ഉദ്ഭവഗുണം എന്ന ആശയവുമായി ത്രിദോഷ സങ്കൽപ്പത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ വഴി. താഴ്ന്ന സംഘടനാതലങ്ങളിലെ അനവധി ഇടപെടലുകളിൽനിന്ന് ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിൽ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. തന്മാത്രകളിൽനിന്ന് കോശപ്രവർത്തനം, കോശങ്ങളിൽനിന്ന് കലാപ്രവർത്തനം, കലകളിൽനിന്ന് അവയവപ്രവർത്തനം, അവയവങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് ജീവിയുടെ സമഗ്രപ്രവർത്തനം എന്നിങ്ങനെ സംഘടനയുടെ ഓരോ തലത്തിലും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ത്രിദോഷസാമ്യം ഒരു “മൂന്നു പാത്രങ്ങളിലെ ദ്രവങ്ങളുടെ അളവ്” പോലെയുള്ള ലളിതമായ തുലനം അല്ല; പല തലങ്ങളിലായി ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ക്രമീകരിതമായ ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥാഗുണമാണ്.
ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്താം: കഫം → ഘടനാനിർമ്മാണം → ഉപയോഗം → പിത്തം → വിഘടനം–പരിവർത്തനം → വാതം → ഗതാഗതം–വിതരണം → പുനഃസംയോജനം → കഫം
എന്നാൽ ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ഏകദിശാ ചക്രം മാത്രമല്ല. ഓരോ ഘട്ടവും മറ്റെല്ലാ ഘട്ടങ്ങളെയും ഒരേസമയം സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇത് ഒരു പരസ്പരപ്രതികരണ ശൃംഖലയാണ്. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റം മുഴുവൻ ചക്രത്തെയും പുനഃക്രമീകരിക്കുന്നു.
ഈ ചാക്രികതയാണ് ജീവന്റെ തുടർച്ചയുടെ അടിസ്ഥാനമെന്ന് പറയാം. ജീവൻ ഒരു ഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രം തുടരുന്നില്ല; ആ ഘടനയെ നിരന്തരം പുതുക്കുന്നതിലൂടെയാണ് തുടരുന്നത്. അതിനാൽ ജീവന്റെ തുടർച്ച യഥാർത്ഥത്തിൽ തുടർച്ചയായ പുനർനിർമ്മാണമാണ്.
ഇതിലാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെയും ആയുർവേദ ത്രിദോഷചിന്തയുടെയും ഈ പുനർവ്യാഖ്യാനത്തിന്റെയും ഏറ്റവും ആഴമുള്ള സംഗമം. കഫം ജീവനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു; പിത്തം ജീവനെ മാറ്റുന്നു; വാതം ജീവനെ ചലിപ്പിക്കുന്നു. കൂട്ടിച്ചേർക്കലില്ലാതെ രൂപമില്ല; മാറ്റമില്ലാതെ വികസനമില്ല; ചലനമില്ലാതെ പ്രവർത്തനമില്ല. ഈ മൂന്ന് പ്രവണതകളുടെ നിരന്തരമായ വിരോധ–ഏകതയിലാണ് ജീവന്റെ സംഘടനയും തുടർച്ചയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് ത്രിദോഷത്തെ ഒരു പുരാതന രോഗവർഗീകരണരീതി എന്നതിൽനിന്ന് ഉയർത്തി ജീവന്റെ സംഘടന, പരിവർത്തനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ ഒരു പൊതുവായ പ്രവർത്തനാത്മക മാതൃകയായി പുനർവായിക്കാം. ഈ പുനർവായനയിൽ കഫം അനബോളിസത്തിന്റെ സംയോജകബലമായി, പിത്തം കാറ്റബോളിസത്തിന്റെ വിയോജകബലമായി, വാതം വസ്തു–ഊർജ്ജ–വിവരങ്ങളുടെ നിയന്ത്രിത ഗതാഗതത്തെ നിർവഹിക്കുന്ന വിയോജക ഗതിശക്തിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഇത് ആയുർവേദത്തെ ആധുനിക ശാസ്ത്രം ഇതിനകം തെളിയിച്ചുവെന്ന അവകാശവാദമല്ല. മറിച്ച്, ആയുർവേദത്തിലെ പുരാതന പ്രവർത്തനാത്മക സങ്കൽപ്പങ്ങളെ ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കാവുന്ന സൈദ്ധാന്തിക ചോദ്യങ്ങളാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണ്. ഈ വ്യത്യാസം നിലനിർത്തുന്നത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. കാരണം ഒരു പുരാതന ആശയത്തെ ആധുനിക പദങ്ങൾകൊണ്ട് പുനർനാമകരണം ചെയ്യുന്നത് ശാസ്ത്രീയ സാധൂകരണം അല്ല. എന്നാൽ അതേ ആശയത്തെ വ്യക്തമായ പ്രവർത്തനപരമായ നിർവചനങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയും, അവയിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കാവുന്ന പ്രവചനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്താൽ, അത് യഥാർത്ഥ ഗവേഷണചട്ടക്കൂടായി വികസിക്കാം.
അവിടെ നിന്നാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആയുർവേദം ഒരു ദാർശനിക പുനർവായനയിൽനിന്ന് കൂടുതൽ കർശനമായ ഒരു ജീവശാസ്ത്രപരമായ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നത്. കഫം–പിത്തം–വാതം ഇനി മൂന്ന് ദ്രവ്യങ്ങളല്ല; സംയോജനം–വിയോജനം–ഗതാഗതം എന്ന ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന ത്രിവിധ പ്രവർത്തനബന്ധമാണ്. ജീവന്റെ ഓരോ തലത്തിലും ഈ ബന്ധങ്ങൾ പുതിയ രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് പുതിയ സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ആ സംഘടനകൾ വീണ്ടും പുതിയ വിയോജനങ്ങൾക്കും പുതിയ സംയോജനങ്ങൾക്കും പുതിയ ഗതിപ്രവാഹങ്ങൾക്കും വിധേയമാകുന്നു. അങ്ങനെ ജീവൻ ഒരു പൂർത്തിയായ വസ്തുവല്ല — സ്വയം സൃഷ്ടിച്ചും സ്വയം വിഘടിപ്പിച്ചും സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചും നിരന്തരം ആയിത്തീരുന്ന ഒരു ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ്.
കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന പ്രവർത്തനത്രയത്തെ ഇനിയും ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ജീവശരീരം ഒരേ ഒരു തലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. തന്മാത്രാതലം, കോശാതലം, കലാതലം, അവയവാതലം, അവയവസമൂഹാതലം, സമഗ്രജീവിതലം എന്നിങ്ങനെ അനവധി സംഘടനാതലങ്ങളിലൂടെയാണ് ജീവന്റെ പ്രവർത്തനം വികസിക്കുന്നത്. ഓരോ തലത്തിലും സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവ നടക്കുന്നു. എന്നാൽ ഓരോ തലത്തിലും അവയുടെ പ്രകടനം വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇതാണ് ത്രിദോഷങ്ങളെ ഒരു ശരീരഭാഗത്തോട് മാത്രം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം പലതലങ്ങളിലായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പൊതുവായ ജീവപ്രവർത്തനരീതികളായി കാണാനുള്ള കാരണം.
തന്മാത്രാതലത്തിൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജകസ്വഭാവം രാസബന്ധങ്ങളിലൂടെയും തന്മാത്രകളുടെ കൂട്ടിച്ചേരലിലൂടെയും തന്മാത്രാസമുച്ചയങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിലൂടെയും പ്രകടമാകുന്നു. പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകസ്വഭാവം രാസബന്ധങ്ങളുടെ വിച്ഛേദനം, തന്മാത്രകളുടെ വിഘടനം, ഘടനാമാറ്റം എന്നിവയിലൂടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വാതത്തിന്റെ ഗതിമാനസ്വഭാവം തന്മാത്രകളുടെ സ്ഥാനമാറ്റം, വ്യാപനം, വൈദ്യുതചാലകത, സ്തരങ്ങളിലൂടെയുള്ള കടന്നുപോക്ക്, ബന്ധനസ്ഥാനങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വേർപെടൽ എന്നിവയിൽ കാണാം. ഈ തലത്തിൽ നടക്കുന്ന അനവധി സൂക്ഷ്മ ഇടപെടലുകളുടെ കൂട്ടഫലമാണ് അടുത്ത ഉയർന്ന തലത്തിൽ കോശപ്രവർത്തനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
കോശതലത്തിൽ കഫം കോശഘടനയുടെ നിർമ്മാണത്തിലും പരിപാലനത്തിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. കോശസ്തരം, കോശാന്തർഘടകങ്ങൾ, മാംസ്യങ്ങൾ, ജനിതകവസ്തു, മറ്റ് ഘടനാപരമായ ഘടകങ്ങൾ എന്നിവ നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്നു. പിത്തം പഴയതും കേടായതുമായ ഘടകങ്ങളെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും അവയിലെ ഘടകങ്ങളെ പുനരുപയോഗത്തിനായി ലഭ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വാതം ഈ ഘടകങ്ങളെ കോശത്തിനകത്തും പുറത്തും ആവശ്യമായ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ ഒരു കോശം തന്നെ കഫ–പിത്ത–വാത പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഒരു ചെറുപ്രപഞ്ചമാണ്.
ഇതിൽനിന്ന് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയം ലഭിക്കുന്നു: ത്രിദോഷങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ എവിടെയാണെന്ന് ചോദിക്കുന്നതിനേക്കാൾ, അവ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് ചോദിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തം. ഒരു അവയവത്തിൽ മാത്രം കഫം ഉണ്ടെന്നും മറ്റൊരവയവത്തിൽ മാത്രം പിത്തം ഉണ്ടെന്നും മൂന്നാമത്തെ അവയവത്തിൽ മാത്രം വാതം ഉണ്ടെന്നും പറയുന്നത് ഈ പ്രവർത്തനാത്മക വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ പരിധി ചുരുക്കും. പകരം ഒരേ കോശത്തിലും ഒരേ തന്മാത്രാസമുച്ചയത്തിലും ഒരേ നിമിഷത്തിൽ ഈ മൂന്ന് പ്രവണതകളും വ്യത്യസ്ത അളവിൽ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം.
ജീവശരീരത്തിന്റെ അതിരുകളും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ രീതിയിൽ പുനർവായിക്കാവുന്നതാണ്. ശരീരത്തെ പുറംലോകത്തിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കുന്ന അടച്ച പാത്രമായി കാണാനാവില്ല. ശ്വാസത്തിലൂടെ വാതകങ്ങൾ അകത്തേക്കും പുറത്തേക്കും പോകുന്നു. ഭക്ഷണത്തിലൂടെ വസ്തുക്കൾ ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ജലം, ലവണങ്ങൾ, പോഷകങ്ങൾ എന്നിവ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ശരീരത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന മാലിന്യങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് നീക്കംചെയ്യപ്പെടുന്നു. ചൂട് പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
അതിനാൽ ശരീരം ഒരു തുറന്ന ജീവവ്യവസ്ഥയാണ്. അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള നിരന്തരമായ വസ്തു–ഊർജ്ജ–വിവര വിനിമയത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. കഫം ശരീരത്തിനകത്തെ സംഘടന നിലനിർത്തുമ്പോൾ പിത്തം ലഭിച്ച വസ്തുക്കളെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു; വാതം അവയുടെ പ്രവേശനം, വിതരണം, പുനർവിതരണം, പുറന്തള്ളൽ എന്നിവയുടെ പ്രവാഹവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെ ആരോഗ്യത്തിന്റെ അർത്ഥം ശരീരത്തെ പുറംലോകത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ചുനിർത്തുന്നതല്ല. മറിച്ച് പുറംലോകവുമായി ആവശ്യമായ അളവിൽ വിനിമയം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും സ്വന്തം സംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവാണ്. അതിനാൽ സ്വയംസംഘടനയും പരിസ്ഥിതിവിനിമയവും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല; പരസ്പരം നിർബന്ധിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളാണ്.
ജീവന്റെ രൂപീകരണത്തിലും നിലനിൽപ്പിലും പരിസ്ഥിതിക്ക് അടിസ്ഥാനപരമായ സ്ഥാനമുണ്ട്. ശരീരത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനാവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അവ ഉപാപചയത്തിലൂടെ പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ആവശ്യമായ ഘടകങ്ങൾ വിവിധ കോശങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ഉപയോഗിച്ച വസ്തുക്കൾ വീണ്ടും പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
ഇതിലൂടെ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്ന ത്രയം വ്യക്തിയുടെ ശരീരത്തിനകത്ത് മാത്രം പരിമിതപ്പെടുന്നില്ല. ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലും ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ രൂപങ്ങൾ കാണാം. പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്നുള്ള വസ്തുക്കൾ ശരീരത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവ പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; ഉപയോഗിച്ച ശേഷം വീണ്ടും പുറത്തേക്ക് വിടപ്പെടുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ജീവൻ ഒരു സ്വതന്ത്ര ദ്വീപല്ല. ജീവി–പരിസ്ഥിതി ഏകതയാണ് യഥാർത്ഥ ജീവവ്യവസ്ഥ. ഈ ഏകതയെ അവഗണിച്ചുള്ള ത്രിദോഷവ്യാഖ്യാനം അപൂർണ്ണമായിരിക്കും.
ഭക്ഷണം ഈ ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയുടെ വളരെ ലളിതമായ ഉദാഹരണമാണ്. പുറത്തുനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണ വസ്തുക്കൾ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ദഹനപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ അവ ചെറുതായ ഘടകങ്ങളായി വിഘടിക്കുന്നു. ഇത് പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. തുടർന്ന് അവ രക്തത്തിലൂടെയും മറ്റ് ഗതാഗതമാർഗങ്ങളിലൂടെയും ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇത് വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. അവസാനം അവയിൽനിന്ന് പുതിയ കോശഘടകങ്ങളും സംഭരണവസ്തുക്കളും മറ്റ് ശരീരഘടനകളും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് കഫത്തിന്റെ സംയോജക–നിർമ്മാണപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം.
എന്നാൽ ഈ ക്രമം എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരേ ദിശയിൽ മാത്രം നടക്കുന്നതല്ല. നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഘടകങ്ങൾ പിന്നീട് വീണ്ടും വിഘടിക്കാം. വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും ഗതാഗതത്തിലൂടെ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് പോകാം. അവ വീണ്ടും പുതിയ ഘടനകളുടെ ഭാഗമാകാം. അതിനാൽ ശരീരത്തിൽ വസ്തുവിന്റെ ഒരു അടച്ചുപൂട്ടിയ ചക്രപരിവർത്തനം നിരന്തരം നടക്കുന്നു.
ഇതിലൂടെ ആയുർവേദത്തിലെ ആഹാരധാരണയെ ഒരു വിശാലമായ ജീവശാസ്ത്രപരമായ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പുനർവായിക്കാനും കഴിയും. ഭക്ഷണം ശരീരത്തിലേക്ക് കടന്നുവരുന്ന ഒരു പുറംവസ്തു മാത്രമല്ല; അത് ശരീരത്തിന്റെ ഭൗതികസംഘടനയുടെ ഭാഗമാകുന്നു. പുറംലോകത്തിലെ വസ്തു ശരീരത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര സംഘടനയുടെ ഭാഗമാകുന്ന ഈ പരിവർത്തനം ജീവന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ സവിശേഷതകളിലൊന്നാണ്.
ഒരു പുതിയ കോശഘടകം നിർമ്മിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിനാവശ്യമായ ഘടകങ്ങൾ മറ്റൊരു ഘടനയിൽനിന്ന് ലഭിച്ചിരിക്കാം. ഒരു മാംസ്യം നിർമ്മിക്കാൻ ആവശ്യമായ അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ മുൻപ് ഉണ്ടായിരുന്ന മാംസ്യങ്ങളുടെ വിഘടനത്തിൽനിന്നും ഭക്ഷണത്തിൽനിന്നും ലഭിച്ചിരിക്കാം. അതിനാൽ പുതിയ നിർമ്മാണത്തിന്റെ പിന്നിൽ പഴയ ഘടനയുടെ വിഘടനം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ഇത് ഡയലക്ടിക്കൽ ചിന്തയിലെ വിരുദ്ധങ്ങളുടെ ഏകത എന്ന ആശയത്തിന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ ഉദാഹരണമാണ്. നിർമ്മാണവും വിഘടനവും പരസ്പരം നിഷേധിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളാണെങ്കിലും അവയിൽ ഒന്നും മറ്റൊന്നില്ലാതെ പൂർണ്ണമാകുന്നില്ല. കഫത്തിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനം പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വിഭവങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു. പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനപ്രവർത്തനം തന്നെ മുൻപ് കഫം സൃഷ്ടിച്ച ഘടനകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
അതിനാൽ കഫവും പിത്തവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഒരു സാധാരണ വിരോധമല്ല; പരസ്പരാശ്രിത വിരോധമാണ്. ഈ വിരോധമാണ് ജീവന്റെ പുനർനിർമ്മാണത്തെ സാധ്യമാക്കുന്നത്.
വാതത്തെ ഈ ത്രയത്തിൽ പ്രത്യേകമാക്കുന്നത് അത് നിർമ്മാണത്തെയും വിഘടനത്തെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഗതിപ്രവാഹമായതിനാലാണ്. ഒരു ഘടന വിഘടിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം പുതിയ ഘടന ഉണ്ടാകുന്നില്ല. വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങൾ ശരിയായ സ്ഥലത്ത് എത്തണം. അതിന് ഗതാഗതം ആവശ്യമാണ്.
അതുകൊണ്ട് വാതം കഫത്തിനും പിത്തത്തിനും ഇടയിലെ ഒരു “മൂന്നാമത്തെ വസ്തു” അല്ല. മറിച്ച് വിയോജനത്തിൽനിന്ന് ലഭിച്ച സാധ്യതയെ പുതിയ സംയോജനത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന ഗതിമാനബന്ധം ആണ്. പിത്തം പഴയ ഘടനയെ തുറക്കുന്നു; വാതം അതിൽനിന്ന് ലഭിച്ച ഘടകങ്ങളെ മാറ്റുന്നു; കഫം അവയെ പുതിയ ഘടനയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ത്രിദോഷചക്രത്തിന്റെ കൂടുതൽ കൃത്യമായ രൂപം: കഫം — നിർമ്മാണം → പിത്തം — വിഘടനം → വാതം — ഗതാഗതം → കഫം — പുനർനിർമ്മാണം എന്നതായിരിക്കും.
എന്നാൽ ഈ ചക്രം ഒരു യാന്ത്രികമായ ക്രമമല്ല. ഓരോ ഘട്ടവും മറ്റുഘട്ടങ്ങളുമായി ഒരേസമയം ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇത് ഒരു ചലനാത്മക പരസ്പരപ്രവർത്തനജാലം ആണ്.
ത്രിദോഷങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ സമയത്തിനും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ജീവശരീരത്തിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സ്ഥിരമായ വേഗത്തിൽ നടക്കുന്നില്ല. പകലും രാത്രിയും അനുസരിച്ച് ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങൾ മാറുന്നു. ഭക്ഷണത്തിനും ഉപവാസത്തിനും അനുസരിച്ച് ഊർജ്ജവിനിമയം മാറുന്നു. ശാരീരികപ്രവർത്തനത്തിനനുസരിച്ച് രക്തപ്രവാഹവും വാതകവിനിമയവും മാറുന്നു. ഉറക്കത്തിനിടെ കോശപുനർനിർമ്മാണത്തിനും ചില നിയന്ത്രണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും വ്യത്യസ്ത പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ത്രിദോഷങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനബന്ധം കാലാതീതമായ ഒരു സ്ഥിരഘടനയല്ല. സമയം മാറുമ്പോൾ അവയുടെ ആപേക്ഷിക പ്രവർത്തനപ്രാധാന്യവും മാറാം. ഇതിലൂടെ ആയുർവേദത്തിലെ കാലചിന്തയെ ആധുനിക ജീവഘടികാരശാസ്ത്രം, ഉപാപചയതാളങ്ങൾ, ഹോർമോൺ താളങ്ങൾ എന്നിവയുമായി താരതമ്യപരമായി പഠിക്കാനുള്ള സാധ്യത തുറക്കുന്നു.
ഇവിടെ വീണ്ടും ശാസ്ത്രീയ ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. ആയുർവേദത്തിലെ കാലവിഭാഗങ്ങളും ആധുനിക ജീവഘടികാരശാസ്ത്രത്തിലെ സമയക്രമങ്ങളും ഒരേ കാര്യമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ ജീവപ്രവർത്തനങ്ങൾ സമയാനുസൃതമായി മാറുന്നു എന്ന പൊതുവായ തത്വത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഇരുവിഭാഗങ്ങളെയും താരതമ്യപഠനത്തിന് വിധേയമാക്കാം.
വളർച്ചയെ കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയുടെ ഒരു ശക്തമായ പ്രകടനമായി കാണാം. കോശവിഭജനം, പുതിയ കോശഘടകങ്ങളുടെ നിർമ്മാണം, കലാവളർച്ച, അസ്ഥിനിർമ്മാണം, മാംസ്യനിർമ്മാണം എന്നിവയിൽ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. എന്നാൽ വളർച്ച വെറും നിർമ്മാണമല്ല. പഴയ ഘടകങ്ങളുടെ നീക്കം, ഉപാപചയപരിവർത്തനം, വസ്തുവിതരണം എന്നിവയും അതിനൊപ്പം നടക്കുന്നു.
വാർദ്ധക്യത്തിലും ഇതേ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടരുന്നു. എന്നാൽ നിർമ്മാണവും അറ്റകുറ്റപ്പണിയും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള ആപേക്ഷികബന്ധങ്ങൾ മാറുന്നു. ചില ഘടനകളുടെ പുനർനിർമ്മാണശേഷി കുറയാം; ചില കേടുപാടുകൾ അടിഞ്ഞുകൂടാം; ഗതാഗതവും നിയന്ത്രണശേഷിയും മാറാം. അതിനാൽ വാർദ്ധക്യം ഒരു ദോഷത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട വർധനയായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ സംയോജനം–വിയോജനം–ഗതാഗതം എന്നീ പ്രക്രിയകളുടെ ദീർഘകാല പുനഃക്രമീകരണം എന്ന നിലയിൽ പഠിക്കാം.
പരിക്ക് സംഭവിച്ചാൽ ശരീരം ആദ്യം കേടായ ഘടനയെ തിരിച്ചറിയുകയും നീക്കംചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. രക്തപ്രവാഹത്തിലൂടെയും മറ്റ് ഗതാഗതസംവിധാനങ്ങളിലൂടെയും ആവശ്യമായ ഘടകങ്ങൾ പരിക്കേറ്റ സ്ഥലത്ത് എത്തുന്നു. തുടർന്ന് പുതിയ കല രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ രോഗശമനത്തിൽ പോലും പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനവും വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതവും കഫത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണവും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഇതിൽനിന്ന് ചികിത്സയെക്കുറിച്ചും ഒരു പുതിയ ആശയം ലഭിക്കുന്നു. ചികിത്സയുടെ ലക്ഷ്യം ഒരു പ്രവർത്തനത്തെ ഒറ്റയ്ക്ക് വർധിപ്പിക്കുകയോ അടിച്ചമർത്തുകയോ ചെയ്യുന്നതല്ല; തകരാറിലായ പരസ്പരബന്ധത്തെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുക എന്നതായിരിക്കണം.
ഒരു രോഗാവസ്ഥയിൽ നിർമ്മാണം കുറവാണെങ്കിൽ നിർമ്മാണത്തിന് ആവശ്യമായ വസ്തുക്കളും ഊർജ്ജവും ലഭ്യമാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കണം. വിഘടനം കൂടുതലാണെങ്കിൽ അതിന്റെ കാരണവും നിയന്ത്രണസംവിധാനങ്ങളും പരിശോധിക്കണം. ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെട്ടാൽ ഏത് വസ്തുവിന്റെ ഏത് ദിശയിലുള്ള പ്രവാഹമാണ് മാറിയതെന്ന് പരിശോധിക്കണം. ഇതിലൂടെ “ദോഷം കൂടുതലാണ്” എന്ന പൊതുവായ പ്രസ്താവനയെ കൂടുതൽ പരിശോധിക്കാവുന്ന പ്രവർത്തനപരമായ ചോദ്യങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയും.
ജീവന്റെ സംഘടനയിൽ വിവരത്തിനുള്ള സ്ഥാനവും പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. ശരീരത്തിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വെറും വസ്തുക്കളുടെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും കൈമാറ്റത്തിലൂടെ മാത്രം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഏത് മാംസ്യം എപ്പോൾ നിർമ്മിക്കണം, ഏത് കോശം എപ്പോൾ വിഭജിക്കണം, ഏത് ഉപാപചയപാത എപ്പോൾ സജീവമാക്കണം തുടങ്ങിയവ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വിവരശൃംഖലകളും ഉണ്ട്.
ജനിതകവിവരം അതിന്റെ അടിസ്ഥാന രൂപങ്ങളിലൊന്നാണ്. എന്നാൽ ജനിതകവിവരം മാത്രം ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല. കോശാന്തരസന്ദേശങ്ങൾ, ഹോർമോൺസന്ദേശങ്ങൾ, നാഡീസന്ദേശങ്ങൾ, പ്രതിരോധസന്ദേശങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്നുള്ള സൂചനകൾ എന്നിവയും ചേർന്നാണ് ജീവന്റെ പ്രവർത്തനം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഈ വിവരപ്രവാഹത്തെ വാതത്തിന്റെ ഗതിമാന പ്രവർത്തനവുമായി ഒരു പ്രവർത്തനപരമായ സാദൃശ്യത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ വിവരത്തിന്റെ ഉറവിടവും ഉള്ളടക്കവും വാതം തന്നെയാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. വാതത്തെ ഇവിടെ വിവരം സഞ്ചരിക്കുകയും പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഗതിശീലത്തിന്റെ പ്രതിനിധാനം എന്ന നിലയിലാണ് കാണേണ്ടത്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ “ക്വാണ്ടം” എന്നത് സൂക്ഷ്മലോകത്തെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പദമല്ല; സംഘടനയുടെ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലൂടെ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നുവെന്ന വിശാലമായ ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. തന്മാത്രകളുടെ ഭൗതിക ഇടപെടലുകളിൽനിന്ന് കോശപ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; കോശപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് കലാപ്രവർത്തനങ്ങൾ; അവയവങ്ങളുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് ജീവിയുടെ സമഗ്രഗുണങ്ങൾ.
അതുകൊണ്ട് കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന പ്രവർത്തനത്രയം ഓരോ തലത്തിലും പുതിയ രൂപം സ്വീകരിച്ചാലും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനബന്ധം നിലനിൽക്കാം. തന്മാത്രാതലത്തിൽ അത് ബന്ധനം–വിച്ഛേദനം–ചലനം ആയിരിക്കാം. കോശതലത്തിൽ നിർമ്മാണം–വിഘടനം–ഗതാഗതം ആയിരിക്കാം. കലാതലത്തിൽ വളർച്ച–പുനഃസംഘടന–രക്തവിതരണം ആയിരിക്കാം. സമഗ്രജീവിതലത്തിൽ അത് സംഘടന–പരിവർത്തനം–വിനിമയം എന്ന രൂപം സ്വീകരിക്കാം.
ഇതിലൂടെ ത്രിദോഷങ്ങളെ പലതലങ്ങളിലായി ആവർത്തിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന പ്രവർത്തനബന്ധം എന്ന നിലയിൽ പഠിക്കാനുള്ള ഒരു പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക സാധ്യത തുറക്കുന്നു.
അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പുനർവ്യാഖ്യാനം ആയുർവേദത്തിന്റെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ ഒരു പുതിയ ദാർശനിക തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു. കഫം വെറും ഒരു ദോഷമല്ല; സംയോജനം, നിർമ്മാണം, ഘടന, സംഭരണം, പുനർനിർമ്മാണം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനപ്രവണതയാണ്. പിത്തം വെറും ഒരു ദോഷമല്ല; വിയോജനം, വിഘടനം, രാസപരിവർത്തനം, ഊർജ്ജവിമോചനം, പുനഃസംഘടന എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനപ്രവണതയാണ്. വാതം വെറും ഒരു ദോഷമല്ല; ചലനം, ഗതാഗതം, വിതരണം, വിനിമയം, വിവരപ്രവാഹം, ബന്ധമാറ്റം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനപ്രവണതയാണ്.
ഈ മൂന്ന് പ്രവണതകളിൽ ഒന്നും ഒറ്റയ്ക്ക് ജീവനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. കഫം മാത്രം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഘടന ചലനരഹിതമാകും; പിത്തം മാത്രം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഘടന തുടർച്ചയായി വിഘടിക്കും; വാതം മാത്രം ഉണ്ടെങ്കിൽ പ്രവാഹത്തിന് സ്ഥിരമായ സംഘടന ലഭിക്കുകയില്ല. എന്നാൽ ഇവയുടെ വിരോധാത്മക ഏകതയും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും ജീവന്റെ തുടർച്ച സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സംയോജനം വിയോജനത്തിന് പുതിയ വസ്തു നൽകുന്നു; വിയോജനം സംയോജനത്തിന് പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നൽകുന്നു; ഗതാഗതം ഇവ രണ്ടിനെയും സ്ഥലത്തിലും സമയത്തിലും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആയുർവേദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവാക്യം ഇങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം: “കഫം ജീവനെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു; പിത്തം ജീവനെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു; വാതം ജീവനെ ചലിപ്പിക്കുന്നു. ഇവയുടെ വിരോധാത്മക ഏകതയിലാണ് ജീവന്റെ സ്വയംസംഘടനയും തുടർച്ചയായ പുനർജനനവും നിലനിൽക്കുന്നത്.”
ഇവിടെ സാമ്യം നിശ്ചലതയല്ല; നിയന്ത്രിതമായ ചലനമാണ്. ആരോഗ്യം മാറ്റമില്ലായ്മയല്ല; മാറ്റത്തെ സംഘടിതമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവാണ്. ജീവൻ ഒരു സ്ഥിരവസ്തുവല്ല; സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ അനന്തമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ ഓരോ നിമിഷവും പുതുതായി രൂപപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രിവിധ പ്രവർത്തനബന്ധത്തെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവം സ്വയംപുനർനിർമ്മാണം ആണെന്ന് കാണാം. ഒരു ജീവി ജനിച്ച നിമിഷം മുതൽ അതിന്റെ ഘടകങ്ങൾ മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നില്ല. കോശങ്ങൾ പുതുക്കപ്പെടുന്നു, മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പഴയ മാംസ്യങ്ങൾ വിഘടിക്കപ്പെടുന്നു, കൊഴുപ്പുകൾ സംഭരിക്കപ്പെടുകയും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു, രക്തത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്നു, അസ്ഥികളിൽ പോലും നിർമ്മാണവും വിഘടനവും തുടർച്ചയായി നടക്കുന്നു. അതിനാൽ ശരീരം എന്നത് ഒരിക്കൽ നിർമ്മിച്ചശേഷം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വസ്തുവല്ല; നിരന്തരം നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.
ഈ സ്വയംപുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടമായി കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയെ കാണാം. വിവിധ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളെ ഒരു ക്രമത്തിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് പുതിയ ഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ സ്വഭാവം. രണ്ടാമതായി പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണത നിലവിലുള്ളതിനെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും അതിലെ ഘടകങ്ങളെ വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന രൂപത്തിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂന്നാമതായി വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവണത വിഘടിച്ചും പുതുതായി ലഭിച്ചും വരുന്ന ഘടകങ്ങളെ ആവശ്യമായ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങളും ഒരുമിച്ചാണ് ശരീരത്തിന്റെ തുടർച്ച സാധ്യമാക്കുന്നത്.
ഇവിടെ ജീവന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാന ഡയലക്ടിക്കൽ സത്യം തെളിയുന്നു: ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത് അതേ ഘടകങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചതുകൊണ്ടല്ല; ഘടകങ്ങളെ നിരന്തരം മാറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും സംഘടനയുടെ തുടർച്ച നിലനിർത്തുന്നതിനാലാണ്. വ്യക്തിയുടെ ശരീരത്തിൽ തന്മാത്രകൾ മാറുന്നു, കോശങ്ങൾ മാറുന്നു, ഉപാപചയപ്രവാഹങ്ങൾ മാറുന്നു, പക്ഷേ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ തുടർച്ച നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിത്വം മാറ്റത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്ന സംഘടനയുടെ തുടർച്ചയാണ്.
ഇതിലൂടെ വ്യക്തിയുടെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചും ഒരു പുതിയ ദാർശനിക ചോദ്യം ഉയരുന്നു. ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും “ഞാൻ” എന്ന തിരിച്ചറിവ് എങ്ങനെ തുടരുന്നു? ഇതിന് ഒരു ലളിതമായ മറുപടി, വ്യക്തിത്വം ഏതെങ്കിലും ഒരു തന്മാത്രയിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതല്ല എന്നതാണ്. അത് അനവധി ഘടകങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഒരു ഉയർന്നതല സംഘടനാഗുണമാണ്.
കഫം ഈ സംഘടനയുടെ തുടർച്ചയെ സഹായിക്കുന്നു. പിത്തം പഴയ ഘടനകളെ മാറ്റുകയും പുതുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വാതം വിവിധ ഘടകങ്ങളെയും സന്ദേശങ്ങളെയും സമയത്തിലും സ്ഥലത്തിലും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അങ്ങനെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ തുടർച്ച പോലും ഒരു ചലനാത്മക സംഘടനാഗുണം ആയി കാണാം.
ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ “ഞാൻ” ഒരു മാറ്റമില്ലാത്ത ഭൗതികകണം അല്ല. ശരീരത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും നിലനിൽക്കുന്ന ബന്ധങ്ങളുടെ തുടർച്ചയാണ് വ്യക്തിയുടെ ജൈവപരമായ തിരിച്ചറിവിന്റെ ഒരു പ്രധാന അടിത്തറ. അതുകൊണ്ട് തിരിച്ചറിവ് = മാറ്റമില്ലായ്മയല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലെ തുടർച്ചയാണ് എന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയം ഇവിടെ പ്രസക്തമാകുന്നു.
ശരീരത്തിലെ ഒരു ഘടനയെ എടുത്താലും ഇതേ തത്വം കാണാം. അസ്ഥി പുറത്തുനിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ വളരെ സ്ഥിരമായ ഒന്നായി തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അസ്ഥിക്കകത്ത് നിരന്തരം നിർമ്മാണവും വിഘടനവും നടക്കുന്നു. പഴയ അസ്ഥിഘടകങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടുകയും പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ അസ്ഥിയുടെ ഘടന പരിസ്ഥിതിയുടെയും ശരീരാവശ്യങ്ങളുടെയും അനുസരണമായി മാറുന്നു.
ഇവിടെ കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവർത്തനവും പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവർത്തനവും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവർത്തനം രക്തത്തിലൂടെയും കോശാന്തർവിനിമയത്തിലൂടെയും ആവശ്യമായ ധാതുക്കളും മറ്റ് ഘടകങ്ങളും എത്തിക്കുന്നതിൽ പങ്കുചേരുന്നു. അതിനാൽ അസ്ഥിയുടെ “സ്ഥിരത” പോലും യഥാർത്ഥത്തിൽ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും ഗതാഗതവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ്.
മാംസ്യങ്ങളിലും ഇതേ പ്രക്രിയ തുടരുന്നു. മാംസ്യങ്ങൾ നിരന്തരം നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനും വിഘടനത്തിനും ആവശ്യമായ ഘടകങ്ങൾ ഗതാഗതത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു. അതിനാൽ ശരീരത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദൃഢമായ ഘടനകൾ പോലും ചലനാത്മകമാണ്.
ജീവവ്യവസ്ഥയിൽ ഒന്നും പൂർണ്ണമായി “നശിക്കുന്നില്ല” എന്ന ആശയം ഇവിടെ മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ കാണാം. ഒരു മാംസ്യം വിഘടിക്കുമ്പോൾ അതിലെ അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ വീണ്ടും മറ്റൊരു മാംസ്യത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിക്കാം. ഒരു കോശാന്തർഘടകം വിഘടിക്കുമ്പോൾ അതിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം. സംഭരിച്ച ഊർജ്ജവസ്തുക്കൾ വിഘടിച്ച് പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഊർജ്ജം നൽകുകയും പിന്നീട് വീണ്ടും സംഭരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യാം.
അതിനാൽ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജനം അന്തിമനാശമല്ല. വിയോജനം പുതിയ സംയോജനത്തിനുള്ള വസ്തുവിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനത്തിൽ “വിയോജകബലം” എന്ന ആശയത്തിന് ലഭിക്കുന്ന സൃഷ്ടിപരമായ അർത്ഥം.
കഫം പുതിയ ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പിത്തം ആ ഘടനയെ പിന്നീട് വിഭജിക്കുന്നു; വാതം വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളെ പുതിയ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു; അവ വീണ്ടും കഫത്തിന്റെ സംയോജനത്തിൽ പുതിയ ഘടനകളായി മാറുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ ചക്രം സംയോജനം → വിഘടനം → പുനർവിതരണം → പുനഃസംയോജനം എന്ന അനന്തമായ പ്രക്രിയയാണ്.
ആയുർവേദത്തിലെ പിത്തസങ്കൽപ്പത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട “അഗ്നി” എന്ന ആശയവും ഈ പ്രവർത്തനാത്മക ചട്ടക്കൂടിൽ പുനർവായിക്കാവുന്നതാണ്. അഗ്നിയെ ഒരു ഭൗതിക തീയായി മാത്രം കാണാതെ, വസ്തുക്കളെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന ജീവരാസപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഒരു പ്രവർത്തനരൂപമായി കാണാൻ ശ്രമിക്കാം. ഭക്ഷണത്തിലെ സങ്കീർണ്ണ ഘടനകൾ ലളിതമായ ഘടകങ്ങളായി മാറുന്നു; അവ വീണ്ടും ശരീരത്തിന്റെ സ്വന്തം ഘടനകളിലേക്ക് ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെ “അഗ്നി = ഒരു പ്രത്യേക രാസപദാർത്ഥം” എന്ന സമീകരണം ഉചിതമല്ല. പകരം പരിവർത്തനശേഷി എന്ന ആശയമാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തം. ഒരു വസ്തുവിനെ മറ്റൊരു രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റാനുള്ള ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ കഴിവാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായത്. അതിനാൽ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനസ്വഭാവത്തെ ആധുനിക ഉപാപചയപരിവർത്തനങ്ങളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താം.
എന്നാൽ പിത്തം കാറ്റബോളിസത്തിന് മാത്രം തുല്യമല്ലെന്ന ശാസ്ത്രീയ ജാഗ്രത ഇവിടെ വീണ്ടും ആവശ്യമാണ്. ശരീരത്തിലെ ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സങ്കീർണ്ണ ശൃംഖലകളാണ്. അതിനാൽ പിത്തം = കാറ്റബോളിസം എന്നത് ഒരു പ്രവർത്തനപരമായ മാതൃക മാത്രമാണ്; സമ്പൂർണ്ണ ജൈവസമതുല്യതയല്ല.
കഫത്തെ അനബോളിസവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോഴും അനബോളിസം വെറും “വലുതാക്കൽ” അല്ല. ചെറിയ ഘടകങ്ങളിൽനിന്ന് ക്രമബദ്ധമായ സങ്കീർണ്ണ ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് അത്. ഒരു മാംസ്യം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് നിരവധി അമിനോ അമ്ലങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധമായ കൂട്ടിച്ചേരലിലൂടെയാണ്. ഒരു കോശസ്തരം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് വിവിധ കൊഴുപ്പുതന്മാത്രകളുടെയും മാംസ്യങ്ങളുടെയും ക്രമീകരണത്തിലൂടെയാണ്. ഒരു കല രൂപപ്പെടുന്നത് അനവധി കോശങ്ങളുടെ സംഘടിത പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ്.
അതിനാൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയെ ഘടനയും ക്രമവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രവണത എന്ന വിശാലമായ അർത്ഥത്തിൽ കാണണം. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രകടനം ജീവിയുടെ സ്വയംസംഘടനയിലാണ്.
സ്വയംസംഘടന എന്നത് പുറത്തുനിന്ന് ഒരാൾ ഓരോ ഘടകത്തെയും പ്രത്യേകം ക്രമീകരിച്ചുകൊണ്ടല്ല, വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്നുതന്നെ ക്രമം ഉയർന്നുവരുന്നതാണ്. കോശങ്ങൾ പരസ്പരം സന്ദേശമയയ്ക്കുകയും പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ കലയുടെ ക്രമീകരണം രൂപപ്പെടുന്നു. ഭ്രൂണവികസനത്തിൽ ഒരു ചെറിയ കോശസമൂഹത്തിൽനിന്ന് സങ്കീർണ്ണമായ ശരീരഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്നതും ഇതിന്റെ മഹത്തായ ഉദാഹരണമാണ്.
വാതത്തെ വെറും “ചലനം” എന്നു നിർവചിക്കുന്നത് അതിന്റെ ആഴം കുറയ്ക്കും. ചലനം മാത്രമല്ല, ചലനത്തിന്റെ ദിശ, വേഗം, വിതരണം, സമയക്രമം, ബന്ധമാറ്റം എന്നിവയും വാതത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ ആശയത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്.
ഒരു കോശത്തിൽ ഒരു മാംസ്യം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. അത് ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് എത്തണം. ഒരു ഹോർമോൺ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. അത് ലക്ഷ്യകോശത്തിലെത്തണം. ഒരു നാഡീസന്ദേശം ഉണ്ടാകുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. അത് ശരിയായ നാഡീപാതയിലൂടെ പകരണം. ഒരു മാലിന്യതന്മാത്ര വിഘടിക്കപ്പെടുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. അത് ശരീരത്തിൽനിന്ന് നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം.
അതുകൊണ്ട് വാതത്തെ ജീവന്റെ സ്ഥാന–കാല ക്രമീകരണശക്തി എന്ന നിലയിലും കാണാം. കഫം “എന്ത് ഘടന” എന്ന ചോദ്യത്തിന് അടുത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ, പിത്തം “എങ്ങനെ മാറ്റം” എന്ന ചോദ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വാതം “എവിടെ, എപ്പോൾ, ഏത് ദിശയിൽ” എന്ന ചോദ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ജീവിതത്തിലെ ഒരു അവസ്ഥയും അന്തിമമല്ല. ശിശുവസ്ഥ വളർച്ചയിലേക്ക് മാറുന്നു; വളർച്ച പക്വതയിലേക്ക് മാറുന്നു; പക്വത വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. ഭക്ഷണം ശരീരഘടകങ്ങളായി മാറുന്നു; ശരീരഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും വിഘടിച്ച് മറ്റുവസ്തുക്കളായി മാറുന്നു. പുറംലോകത്തിലെ വസ്തു ശരീരത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു; ശരീരത്തിലെ വസ്തു വീണ്ടും പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
അതിനാൽ രൂപം എന്നത് പരിവർത്തനത്തിന്റെ താൽക്കാലിക സംഘടനയാണ്. കഫം ആ താൽക്കാലിക സംഘടനയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പിത്തം അതിന്റെ പരിവർത്തനത്തെ ആരംഭിക്കുന്നു; വാതം പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളെ പുതിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ഇതിലൂടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ “അസ്തിത്വം” എന്ന ആശയത്തിനും പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. ഒരു വസ്തു നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് അത് മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്നു എന്നല്ല. അതിന്റെ രൂപവും ബന്ധങ്ങളും ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ തുടർച്ചയായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ്.
രോഗാവസ്ഥയെയും ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വ്യത്യസ്തമായി കാണാം. രോഗം വെറും ക്രമത്തിന്റെ അഭാവമല്ല. പലപ്പോഴും അത് ഒരു പുതിയ ക്രമത്തിന്റെ രൂപീകരണമാണ്. രോഗബാധിത കോശങ്ങൾ പുതിയ പ്രവർത്തനരീതികൾ സ്വീകരിക്കാം; ദീർഘകാല വ്യതിയാനങ്ങൾ ശരീരത്തിന്റെ നിയന്ത്രണശൃംഖലകളെ പുനഃക്രമീകരിക്കാം; ഒരു ദീർഘകാല രോഗാവസ്ഥയിൽ ശരീരം അതിനനുസരിച്ച് പുതിയ നിയന്ത്രണപരിധികൾ രൂപപ്പെടുത്താം.
അതുകൊണ്ട് രോഗാവസ്ഥയെ തകരാറായെങ്കിലും സ്വയംസംഘടിതമായ ഒരു പുതിയ അവസ്ഥ എന്ന നിലയിൽ പഠിക്കാം. ഈ ആശയം ചികിത്സാശാസ്ത്രത്തിന് പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. ഒരു രോഗലക്ഷണം മാത്രം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനു പകരം, രോഗാവസ്ഥയെ നിലനിർത്തുന്ന മുഴുവൻ പ്രവർത്തനശൃംഖല മനസ്സിലാക്കേണ്ടിവരും.
കഫം–പിത്തം–വാതത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ ചോദിക്കാവുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ അപ്പോൾ ഇങ്ങനെയാകും: എവിടെയാണ് അമിതസംയോജനം? എവിടെയാണ് അപര്യാപ്തമായ നിർമ്മാണം? എവിടെയാണ് അമിതവിഘടനം? എവിടെയാണ് വിഘടനത്തിന്റെ അഭാവം? എവിടെയാണ് ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെട്ടത്? എവിടെയാണ് അനാവശ്യമായ ഗതിപ്രവാഹം? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ രോഗത്തെ ഒരു ഏകകാരണസംഭവമായി കാണുന്നതിൽനിന്ന് ഒരു വ്യവസ്ഥാതല വ്യതിയാനം എന്ന നിലയിലേക്ക് മാറ്റുന്നു.
ജീവശരീരത്തിലെ ഓരോ പ്രക്രിയയും പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിതമല്ല; അതേ സമയം പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രണമില്ലാത്തതുമല്ല. ഇതാണ് ജീവന്റെ മറ്റൊരു ഡയലക്ടിക്കൽ സവിശേഷത. കോശങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം പ്രവർത്തനപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്, എന്നാൽ അവ മുഴുവൻ ജീവവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു അവയവത്തിന് സ്വന്തം പ്രവർത്തനരീതിയുണ്ട്, എന്നാൽ അത് മറ്റ് അവയവങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽ മാത്രമേ സമഗ്രമായ പ്രവർത്തനം നിർവഹിക്കൂ.
ഇവിടെ കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയും വാതത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രഗതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കാണാം. അമിതമായ നിയന്ത്രണം ചലനശേഷി ഇല്ലാതാക്കും; നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ചലനം സംഘടനയെ തകർക്കും. പിത്തത്തിന്റെ പരിവർത്തനശേഷി ഈ രണ്ടിനുമിടയിൽ നിരന്തരം പുതിയ അവസ്ഥകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ആരോഗ്യകരമായ ജീവവ്യവസ്ഥയിൽ നിയന്ത്രിത സ്വാതന്ത്ര്യവും സംഘടിത ചലനവും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതാണ് സ്വയംസംഘടിത വ്യവസ്ഥകളുടെ പ്രധാന സവിശേഷത.
ഈ സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂട് ചികിത്സയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വ്യത്യസ്ത സമീപനത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു. രോഗത്തിന്റെ പേരിനെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒരു ഏകദിശാ ഇടപെടൽ നടത്തുന്നതിനു പകരം, രോഗാവസ്ഥയിൽ ഏത് പ്രവർത്തനബന്ധമാണ് വ്യതിചലിച്ചതെന്ന് അന്വേഷിക്കേണ്ടിവരും.
ഒരു രോഗത്തിൽ അമിതമായ കോശവളർച്ച ഉണ്ടെങ്കിൽ സംയോജക–നിർമ്മാണപ്രവർത്തനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം എങ്ങനെയാണ് മാറിയതെന്ന് അന്വേഷിക്കാം. കലനാശം കൂടുതലാണെങ്കിൽ വിഘടനപ്രവർത്തനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം പരിശോധിക്കാം. രക്തവിതരണം കുറയുന്നുവെങ്കിൽ ഗതാഗതവും വിതരണവും പരിശോധിക്കാം. എന്നാൽ ഈ മൂന്ന് മേഖലകളും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടതിനാൽ ഒറ്റപ്പെട്ട ഇടപെടൽ എല്ലായ്പ്പോഴും മതിയാകണമെന്നില്ല.
ഇത് ചികിത്സയെ “ഒരു ദോഷത്തെ കുറയ്ക്കുക” എന്ന ലളിതമായ സമീപനത്തിൽനിന്ന് വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വയംസംഘടനയെ പുനഃക്രമീകരിക്കുക എന്ന കൂടുതൽ വിശാലമായ ആശയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
ഈ പുനർവ്യാഖ്യാനം യഥാർത്ഥത്തിൽ ശാസ്ത്രീയമാകണമെങ്കിൽ അതിൽനിന്ന് പരീക്ഷിക്കാവുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരേണ്ടതാണ്. കഫം–അനബോളിസം എന്ന ബന്ധം പ്രവർത്തനപരമായി ഉപയോഗിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഏതു അളവുകോലുകളാണ് അതിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുക? മാംസ്യനിർമ്മാണം, ഊർജ്ജസംഭരണം, കോശപുനർനിർമ്മാണം, ഘടനാപരമായ സ്ഥിരത എന്നിവയുടെ സൂചകങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാമോ? പിത്തം–കാറ്റബോളിസം എന്ന ബന്ധം പരിശോധിക്കാൻ വിഘടനനിരക്ക്, ഊർജ്ജവിമോചനം, കോശാന്തർപുനഃസംസ്കരണം തുടങ്ങിയ അളവുകൾ ഉപയോഗിക്കാമോ? വാതം–ഗതാഗതം എന്ന ആശയത്തെ രക്തപ്രവാഹം, സ്തരഗതാഗതം, തന്മാത്രാവിതരണം, നാഡീസന്ദേശപ്രവാഹം തുടങ്ങിയ അളവുകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാമോ?
ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളിലൂടെയാണ് ഈ ആശയം ദാർശനിക സാദൃശ്യത്തിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കാവുന്ന സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകയിലേക്ക് നീങ്ങുക.
അതിനാൽ കഫം = അനബോളിസം, പിത്തം = കാറ്റബോളിസം, വാതം = ഗതാഗതം എന്ന സമീകരണം അന്തിമശാസ്ത്രീയ സത്യമെന്ന നിലയിൽ പ്രഖ്യാപിക്കാതെ, ഒരു ഗവേഷണപരമായ പ്രവർത്തനസങ്കൽപ്പം എന്ന നിലയിൽ സ്വീകരിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. അതിന്റെ മൂല്യം അതിന്റെ ലളിതത്വത്തിലല്ല; വിവിധ തലങ്ങളിലുള്ള ജീവപ്രക്രിയകളെ ഒരു പൊതുവായ ബന്ധചട്ടക്കൂടിൽ ചിന്തിക്കാൻ അത് നൽകുന്ന കഴിവിലാണ്.
ഇങ്ങനെ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പം മൂന്ന് ദ്രവ്യങ്ങളുടെ സിദ്ധാന്തത്തിൽനിന്ന് മൂന്ന് ജീവപ്രവാഹങ്ങളുടെ സിദ്ധാന്തമായി മാറുന്നു. കഫം ഘടനയുടെ പ്രവാഹമാണ്; പിത്തം പരിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രവാഹമാണ്; വാതം ഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രവാഹമാണ്. ഘടനയില്ലാതെ പരിവർത്തനത്തിന് അടിത്തറയില്ല. പരിവർത്തനമില്ലാതെ പുതിയ ഘടന ഉണ്ടാകില്ല. ഗതാഗതമില്ലാതെ ഘടനയും പരിവർത്തനവും വ്യവസ്ഥയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുകയില്ല.
അതുകൊണ്ട് ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന സമവാക്യം ഒരു സംഖ്യാത്മക തുല്യതയല്ല. അത് ഒരു ബന്ധാത്മക തുല്യതയാണ്: സംയോജനം ↔ വിയോജനം ↔ ഗതാഗതം ↔ പുനഃസംയോജനം.
ഈ പ്രവാഹം നിലയ്ക്കുമ്പോൾ ജീവപ്രവർത്തനം നിലയ്ക്കുന്നു. അത് അമിതമായി അസംഘടിതമാകുമ്പോൾ രോഗാവസ്ഥകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതേസമയം വ്യവസ്ഥ പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെട്ട് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുമ്പോൾ പുതിയൊരു ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ത്രിദോഷത്തെ കാണുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദാർശനിക നിഗമനം: ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥിരത അതിന്റെ മാറ്റമില്ലായ്മയിൽ അല്ല, മാറ്റങ്ങളെ നിരന്തരം ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ശേഷിയിലാണ്. കഫം ഈ സ്വയംസംഘടനയ്ക്ക് രൂപം നൽകുന്നു; പിത്തം അതിന് പരിവർത്തനശേഷി നൽകുന്നു; വാതം അതിന് ഗതിയും വ്യാപനവും നൽകുന്നു. ഈ മൂന്ന് പ്രവണതകളുടെ നിരന്തരമായ പരസ്പരവിരോധവും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും ചേർന്നാണ് ജീവൻ ഓരോ നിമിഷവും പുതുതായി “ആയിത്തീരുന്നത്”.
ത്രിദോഷങ്ങളെ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നീ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനപ്രവണതകളായി കാണുമ്പോൾ, അവയുടെ പ്രവർത്തനം ഒരു തലത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. ജീവൻ തന്മാത്രാതലത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നുവെങ്കിലും തന്മാത്രകളിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല. തന്മാത്രകൾ ചേർന്ന് കോശഘടകങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; കോശഘടകങ്ങൾ ചേർന്ന് കോശങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു; കോശങ്ങൾ ചേർന്ന് കലകൾ രൂപപ്പെടുന്നു; കലകൾ ചേർന്ന് അവയവങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു; അവയവങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു സമഗ്ര ജീവവ്യവസ്ഥ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഓരോ തലത്തിലും സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നീ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ത്രിദോഷത്തെ ഒരു ഏകതല ശരീരശാസ്ത്രസങ്കൽപ്പമായി കാണുന്നതിനു പകരം, ബഹുതല ജീവസംഘടനയുടെ പൊതുവായ പ്രവർത്തനരീതിയായി പുനർവായിക്കാവുന്നതാണ്.
തന്മാത്രാതലത്തിൽ രാസബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നതും തകരുന്നതും ഇതിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനരൂപമാണ്. ആറ്റങ്ങളും തന്മാത്രകളും തമ്മിലുള്ള ആകർഷണങ്ങളും വികർഷണങ്ങളും, ഇലക്ട്രോൺ പങ്കിടലും കൈമാറ്റവും, ഹൈഡ്രജൻബന്ധങ്ങളും അയോണികബന്ധങ്ങളും തുടങ്ങിയ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങൾ പുതിയ തന്മാത്രാസംഘടനകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു തന്മാത്ര മറ്റൊന്നുമായി ബന്ധപ്പെടുകയും പിന്നീട് വേർപെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ബന്ധത്തിന്റെ രൂപീകരണം സംയോജകപ്രവണതയുടെ പ്രകടനമാണെങ്കിൽ, ബന്ധത്തിന്റെ വിച്ഛേദനം വിയോജകപ്രവണതയുടെ പ്രകടനമാണ്. ഈ ബന്ധമാറ്റങ്ങളിലൂടെ തന്മാത്രകൾ പുതിയ രൂപങ്ങളിലേക്കും പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്കും മാറുന്നു.
ഇവിടെ “വാതം” എന്ന പ്രവർത്തനരീതി തന്മാത്രകളുടെ സ്ഥാനമാറ്റത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഒരു തന്മാത്ര ഒരു ബന്ധനസ്ഥലത്തുനിന്ന് മറ്റൊരു ബന്ധനസ്ഥലത്തേക്ക് മാറുന്നു. ഒരു അയോൺ കോശസ്തരം കടക്കുന്നു. ഒരു ചെറിയ തന്മാത്ര ദ്രാവകത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നു. ഒരു മാംസ്യതന്മാത്ര കോശത്തിനകത്തെ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട സ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഗതാഗതം വെറും വലിയതോതിലുള്ള രക്തചംക്രമണം മാത്രമല്ല; തന്മാത്രകളുടെ സ്ഥാനപരിവർത്തനത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതലത്തിൽനിന്നുതന്നെ അത് ആരംഭിക്കുന്നു.
ഒരു കോശത്തെ ഒരു ചെറു സ്വയംസംഘടിത ലോകമായി കാണാം. അതിന്റെ സ്തരം കോശത്തെ പുറംപരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ പൂർണ്ണമായി അടച്ചിടുന്നില്ല. ആവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; മാലിന്യങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു; അയോണുകൾ നിയന്ത്രിതമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; സന്ദേശതന്മാത്രകൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ഊർജ്ജവിനിമയം നടക്കുന്നു.
ഇവിടെ കഫത്തിന്റെ സംയോജകത കോശത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ സംഘടനയിൽ പ്രകടമാകുന്നു. കോശസ്തരം, കോശാന്തർഘടകങ്ങൾ, മാംസ്യസംഘടനകൾ, ജനിതകവസ്തു എന്നിവ ക്രമബദ്ധമായ ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവർത്തനം പഴകിയതും കേടായതുമായ ഘടകങ്ങളെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും പുനരുപയോഗത്തിന് അനുയോജ്യമായ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവർത്തനം കോശത്തിനകത്തും പുറത്തും വസ്തുക്കളുടെയും സന്ദേശങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രിത പ്രവാഹം സാധ്യമാക്കുന്നു.
അതിനാൽ ഒരു കോശത്തിന്റെ ജീവൻ എന്നത് “കോശം നിലനിൽക്കുന്നു” എന്ന ഒരു നിശ്ചല അവസ്ഥയല്ല. കോശം നിരന്തരം വസ്തുക്കളെ സ്വീകരിക്കുകയും മാറ്റുകയും നിർമ്മിക്കുകയും വിഘടിപ്പിക്കുകയും പുറത്താക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുറന്ന വ്യവസ്ഥയാണ്.
ഇവിടെ താപഗതികശാസ്ത്രത്തിലെ തുറന്ന വ്യവസ്ഥ എന്ന ആശയം പ്രധാനമാകുന്നു. ജീവശരീരം പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വസ്തുവും ഊർജ്ജവും സ്വീകരിക്കുകയും പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് വസ്തുവും ഊർജ്ജവും പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജീവൻ പൂർണ്ണമായ അടഞ്ഞ വ്യവസ്ഥയല്ല.
ഒരു ജീവി ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കുന്നു. അതിലെ സങ്കീർണ്ണ തന്മാത്രകൾ വിഘടിക്കുന്നു. അവയിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ ശരീരത്തിലുടനീളം വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ചിലത് ഊർജ്ജോൽപാദനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു; ചിലത് പുതിയ കോശഘടനകൾ നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു; ചിലത് സംഭരിക്കുന്നു; ചിലത് മാലിന്യമായി പുറത്താക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു ജീവിയുടെ സംഘടന നിലനിൽക്കുന്നത് പുറത്തുനിന്നുള്ള വസ്തു–ഊർജ്ജ പ്രവാഹം തടഞ്ഞുകൊണ്ടല്ല; മറിച്ച് നിയന്ത്രിതമായ പ്രവാഹത്തിലൂടെയാണ്.
ഈ നിലയിൽ വാതം ജീവന്റെ തുറന്ന സ്വഭാവവുമായി പ്രത്യേകമായി ബന്ധിപ്പിക്കാവുന്ന പ്രവർത്തനപ്രവണതയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. കഫം ആന്തരിക സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു; പിത്തം വസ്തുക്കളെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു; വാതം ജീവിയെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതടക്കം വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ പ്രവാഹങ്ങളെ ക്രമീകരിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഇവിടെ ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ വിരോധം നിലനിൽക്കുന്നു. ജീവന് അതിരുകൾ ആവശ്യമാണ്; അതേസമയം അതിരുകൾ പൂർണ്ണമായ അടച്ചുപൂട്ടലാകാൻ പാടില്ല. കോശസ്തരം കോശത്തെ വേർതിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിലൂടെ വസ്തുക്കൾ നിയന്ത്രിതമായി കടന്നുപോകുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ ത്വക്ക് ശരീരത്തെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ വാതകവിനിമയം, ജലനഷ്ടം, ചൂട് കൈമാറ്റം തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകൾ തുടരുന്നു. അതുകൊണ്ട് അതിര് = വേർതിരിവ് മാത്രമല്ല; നിയന്ത്രിത ബന്ധത്തിന്റെ ഉപാധിയാണ്.
കഫത്തിന്റെ സംയോജകത ഒരു അതിരും സംഘടനയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകത ആ അതിരിനുള്ളിലെ പഴയ ഘടനകളെ മാറ്റുന്നു. വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതം അതിരുകളിലൂടെ ആവശ്യമായ വിനിമയം നടത്തുന്നു. ഈ മൂന്നും ചേർന്നാണ് ജീവിയുടെ സ്വത്വം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് സ്വത്വം ഉണ്ടായിരിക്കണമെങ്കിൽ അതിന് ഒരു പരിധിവരെ ഘടനാപരമായ തുടർച്ച ആവശ്യമാണ്. ഒരു കോശം മറ്റൊരു കോശമായി പൂർണ്ണമായി മാറിക്കൊണ്ടിരുന്നാൽ അതിന്റെ വ്യക്തിത്വം നിലനിൽക്കുകയില്ല. അതേസമയം ഒരു കോശത്തിലെ ഒരു തന്മാത്രയും മാറരുതെന്ന് നിർബന്ധിച്ചാൽ കോശം ജീവിക്കാൻ കഴിയുകയുമില്ല.
ഇവിടെയാണ് കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയുടെ ഡയലക്ടിക്കൽ സ്വഭാവം വ്യക്തമാകുന്നത്. കഫം എല്ലാം മാറ്റമില്ലാതെ സൂക്ഷിക്കുന്ന ശക്തിയല്ല. മറിച്ച് മാറ്റത്തിനിടയിലും സംഘടനയുടെ തിരിച്ചറിവ് നിലനിർത്തുന്ന പ്രവണതയാണ്.
അതിനാൽ കഫത്തെ “സ്ഥിരത” എന്ന് മാത്രം വിളിക്കുന്നതും അപൂർണ്ണമാണ്. കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറഞ്ഞാൽ അത് ചലനത്തിനിടയിലെ സംഘടനാതുടർച്ചയാണ്.
പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവർത്തനവും ഇതേ രീതിയിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കാം. പഴയ ഘടനകളെ വിഘടിപ്പിക്കാതെ പുതിയ ഘടനകൾക്ക് ഇടമുണ്ടാകില്ല. ഒരു കോശത്തിലെ കേടായ മാംസ്യങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം. പഴകിയ കോശാന്തർഘടകങ്ങൾ വിഘടിക്കണം. സംഭരിച്ചിരിക്കുന്ന ഊർജ്ജവസ്തുക്കൾ ആവശ്യമായപ്പോൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെടണം. അതിനാൽ പിത്തം സ്വത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ശക്തിയല്ല; സ്വത്വത്തെ പുതുക്കുന്ന വിയോജകപ്രക്രിയയാണ്.
ഇതിൽ ഒരു ഗൗരവമുള്ള ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഒരു ജീവിയുടെ തുടർച്ചയ്ക്കായി അതിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ നിരന്തരം ഇല്ലാതാകണം. പുതിയ കോശങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ലഭിക്കാൻ പഴയ കോശങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം. പുതിയ മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പഴയ മാംസ്യങ്ങൾ വിഘടിക്കണം. പുതിയ ഉപാപചയാവസ്ഥയ്ക്കായി പഴയ ഉപാപചയാവസ്ഥ മാറണം. അതായത് തുടർച്ചയുടെ ഉള്ളിൽ തന്നെ വിച്ഛേദനം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
കഫവും പിത്തവും ഘടനയും പരിവർത്തനവും നിർവഹിച്ചാലും അവയ്ക്കിടയിൽ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്ന ഗതിപ്രവാഹമില്ലെങ്കിൽ ജീവവ്യവസ്ഥ നിലനിൽക്കില്ല. വാതത്തിന്റെ പ്രത്യേകത ഇതിലാണ്.
വാതത്തെ “ഗതാഗതം” എന്ന് നിർവചിക്കുമ്പോൾ അത് വെറും വസ്തുക്കളുടെ നീക്കമല്ല. ബന്ധങ്ങളുടെ തുടർച്ച കൂടിയാണ്. ഒരു സന്ദേശം ഒരു കോശത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഒരു ഹോർമോൺ രക്തത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഒരു നാഡീസന്ദേശം ഒരു കോശത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് പകരുന്നു. ഒരു അയോൺ സ്തരത്തിലെ വൈദ്യുതരാസ വ്യത്യാസം മാറ്റുന്നു. ഒരു പോഷകതന്മാത്ര രക്തത്തിൽനിന്ന് കലകളിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇവയെല്ലാം ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രവാഹങ്ങളാണ്.
അതുകൊണ്ട് വാതത്തെ വസ്തു–ഊർജ്ജ–വിവര പ്രവാഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനതത്വം എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നത് കൂടുതൽ സമഗ്രമായിരിക്കും.
ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ വിവരത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം അതിവിപുലമാണ്. ജനിതകവിവരം, കോശാന്തർസന്ദേശങ്ങൾ, ഹോർമോൺസന്ദേശങ്ങൾ, നാഡീസന്ദേശങ്ങൾ, പ്രതിരോധസന്ദേശങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ജീവന്റെ സംഘടനയിൽ നിർണായകമാണ്.
എന്നാൽ വിവരം സ്വതന്ത്രമായ ഒരു അമൂർത്തവസ്തുവായി ശരീരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല. അത് തന്മാത്രകളിലും അവയുടെ ഘടനകളിലും അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഒരു സന്ദേശതന്മാത്ര ഒരു സ്വീകരകമാംസ്യവുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക പ്രവർത്തനക്രമം ആരംഭിക്കുന്നു. ജനിതകവിവരം ഒരു ക്രമത്തിലുള്ള ന്യൂക്ലിയോടൈഡുകളിൽ സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. നാഡീസന്ദേശം അയോൺപ്രവാഹങ്ങളുടെയും സ്തരവൈദ്യുത വ്യത്യാസങ്ങളുടെയും ക്രമത്തിലൂടെയാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.
ഇതിനാൽ വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവണതയെ വിവരവിനിമയത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. ഇത് വാതത്തെ വെറും ദ്രവഗതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിൽനിന്ന് വളരെ വിപുലമായ ഒരു പ്രവർത്തനസങ്കൽപ്പത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു.
കഫത്തിന്റെ പ്രവർത്തനവും ഇവിടെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാം. വിവരം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ ഒരു ക്രമം നിലനിൽക്കണം. ജനിതകവിവരം ന്യൂക്ലിയോടൈഡുകളുടെ ഒരു നിശ്ചിത ക്രമത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു മാംസ്യത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം അതിന്റെ ത്രിമാനഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം അതിലെ ഘടകങ്ങളുടെ സ്ഥലപരമായ സംഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജകത വസ്തുക്കളെ മാത്രം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നില്ല; പ്രവർത്തനപരമായ ക്രമവും നിലനിർത്തുന്നു.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ “സംയോജനം” എന്നത് വെറും ഭൗതിക ചേർച്ചയായി കാണുന്നത് പരിമിതമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ അർത്ഥത്തിൽ അത് ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് ഒരു ക്രമം ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവർത്തനവും വെറും നാശമല്ല. പഴയ ബന്ധങ്ങൾ തകരുമ്പോൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾക്കുള്ള സാധ്യത തുറക്കുന്നു. ഒരു മാംസ്യം വിഘടിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങൾ പുതിയ മാംസ്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടാം. ഒരു കോശാന്തർഘടകം വിഘടിക്കുമ്പോൾ അതിലെ ഘടകങ്ങൾ മറ്റുപ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാം.
അതിനാൽ വിയോജനം ഒരു വിവര–ഘടന പുനർവിന്യാസപ്രക്രിയ കൂടിയാണ്. പഴയ സംഘടനയുടെ ഭാഗങ്ങൾ പുതിയ സംഘടനകളിൽ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ പരിവർത്തനത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ സ്വഭാവം. പഴയതിന്റെ പൂർണ്ണ നിഷേധത്തിലൂടെ പുതിയത് ഉണ്ടാകുന്നില്ല; പഴയതിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ വിഘടിക്കുകയും പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്താണ് പുതിയത് ഉയർന്നുവരുന്നത്.
ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങൾ പരസ്പരം ഇടപെടുമ്പോൾ അവയുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലിൽനിന്ന് ലഭിക്കാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഉദ്ഭവഗുണം.
ഒരു മാംസ്യതന്മാത്രയ്ക്ക് “കോശം” എന്ന ഗുണമില്ല. അനവധി തന്മാത്രകൾ പ്രത്യേക രീതിയിൽ സംഘടിക്കുമ്പോഴാണ് കോശം എന്ന പുതിയ പ്രവർത്തനതലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതുപോലെ ഒരു കോശത്തിന് “ഹൃദയം” എന്ന ഗുണമില്ല. അനവധി കോശങ്ങൾ പ്രത്യേക ഘടനയിലും പരസ്പരബന്ധത്തിലും പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് ഹൃദയത്തിന്റെ താളബദ്ധമായ പ്രവർത്തനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ജീവന്റെ ഉയർന്നതല ഗുണങ്ങൾ താഴ്ന്നതല ഘടകങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളുടെ നേരിട്ടുള്ള കൂട്ടിച്ചേർക്കൽമാത്രമല്ല. ബന്ധങ്ങളുടെ സംഘടനയിൽനിന്നാണ് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രയത്തെയും ഇതേ രീതിയിൽ കാണാം. കഫം മാത്രം ജീവൻ അല്ല; പിത്തം മാത്രം ജീവൻ അല്ല; വാതം മാത്രം ജീവൻ അല്ല. അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് ഉയർന്നതല ജീവഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഈ ത്രയത്തിന് ഒരു കാലപരിമാണവും ഉണ്ട്. നിർമ്മാണം, വിഘടനം, ഗതാഗതം എന്നിവ ഒരേ സമയത്ത് നടക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയുടെ ആപേക്ഷിക പ്രാധാന്യം സമയത്തിനനുസരിച്ച് മാറുന്നു.
ഭക്ഷണശേഷം പോഷകങ്ങളുടെ സ്വീകരണവും പരിവർത്തനവും വിതരണവും വർധിക്കുന്നു. ദീർഘകാല ഉപവാസത്തിൽ സംഭരിച്ചിരിക്കുന്ന ഊർജ്ജവസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗം വർധിക്കുന്നു. ശാരീരിക പ്രവർത്തനത്തിൽ ഊർജ്ജോൽപാദനവും വാതകവിനിമയവും രക്തവിതരണവും മാറുന്നു. വിശ്രമത്തിലും ഉറക്കത്തിലും ചില നിർമ്മാണ–പുനർനിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ത്രിദോഷങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനബന്ധം ഒരു നിശ്ചിത അനുപാതമല്ല. അത് കാലാനുസൃതമായി മാറുന്ന പ്രവർത്തനസമതുലിതാവസ്ഥയാണ്.
ഇത് ആയുർവേദത്തിലെ ദോഷങ്ങളുടെ കാലബന്ധിതമായ വ്യതിയാനങ്ങളെ ആധുനിക ശരീരശാസ്ത്രത്തിന്റെ ദൈനംദിന ജൈവഘടികാരങ്ങളുമായി നേരിട്ട് തുല്യമാക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ ജീവപ്രവർത്തനങ്ങൾ സമയത്തിനനുസരിച്ച് മാറുന്നു എന്ന പൊതുതത്വവുമായി ഒരു സൈദ്ധാന്തിക ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാം.
ജീവി ഒരിക്കലും പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ട ഒന്നല്ല. ഭക്ഷണം, ജലം, വായു, ചൂട്, പ്രകാശം, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, സാമൂഹികപരിസ്ഥിതി തുടങ്ങിയവ ജീവിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതുപോലെ ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുന്നു.
അതിനാൽ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന പ്രവർത്തനത്രയം ശരീരത്തിനകത്ത് മാത്രം നടക്കുന്ന ഒന്നല്ല. ശരീരവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള വസ്തു–ഊർജ്ജ–വിവര വിനിമയത്തിലും ഇതിന്റെ വിപുലമായ പ്രതിഫലനം കാണാം.
ഭക്ഷണം പുറത്തുനിന്ന് ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. അത് വിഘടിക്കുന്നു, ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ശരീരഘടനയുടെ ഭാഗമാകുന്നു. പിന്നീട് അതിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. ഈ ചക്രത്തിൽ ശരീരവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി ഒരു പൂർണ്ണ വിച്ഛേദനമല്ല; നിയന്ത്രിത വിനിമയത്തിന്റെ അതിരാണ്.
ഈ ചട്ടക്കൂട് ജീവനും മരണവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസത്തെയും പുതിയ രീതിയിൽ ചിന്തിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. മരണം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ചലനങ്ങളും ഒരൊറ്റ നിമിഷത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല. പല രാസപ്രവർത്തനങ്ങളും കുറച്ചുകാലം തുടരുന്നു. എന്നാൽ അവയെ ഏകോപിപ്പിച്ചിരുന്ന സമഗ്രമായ നിയന്ത്രിത പ്രവാഹം തകരുന്നു.
അതിനാൽ ജീവൻ എന്നത് വസ്തുവിന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രമല്ല. വസ്തു, ഊർജ്ജം, വിവരം എന്നിവയുടെ സംഘടിതവും നിയന്ത്രിതവുമായ പ്രവാഹമാണ് ജീവൻ.
കഫം ശരീരഘടന നൽകുന്നു; പിത്തം പരിവർത്തനം നടത്തുന്നു; വാതം പ്രവാഹങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ മൂന്നിന്റെയും ഏകോപിതമായ പ്രവർത്തനം തകരുമ്പോൾ ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ സമഗ്രമായ സ്വയംസംഘടന തകരുന്നു.
ഇതിലൂടെ ജീവനും അജീവവും തമ്മിലുള്ള അതിരിനെയും കൂടുതൽ ചലനാത്മകമായി കാണാം. അജൈവവസ്തുക്കളിലും സംയോജനം, വിഘടനം, ഗതാഗതം എന്നിവ നടക്കുന്നു. എന്നാൽ ജീവിയിൽ ഈ പ്രക്രിയകൾ അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ സ്വയംസംഘടിത ശൃംഖലകളായി പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജീവന്റെ പ്രത്യേകത ഒരു പുതിയ തരത്തിലുള്ള വസ്തുവിൽ മാത്രം അല്ല; സംഘടനയുടെ സങ്കീർണ്ണതയിലും സ്വയംപുനർനിർമ്മാണശേഷിയിലും ആണ്.
ഈ മുഴുവൻ ചർച്ചയെ സംക്ഷിപ്തമായി ഒരു പ്രവർത്തനചട്ടക്കൂടായി അവതരിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ: കഫം — സംയോജക–നിർമ്മാണ പ്രവണത. ചിതറിക്കിടക്കുന്ന അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളെ ക്രമബദ്ധമായ ഘടനകളിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ഘടനാപരമായ തുടർച്ച നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനം. പിത്തം — വിയോജക–പരിവർത്തന പ്രവണത. നിലവിലുള്ള സങ്കീർണ്ണ ഘടനകളെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും അവയിലെ ഘടകങ്ങളെ പുനരുപയോഗത്തിനും പുതിയ പരിവർത്തനങ്ങൾക്കും ലഭ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനം.. വാതം — വിയോജക–ഗതാഗത പ്രവണത. ബന്ധിതമായോ വിഘടിച്ചോ ഉള്ള ഘടകങ്ങൾ, ഊർജ്ജരൂപങ്ങൾ, സന്ദേശങ്ങൾ എന്നിവയെ സമയത്തിനും സ്ഥലത്തിനും അനുസരിച്ച് ഒരു സ്ഥാനത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് നീക്കുകയും വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനം.
ഇവിടെ വാതത്തെ “വിയോജക” എന്നു വിളിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം അത് നിലവിലുള്ള സ്ഥാനബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് ഘടകങ്ങളെ വേർതിരിച്ച് ഗതിയിലാക്കുന്ന പ്രവണത ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ്. എന്നാൽ വാതത്തിന്റെ അന്തിമഫലം എല്ലായ്പ്പോഴും വിഘടനം അല്ല; അതിന്റെ ഗതാഗതത്തിലൂടെ പുതിയ സംയോജനത്തിനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ വാതം വിയോജനത്തിൽനിന്ന് പുനഃസംയോജനത്തിലേക്കുള്ള പാലം കൂടിയാണ്.
ഇതോടെ ത്രിദോഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനചക്രം കൂടുതൽ കൃത്യമായി ഇങ്ങനെ അവതരിപ്പിക്കാം: കഫം → ഘടന. പിത്തം → വിഘടനം–പരിവർത്തനം. വാതം → ഗതാഗതം–വിതരണം. പുനഃസംയോജനം → പുതിയ കഫഘടന
ഇത് ഒരു രേഖീയ ചക്രം മാത്രമല്ല. ഓരോ ഘട്ടവും മറ്റെല്ലാ ഘട്ടങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കുന്ന പരസ്പരപ്രതികരണശൃംഖലയാണ്. അതിനാൽ ഇതിനെ സ്വയംസംഘടിതമായ ചാക്രിക ജീവപ്രവാഹം എന്നു വിളിക്കാം.
ഇവിടെനിന്ന് ഒരു കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ നിഗമനം ഉയരുന്നു: ജീവൻ എന്നത് ഘടനയും പ്രവാഹവും തമ്മിലുള്ള ഏകതയാണ്. കഫം ഘടനയുടെ ധ്രുവത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ വാതം പ്രവാഹത്തിന്റെ ധ്രുവത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; പിത്തം ഈ രണ്ടിനുമിടയിൽ പരിവർത്തനം സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിയോജകപ്രക്രിയയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവ ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഘടനയിൽ പ്രവാഹമുണ്ട്; പ്രവാഹത്തിന് ഘടന ആവശ്യമാണ്; രണ്ടിനുമിടയിലെ നിരന്തരമായ പരിവർത്തനമാണ് ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ ചലനം.
അതിനാൽ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പുനർവായിക്കുമ്പോൾ അത് മൂന്ന് “ദോഷങ്ങളുടെ” സിദ്ധാന്തത്തിൽനിന്ന് ജീവന്റെ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനപ്രവാഹങ്ങളുടെ സിദ്ധാന്തമായി മാറുന്നു. കഫം ജീവനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു; പിത്തം ജീവനെ മാറ്റുന്നു; വാതം ജീവനെ ചലിപ്പിക്കുകയും ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവയുടെ വിരോധം ജീവന്റെ പ്രശ്നമല്ല; അവയുടെ സംഘടിത വിരോധമാണ് ജീവന്റെ ചലനാത്മക അടിത്തറ.
കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നീ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനപ്രവണതകളായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പം ശരീരത്തിലെ ഒറ്റപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളെ വിവരിക്കുന്നതിൽനിന്ന് ജീവന്റെ സ്വയംസംഘടനയെ വിശദീകരിക്കുന്ന വിശാലമായ ഒരു ചട്ടക്കൂടായി വികസിക്കുന്നു. ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥ സ്വയം നിലനിർത്തുന്നത് അതിനകത്ത് ഒരു നിശ്ചിത അളവിലുള്ള ഘടനാപരമായ സ്ഥിരതയും അതേ സമയം നിരന്തരമായ മാറ്റവും നിലനിൽക്കുന്നതിനാലാണ്. ഈ രണ്ടിനുമിടയിലെ ബന്ധം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് വസ്തുക്കളുടെ ഗതിയാണ്. അതുകൊണ്ട് കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ വേർതിരിച്ചുനിർത്താവുന്ന മൂന്ന് ശക്തികളായി കാണുന്നതിനു പകരം, ഒരേ ജീവപ്രവാഹത്തിന്റെ പരസ്പരം ആശ്രയിക്കുന്ന മൂന്ന് മുഖങ്ങളായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.
ഒരു പുതിയ കോശം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ ഘടന നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന് ആവശ്യമായ അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ, പഞ്ചസാരകൾ, കൊഴുപ്പമ്ലങ്ങൾ, ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽനിന്ന് എത്തിക്കപ്പെടുന്നു. അവയുടെ ഗതാഗതം വാതപ്രവർത്തനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. കോശത്തിനകത്ത് അവ ചേർത്ത് മാംസ്യങ്ങൾ, സ്തരഘടകങ്ങൾ, ജനിതകവസ്തുക്കൾ, സംഭരണവസ്തുക്കൾ എന്നിവ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇത് കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. പിന്നീട് ഈ ഘടകങ്ങളിൽ ചിലത് പഴകുകയും കേടാകുകയും ഉപയോഗശൂന്യമാകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അവ വിഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുകയും പുതിയ നിർമ്മാണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ ത്രിദോഷം ഒരു അടഞ്ഞ ചക്രം അല്ല; സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന തുറന്ന ജീവചക്രമാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ സംയോജകബലം എന്നത് പൂർണ്ണമായ സ്ഥിരതയല്ല. ഒരു ഘടനയിൽ സംയോജകബന്ധങ്ങൾ ശക്തമാണെങ്കിലും അവ ഒരിക്കലും മാറ്റമില്ലാത്തവയല്ല. ഓരോ ബന്ധത്തിനും ഒരു രൂപീകരണവും ഒരു വിച്ഛേദനവും ഉണ്ട്. ജീവശരീരത്തിൽ ഇത് കൂടുതൽ വ്യക്തമാണ്. മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പ്രവർത്തിക്കുന്നു, രൂപംമാറുന്നു, വിഘടിക്കുന്നു. കോശസ്തരത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്നു. അസ്ഥികൂടവും സ്ഥിരമായ കല്ലുപോലെ നിശ്ചലമല്ല; അതിൽ നിരന്തരമായ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും നടക്കുന്നു.
അതിനാൽ കഫത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “ഒന്നും മാറാതെ സൂക്ഷിക്കുക” എന്നതല്ല. മറിച്ച് മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ ആവശ്യമായ സംഘടന നിലനിർത്തുക എന്നതാണ്. ഒരു ജീവിയുടെ ഘടന ഓരോ നിമിഷവും പുതുക്കപ്പെടുമ്പോഴും അതിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ സ്വത്വം തുടരുന്നു. ഈ തുടർച്ചയാണ് സംയോജകതയുടെ ആഴത്തിലുള്ള ജീവശാസ്ത്രപരമായ അർത്ഥം.
അതുപോലെ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയെ നാശവുമായി തുല്യമാക്കുന്നത് തെറ്റായിരിക്കും. ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ വിഘടനം പലപ്പോഴും പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ മുൻവ്യവസ്ഥയാണ്. ഭക്ഷണത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണ തന്മാത്രകൾ വിഘടിക്കാതെ അവയിലെ ഘടകങ്ങൾ ശരീരത്തിന് ഉപയോഗിക്കാനാവില്ല. പഴകിയ മാംസ്യങ്ങൾ വിഘടിക്കാതെ അവയുടെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങൾ പുനരുപയോഗിക്കാനാവില്ല. കേടായ കോശാന്തർഘടകങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടാതെ കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനക്ഷമത നിലനിർത്താനാവില്ല.
അതുകൊണ്ട് പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയെ നിലവിലുള്ള സംഘടനയെ പുതുക്കുന്നതിനുള്ള സൃഷ്ടിപരമായ വിഘടനം എന്ന നിലയിൽ കാണാം. പഴയ ഘടനയുടെ വിഘടനത്തിൽ നിന്നാണ് പുതിയ ഘടനയ്ക്കുള്ള വസ്തുക്കൾ ലഭിക്കുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ വിയോജനം സംയോജനത്തിന്റെ വിരോധിയായിരിക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ മുൻവ്യവസ്ഥ കൂടിയാണ്.
കഫവും പിത്തവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ പ്രവർത്തനപരമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതാണ് വാതത്തിന്റെ ഗതിശക്തി. ഒരു ഘടന നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും പിന്നീട് വിഘടിക്കുകയും ചെയ്താൽ അതിന്റെ ഘടകങ്ങൾ അവിടെയേ കിടക്കുകയാണെങ്കിൽ ജീവന്റെ പുനഃസംഘടന സാധ്യമാകില്ല. വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങൾ പുതിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് എത്തണം. അതിനാൽ വാതം സംയോജനത്തിന്റെയും വിയോജനത്തിന്റെയും ഇടയിൽ ഒരു ഗതിമാന പാലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഇവിടെ വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതസ്വഭാവത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. അത് സ്വയം ഒരു അന്തിമഘടനയല്ല; ഒരു ഘടനയിൽനിന്ന് മറ്റൊരു ഘടനയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ മാധ്യമമാണ്. അതിനാൽ വാതം ഒരു “മൂന്നാമത്തെ വസ്തു” എന്നതിലുപരി, വിരുദ്ധപ്രവർത്തനങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചലനാത്മക ഇടനില ആയി കാണാം.
ഈ പുനർവ്യാഖ്യാനം രോഗസങ്കൽപ്പത്തെയും മാറ്റുന്നു. രോഗത്തെ “കഫം വർധിച്ചു”, “പിത്തം വർധിച്ചു”, “വാതം വർധിച്ചു” എന്ന ഏകമാന വിവരണത്തിൽ ഒതുക്കാതെ, ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിൽ ഉണ്ടായ വ്യതിയാനമായി കാണാം.
സംയോജകപ്രവർത്തനം ആവശ്യത്തിന് മീതെ ശക്തമാകുമ്പോൾ ചില ഘടനകളും വസ്തുക്കളും അമിതമായി സംഭരിക്കപ്പെടാം. വിയോജകപ്രവർത്തനം അമിതമായാൽ ഘടനാപരമായ ക്ഷയം സംഭവിക്കാം. ഗതാഗതപ്രവർത്തനം തെറ്റായ ദിശയിലോ തെറ്റായ സമയത്തോ തെറ്റായ അളവിലോ നടന്നാൽ വസ്തുക്കളുടെ വിതരണം അസന്തുലിതമാകാം. എന്നാൽ ഈ മൂന്ന് വ്യതിയാനങ്ങളും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കും.
ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു കോശത്തിന് ആവശ്യമായ പോഷകവസ്തുക്കൾ ലഭിക്കാത്തത് നിർമ്മാണത്തെ കുറയ്ക്കാം. നിർമ്മാണം കുറഞ്ഞാൽ കോശത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ പരിപാലനം തകരാം. ഘടനാപരമായ തകരാറുകൾ വീണ്ടും ഗതാഗതത്തെയും ഉപാപചയത്തെയും ബാധിക്കാം. അതിനാൽ രോഗം പലപ്പോഴും ഒരു ഏകകാരണ സംഭവമല്ല; പരസ്പരം ബന്ധിച്ച പ്രവർത്തനശൃംഖലകളുടെ വ്യതിയാനമാണ്.
ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ശരീരത്തിലെ പല പ്രവർത്തനങ്ങളും പ്രതികരണവലയങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു പ്രവർത്തനം വർധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം മറ്റൊരു പ്രവർത്തനത്തെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയോ തടയുകയോ ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി ആദ്യപ്രവർത്തനവും വീണ്ടും മാറുന്നു.
ത്രിദോഷത്തെ ഈ പ്രതികരണവലയങ്ങളുടെ ചട്ടക്കൂടിൽ കാണുമ്പോൾ, കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ബന്ധം ഒരു നേരിയ കാരണ–ഫലക്രമമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകും. കഫത്തിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനം പിത്തത്തിന് പുതിയ വിഘടനവസ്തുക്കൾ നൽകുന്നു. പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനം വാതത്തിലൂടെ പുതിയ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാവുന്ന ഘടകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വാതത്തിന്റെ വിതരണം കഫത്തിന്റെ പുതിയ നിർമ്മാണത്തെ സാധ്യമാക്കുന്നു. പുതിയ നിർമ്മാണം വീണ്ടും പിത്തത്തിന്റെ ഭാവിയിലെ വിഘടനത്തിന് അടിസ്ഥാനമാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ ത്രയം പരസ്പരപ്രേരിതമായ പ്രതികരണവലയമാണ്.
ശരീരത്തിന്റെ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം എന്ന ആശയവും ഇവിടെ പ്രധാനമാണ്. ശരീരതാപനില, രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര, അമ്ലക്ഷാരസന്തുലനം, ജലസന്തുലനം, ധാതുസാന്ദ്രത, വാതകസാന്ദ്രത തുടങ്ങിയവ കൃത്യമായി ഒരേ നിലയിൽ നിൽക്കുന്നില്ല. അവ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശരീരം അവയെ ജീവന് അനുയോജ്യമായ പരിധികളിൽ നിലനിർത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആരോഗ്യസ്ഥിതി ഒരു നിശ്ചല സമതുലിതാവസ്ഥയല്ല. മാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്.
കഫം ഘടനാപരമായ തുടർച്ച നൽകുന്നു; പിത്തം ആവശ്യമായ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വാതം ഈ മാറ്റങ്ങളുടെ ഫലങ്ങളെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനമാണ് സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനതത്വവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്നത്.
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ഡയലക്ടിക്കൽ സത്യം വ്യക്തമാകുന്നു: ആരോഗ്യത്തെ നിലനിർത്താൻ ശരീരത്തിന് മാറ്റത്തെ തടയാൻ കഴിയില്ല. മറിച്ച് മാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിതമായി ഉൾക്കൊള്ളണം.
രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര ഉയരുമ്പോൾ അതിനെ കുറയ്ക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ സജീവമാകുന്നു. ശരീരത്തിന് ഊർജ്ജാവശ്യം കൂടുമ്പോൾ സംഭരിച്ച വസ്തുക്കളുടെ വിഘടനം വർധിക്കുന്നു. ഭക്ഷണം ലഭിക്കുമ്പോൾ സംഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നു. കോശങ്ങൾക്ക് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ അറ്റകുറ്റപ്പണിയും പുനർനിർമ്മാണവും സജീവമാകുന്നു.
അതായത് ശരീരത്തിന്റെ സ്ഥിരത നിലനിർത്തുന്നത് മാറ്റമില്ലായ്മയിലൂടെ അല്ല; വിരുദ്ധമായ മാറ്റങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന കഴിവിലൂടെയാണ്. ഇതാണ് ആയുർവേദത്തിലെ സാമ്യത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ പുനർനിർവചിക്കാനുള്ള പ്രധാന സാധ്യത.
കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ ഒരേ അളവിൽ ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നല്ല സാമ്യം എന്നതിന്റെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വ്യാഖ്യാനം. കാരണം ശരീരത്തിലെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഒരേ തോതിലുള്ള സംയോജനം, വിഘടനം, ഗതാഗതം ആവശ്യമില്ല.
വളരുന്ന ഒരു കോശത്തിൽ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനം കൂടുതൽ സജീവമായിരിക്കും. ഊർജ്ജാവശ്യം കൂടുതലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ വിഘടനവും ഊർജ്ജവിനിമയവും വർധിക്കും. ശാരീരിക പ്രവർത്തനത്തിൽ ഗതാഗതവും വാതകവിനിമയവും രക്തവിതരണവും മാറും. പരുക്കേറ്റ ഒരു കലയിൽ പുനർനിർമ്മാണപ്രവർത്തനം വർധിക്കും.
അതിനാൽ സാമ്യം എന്നത് സാഹചര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ പ്രവർത്തനാനുപാതം ആണ്; മൂന്നു ഘടകങ്ങളുടെയും തുല്യ അളവ് അല്ല.
ആയുർവേദത്തിലെ പ്രകൃതി എന്ന ആശയത്തെ ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ പുനർവായിക്കുമ്പോൾ, ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ജീവവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വ്യത്യസ്തമായ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനക്രമം ഉണ്ടായിരിക്കാമെന്ന ആശയം മുന്നോട്ടുവരുന്നു. ശരീരഘടന, ഉപാപചയവേഗം, ഊർജ്ജസംഭരണം, നാഡീവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രതികരണരീതി, ഹോർമോൺനിയന്ത്രണം, പ്രതിരോധപ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവയിൽ വ്യക്തികൾ തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്.
ഇതിനെ ആയുർവേദത്തിലെ പ്രകൃതിയുമായി നേരിട്ട് തുല്യമാക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഒരു അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനപ്രവണത ഉണ്ടാകാം എന്ന ആശയത്തെ ആധുനിക വ്യക്തിവ്യത്യാസങ്ങളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തി പഠിക്കാവുന്നതാണ്.
ഈ സമീപനത്തിൽ പ്രകൃതി ഒരു നിശ്ചല മുദ്രയല്ല. ജനിതകപശ്ചാത്തലം, വളർച്ച, ഭക്ഷണം, പരിസ്ഥിതി, ജീവിതരീതി, പ്രായം എന്നിവയിലൂടെ ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനക്രമം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ പ്രകൃതിയും പൂർണ്ണമായും മാറ്റമില്ലാത്ത ഒന്നായി കാണേണ്ടതില്ല.
ഇതുപോലെ വികൃതിയെയും ഒരു രോഗനാമമായി മാത്രം കാണാതെ, വ്യക്തിയുടെ സാധാരണ പ്രവർത്തനസംഘടനയിൽനിന്നുള്ള വ്യതിയാനമായി പുനർവായിക്കാം. എന്നാൽ ഈ വ്യതിയാനം ഒരു ഘടകത്തിന്റെ അളവ് കൂടുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല.
ഒരു ഘടനയുടെ നിർമ്മാണം കുറയാം. ഒരു വിഘടനപ്രവർത്തനം അമിതമാകാം. ഒരു ഗതാഗതപാത തടസ്സപ്പെടാം. ഒരു സന്ദേശം തെറ്റായ സമയത്ത് എത്താം. ഒരു പ്രതികരണവലയം അമിതമായി സജീവമാകാം. അല്ലെങ്കിൽ ഈ മാറ്റങ്ങൾ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ഒരു പുതിയ രോഗാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കാം. ഇവിടെയാണ് രോഗത്തെ ചലനാത്മക വ്യതിയാനം എന്ന നിലയിൽ കാണുന്ന സമീപനം കൂടുതൽ പ്രയോജനകരമാകുന്നത്.
ഈ മാതൃക സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ ചികിത്സയുടെ ലക്ഷ്യവും മാറുന്നു. ഒരു ദോഷത്തെ മാത്രം “കുറയ്ക്കുക” എന്നത് ചികിത്സയുടെ പൊതുവായ തത്വമാകില്ല. പകരം ഏത് പ്രവർത്തനബന്ധത്തിലാണ് വ്യതിയാനം ഉണ്ടായതെന്ന് കണ്ടെത്തുകയാണ് പ്രധാനമാകുന്നത്.
സംയോജകപ്രവർത്തനം കുറവാണെങ്കിൽ ഘടനാപരമായ പുനർനിർമ്മാണം ആവശ്യമായിരിക്കാം. വിഘടനം കൂടുതലാണെങ്കിൽ അതിന്റെ കാരണം കണ്ടെത്തേണ്ടിവരും. ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെട്ടാൽ അതിന്റെ വഴിയും നിയന്ത്രണവും പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. എന്നാൽ പലപ്പോഴും ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ ഒന്നിനൊന്ന് ബന്ധിച്ചിരിക്കും.
അതുകൊണ്ട് ചികിത്സയെ സംയോജനം–വിയോജനം–ഗതാഗതം എന്നീ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ശരിയായ ഏകോപനം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന പ്രക്രിയയായി സൈദ്ധാന്തികമായി നിർവചിക്കാം. ഇത് ഒരു ചികിത്സാരീതി സ്വയം തെളിയിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് രോഗത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മാറ്റുന്ന ഒരു സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂടാണ്.
ജീവൻ നിരന്തരം സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണെങ്കിൽ, രോഗശമനവും അതേ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രക്രിയയായിരിക്കണം. പരുക്കേറ്റ കലയിൽ പഴയ കേടുപാടുകൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം; പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടണം; ആവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ പരുക്കേറ്റ സ്ഥലത്ത് എത്തണം. ഇവിടെ പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനം, കഫത്തിന്റെ നിർമ്മാണം, വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതം എന്നിവ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി സൈദ്ധാന്തികമായി കാണാം.
അതുകൊണ്ട് രോഗശമനം ഒരു നിശ്ചല “സാധാരണ നിലയിലേക്ക് മടങ്ങൽ” മാത്രമല്ല. പലപ്പോഴും ശരീരം പുതിയൊരു പ്രവർത്തനസംഘടന സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. പരുക്ക് ഭേദമായ കല പരുക്കിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ കൃത്യമായ പകർപ്പായിരിക്കണമെന്നില്ല. ശരീരം പുതിയ സാഹചര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ ഒരു സംഘടന സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം. ഇതാണ് പുനഃസംഘടനയിലൂടെ ശമനം എന്ന ആശയം.
ഈ ചിന്ത ജീവപരിണാമത്തിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാം. ജീവജാലങ്ങളുടെ പരിണാമം ഒരൊറ്റ നിശ്ചല രൂപത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കുള്ള നേരിട്ടുള്ള ചാട്ടമല്ല. ജനിതകമാറ്റങ്ങൾ, പാരമ്പര്യം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ഇടപെടൽ എന്നിവയിലൂടെ ജീവസംഘടനകൾ നിരന്തരം മാറുന്നു.
ഒരു വശത്ത് നിലവിലുള്ള ഘടനകൾ നിലനിർത്തപ്പെടുന്നു; മറുവശത്ത് അവയിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; ആ മാറ്റങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ ജീവിവ്യവസ്ഥയുടെ വിവിധ തലങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. ഈ പൊതുവായ ചലനത്തെ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന പ്രവർത്തനത്രയവുമായി ദാർശനികമായി താരതമ്യം ചെയ്യാം.
എന്നാൽ വീണ്ടും വ്യക്തമാക്കേണ്ടത്, പരിണാമശാസ്ത്രം ത്രിദോഷസിദ്ധാന്തത്തെ തെളിയിക്കുന്നു എന്നല്ല. മറിച്ച് സംഘടനയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധം എന്ന പൊതുവായ ആശയത്തിൽ ഇവ തമ്മിൽ ഒരു സൈദ്ധാന്തിക സംഭാഷണം സാധ്യമാണ്.
ഇവിടെനിന്ന് ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം ഉയരുന്നു: ജീവൻ എന്താണ്? ഒരു മനുഷ്യശരീരം പുറത്തുനിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ഒരു സ്ഥിരവസ്തുവായി തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അതിനകത്ത് തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം മാറുന്നു. ചില കോശങ്ങൾ നശിക്കുന്നു, പുതിയവ രൂപപ്പെടുന്നു. മാംസ്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഊർജ്ജം സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. വസ്തുക്കൾ ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും പുറത്തേക്ക് പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും മനുഷ്യൻ “അതേ മനുഷ്യൻ” തന്നെയായി തുടരുന്നു. അതിനാൽ സ്വത്വം മാറ്റമില്ലായ്മയല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലെ തുടർച്ചയാണ്. ഈ ആശയം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കേന്ദ്രധാരണകളിലൊന്നുമായി ആഴത്തിൽ പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ഒരു വസ്തുവിന്റെ അസ്തിത്വം അതിലെ ഘടകങ്ങൾ ഒരിക്കലും മാറാത്തതിനാലല്ല; ഘടകങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ മാറ്റത്തിനിടയിലും അവ തമ്മിലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാപരമായ ബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നതിനാലാണ്.
ത്രിദോഷത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്രയം ഈ തുടർച്ചയെ വിശദീകരിക്കുന്ന ഒരു രൂപകാത്മക പാലമായി ഉപയോഗിക്കാം: കഫം സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു, പിത്തം സംഘടനയെ മാറ്റുന്നു, വാതം മാറ്റത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളെ സഞ്ചരിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവൻ = സംയോജിത ഘടന + നിരന്തര വിഘടനം + നിയന്ത്രിത ഗതാഗതം + പുനഃസംയോജനം എന്ന ഒരു ചലനാത്മക സമവാക്യമായി സൈദ്ധാന്തികമായി അവതരിപ്പിക്കാം. ഈ സമവാക്യം ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ നിയമമല്ല; ജീവന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ സംഘടനയെ സംക്ഷിപ്തമായി പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ആശയരൂപമാണ്.
ഇതിൽനിന്ന് ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ ശരീരത്തിന്റെ തന്മാത്രാതലം, കോശതലം, കലാതലം, അവയവതലം, സമഗ്രശരീരതലം, പരിസ്ഥിതിതലം എന്നീ വിവിധ തലങ്ങളിൽ ഒരേ പ്രവർത്തനതത്വം വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്ന ബഹുതല ഡയലക്ടിക്കൽ മാതൃകയായി വികസിപ്പിക്കാം.
അപ്പോൾ കഫം ഒരു ശരീരദ്രവ്യം മാത്രമല്ല; സംഘടനയുടെ തത്വം ആകുന്നു. പിത്തം ഒരു പ്രത്യേക സ്രവം മാത്രമല്ല; പരിവർത്തനത്തിന്റെ തത്വം ആകുന്നു. വാതം ഒരു പ്രത്യേക ഭൗതിക ഘടകം മാത്രമല്ല; ഗതാഗതത്തിന്റെയും ബന്ധത്തിന്റെയും തത്വം ആകുന്നു.
ഈ മൂന്ന് തത്വങ്ങളുടെ പരസ്പരവിരോധവും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും തന്നെയാണ് ജീവന്റെ ചലനാത്മക സംഘടനയുടെ ആന്തരിക അടിത്തറയായി ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ സങ്കൽപ്പിക്കാവുന്നത്.
കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ ജീവന്റെ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നീ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങളായി കാണുമ്പോൾ, ശരീരത്തിലെ ഓരോ തലത്തിലും ഈ ത്രയം വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതായി സൈദ്ധാന്തികമായി നിരീക്ഷിക്കാം. തന്മാത്രകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധനവും വിഘടനവും തന്മാത്രാതലത്തിലെ സംയോജന–വിയോജന ചലനമാണ്. തന്മാത്രകളുടെ സ്ഥലംമാറ്റം അവയുടെ ഗതാഗതമാണ്. ഈ തന്മാത്രകൾ ചേർന്ന് കോശഘടനകൾ രൂപപ്പെടുത്തുമ്പോൾ സംയോജനം കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലെത്തുന്നു. പഴകിയ കോശഘടകങ്ങൾ വിഘടിക്കുമ്പോൾ വിയോജനം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അവയുടെ ഘടകങ്ങൾ കോശത്തിനകത്തോ പുറത്തോ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുമ്പോൾ ഗതാഗതം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ സംഘടന ഒരൊറ്റ തലത്തിൽ നടക്കുന്ന ഒന്നല്ല; താഴ്ന്നതല പ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ഉയർന്നതല സംഘടനയിലേക്ക് നിരന്തരം വികസിക്കുന്ന ബഹുതല പ്രക്രിയയാണ്.
തന്മാത്രാതലത്തിൽ ഒരു മാംസ്യം അതിന്റെ പ്രത്യേക ത്രിമാനരൂപം കൈവരിക്കുന്നത് അനവധി ദുർബലവും ശക്തവുമായ ബന്ധങ്ങളുടെ സമന്വയത്തിലൂടെയാണ്. ആ രൂപം അതിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് ആവശ്യമാണ്. അതേ സമയം മാംസ്യം പൂർണ്ണമായും നിശ്ചലമല്ല; അതിലെ ആറ്റങ്ങളും ബന്ധങ്ങളും നിരന്തരം ചെറുചലനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു മാംസ്യത്തിന്റെ ഘടന തന്നെ ചലനാത്മകമായ ഒരു ഘടനയാണ്. കഫത്തിന്റെ സംയോജകത ഇവിടെ ഘടനയെ നിലനിർത്തുന്നു; പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകത പഴയ ബന്ധങ്ങൾ മാറ്റുന്നതിനുള്ള സാധ്യത നൽകുന്നു; വാതത്തിന്റെ ഗതിമാറ്റം മാംസ്യതന്മാത്രകളുടെ സ്ഥാനപരവും രൂപപരവുമായ മാറ്റങ്ങളെ സാധ്യമാക്കുന്നു.
ഒരു കോശത്തെ ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഒരു ചെറു ജീവപ്രപഞ്ചമായി കാണാം. അതിന്റെ പുറം അതിർത്തി അതിനെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതേ അതിർത്തിയിലൂടെ നിയന്ത്രിതമായ വിനിമയം നടക്കുന്നു. പോഷകങ്ങൾ പ്രവേശിക്കുന്നു, മാലിന്യങ്ങൾ പുറത്തുപോകുന്നു, അയോണുകൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു, സന്ദേശങ്ങൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു, ഊർജ്ജം പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. കോശാന്തർഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
അതിനാൽ കോശത്തിന്റെ സ്വത്വം അതിലെ ഘടകങ്ങൾ ഒരിക്കലും മാറാത്തതിനാൽ അല്ല. മറിച്ച്, ഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവ തമ്മിലുള്ള സംഘടിത ബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നതിനാലാണ് കോശം അതേ കോശമായി തുടരുന്നത്. ഇവിടെ കഫം ഘടനാപരമായ തുടർച്ചയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; പിത്തം ഘടകങ്ങളുടെ പുനർപരിവർത്തനത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; വാതം ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ വിനിമയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
ഇതുതന്നെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ ഒരു പ്രധാന ആശയത്തെ ജീവശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത്: അസ്തിത്വം എന്നത് നിശ്ചലതയല്ല; സംഘടിതമായ ചലനമാണ്.
കോശങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്കല്ല പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സമാന സ്വഭാവമുള്ള കോശങ്ങൾ പ്രത്യേക രീതിയിൽ സംഘടിക്കുമ്പോൾ കലകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. കലയുടെ ഘടന നിലനിർത്താൻ കോശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. അതേസമയം കോശങ്ങൾ പുതുക്കപ്പെടുകയും ചിലത് നീക്കംചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. പോഷകങ്ങൾ, ഓക്സിജൻ, ഹോർമോണുകൾ, പ്രതിരോധഘടകങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ കലകളിലേക്ക് എത്തിക്കപ്പെടണം.
ഇവിടെ വീണ്ടും കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന പ്രവർത്തനത്രയം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. കോശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും കലയുടെ ഘടനാപരമായ തുടർച്ചയും സംയോജകപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. പഴകിയതോ കേടായതോ ആയ കോശങ്ങളുടെ നീക്കം വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. രക്തത്തിലൂടെയും കലാന്തരദ്രവത്തിലൂടെയും വിവിധ ഘടകങ്ങളുടെ വിതരണം ഗതാഗതപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. അതുകൊണ്ട് ഒരു കലയുടെ ആരോഗ്യം അതിന്റെ ഘടനയിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നില്ല; ഘടന, വിഘടനം, വിതരണം എന്നിവയുടെ ഏകോപനത്തിലാണ്.
അവയവതലത്തിൽ ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് കരളിനെ പരിഗണിക്കാം. കരളിൽ പോഷകവസ്തുക്കളുടെ സ്വീകരണം, സംഭരണം, പരിവർത്തനം, പുതിയ തന്മാത്രകളുടെ നിർമ്മാണം, പഴയ തന്മാത്രകളുടെ വിഘടനം, വിഷവസ്തുക്കളുടെ പരിവർത്തനം, രക്തത്തിലെ വിവിധ ഘടകങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയ അനവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നു.
ഇവയെ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നീ മൂന്ന് പ്രവർത്തനപരമായ ധ്രുവങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. നിർമ്മാണവും സംഭരണവും സംയോജകപ്രവണതയുമായി; വിഘടനവും രാസപരിവർത്തനവും വിയോജകപ്രവണതയുമായി; വസ്തുക്കളുടെ സ്വീകരണം, വിതരണം, പുറത്താക്കൽ എന്നിവ ഗതാഗതപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം.
എന്നാൽ കരളിൽ “കഫം ഇവിടെ, പിത്തം അവിടെ, വാതം മറ്റൊരിടത്ത്” എന്ന രീതിയിൽ മൂന്ന് വേർതിരിച്ച ഘടകങ്ങൾ കാണാനാവില്ല. ഒരേ കോശത്തിൽതന്നെ ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങളും ഒരേസമയം നടക്കുന്നു. അതിനാൽ ത്രിദോഷത്തെ സ്ഥലപരമായ വിഭജനം എന്നതിനേക്കാൾ പ്രവർത്തനപരമായ സഹവർത്തിത്വം എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നതാണ് ഈ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകയ്ക്ക് കൂടുതൽ യോജിക്കുന്നത്.
നാഡീവ്യവസ്ഥയിലും ഇതേ ത്രയം കാണാം. നാഡീകോശങ്ങളുടെ ഘടന നിലനിർത്താൻ നിരന്തരം പുതിയ മാംസ്യങ്ങളും സ്തരഘടകങ്ങളും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് സംയോജക–നിർമ്മാണപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. കേടായ മാംസ്യങ്ങളും കോശാന്തർഘടകങ്ങളും നീക്കംചെയ്യപ്പെടുകയും പുനഃസംസ്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം.
അതേസമയം നാഡീകോശങ്ങളുടെ ദീർഘമായ ശാഖകളിലൂടെ വസ്തുക്കളുടെ ഗതാഗതം നടക്കുന്നു. നാഡീസന്ദേശങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അയോണുകൾ സ്തരങ്ങളിലൂടെ നീങ്ങുന്നു. സന്ദേശതന്മാത്രകൾ ഒരു നാഡീകോശത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടുന്നു. ഇതെല്ലാം ഗതാഗതത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളാണ്. അതിനാൽ നാഡീവ്യവസ്ഥയിലെ പ്രവർത്തനവും ഒരു സ്ഥിരഘടനയുടെ പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; ഘടന–പരിവർത്തനം–ഗതാഗതം എന്ന നിരന്തര ത്രിമുഖപ്രവാഹമാണ്.
പ്രതിരോധവ്യവസ്ഥയെ പരിഗണിച്ചാലും ഇതേ ആശയരീതി പ്രയോഗിക്കാം. പ്രതിരോധകോശങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, വളരുന്നു, വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്നു, പ്രവർത്തനം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ചിലത് നീക്കംചെയ്യപ്പെടുന്നു. പ്രതിരോധസന്ദേശങ്ങൾ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. രോഗാണുക്കളിൽനിന്നുള്ള ഘടകങ്ങൾ തിരിച്ചറിയപ്പെടുകയും അവയ്ക്കെതിരായ പ്രതികരണങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇവിടെ ഘടനാപരമായ സംയോജനത്തോടൊപ്പം വിഘടനവും ഗതാഗതവും നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് പ്രതിരോധവ്യവസ്ഥയെ പോലും ഒരു സ്ഥിരമായ “സംരക്ഷണഭിത്തി” എന്നതിലുപരി, നിരന്തരം പുനഃസംഘടിക്കപ്പെടുന്ന ചലനാത്മക ശൃംഖലയായി കാണാം.
ഇത്തരം വ്യാഖ്യാനം ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷത്തെ ആധുനിക പ്രതിരോധശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രത്യേക ഘടകങ്ങളുമായി നേരിട്ട് തുല്യമാക്കുന്നില്ല. പകരം, ജീവവ്യവസ്ഥയിലെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കുന്ന പൊതുവായ സംഘടനാപ്രക്രിയകളെ ഒരേ ആശയചട്ടക്കൂടിൽ ചിന്തിക്കാനുള്ള സാധ്യതയാണ് ഇത് നൽകുന്നത്.
ജീവിയുടെ ശരീരത്തെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച ഒരു വസ്തുവായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ശരീരം തുടർച്ചയായി പരിസ്ഥിതിയുമായി വിനിമയം നടത്തുന്നു. വായുവിൽനിന്ന് ഓക്സിജൻ സ്വീകരിക്കുകയും കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡ് പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭക്ഷണത്തിൽനിന്ന് പോഷകങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും മാലിന്യങ്ങൾ പുറത്താക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചൂട് പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് കൈമാറുന്നു.
അതിനാൽ ജീവിയുടെ അതിർത്തി ഒരു മതിൽപോലെ അടഞ്ഞതല്ല. അത് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വിനിമയപരിധിയാണ്.
കഫത്തിന്റെ സംയോജകത ഈ അതിർത്തിക്ക് സംഘടന നൽകുന്നു. പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകത അതിർത്തിക്കുള്ളിലെ പഴയ ഘടകങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതം അതിർത്തിയിലൂടെ വസ്തു, ഊർജ്ജം, വിവരം എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രിത വിനിമയം സാധ്യമാക്കുന്നു. ഈ നിലയിൽ ജീവനും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തന്നെ ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ ഏകതയായി കാണാം.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ ആന്തരിക ചലനം അതിന്റെ ബാഹ്യപരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല. ജീവശരീരത്തിനകത്തെ ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങൾ ഭക്ഷണം, താപനില, ജലം, ഓക്സിജൻ, ശാരീരിക പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ ബാഹ്യഘടകങ്ങളാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം പരിസ്ഥിതിയെയും മാറ്റുന്നു.
അതിനാൽ ഒരു രോഗാവസ്ഥയെ ശരീരത്തിനകത്ത് മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും അപര്യാപ്തമായേക്കാം. ഭക്ഷണരീതി, ജീവിതരീതി, പരിസ്ഥിതി, ഉറക്കം, ശാരീരിക പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവ ശരീരത്തിലെ സംയോജനം–വിയോജനം–ഗതാഗതം എന്ന പ്രവർത്തനബന്ധങ്ങളെ മാറ്റാൻ കഴിയും. ഇവിടെ രോഗത്തെ വ്യക്തിയുടെ ശരീരത്തിനകത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവം എന്നതിനു പകരം ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലെ വ്യതിയാനം എന്ന വിശാലമായ തലത്തിലും പഠിക്കാം.
ജീവന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് വസ്തുവിന്റെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും പ്രവാഹം മാത്രം പോരാ; വിവരപ്രവാഹവും ആവശ്യമാണ്. ഒരു കോശത്തിന് എപ്പോൾ വിഭജിക്കണം, എപ്പോൾ വളരണം, എപ്പോൾ പ്രവർത്തനം മാറ്റണം, എപ്പോൾ പഴയ ഘടകങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യണം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി നിരവധി സന്ദേശശൃംഖലകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഈ വിവരശൃംഖലകളെ വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവണതയുമായി സൈദ്ധാന്തികമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ വിവരം സഞ്ചരിക്കാൻ അതിന് ഒരു ഭൗതിക ആധാരം ആവശ്യമാണ്. സ്വീകരകമാംസ്യങ്ങൾ, സന്ദേശതന്മാത്രകൾ, അയോണുകൾ, ജനിതകവസ്തു തുടങ്ങിയ ഘടനകൾ ഇല്ലാതെ വിവരപ്രവാഹം നടക്കുകയില്ല. അതിനാൽ വാതത്തിന്റെ വിവരഗതാഗതത്തിന് കഫത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ അടിത്തറ ആവശ്യമാണ്.
അതുപോലെ വിവരശൃംഖലകളിലെ പല സന്ദേശങ്ങളും പഴയ ഘടനകളെ മാറ്റുകയും പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ വിവരപ്രവാഹം പിത്തത്തിന്റെ പരിവർത്തനപ്രവർത്തനത്തെയും ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ കഫം ഘടന നൽകുന്നു, വാതം വിവരം സഞ്ചരിപ്പിക്കുന്നു, പിത്തം ആ വിവരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിവർത്തനം സാധ്യമാക്കുന്നു എന്നൊരു സൈദ്ധാന്തിക ബന്ധം നിർദ്ദേശിക്കാം.
ഗതാഗതം നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ചലനമല്ല. ശരീരത്തിലെ ഓരോ പ്രധാന ഗതാഗതത്തിനും നിയന്ത്രണമുണ്ട്. ഏത് വസ്തു എപ്പോൾ കടക്കണം, എത്ര അളവിൽ കടക്കണം, എവിടേക്ക് പോകണം എന്നിവ നിരവധി നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് വാതത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ പ്രവർത്തനം “കൂടുതൽ ചലനം” എന്നല്ല. ശരിയായ വസ്തുവിനെ ശരിയായ സ്ഥലത്തേക്ക് ശരിയായ സമയത്ത് ശരിയായ അളവിൽ എത്തിക്കുന്ന നിയന്ത്രിത പ്രവാഹം എന്നാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.
ഇവിടെ വാതത്തിന്റെ വ്യതിയാനം എന്നത് അമിതചലനം മാത്രമല്ല; കുറവായ ചലനം, തെറ്റായ ദിശ, തെറ്റായ സമയം, തെറ്റായ വിതരണം എന്നിവയും ഉൾക്കൊള്ളാം. ഈ വ്യാഖ്യാനം വാതത്തെ വളരെ വിശാലമായ ഒരു ഗതിശാസ്ത്രപരമായ ആശയമാക്കി മാറ്റുന്നു.
അതുപോലെ പിത്തത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ പ്രവർത്തനം അമിതമായ വിഘടനം അല്ല. വിഘടനം ആവശ്യമായിടത്തും ആവശ്യമായ അളവിലും നടക്കണം. പഴയ ഘടകങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യണം, എന്നാൽ പുതിയ ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതിനു മുമ്പേ എല്ലാം നശിപ്പിച്ചുകളയരുത്.
അതിനാൽ പിത്തത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ രൂപം നിയന്ത്രിത വിയോജനം ആണ്. കഫത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ രൂപം നിയന്ത്രിത സംയോജനം ആണെങ്കിൽ, വാതത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ രൂപം നിയന്ത്രിത ഗതാഗതം ആണ്. ഇതാണ് ത്രിദോഷസാമ്യത്തെ ഒരു പുതിയ പ്രവർത്തനഭാഷയിൽ നിർവചിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും ലളിതമായ രൂപം.
ഇതിനെ ഒരു സംഗീതസംഘവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാം. സംഗീതത്തിൽ എല്ലാ വാദ്യങ്ങളും ഒരേ ശബ്ദത്തിൽ ഒരേ സമയത്ത് മുഴങ്ങേണ്ടതില്ല. ഓരോ വാദ്യത്തിനും വ്യത്യസ്ത പങ്കുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ ഒരു വാദ്യം മുന്നിലെത്തും; മറ്റൊന്ന് പിന്നിലേക്ക് പോകും. എന്നാൽ അവയുടെ പരസ്പരബന്ധം തകരാതിരിക്കുമ്പോഴാണ് സമഗ്രമായ സംഗീതം രൂപപ്പെടുന്നത്.
അതുപോലെ ശരീരത്തിലും കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഒരേ അളവിൽ ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതില്ല. ആവശ്യാനുസരണം ഒന്നിന്റെ പ്രവർത്തനം മറ്റൊന്നിനെക്കാൾ ശക്തമാകാം. എന്നാൽ അവയുടെ പരസ്പരബന്ധിതമായ ഏകോപനം നിലനിൽക്കണം. അതിനാൽ ദോഷസാമ്യം ഒരു നിശ്ചല തുലാസല്ല; ചലനാത്മകമായ ഒരു സംഗീതസമന്വയമാണ്.
കഫവും പിത്തവും തമ്മിലുള്ള വിരോധം മാത്രം മതിയാകില്ല. വാതത്തിന്റെ ഗതിമാറ്റം ഇല്ലെങ്കിൽ ആ വിരോധത്തിൽനിന്ന് പുതിയ സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കില്ല. അതുകൊണ്ട് ത്രിദോഷത്തിന്റെ പ്രത്യേകത അതിന്റെ ത്രിമുഖബന്ധത്തിലാണ്.
കഫം നിലവിലുള്ള സംഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പിത്തം അതിൽ വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വാതം ആ വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ ഫലങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ചലനത്തിലൂടെ പുതിയ ഘടകങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് ത്രിദോഷത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കാവുന്ന ഏറ്റവും ആഴമുള്ള ചാക്രികരൂപങ്ങളിൽ ഒന്ന്.
ഈ ചക്രം ഓരോ നിമിഷവും ശരീരത്തിൽ നടക്കുന്നു. നാം ഇപ്പോൾ “നമ്മുടെ ശരീരം” എന്നു വിളിക്കുന്ന ഘടന ഇന്നലെ ഉണ്ടായിരുന്ന അതേ തന്മാത്രകളുടെ കൂട്ടമല്ല. പല തന്മാത്രകളും മാറിയിരിക്കുന്നു, പല കോശഘടകങ്ങളും പുതുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, നിരവധി വസ്തുക്കൾ ശരീരത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുപോയിട്ടുണ്ട്, പുതിയ വസ്തുക്കൾ അകത്തേക്ക് വന്നിട്ടുണ്ട്.
അതുകൊണ്ട് ജീവന്റെ തുടർച്ചയെ ഘടകങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ ബന്ധങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായി കാണുന്നത് കൂടുതൽ യുക്തിസഹമാണ്. കഫം ഈ ബന്ധങ്ങളുടെ സംഘടനയെ നിലനിർത്തുന്നു; പിത്തം അവയെ പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്നു; വാതം അവയുടെ ഘടകങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ നിന്നാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന വാക്യം രൂപപ്പെടുന്നത്: “ജീവന്റെ സ്വത്വം മാറ്റമില്ലായ്മയിൽ അല്ല; സംഘടിതമായ മാറ്റത്തിന്റെ തുടർച്ചയിലാണ്.”
ഈ ആശയം ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ ഒരു പുരാതന രോഗവർഗീകരണരീതിയിൽനിന്ന് ഉയർത്തി, ജീവന്റെ സംഘടന, പരിവർത്തനം, ഗതിമാറ്റം എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ ഡയലക്ടിക്കൽ ചട്ടക്കൂടിൽ ചിന്തിക്കാനുള്ള സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകയായി വികസിപ്പിക്കാനുള്ള വഴിയൊരുക്കുന്നു.
ജീവന്റെ സംഘടനയെ സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്ന ത്രയത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ഊർജ്ജത്തിന്റെ പങ്ക് പ്രത്യേകമായി പരിഗണിക്കേണ്ടിവരുന്നു. ശരീരത്തിലെ ഒരു നിർമ്മാണപ്രവർത്തനവും ഊർജ്ജമില്ലാതെ നടക്കുകയില്ല. അതുപോലെ ഒരു വിഘടനപ്രവർത്തനവും വെറും നിഷ്ക്രിയമായ തകർച്ചയല്ല; അതിൽ രാസബന്ധങ്ങളുടെ മാറ്റവും ഊർജ്ജത്തിന്റെ മോചനവും സംഭരണവും ഉപയോഗവും നടക്കുന്നു. ഈ ഊർജ്ജം ശരീരത്തിലെ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി എത്തിക്കപ്പെടുകയും വീണ്ടും മറ്റുതരത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വിനിയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഊർജ്ജത്തിന്റെ ഉത്പാദനം, പരിവർത്തനം, വിതരണം എന്നിവയും ത്രിദോഷത്തിന്റെ പ്രവർത്തനാത്മക വ്യാഖ്യാനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.
കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണത ഊർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവണത സങ്കീർണ്ണമായ തന്മാത്രകളെ വിഘടിപ്പിച്ച് അവയിലെ രാസസാധ്യതകളെ ഉപയോഗയോഗ്യമായ ഊർജ്ജരൂപങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുന്നു. വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതപ്രവണത ഈ വസ്തുക്കളെയും ഊർജ്ജബന്ധിതമായ ഘടകങ്ങളെയും ശരീരത്തിന്റെ ആവശ്യമായ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിൽ പങ്കാളിയാകുന്നു. അതിനാൽ കഫം ഘടനയുടെ സംഘടന, പിത്തം ഊർജ്ജപരിവർത്തനം, വാതം പ്രവാഹത്തിന്റെ സംഘടന എന്നൊരു വിപുലമായ സൈദ്ധാന്തിക ബന്ധവും ഇവിടെ നിർദ്ദേശിക്കാം.
കോശത്തിലെ ഊർജ്ജപരിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയയെ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഈ ബന്ധം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. ഭക്ഷണത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണ തന്മാത്രകൾ ഘട്ടംഘട്ടമായി വിഘടിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വിഘടനത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ചെറിയ തന്മാത്രകൾ തുടർരാസപ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. അവയിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഊർജ്ജം കോശത്തിന് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുന്നു.
ഈ പ്രക്രിയയിൽ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയെ സൈദ്ധാന്തികമായി തിരിച്ചറിയാം. എന്നാൽ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയയിലെ പ്രവർത്തനം വിയോജനത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ലഭിക്കുന്ന ഊർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് കോശം പുതിയ ഘടനകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. അതിനാൽ പിത്തത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പരിവർത്തനസാധ്യത കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.
വാതത്തെ ഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി കാണുമ്പോൾ ഊർജ്ജത്തിന്റെ വിതരണം അതിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു പ്രവർത്തനപരമായ വശമാകുന്നു. കോശത്തിന് ആവശ്യമായ ഊർജ്ജസ്രോതസ്സുകൾ, അവയുടെ മുൻഗാമികൾ, അയോണുകൾ, ഓക്സിജൻ, പോഷകങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ശരിയായ സ്ഥലത്ത് എത്തണം. അതുപോലെ പ്രവർത്തനത്തിനുശേഷം ഉണ്ടാകുന്ന മാലിന്യങ്ങളും മറ്റ് ഉൽപ്പന്നങ്ങളും നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം.
ഇവിടെ വാതം ഒരു “വസ്തു” എന്നതിനേക്കാൾ പ്രവാഹത്തിന്റെ സംഘടന എന്ന ആശയമായി മാറുന്നു. ഒരു നദി വെള്ളം മാത്രം അല്ല; വെള്ളത്തിന്റെ സംഘടിതമായ പ്രവാഹമാണ്. അതുപോലെ ശരീരത്തിലെ രക്തചംക്രമണം രക്തം മാത്രം അല്ല; ഓക്സിജൻ, പോഷകങ്ങൾ, ഹോർമോണുകൾ, മാലിന്യങ്ങൾ, സന്ദേശതന്മാത്രകൾ എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രിത പ്രവാഹമാണ്. അതുകൊണ്ട് വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതത്തെ ശരീരത്തിലെ വസ്തു–ഊർജ്ജ–വിവര പ്രവാഹങ്ങളുടെ ചലനാത്മക സംഘടനയായി വികസിപ്പിച്ച് ചിന്തിക്കാം.
താപഗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ജീവൻ ഒരു തുറന്ന വ്യവസ്ഥയാണ്. ജീവി പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്ന് വസ്തുവും ഊർജ്ജവും സ്വീകരിക്കുകയും പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് വസ്തുവും ഊർജ്ജവും പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ജീവൻ പൂർണ്ണമായ സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ എത്തുകയാണെങ്കിൽ അതിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ അസ്തിത്വം അവസാനിക്കും. അതിനാൽ ജീവൻ സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് അകലെയുള്ള, നിരന്തരം പ്രവാഹം നിലനിർത്തുന്ന ഒരു അവസ്ഥയാണ്.
ഇത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ എന്ന ആശയവുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തുന്നു. ജീവന്റെ സ്ഥിരത നിശ്ചലതയിൽനിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നില്ല; മറിച്ച് നിരന്തരമായ വിനിമയത്തിൽനിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയെ ജീവന്റെ പ്രാദേശിക സംഘടന നിലനിർത്തുന്ന പ്രവണതയായും, പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയെ പഴയ സംഘടനകളെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയായും, വാതത്തെ ഈ തുറന്ന വ്യവസ്ഥയിലൂടെ വസ്തു–ഊർജ്ജ–വിവര പ്രവാഹം നിലനിർത്തുന്ന പ്രവണതയായും കാണാം.
എന്നാൽ കഫം എൻട്രോപ്പിയുടെ നേരിട്ടുള്ള വിരുദ്ധശക്തിയാണെന്നും പിത്തം എൻട്രോപ്പി തന്നെയാണെന്നും പറയുന്നത് ശരിയായിരിക്കില്ല. എൻട്രോപ്പി ഒരു ഭൗതിക അളവാണ്; കഫം–പിത്തം–വാതം ഇവിടെ പ്രവർത്തനാത്മകവും ദാർശനികവുമായ ആശയങ്ങളാണ്. ഇവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാദൃശ്യപരവും സൈദ്ധാന്തികവുമായതാണ്; നേരിട്ടുള്ള ഭൗതിക സമീകരണമല്ല.
സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം എന്ന ആശയവും ത്രിദോഷത്തിന്റെ ഈ പുനർവ്യാഖ്യാനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. ശരീരത്തിലെ താപനില, രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര, അമ്ലക്ഷാരസന്തുലനം, ജലാംശം, അയോൺസാന്ദ്രത, ഓക്സിജൻ, കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡ് തുടങ്ങിയവ ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി സ്ഥിരമായിരിക്കുകയില്ല. അവയിൽ നിരന്തരം ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. അവയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ശരീരം പ്രതികരിക്കുന്നു. അതിനാൽ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം എന്നത് മാറ്റമില്ലായ്മയല്ല; മാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന കഴിവാണ്.
ഈ ആശയം ത്രിദോഷസാമ്യത്തിന്റെ പുതിയ വ്യാഖ്യാനത്തിന് വളരെ പ്രധാനമാണ്. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനം എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരേ അളവിൽ നിലനിർത്തുക എന്നതല്ല ആരോഗ്യം. സാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ച് അവയുടെ പ്രവർത്തനശേഷി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കണം. ഭക്ഷണത്തിനുശേഷം നിർമ്മാണ–സംഭരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ മാറും. ഉപവാസത്തിൽ സംഭരിച്ച വസ്തുക്കളുടെ വിഘടനവും ഗതാഗതവും മാറും. വ്യായാമത്തിൽ ഊർജ്ജവിതരണവും വാതകവിനിമയവും വർധിക്കും. ഉറക്കത്തിൽ ചില പുനർനിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കും. അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ ശരീരത്തിൽ ദോഷങ്ങൾ “സ്ഥിരമായ അളവിൽ” നിൽക്കുന്നില്ല; അവ ആവശ്യാനുസരണം മാറുന്ന പ്രവർത്തനശേഷികളാണ്.
ജീവവ്യവസ്ഥയിലെ നിയന്ത്രണം ഒരു ഏകദിശാ ആജ്ഞയല്ല. അത് പ്രതികരണവലയങ്ങളിലൂടെയാണ് നടക്കുന്നത്. ഒരു പ്രവർത്തനത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാകുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം മറ്റൊരു പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; ആ മാറ്റം വീണ്ടും ആദ്യ പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിക്കുന്നു.
ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു കോശത്തിന് കൂടുതൽ ഊർജ്ജം ആവശ്യമായാൽ ഊർജ്ജോത്പാദനപ്രവർത്തനങ്ങൾ മാറുന്നു. അതിനായി കൂടുതൽ പോഷകങ്ങളും ഓക്സിജനും ആവശ്യമായി വരുന്നു. അവയുടെ ഗതാഗതം മാറുന്നു. ഊർജ്ജോത്പാദനം വർധിച്ചതോടെ ചില ഉപോൽപ്പന്നങ്ങൾ വർധിക്കുന്നു. അവ നീക്കംചെയ്യുന്നതിനുള്ള സംവിധാനങ്ങളും സജീവമാകുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങൾ വീണ്ടും കോശത്തിന്റെ നിർമ്മാണ–പരിവർത്തനപ്രവർത്തനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.
ഇവിടെ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ വേർതിരിച്ച മൂന്നു രേഖകളല്ല; പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന പ്രതികരണവലയങ്ങളുടെ മൂന്ന് പ്രവർത്തനധ്രുവങ്ങളാണ്
ഈ കാഴ്ചപ്പാട് സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ രോഗത്തിന്റെ ആശയവും മാറുന്നു. രോഗം ഒരു ദോഷത്തിന്റെ അളവ് കൂടിയതുകൊണ്ട് മാത്രം ഉണ്ടാകുന്ന ഒന്നായി കാണേണ്ടതില്ല. ഒരു പ്രവർത്തനവലയത്തിലെ അസന്തുലിതാവസ്ഥ മറ്റുള്ളവയെയും ബാധിക്കാം.
സംയോജനം അമിതമായാൽ സംഭരണവും ഘടനാപരമായ അടിഞ്ഞുകൂടലും വർധിക്കാം. വിയോജനം അമിതമായാൽ ഘടനാപരമായ ക്ഷയവും വിഘടനവും വർധിക്കാം. ഗതാഗതം തകരുമ്പോൾ ആവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ ശരിയായ സ്ഥലത്ത് എത്താതിരിക്കുകയോ മാലിന്യങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യപ്പെടാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യാം. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ രോഗാവസ്ഥയിൽ ഈ മൂന്ന് വ്യതിയാനങ്ങളും പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കാം.
അതിനാൽ രോഗത്തെ സംയോജനം–വിയോജനം–ഗതാഗതം എന്ന പ്രവർത്തനശൃംഖലയുടെ അസംഘടിതാവസ്ഥയായി കാണുന്നത് ഒരു കൂടുതൽ വിശാലമായ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക നൽകുന്നു.
ഒരു രോഗാവസ്ഥ സാധാരണയായി ഒരൊറ്റ നിമിഷത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നില്ല. തന്മാത്രാതലത്തിലുള്ള ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ കോശപ്രവർത്തനത്തെ ബാധിക്കാം. കോശപ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ കലയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിക്കാം. കലയുടെ മാറ്റങ്ങൾ അവയവത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിക്കാം. അവയവങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധം മാറുമ്പോൾ മുഴുവൻ ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനവും മാറാം. ഇത് താഴെനിന്ന് മുകളിലേക്കുള്ള ഉദ്ഭവം മാത്രമല്ല. മുകളിലത്തെ തലങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങളും താഴത്തെ തലങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവശരീരം ഒരു പരസ്പരം ബന്ധിച്ച ബഹുതല പ്രതികരണവ്യവസ്ഥയാണ്.
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ “അളവിലെ മാറ്റം ഗുണത്തിലെ മാറ്റത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു” എന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയം പ്രയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ചെറിയ തന്മാത്രാതല വ്യതിയാനങ്ങൾ ഒരു പരിധിവരെ ശരീരം പൊരുത്തപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കാം. എന്നാൽ ഒരു നിർണായക പരിധി കടന്നാൽ പുതിയൊരു പ്രവർത്തനാവസ്ഥ ഉദ്ഭവിക്കാം. ഈ പുതിയ അവസ്ഥ പഴയ അവസ്ഥയുടെ ചെറിയ വ്യത്യാസം മാത്രമല്ല; പുതിയ ഗുണങ്ങളുള്ള ഒരു സംഘടിതാവസ്ഥയായിരിക്കാം.
ഇവിടെയാണ് ഉദ്ഭവഗുണത്തിന്റെ ആശയം നിർണായകമാകുന്നത്. ഒരു ജീവിയുടെ സമഗ്രപ്രവർത്തനം അതിലെ ഓരോ തന്മാത്രയുടെയും ഗുണങ്ങളുടെ ലളിതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല. അനവധി ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
ഒരു തന്മാത്രയ്ക്ക് ജീവൻ ഇല്ല. അനവധി തന്മാത്രകൾ സംഘടിതമായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ കോശം എന്ന പുതിയ സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. കോശങ്ങളുടെ സംഘടിതപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് കലയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നു. കലകളിൽനിന്ന് അവയവങ്ങൾ, അവയവങ്ങളിൽനിന്ന് ജീവി എന്ന ഉയർന്നതല സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ത്രിദോഷസാമ്യവും മൂന്ന് ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തുകയല്ല. കഫം–പിത്തം–വാതം തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഒരു ഉയർന്നതല സംഘടനാവസ്ഥയാണ് സാമ്യം എന്ന ആശയം നിർദ്ദേശിക്കാം.
ഈ ചട്ടക്കൂടിൽ ആയുർവേദത്തിലെ പ്രകൃതി എന്ന ആശയത്തെയും കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി സമീപിക്കാം. ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ശരീരത്തിൽ നിർമ്മാണം, വിഘടനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനരീതികൾ ഒരേപോലെയായിരിക്കണമെന്നില്ല. ജനിതകഘടന, ശരീരഘടന, ഉപാപചയശേഷി, നാഡീവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രതികരണരീതി, ഹോർമോൺ നിയന്ത്രണം, ജീവിതരീതി, പരിസ്ഥിതി എന്നിവ വ്യക്തികൾക്കിടയിൽ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ഒരു വ്യക്തിയുടെ സാധാരണ പ്രവർത്തനപരമായ സംഘടന മറ്റൊരാളുടേതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം. ഇതിനെ ആയുർവേദത്തിലെ പ്രകൃതിയുമായി നേരിട്ട് തുല്യമാക്കേണ്ടതില്ലെങ്കിലും, വ്യക്തിവ്യത്യാസങ്ങളെ ഒരു അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനക്രമത്തിന്റെ വ്യത്യാസം എന്ന നിലയിൽ പഠിക്കാൻ ഈ ആശയം സഹായിക്കും.
വികൃതി എന്നാൽ ആ അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനക്രമത്തിൽ കാലക്രമേണ ഉണ്ടാകുന്ന വ്യതിയാനമായി കാണാം. എന്നാൽ ആ വ്യതിയാനം ഒരു ദോഷത്തിന്റെ അളവിലുള്ള ലളിതമായ മാറ്റം മാത്രമല്ല; സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റമായിരിക്കാം.
ഈ വ്യാഖ്യാനം സ്വീകരിച്ചാൽ ചികിത്സയുടെ ലക്ഷ്യവും വ്യത്യസ്തമായി നിർവചിക്കാം. രോഗത്തെ ഒരു പ്രത്യേക ദോഷത്തിന്റെ അധിക്യമായി മാത്രം കണ്ടാൽ ചികിത്സയും ആ ദോഷത്തെ കുറയ്ക്കുന്നതിലേക്ക് ചുരുങ്ങും. എന്നാൽ രോഗം ഒരു പ്രവർത്തനശൃംഖലയുടെ അസംഘടിതാവസ്ഥയാണെങ്കിൽ, ചികിത്സയുടെ ലക്ഷ്യം ആ ശൃംഖലയുടെ പ്രവർത്തനസമന്വയം പുനഃസ്ഥാപിക്കുക എന്നതായിരിക്കും.
എവിടെയാണ് സംയോജനം കുറയുന്നത്? എവിടെയാണ് വിഘടനം അമിതമാകുന്നത്? എവിടെയാണ് ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടുന്നത്? ഇവ മൂന്നും തമ്മിലുള്ള പ്രതികരണബന്ധത്തിൽ എവിടെയാണ് തകരാർ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്? എന്നിങ്ങനെ അന്വേഷിക്കേണ്ടിവരും. ഇത് ചികിത്സയെ “ഒരു ദോഷത്തെ അടിച്ചമർത്തുക” എന്നതിൽനിന്ന് “ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ സ്വയംസംഘടനാശേഷിയെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുക” എന്ന വിശാലമായ ആശയത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നു.
ഇവിടെ ഒരു നിർണായക ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. കഫം = അനബോളിസം, പിത്തം = കാറ്റബോളിസം, വാതം = ഗതാഗതം എന്ന ബന്ധം നിലവിലെ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം തെളിയിച്ചിട്ടുള്ള നേരിട്ടുള്ള സമീകരണമല്ല. ഇത് ഒരു പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക പുനർവ്യാഖ്യാനം മാത്രമാണ്. ആയുർവേദത്തിലെ പാരമ്പര്യ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ആശയമാതൃക എന്ന നിലയിലാണ് ഇതിനെ അവതരിപ്പിക്കേണ്ടത്.
ഈ വ്യത്യാസം വ്യക്തമായി സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഈ സമീപനത്തെ ദുർബലമാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിനെ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമാക്കുന്നു. ഒരു സിദ്ധാന്തം ശാസ്ത്രീയമാകുന്നത് പുരാതന ആശയത്തെ ആധുനിക പദങ്ങളുമായി ചേർത്തതുകൊണ്ടല്ല; മറിച്ച് അതിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കാവുന്ന പ്രവചനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയുമ്പോഴാണ്.
അതിനാൽ ഭാവിയിൽ ഈ മാതൃകയെ ശരീരത്തിലെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ, വിഘടനപ്രവർത്തനങ്ങൾ, ഗതാഗതപ്രവർത്തനങ്ങൾ, അവയുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തി പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ആയുർവേദവും ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം “പുരാതന ആശയം ശരിയാണോ തെറ്റാണോ” എന്ന ലളിതമായ ചോദ്യത്തിൽ ഒതുങ്ങേണ്ടതില്ല. പകരം, ആയുർവേദത്തിലെ പ്രവർത്തനപരമായ വിഭാഗീകരണങ്ങൾ ആധുനിക അളവുകൂട്ടൽ രീതികളിലൂടെ പുനർനിർവചിക്കാനാകുമോ എന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉൽപാദനക്ഷമമായ ചോദ്യം.
കഫവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സംയോജക–നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഏത് അളവുകൂട്ടലുകൾ ഉപയോഗിക്കാം? പിത്തവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വിയോജക–പരിവർത്തന പ്രവർത്തനങ്ങളെ എങ്ങനെ അളക്കാം? വാതവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഗതാഗത–പ്രവാഹ പ്രവർത്തനങ്ങളെ എങ്ങനെ അളക്കാം? ഈ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളുടെയും പരസ്പരബന്ധം ഗണിതരൂപത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രതിനിധീകരിക്കാം? രോഗാവസ്ഥയിൽ ഈ ബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെ മാറുന്നു? ചികിത്സയ്ക്കുശേഷം അവ എങ്ങനെ പുനഃസംഘടിക്കുന്നു? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളാണ് ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തെ വിശ്വാസത്തിന്റെ പരിധിയിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കാവുന്ന പ്രവർത്തനസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പരിധിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുക.
അവസാനമായി, കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന ത്രയം ശരീരത്തിനകത്തെ മൂന്ന് പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്ന പരിധിയിലും നിൽക്കേണ്ടതില്ല. ജീവന്റെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും ഒരു പൊതുവായ മാതൃകയായി ഇതിനെ പരിശോധിക്കാം: ഘടകങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുചേരുന്നു, ഘടനകൾ രൂപപ്പെടുന്നു; ഘടനകൾ വിഘടിക്കുന്നു, ഘടകങ്ങൾ മോചിതമാകുന്നു; മോചിതമായ ഘടകങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ ഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
സംയോജനം ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വിയോജനം മാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഗതാഗതം ആ സാധ്യതയെ പുതിയ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലേക്കും എത്തിക്കുന്നു; പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ സംയോജനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ നിരന്തര ചക്രമാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തിന് നൽകാവുന്ന ഏറ്റവും വിശാലമായ അർത്ഥം.
ജീവശരീരത്തിലെ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നീ പ്രവർത്തനങ്ങളെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അവയ്ക്ക് ഒരു കാലികമാനം കൂടിയുണ്ടെന്ന് കാണാം. ശരീരത്തിലെ നിർമ്മാണം, വിഘടനം, ഗതാഗതം എന്നിവ ഒരേ വേഗത്തിലും ഒരേ അളവിലും എല്ലായ്പ്പോഴും നടക്കുകയില്ല. പകൽ–രാത്രി വ്യത്യാസം, ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷമുള്ള അവസ്ഥ, ഉപവാസം, വ്യായാമം, ഉറക്കം, വളർച്ച, വാർദ്ധക്യം, രോഗാവസ്ഥ എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ആപേക്ഷിക പ്രാധാന്യം മാറുന്നു. അതിനാൽ ത്രിദോഷങ്ങളെ സ്ഥലപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മാത്രമായി കാണാതെ കാലത്തിനനുസരിച്ച് മാറുന്ന പ്രവർത്തനപ്രവണതകൾ ആയി കാണാം.
വളർച്ചയുടെ ഘട്ടത്തിൽ പുതിയ കോശങ്ങളും കലകളും ഘടനകളും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ സംയോജക–നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. പ്രായപൂർത്തിയായ ശരീരത്തിൽ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വാർദ്ധക്യത്തിൽ ചില നിർമ്മാണ–പുനർനിർമ്മാണശേഷികൾ കുറയുകയും ചില വിഘടനപ്രവർത്തനങ്ങൾ ആപേക്ഷികമായി പ്രബലമാകുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ മുഴുവൻ കാലക്രമത്തിലും കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന പ്രവർത്തനത്രയത്തിന്റെ ആപേക്ഷിക ശക്തിയിൽ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നതായി സൈദ്ധാന്തികമായി ചിന്തിക്കാം.
ജീവിയുടെ വളർച്ചയെ കഫത്തിന്റെ സംയോജകപ്രവണതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഇത് ശരീരത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക ദ്രവ്യം കൂടുന്നു എന്ന അർത്ഥത്തിലല്ല. കോശവിഭജനം, മാംസ്യനിർമ്മാണം, അസ്ഥിനിർമ്മാണം, കലകളുടെ വളർച്ച, ഊർജ്ജസംഭരണം, പുതിയ ഘടനകളുടെ രൂപീകരണം എന്നിവയെല്ലാം കൂടുതൽ വിപുലമായ ജീവസംഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയകളാണ്.
ഒരു വിത്ത് സസ്യമായി വളരുന്നത് ഇതിന് വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. വിത്തിലെ ചെറിയ ഘടനയിൽനിന്ന് വേരും തണ്ടും ഇലകളും പൂക്കളും പിന്നീട് വിത്തുകളും രൂപപ്പെടുന്നു. ചെറിയ ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം സംഘടിതമായി ചേർന്ന് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ സംഘടന രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ സംഘടനാപ്രവണതയെ കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയുമായി സൈദ്ധാന്തികമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം.
എന്നാൽ വളർച്ചയിൽ കഫം മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. വളരുന്ന കോശങ്ങളിൽ പഴയ ഘടകങ്ങൾ വിഘടിക്കപ്പെടുകയും പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും അവയുടെ ഗതാഗതം നടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ വളർച്ച തന്നെ ത്രിദോഷങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.
വാർദ്ധക്യത്തെ ഈ മാതൃകയിൽ നോക്കുമ്പോൾ, അത് ഒരു “ദോഷത്തിന്റെ വർധന” എന്ന ഏകകാരണ വ്യാഖ്യാനമായി കാണേണ്ടതില്ല. കോശങ്ങളുടെ പുതുക്കൽ, മാംസ്യങ്ങളുടെ നിർമ്മാണം, കേടായ ഘടകങ്ങളുടെ നീക്കം, ഊർജ്ജപരിവർത്തനം, തന്മാത്രകളുടെ ഗതാഗതം, പ്രതിരോധനിയന്ത്രണം എന്നിവയിൽ കാലക്രമേണ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു.
പുതിയ ഘടന നിർമ്മിക്കുന്ന ശേഷിയും പഴയ ഘടന നീക്കംചെയ്യുന്ന ശേഷിയും തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം മാറാം. കോശാന്തർഘടകങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരനിയന്ത്രണം കുറയാം. ചില തന്മാത്രകൾ അടിഞ്ഞുകൂടാം. ചില ഗതാഗതപ്രക്രിയകൾ മന്ദഗതിയിലാകാം. ഇതെല്ലാം ചേർന്ന് ഒരു പുതിയ ജീവസംഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ വാർദ്ധക്യം ഒരു ഏകദിശാ “ക്ഷയം” മാത്രമല്ല; സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതാഗതം എന്നിവയുടെ ആപേക്ഷിക ക്രമത്തിൽ കാലക്രമേണ ഉണ്ടാകുന്ന പുനഃക്രമീകരണമാണ്.
ഉറക്കവും ഉണർവും ത്രിദോഷത്തിന്റെ കാലികചലനം മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്. ഉണർന്നിരിക്കുന്ന സമയത്ത് ഇന്ദ്രിയപ്രവർത്തനം, ചലനം, ആഹാരഗ്രഹണം, ഊർജ്ജോപയോഗം, വിവരവിനിമയം എന്നിവ സജീവമാണ്. ഉറക്കത്തിൽ ശരീരം പ്രവർത്തനരഹിതമാകുന്നില്ല; പകരം വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള പുനഃസംഘടന, ഓർമ്മസംസ്കരണം, മാംസ്യപരിപാലനം, ഊർജ്ജനിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ഉറക്കം “ചലനത്തിന്റെ അഭാവം” അല്ല. അത് ചലനത്തിന്റെ രൂപമാറ്റമാണ്. പുറംപ്രവർത്തനങ്ങളിൽനിന്ന് ആന്തരിക പുനഃസംഘടനയിലേക്കുള്ള മാറ്റം മാത്രമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ ഇത് പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു രൂപത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊരു രൂപത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമായി കാണാം.
ഭക്ഷണം ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ തന്നെ ത്രിദോഷത്തിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക ചക്രം വ്യക്തമായി കാണാം. ഭക്ഷണത്തിലെ സങ്കീർണ്ണ ഘടകങ്ങൾ ആദ്യം വിഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവർത്തനം പ്രധാനമാണ്. തുടർന്ന് വിഘടിച്ച ഘടകങ്ങൾ ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും രക്തത്തിലൂടെയും മറ്റ് ഗതാഗതമാർഗങ്ങളിലൂടെയും വിവിധ കലകളിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അവ പുതിയ ശരീരഘടകങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിനും ഊർജ്ജസംഭരണത്തിനും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ പിത്തം, വാതം, കഫം എന്നിവ ഭക്ഷണത്തിൽ പ്രത്യേകം ചേർന്നിരിക്കുന്ന മൂന്ന് വസ്തുക്കളല്ല. അവ ഭക്ഷണത്തിന്റെ ശരീരപരമായ പരിവർത്തനത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന മൂന്ന് പ്രവർത്തനധാരകളുടെ പ്രതീകങ്ങളാണ്.
ആയുർവേദത്തിലെ അഗ്നിസങ്കൽപ്പവും ഈ മാതൃകയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനമെടുക്കുന്നു. അഗ്നിയെ ഒരു ഭൗതിക അഗ്നിയായി മാത്രം കാണാതെ, ശരീരത്തിലെ പരിവർത്തനശേഷിയുടെ ഒരു പ്രവർത്തനാത്മക പ്രതീകമായി വായിക്കാം. ഭക്ഷണത്തിലെ സങ്കീർണ്ണ ഘടകങ്ങളെ ശരീരത്തിന് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഘടകങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്ന ദഹന–ആഗിരണ–ഉപാപചയ ശൃംഖല ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ അഗ്നിയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തനപ്രവണതയുമായി ചില അളവിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ അഗ്നിയും പിത്തവും പൂർണ്ണമായും ഒരേ ആശയങ്ങളാണെന്ന് പറയേണ്ടതില്ല. ആയുർവേദത്തിന്റെ പാരമ്പര്യഘടനയിൽ അവയ്ക്ക് വ്യത്യസ്തമായ ആശയപരമായ സ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പുനർവ്യാഖ്യാനത്തിൽ അവ തമ്മിൽ പ്രവർത്തനപരമായ ബന്ധം മാത്രം നിർദ്ദേശിക്കുകയാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം.
ജീവന്റെ സംഘടനയ്ക്ക് നിർമ്മാണം മാത്രം പോരാ. വിഘടിച്ചും ഉപയോഗിച്ചും കഴിഞ്ഞ വസ്തുക്കൾ ശരീരത്തിൽനിന്ന് നീക്കംചെയ്യണം. കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡ് ശ്വാസകോശത്തിലൂടെ പുറത്തുപോകുന്നു; യൂറിയയും മറ്റ് മാലിന്യങ്ങളും വൃക്കകൾ വഴി പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു; പിത്തത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ചില വിഘടനോൽപ്പന്നങ്ങൾ ആന്തരികപാതയിലൂടെ നീക്കംചെയ്യപ്പെടുന്നു; കുടലിലൂടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെ വിയോജനം, ഗതാഗതം, പുറന്തള്ളൽ എന്നിവ തമ്മിൽ അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. ഒരു മാലിന്യവസ്തു ആദ്യം ഒരു തന്മാത്രയിൽനിന്ന് വേർപെടണം, തുടർന്ന് മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകപ്പെടണം, ഒടുവിൽ ശരീരത്തിന് പുറത്തേക്ക് നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം. അതുകൊണ്ട് വിയോജനം മാത്രം നീക്കംചെയ്യലല്ല; ഗതാഗതം കൂടിയാലേ വിയോജനത്തിന്റെ ഫലം വ്യവസ്ഥയിൽനിന്ന് പുറത്തേക്കുള്ള മാറ്റമായി മാറുകയുള്ളൂ.
സംഭരണം ജീവന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു സംയോജകപ്രവർത്തനമാണ്. ശരീരത്തിന് ഉടൻ ആവശ്യമില്ലാത്ത ഊർജ്ജവും ഘടകങ്ങളും ഭാവിയിലെ ഉപയോഗത്തിനായി സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഗ്ലൈക്കോജൻ, കൊഴുപ്പ്, ചില പ്രോട്ടീൻസംഭരണങ്ങൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ സംഭരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇത് കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ സംഭരണം എല്ലായ്പ്പോഴും ഗുണകരമല്ല. ആവശ്യത്തിന് മീതെയുള്ള സംഭരണം രോഗപരമായ അടിഞ്ഞുകൂടലിലേക്ക് മാറാം. അതിനാൽ സംയോജകപ്രവണതയ്ക്ക് ഒരു പരിധിയുണ്ട്.
ഇവിടെയാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ വിരോധം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്: സംഭരണം ജീവന് ആവശ്യമാണ്; അമിതസംഭരണം രോഗത്തിന് കാരണമാകാം. അതിനാൽ ഒരു പ്രവർത്തനം സ്വഭാവത്തിൽ നല്ലതോ ചീത്തയോ അല്ല; അതിന്റെ അളവ്, സ്ഥലം, സമയം, സാഹചര്യബന്ധം എന്നിവയാണ് അതിന്റെ ഫലത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.
അമിതമായ വിഘടനം ശരീരഘടനയെ തകർക്കാം. പേശികളുടെ ഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം വിഘടിക്കുകയും പുതുതായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ വിഘടനം നിർമ്മാണത്തെക്കാൾ വളരെ കൂടുതലായാൽ പേശീക്ഷയം ഉണ്ടാകാം. അസ്ഥിനിർമ്മാണവും അസ്ഥിവിഘടനവും സാധാരണയായി പരസ്പരം ഏകോപിതമാണ്. വിഘടനം അമിതമാകുമ്പോൾ അസ്ഥിസാന്ദ്രത കുറയാം. അതിനാൽ പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകപ്രവണതയും അതിന്റെ നിയന്ത്രിത പരിധിയിൽ മാത്രമാണ് ജീവന് അനുകൂലമായത്.
വാതത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ഇതേ തത്വം ബാധകമാണ്. ഗതാഗതം ജീവന് അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ തെറ്റായ സ്ഥലത്തേക്കുള്ള ഗതാഗതം, അമിതമായ പ്രവാഹം, അപര്യാപ്തമായ പ്രവാഹം, തടസ്സപ്പെട്ട പ്രവാഹം എന്നിവയെല്ലാം രോഗപരമായ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാം.
രക്തചംക്രമണം ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ആവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ എത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ രക്തപ്രവാഹം ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥലത്ത് തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ ആ പ്രദേശത്തെ കോശങ്ങൾക്ക് ഓക്സിജനും പോഷകങ്ങളും ലഭിക്കാതെ പോകാം. അതിനാൽ ഗതാഗതത്തിന്റെ ഗുണം അതിന്റെ ക്രമബദ്ധതയിലും നിയന്ത്രണത്തിലും ആണ്.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ “കഫം വർധിച്ചു”, “പിത്തം വർധിച്ചു”, “വാതം വർധിച്ചു” എന്നീ പ്രസ്താവനകൾക്ക് ഒരു പുതിയ പ്രവർത്തനപരമായ അർത്ഥം നൽകാം. കഫവർധനയെ ഒരു പ്രത്യേക ശരീരദ്രവ്യത്തിന്റെ അളവുകൂടുതലായി കാണുന്നതിനുപകരം, ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ നിർമ്മാണം, സംഭരണം, ഘടനാപരമായ നിലനിർത്തൽ എന്നീ പ്രവണതകൾ ആവശ്യത്തിലധികം പ്രബലമായതായി സൈദ്ധാന്തികമായി വായിക്കാം.
പിത്തവർധനയെ അമിതമായ വിഘടനം, രാസപരിവർത്തനം, ഊർജ്ജോപയോഗം, പ്രതികരണശേഷി തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ആപേക്ഷിക വർധനയായി ചിന്തിക്കാം. വാതവർധനയെ ഗതാഗതം, ചലനം, വിവരവിനിമയം, പ്രവാഹം എന്നിവയിലെ അസംഘടിതാവസ്ഥയായി സൈദ്ധാന്തികമായി നിർവചിക്കാം. ഇവ ആയുർവേദപദങ്ങളുടെ ആധുനിക ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകളുള്ള നിർവചനങ്ങൾ അല്ല; മറിച്ച് ത്രിദോഷത്തെ ആധുനിക പ്രവർത്തനശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്ന പുതിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങളാണ്.
ജീവവ്യവസ്ഥകൾ സങ്കീർണ്ണമായതിനാൽ ഒരു പ്രവർത്തനത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട നിലയിൽ വിലയിരുത്താൻ കഴിയില്ല. കഫത്തിന്റെ സംയോജനം പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനത്തിന് വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതം ആവശ്യമാണ്; വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതത്തിന് കഫം സൃഷ്ടിച്ച ഘടനാപരമായ പാതകളും പിത്തം സൃഷ്ടിച്ച ഊർജ്ജവും ആവശ്യമാണ്.
അതിനാൽ ത്രിദോഷങ്ങൾ പരസ്പരം ആശ്രയിക്കുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണ പ്രതികരണശൃംഖലയാണ്. ഒന്നിന്റെ വ്യതിയാനം മറ്റുള്ളവയിൽ പ്രതിഫലിക്കുകയും അവയുടെ പ്രതികരണം വീണ്ടും ആദ്യത്തെ പ്രവർത്തനത്തെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ജീവന്റെ ആരോഗ്യത്തെ മൂന്ന് സ്വതന്ത്ര അളവുകളുടെ കൂട്ടമായി കാണാനാവില്ല. അത് ഒരു ബന്ധങ്ങളുടെ അവസ്ഥയാണ്.
ഒരു കോശം സ്വന്തം പരിധിക്കുള്ളിൽ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിയാലും അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് മുഴുവൻ ശരീരത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ശരീരവും പരിസ്ഥിതിയെ ആശ്രയിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതിയിലെ ഓക്സിജൻ, വെള്ളം, പോഷകങ്ങൾ, താപനില തുടങ്ങിയവ ജീവന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.
ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ബന്ധപരമായ ദർശനം പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ഒരു വസ്തുവിന്റെ സ്വഭാവം അതിന്റെ ഉള്ളിൽ മാത്രം പൂട്ടിയിരിക്കുന്നതല്ല; അത് മറ്റു വസ്തുക്കളുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളിലും പ്രകടമാകുന്നു. അതുപോലെ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയ്ക്കും ഒറ്റപ്പെട്ട അർത്ഥമില്ല. കഫം പിത്തവുമായും വാതവുമായും ഉള്ള ബന്ധത്തിലൂടെയാണ് കഫമായി അർത്ഥവത്താകുന്നത്.
കഫവും പിത്തവും ഏറ്റവും വ്യക്തമായ വിരുദ്ധധ്രുവങ്ങളാണ്. ഒന്ന് കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു; മറ്റൊന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവ പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കുന്ന വിരുദ്ധങ്ങളല്ല. അവ പരസ്പരം നിർബന്ധമാക്കുന്ന വിരുദ്ധങ്ങളാണ്.
പുതിയ ഘടന നിർമ്മിക്കണമെങ്കിൽ പഴയ ഘടനയിൽനിന്ന് ചില ഘടകങ്ങൾ മോചിപ്പിക്കണം. പഴയ ഘടന വിഘടിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ ഘടനയുടെ ഭാഗമാകണം. ഈ മാറ്റം നടക്കാൻ അവ ശരിയായ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തണം. അതിനാൽ വാതം ഈ വിരോധത്തെ ചലനാത്മകമാക്കുന്നു.
ജീവന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുദ്ധ്യം ഇതാണ്: ജീവി നിലനിൽക്കണം, എന്നാൽ നിലനിൽക്കാൻ തന്നെ മാറണം. മാറ്റമില്ലെങ്കിൽ ജീവൻ മരവിക്കും. അമിതമായ മാറ്റമുണ്ടെങ്കിൽ സംഘടന തകരും. അതിനാൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത് സംഘടിതമായ മാറ്റത്തിലൂടെയാണ്.
കഫം നിലനിൽപ്പിന്റെ സംഘടന നൽകുന്നു. പിത്തം മാറ്റത്തിന്റെ ശക്തി നൽകുന്നു. വാതം മാറ്റത്തെ ഒരു സ്ഥാനത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ഇവയുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിൽനിന്നാണ് തുടർച്ചയായ ജീവൻ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ഇതാണ് ത്രിദോഷത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ദർശനം: ജീവൻ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പല്ല; സ്ഥിരതയെ തന്നെ മാറ്റത്തിലൂടെ നിലനിർത്തുന്ന ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയാണ്.
ഈ സൈദ്ധാന്തിക അടിത്തറയിൽനിന്ന് ആയുർവേദചികിത്സയെക്കുറിച്ചും ഒരു പുതിയ ചോദ്യം ഉയരുന്നു. ഒരു രോഗാവസ്ഥയിൽ ശരീരത്തിലെ ഏത് പ്രവർത്തനധ്രുവമാണ് മാറിയത് എന്നത് മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നത് മതിയാകുമോ? അതോ കഫം–പിത്തം–വാതം തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധം എങ്ങനെ മാറിയെന്ന് അന്വേഷിക്കേണ്ടതുണ്ടോ?
ഒരു ചികിത്സാരീതി ഘടനാപരമായ സംയോജനം വർധിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ ഫലം പിത്തത്തിന്റെ വിഘടനത്തിലും വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതത്തിലും എങ്ങനെ പ്രതിഫലിക്കും? ഒരു ചികിത്സാരീതി വിഘടനം മാറ്റുകയാണെങ്കിൽ അതിന്റെ ഫലമായി നിർമ്മാണവും ഗതാഗതവും എങ്ങനെ മാറും? ഗതാഗതം മെച്ചപ്പെട്ടാൽ അതിന്റെ ഫലമായി ഉപാപചയവും പുനർനിർമ്മാണവും എങ്ങനെ മാറും?
ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളിലേക്കാണ് ത്രിദോഷത്തിന്റെ ഈ പുനർവ്യാഖ്യാനം ചികിത്സാശാസ്ത്രത്തെ നയിക്കുന്നത്. അപ്പോൾ ചികിത്സ ഒരു ഒറ്റപ്രവർത്തനത്തെ അടിച്ചമർത്തുന്ന നടപടി എന്നതിൽനിന്ന് മാറി, മുഴുവൻ ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ പരസ്പരബന്ധിതമായ ചലനത്തെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ശ്രമം എന്ന നിലയിലേക്ക് ഉയരും.
ത്രിദോഷങ്ങളുടെ ഡയലക്ടിക്കൽ ഏകത: ജീവന്റെ സംഘടന, വിഘടനം, ഗതിമാറ്റം
ഈ ത്രയത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ആയുർവേദത്തിലെ വാത–പിത്ത–കഫ സങ്കൽപ്പത്തെ ഒരു നിശ്ചലമായ വർഗീകരണരീതിയായി കാണുന്നതിനെക്കാൾ, ജീവവ്യവസ്ഥയിൽ നിരന്തരം നടക്കുന്ന സംഘടനം, വിഘടനം, ചലനം എന്നീ അടിസ്ഥാന പ്രക്രിയകളെ നിരീക്ഷിച്ചുണ്ടായ ഒരു പ്രവർത്തനാത്മക സങ്കൽപ്പമായി പുനർവായിക്കാം. ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന മൂന്ന് പ്രത്യേക ദ്രവ്യങ്ങളാണ് വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നല്ല ഈ സമീപനം കരുതുന്നത്. മറിച്ച്, ജീവന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ ആവർത്തിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന മൂന്ന് അടിസ്ഥാന പ്രവണതകളുടെ ആശയരൂപങ്ങളാണ് അവ. കഫം സംയോജിപ്പിക്കുകയും നിർമ്മിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയെ, പിത്തം വിഘടിപ്പിക്കുകയും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയെ, വാതം വസ്തു, ഊർജ്ജം, വിവരങ്ങൾ എന്നിവയെ ഒരു സ്ഥലത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് നീക്കുന്ന ഗതിമാറ്റപ്രവണതയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതായി കാണാം.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു വസ്തുവിനും പൂർണ്ണമായ ഒറ്റപ്പെട്ട നിലയില്ല. ഓരോ ഘടനയും മറ്റുഘടനകളുമായുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അതുപോലെ ജീവശരീരത്തിലെ ഒരു പ്രവർത്തനത്തിനും പൂർണ്ണമായ സ്വാതന്ത്ര്യമില്ല. പുതിയ ശരീരഘടകങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിന് പഴയ ഘടകങ്ങളുടെ വിഘടനത്തിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ ആവശ്യമാണ്. വിഘടനപ്രക്രിയകൾക്ക് ആവശ്യമായ തന്മാത്രകൾ ശരിയായ സ്ഥലത്ത് എത്തണം. അവിടെ എത്തിക്കാൻ ഗതാഗതസംവിധാനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കണം. ഗതാഗതസംവിധാനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനും മുമ്പ് അവയ്ക്ക് ആവശ്യമായ കോശഘടനകളും ഊർജ്ജവും ഉണ്ടാകണം. അതിനാൽ കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ മൂന്ന് സ്വതന്ത്ര ശക്തികളായി കാണുന്നതിനെക്കാൾ, ഒരേ ജീവപ്രക്രിയയുടെ പരസ്പരം ആശ്രയിക്കുന്ന മൂന്ന് പ്രവർത്തനഘട്ടങ്ങളായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.
ഇത് വിരുദ്ധങ്ങളുടെ ഐക്യവും പരസ്പരപ്രവർത്തനവും എന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയവുമായി അടുത്ത് ബന്ധിപ്പിക്കാം. കഫം നിർമ്മാണത്തിന്റെയും സംയോജനത്തിന്റെയും പ്രവണതയാണെങ്കിൽ, പിത്തം വിഘടനത്തിന്റെയും പരിവർത്തനത്തിന്റെയും പ്രവണതയാണ്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ടുനിൽക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളല്ല. ഒരു പുതിയ പ്രോട്ടീൻ നിർമ്മിക്കാൻ അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്; അവ ലഭിക്കുന്നതിന് പ്രോട്ടീനുകളോ മറ്റു നൈട്രജൻ അടങ്ങിയ സംയുക്തങ്ങളോ വിഘടിക്കണം. അതായത് നിർമ്മാണത്തിന്റെ മുൻവ്യവസ്ഥയിൽ തന്നെ വിഘടനം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; വിഘടനത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ തന്നെ പുതിയ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള സാധ്യത അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ വിരോധത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ സ്വഭാവം.
കഫം അതിനാൽ വെറും “സംഭരണം” അല്ലെങ്കിൽ “ഘടന” മാത്രമല്ല. ചെറിയ ഘടകങ്ങളെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ക്രമത്തിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന എല്ലാ ജീവപ്രവർത്തനങ്ങളിലും അതിന്റെ പ്രവർത്തനരൂപം സങ്കൽപ്പിക്കാം. അമിനോ അമ്ലങ്ങളിൽനിന്ന് പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്, ലളിതമായ പഞ്ചസാരകളിൽനിന്ന് സങ്കീർണ്ണമായ കാർബോഹൈഡ്രേറ്റുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്, കൊഴുപ്പുതന്മാത്രകളുടെ നിർമ്മാണം, പുതിയ കോശഘടകങ്ങളുടെ രൂപീകരണം, കേടായ കലകളുടെ പുനർനിർമ്മാണം, ശരീരഘടനയുടെ പരിപാലനം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കഫത്തെ ജീവന്റെ സംയോജക–നിർമ്മാണ പ്രവാഹം എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാം.
പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയും അതേ സമയം നാശത്തിന്റെ പര്യായമല്ല. വലിയ തന്മാത്രകളെ ചെറിയ ഘടകങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ ശരീരത്തിന് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന വസ്തുക്കളും ഊർജ്ജവും ലഭിക്കുന്നു. ഭക്ഷണത്തിലെ പ്രോട്ടീനുകൾ അമിനോ അമ്ലങ്ങളായി, സങ്കീർണ്ണ കാർബോഹൈഡ്രേറ്റുകൾ ലളിതമായ പഞ്ചസാരകളായി, കൊഴുപ്പുകൾ കൊഴുപ്പമ്ലങ്ങളായും ഗ്ലിസറോളായും മാറുന്നത് ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. കോശത്തിനകത്തെ പഴയതും കേടായതുമായ ഘടകങ്ങളുടെ നിയന്ത്രിത വിഘടനവും ഇതേ പൊതുവായ ആശയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. അതിനാൽ പിത്തത്തെ ജീവന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തന പ്രവാഹം എന്ന നിലയിൽ കാണാം.
ഇവിടെ കഫവും പിത്തവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. കഫം മാത്രം പ്രബലമായാൽ നിർമ്മാണവും സംഭരണവും നിലനിർത്തലും തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കും; എന്നാൽ പഴയ ഘടകങ്ങളുടെ നീക്കം കുറയാം. പിത്തം മാത്രം പ്രബലമായാൽ വിഘടനവും ഉപഭോഗവും വർധിക്കുകയും പുനർനിർമ്മാണം പിന്നിലാകുകയും ചെയ്യാം. എന്നാൽ ആരോഗ്യകരമായ ജീവവ്യവസ്ഥയിൽ ഇവയിൽ ഒന്നും പൂർണ്ണമായി മേൽക്കോയ്മ നേടുന്നില്ല. ആവശ്യമായിടത്ത് നിർമ്മാണവും ആവശ്യമായിടത്ത് വിഘടനവും നടക്കുന്നു. അതിനാൽ കഫവും പിത്തവും പരസ്പരം നിഷേധിക്കുന്ന വിരുദ്ധങ്ങളല്ല; ഒന്നിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് മറ്റൊന്നിന്റെ പ്രവർത്തനം അനിവാര്യമായ പരസ്പരാശ്രിത വിരുദ്ധങ്ങളാണ്.
ഈ വിരുദ്ധതയെ യഥാർത്ഥ ജീവചലനമാക്കി മാറ്റുന്ന മൂന്നാമത്തെ പ്രവർത്തനധാരയാണ് വാതം. നിർമ്മാണവും വിഘടനവും നടന്നാൽ അവയുടെ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളും ഉൽപ്പന്നങ്ങളും ഊർജ്ജഘടകങ്ങളും വിവരസൂചനകളും ശരിയായ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് എത്തേണ്ടതുണ്ട്. രക്തത്തിലൂടെയുള്ള ഓക്സിജൻ, ഗ്ലൂക്കോസ്, അമിനോ അമ്ലങ്ങൾ, ഹോർമോണുകൾ, ധാതുഅയോണുകൾ എന്നിവയുടെ സഞ്ചാരം മുതൽ കോശത്തിനകത്തെ ചെറുസഞ്ചികളിലൂടെയുള്ള തന്മാത്രാഗതി, നാഡീകോശങ്ങളിലെ അക്ഷതന്തുഗതാഗതം, കോശഭിത്തിയിലൂടെയുള്ള അയോൺചലനം, നാഡീസന്ദേശങ്ങളുടെ കൈമാറ്റം, വാതകവിനിമയം എന്നിവവരെ വാതത്തിന്റെ വിശാലമായ പ്രവർത്തനപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താം.
ഇവിടെ വാതത്തെ വെറും “ചലനം” എന്നു വിളിക്കുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറഞ്ഞാൽ അത് നിയന്ത്രിത ഗതാഗതവും പ്രവാഹവും ആണ്. ഒരു തന്മാത്ര ഒരു ബന്ധനസ്ഥാനത്തുനിന്ന് വേർപെട്ട് മറ്റൊരു സ്ഥാനത്ത് എത്തണം. ഒരു അയോൺ വൈദ്യുത–രാസ ചരിവിനെ പിന്തുടർന്ന് സഞ്ചരിക്കണം. ഒരു ഹോർമോൺ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് ലക്ഷ്യകോശത്തിലെത്തണം. ഒരു നാഡീസന്ദേശം ഒരു കോശത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് കൈമാറണം. അതിനാൽ വാതത്തെ വിയോജകബലത്തിന്റെ ഗതിമാന രൂപം എന്നു സങ്കൽപ്പിക്കാം. പിത്തം ഘടനയെ വിഘടിപ്പിക്കുന്ന വിയോജനമാണെങ്കിൽ, വാതം ഘടകങ്ങളെ അവരുടെ നിലവിലുള്ള സ്ഥാനബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ച് മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് നീക്കുന്ന വിയോജനമാണ്.
ഇതിൽനിന്ന് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഡയലക്ടിക്കൽ തത്വം ഉയർന്നുവരുന്നു: ചലനമില്ലാതെ സംയോജനം നിലനിൽക്കുകയില്ല. പുറത്തുനിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ഒരു കോശം സ്ഥിരമായ ഘടനയായി തോന്നാം. എന്നാൽ അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; അയോണുകൾ കോശഭിത്തിയുടെ ഇരുവശങ്ങളിലേക്കും തിരിച്ചും സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഊർജ്ജതന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ഉപാപചയോൽപ്പന്നങ്ങൾ വരുകയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു; ജനിതകവിവരം വായിക്കപ്പെടുകയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ കോശത്തിന്റെ സ്ഥിരത ചലനമില്ലായ്മയല്ല. ചലനത്തിന്റെ സംഘടിത തുടർച്ചയാണ് കോശത്തിന്റെ സ്ഥിരത.
ഇതിനെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ “സ്ഥിരത എന്നത് ചലനത്തിന്റെ സംഘടിത രൂപമാണ്” എന്ന് പറയാം. ഒരു ജീവവ്യവസ്ഥ മാറ്റമില്ലാത്തതിനാലല്ല സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നത്. മറിച്ച്, നിരന്തരം ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുകയും അവയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനാലാണ് അതിന്റെ തുടർച്ച സാധ്യമാകുന്നത്. കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയും പിത്തത്തിന്റെ വിയോജകതയും വാതത്തിന്റെ ഗതാഗതവും ചേർന്നാണ് ഈ ചലനാത്മക സ്ഥിരത രൂപപ്പെടുന്നത്.
ഇവിടെ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം എന്ന ആധുനിക ജൈവശാസ്ത്രസങ്കൽപ്പം ഏറെ പ്രസക്തമാണ്. ശരീരതാപനില, രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര, കാൽസ്യം, സോഡിയം, അമ്ല–ക്ഷാരസമത്വം, ഓക്സിജൻ, കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ് തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായും സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്നില്ല. അവ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവയുടെ വ്യതിയാനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രതികരണചക്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു “നിശ്ചലസ്ഥിതി” അല്ല; തുടർച്ചയായ മാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിതമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന കഴിവാണ്.
ഈ ആശയം ആയുർവേദത്തിലെ ദോഷസാമ്യത്തെ പുനർവായിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. ദോഷസാമ്യം എന്നത് കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ ഒരേ അളവിൽ നിലനിൽക്കുന്നതല്ല. അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശരീരത്തിന്റെ ആവശ്യത്തിനനുസരിച്ച് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം നിലനിൽക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ സാമ്യം. ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം പരിവർത്തനപ്രവർത്തനങ്ങൾ വർധിക്കാം; വ്യായാമത്തിൽ ഊർജ്ജനിർമ്മാണവും ഗതാഗതവും മാറാം; ഉറക്കത്തിൽ പുനർനിർമ്മാണത്തിനും അറ്റകുറ്റപ്പണികൾക്കും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കാം; ഉപവാസത്തിൽ സംഭരിച്ചിരിക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ വിഘടിപ്പിച്ച് ഉപയോഗിക്കാം. അതിനാൽ ആരോഗ്യം ഒരു നിശ്ചലമായ തുലനം അല്ല, സാഹചര്യാനുസൃതമായി മാറുന്ന ചലനാത്മക സാമ്യമാണ്.
ഇതേ അടിസ്ഥാനത്തിൽ “ദോഷവർധന” എന്ന ആശയത്തെയും പ്രവർത്തനപരമായി പുനർവായിക്കാം. “കഫം വർധിച്ചു” എന്നതിനെ ഒരു പ്രത്യേക തന്മാത്രയുടെ അളവ് കൂടിയെന്ന അർത്ഥത്തിൽ കാണേണ്ടതില്ല. പകരം, ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ നിർമ്മാണം, സംഭരണം, ഘടനാപരമായ നിലനിർത്തൽ, അടിഞ്ഞുകൂടൽ തുടങ്ങിയ സംയോജകപ്രവണതകൾ ആവശ്യത്തിലധികം പ്രബലമായതായി സങ്കൽപ്പിക്കാം. അതുപോലെ “പിത്തം വർധിച്ചു” എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക രാസവസ്തുവിന്റെ അളവുകൂടുതൽ എന്നതിനു പകരം വിഘടനം, രാസപരിവർത്തനം, ഊർജ്ജോൽപ്പാദനപരമായ ഉപാപചയം തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ അമിതമായി പ്രബലമായതായി വായിക്കാം.
“വാതം വർധിച്ചു” എന്നതും ഒരു പ്രത്യേക ശരീരദ്രവ്യത്തിന്റെ അളവ് കൂടുന്നതായി കാണേണ്ടതില്ല. മറിച്ച് ഗതാഗതം, പ്രവാഹം, ചലനം, വിവരവിനിമയം, വിതരണം, താളക്രമം എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ഉണ്ടായ വ്യതിയാനമായി അതിനെ സങ്കൽപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ഇതെല്ലാം പുതിയ പ്രവർത്തനപരമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ മാത്രമാണ്; നിലവിലെ ജൈവശാസ്ത്രം വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നിവയെ ഇത്തരത്തിലുള്ള നിർവചനങ്ങളായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.
ഇതിൽനിന്ന് രോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയം ഉയർന്നുവരുന്നു. ഒരു രോഗാവസ്ഥയെ ഒരൊറ്റ കാരണത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഒരു സംഭവമായി കാണുന്നതിനു പകരം, പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രവർത്തനശൃംഖലകളിലെ വ്യതിയാനമായി കാണാം. ഉപാപചയത്തിലെ വ്യതിയാനം ഗതാഗതത്തെ ബാധിക്കാം; ഗതാഗതത്തിലെ തടസ്സം ഉപാപചയത്തെ ബാധിക്കാം; ഉപാപചയത്തിലെ മാറ്റം കോശഘടനയെ മാറ്റാം; ഘടനയിലെ മാറ്റം വീണ്ടും ഗതാഗതത്തെയും വിഘടനത്തെയും ബാധിക്കാം. അതിനാൽ രോഗം ഒരു ഏകഅച്ചുതണ്ടിലുള്ള വ്യതിയാനം മാത്രമല്ല; പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന പ്രവർത്തനശൃംഖലകളുടെ അസന്തുലിതാവസ്ഥ കൂടിയാണ്.
വാതവും എൻട്രോപ്പിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. വാതത്തെ എൻട്രോപ്പിയുടെ നേരിട്ടുള്ള സമാനതയായി കാണുന്നത് ശരിയല്ല. എന്നാൽ തന്മാത്രകൾ, അയോണുകൾ, ദ്രവങ്ങൾ, സൂചനകൾ എന്നിവയുടെ വ്യാപനവും പുനർവിതരണവും ചലനവും താപഗതികമായി കൂടുതൽ വ്യാപകമായ അവസ്ഥകളിലേക്കുള്ള സ്വാഭാവിക പ്രവണതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ജീവൻ ഈ പ്രവണതകളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. പകരം ഊർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും പ്രത്യേക ദിശയിലുള്ള പ്രവാഹങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഉദാഹരണമായി കോശഭിത്തിയിലെ സോഡിയം–പൊട്ടാസ്യം വ്യത്യാസം നിലനിർത്താൻ ഊർജ്ജം ചെലവാകുന്നു. ഈ വൈദ്യുത–രാസ വ്യത്യാസം പിന്നീട് നാഡീസന്ദേശം, തന്മാത്രാഗതി, കോശപ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവൻ വിയോജകപ്രവണതകളെ പൂർണ്ണമായി അടിച്ചമർത്തുന്നില്ല; അവയെ നിയന്ത്രിതമായ ജീവപ്രവാഹങ്ങളാക്കി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
അതുപോലെ കഫത്തിന്റെ സംയോജകതയെ എൻട്രോപ്പിയുടെ ലളിതമായ വിപരീതമായി കാണുന്നതും ശരിയല്ല. ജീവിയിലെ ക്രമീകരണം എൻട്രോപ്പിയുടെ പൂർണ്ണ അഭാവമല്ല. ജീവി ഒരു തുറന്ന വ്യവസ്ഥയായതിനാൽ പരിസരവുമായി വസ്തുവും ഊർജ്ജവും കൈമാറിക്കൊണ്ടാണ് സ്വന്തം പ്രാദേശിക ക്രമീകരണം നിലനിർത്തുന്നത്. അതിനാൽ ജീവന്റെ ക്രമീകരണം ഒരു സമതുലിതാവസ്ഥയിലുള്ള നിശ്ചലക്രമമല്ല; സമതുലിതാവസ്ഥയിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന തുടർച്ചയായ ക്രമീകരണമാണ്.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കഫത്തെ ഘടനാസംഘടനം, തന്മാത്രാസംയോജനം, സംഭരണം, പുനർനിർമ്മാണം എന്നിവയുമായി; പിത്തത്തെ ഊർജ്ജം ലഭ്യമാക്കുന്ന വിഘടനം, രാസപരിവർത്തനം, പുനർസംസ്കരണം എന്നിവയുമായി; വാതത്തെ വസ്തു, ഊർജ്ജം, വിവരങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രവാഹവും ഗതാഗതവും എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ഇവയ്ക്ക് കൃത്യമായ അതിരുകളില്ല. നിർമ്മാണത്തിന് ഊർജ്ജം വേണം; ഊർജ്ജനിർമ്മാണത്തിന് അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ വേണം; അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ ശരിയായ സ്ഥലത്തെത്താൻ ഗതാഗതം വേണം. അതിനാൽ ഇവ പരസ്പരം സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്.
ഇതോടെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പം ശരീരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുതിയ ദർശനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ശരീരം ഹൃദയം, കരൾ, വൃക്ക, മസ്തിഷ്കം, കുടൽ തുടങ്ങിയ അവയവങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടം മാത്രമല്ല. രക്തചംക്രമണവ്യവസ്ഥ, നാഡീവ്യവസ്ഥ, അന്തഃസ്രാവീവ്യവസ്ഥ, പ്രതിരോധവ്യവസ്ഥ, ലസികാവ്യവസ്ഥ, ഉപാപചയശൃംഖലകൾ എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു ജീവശൃംഖലയാണ് ശരീരം. ഒരു ഭാഗത്തിലെ മാറ്റം മറ്റുഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പകരുകയും അവിടെനിന്ന് വീണ്ടും ആദ്യഭാഗത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കരളിനെ ഉദാഹരണമായി എടുത്താൽ ഇതിന്റെ സങ്കീർണ്ണത വ്യക്തമാണ്. കരളിൽ പോഷകഘടകങ്ങൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു, പുതിയ തന്മാത്രകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പഴയ തന്മാത്രകൾ വിഘടിക്കപ്പെടുന്നു, വിഷാംശങ്ങളുടെ പരിവർത്തനം നടക്കുന്നു, പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, പഞ്ചസാരയുടെ ഉപാപചയം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, നിരവധി വസ്തുക്കൾ സംഭരിക്കപ്പെടുകയും വീണ്ടും പുറത്തുവിടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതായത് ഒരേ അവയവത്തിൽ തന്നെ കഫം–പിത്തം–വാതം എന്ന മൂന്ന് പ്രവർത്തനപ്രവണതകളും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ “കഫം ഇവിടെ, പിത്തം അവിടെ, വാതം മറ്റൊരിടത്ത്” എന്ന സ്ഥലപരമായ വ്യാഖ്യാനത്തെക്കാൾ ഒരേ വ്യവസ്ഥയിൽ സഹവർത്തിക്കുന്ന പ്രവർത്തനധാരകൾ എന്ന വ്യാഖ്യാനം കൂടുതൽ പ്രയോജനകരമാണ്.
നാഡീവ്യവസ്ഥയിലും ഇതേ കാര്യം കാണാം. നാഡീകോശങ്ങളുടെ ഘടന നിലനിർത്തുന്നതിനും പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനും സംയോജകപ്രവർത്തനം ആവശ്യമാണ്. തന്മാത്രകളുടെ നിർമ്മാണവും വിഘടനവും ഉപാപചയപരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. നാഡീകോശത്തിന്റെ നീണ്ട അക്ഷതന്തുവഴിയുള്ള തന്മാത്രാഗതി, നാഡീസന്ദേശങ്ങളുടെ പ്രചരണം, അയോണുകളുടെ സഞ്ചാരം, നാഡീസന്ധിയിലെ ചെറുസഞ്ചികളുടെ ചലനം എന്നിവ ഗതാഗത–ഗതിമാറ്റപ്രവർത്തനങ്ങളാണ്. അതിനാൽ മസ്തിഷ്കം പോലെയുള്ള അതിസങ്കീർണ്ണമായ വ്യവസ്ഥയിലും ഈ മൂന്ന് പ്രവർത്തനപ്രവണതകൾ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഇതിൽനിന്ന് ത്രിദോഷങ്ങൾ മൂന്ന് “വസ്തുക്കൾ” അല്ല, മൂന്ന് പ്രക്രിയാമാതൃകകൾ ആണെന്ന വ്യാഖ്യാനം കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു. ഒരു പ്രവർത്തനം മറ്റൊന്നിന്റെ മുൻവ്യവസ്ഥയും ഫലവും ഒരേസമയം ആകുന്നു. നിർമ്മാണത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട തന്മാത്ര പിന്നീട് വിഘടനത്തിന്റെ അസംസ്കൃത വസ്തുവാകാം. വിഘടനത്തിൽനിന്ന് ലഭിച്ച ഘടകങ്ങൾ ഗതാഗതത്തിലൂടെ മറ്റൊരു സ്ഥലത്തെത്താം. അവിടെ അവ വീണ്ടും പുതിയ ഘടനയുടെ ഭാഗമാകാം. അതിനാൽ ത്രിദോഷങ്ങൾ നിശ്ചലമായ ഘടകങ്ങളല്ല; തുടർച്ചയായി പരസ്പരം മാറിമാറി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജീവപ്രക്രിയകളാണ്.
ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇതിനെ കൂടുതൽ സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം: കഫം സംയോജനം, പിത്തം വിയോജനം, വാതം വിയോജനത്തിലൂടെയുള്ള ഗതിമാറ്റം. സംയോജനം ഘടന നൽകുന്നു; വിയോജനം മാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഗതിമാറ്റം ആ സാധ്യതയെ മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്കും മറ്റൊരു തലത്തിലേക്കും എത്തിക്കുന്നു. ഇവയുടെ പരസ്പരപ്രതികരണത്തിൽനിന്ന് പുതിയ ഘടന ഉയർന്നുവരുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനചക്രം സംയോജനം → വിയോജനം → ഗതാഗതം → പുനഃസംയോജനം എന്ന നിരന്തര ചാക്രിക പ്രവാഹമായി സങ്കൽപ്പിക്കാം.
ഈ ചക്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയം ഉദ്ഭവഗുണം ആണ്. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ വേർതിരിച്ച് അളന്നാൽ മാത്രം ഒരു ജീവിയുടെ മുഴുവൻ പ്രവർത്തനം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്നാണ് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അനവധി തന്മാത്രകളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് കോശത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഉയരുന്നു. അനവധി കോശങ്ങളുടെ സംഘടനയിൽനിന്ന് കലകളുടെ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. കലകളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് അവയവങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം രൂപപ്പെടുന്നു. അവയവങ്ങളുടെ ഏകോപിതപ്രവർത്തനത്തിൽനിന്ന് ജീവിയുടെ സമഗ്ര സ്വഭാവം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
അതിനാൽ ദോഷസാമ്യം മൂന്ന് ഘടകങ്ങളുടെ ലളിതമായ അളവുതുലനം അല്ല. അത് അനവധി തലങ്ങളിലായി രൂപപ്പെടുന്ന ഉദ്ഭവിച്ച ചലനാത്മക അവസ്ഥയാണ്. ശരീരത്തിലെ ഓരോ തലത്തിലും സംയോജനം, വിയോജനം, ഗതിമാറ്റം എന്നിവ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനബന്ധതർക്കം ഒരേപോലെയായിരിക്കാം.
തന്മാത്രാതലത്തിൽ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും വേർപെടുകയും തന്മാത്രകളുടെ ആകൃതി മാറുകയും അവ ചലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കോശതലത്തിൽ നിർമ്മാണം, വിഘടനം, ഗതാഗതം, വിവരവിനിമയം എന്നിവ നടക്കുന്നു. കലാതലത്തിൽ വളർച്ച, പുനർസംഘടന, രക്തവിതരണം, അറ്റകുറ്റപ്പണി എന്നിവ നടക്കുന്നു. അവയവതലത്തിൽ ഉപാപചയം, സ്രവണം, രക്തചംക്രമണം, നാഡീനിയന്ത്രണം എന്നിവ നടക്കുന്നു. സമഗ്രജീവിതലത്തിൽ പൊരുത്തപ്പെടൽ, സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം, പെരുമാറ്റം എന്നിവ പ്രകടമാകുന്നു. അങ്ങനെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ ത്രിദോഷത്തിന്റെ പ്രവർത്തനരൂപങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരുന്നാലും അവയുടെ അടിസ്ഥാന ഡയലക്ടിക്കൽ തർക്കം തുടർന്നുനിൽക്കുന്നു.
ഇതിലൂടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു: മാറ്റത്തിന്റെ നടുവിലൂടെയാണ് തുടർച്ച ഉണ്ടാകുന്നത്. ഒരു പ്രോട്ടീൻ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും പിന്നീട് വിഘടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കോശത്തിലെ അനവധി ഘടകങ്ങൾ നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്നു. കലകൾ പുനർസംഘടിക്കപ്പെടുന്നു. ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രാസമാഹാരം നിരന്തരം മാറുന്നു. എന്നിട്ടും വ്യക്തിയുടെ ജീവപരിചയവും ശരീരപരമായ തുടർച്ചയും നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിത്വം മാറ്റത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; മാറ്റത്തിലൂടെയുള്ള തുടർച്ചയാണ്.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ കഫത്തെ ഘടനാപരമായ തുടർച്ചയുടെ ധ്രുവമായി, പിത്തത്തെ പുനർപരിവർത്തനത്തിന്റെ ധ്രുവമായി, വാതത്തെ തുടർച്ചയും പരിവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള പ്രവാഹധ്രുവമായി കാണാം. ശരീരം അതേ ശരീരമായി തുടരുന്നത് അതിലെ തന്മാത്രകൾ അതേപടി തുടരുന്നതിനാലല്ല. തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവയുടെ ബന്ധങ്ങളും ക്രമീകരണവും പ്രവർത്തനതുടർച്ചയും ഒരു പരിധിവരെ നിലനിർത്തപ്പെടുന്നതിനാലാണ്.
ഇതോടെ ആയുർവേദത്തിലെ ത്രിദോഷസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ ഒരു കൂടുതൽ ആഴമുള്ള പ്രവർത്തനപരമായ നിർവചനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കാം: കഫം ജീവന്റെ സംയോജക–നിർമ്മാണ പ്രവാഹമാണ്; പിത്തം ജീവന്റെ വിയോജക–പരിവർത്തന പ്രവാഹമാണ്; വാതം ജീവന്റെ ഗതിമാറ്റ–ഗതാഗത പ്രവാഹമാണ്. കഫം ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു, പിത്തം ഘടനയെ മാറ്റുന്നതിനായി വിഘടിപ്പിക്കുന്നു, വാതം ആ മാറ്റത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളെയും സൂചനകളെയും മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. അവിടെ അവ വീണ്ടും പുതിയ ഘടനകളുടെ നിർമ്മാണത്തിൽ പങ്കുചേരുന്നു.
അതിനാൽ ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനചലനം ഒരു നേരെ പോകുന്ന രേഖയല്ല. അത് സംയോജനം, വിഘടനം, ഗതാഗതം, പുനഃസംയോജനം എന്നിവയുടെ നിരന്തരമായ ചാക്രിക ഏകതയാണ്. ഓരോ പുതിയ ഘടനയും ഭാവിയിലെ വിഘടനത്തിനുള്ള സാധ്യത ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; ഓരോ വിഘടനവും പുതിയ ഘടനയ്ക്കുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഓരോ ഗതാഗതവും ആ സാധ്യതയെ മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്കും മറ്റൊരു തലത്തിലേക്കും മാറ്റുന്നു. ഈ ചക്രം തന്നെയാണ് ജീവന്റെ തുടർച്ച.
ഇത്തരം ഒരു പുനർവ്യാഖ്യാനം ആയുർവേദത്തെ ആധുനിക ശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സൈദ്ധാന്തിക പാലമായി പ്രവർത്തിക്കാം. എന്നാൽ ഇവിടെ ശാസ്ത്രീയമായ അതിരുകൾ വ്യക്തമായി സൂക്ഷിക്കണം. കഫം = അനബോളിസം, പിത്തം = കാറ്റബോളിസം, വാതം = ഗതാഗതം എന്നത് നിലവിലെ ജീവശാസ്ത്രം തെളിയിച്ചിട്ടുള്ള നേരിട്ടുള്ള സമാനതയല്ല. ഇത് ആയുർവേദത്തിലെ പാരമ്പര്യ പ്രവർത്തനസങ്കൽപ്പങ്ങളെ ആധുനിക തന്മാത്രാജീവശാസ്ത്രം, ഉപാപചയം, വ്യവസ്ഥാജീവശാസ്ത്രം, താപഗതികശാസ്ത്രം, സ്വസ്ഥിതിസമസ്ഥാപനം, ഉദ്ഭവഗുണം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സൈദ്ധാന്തിക പുനർവ്യാഖ്യാനമാണ്.
അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ മൂല്യം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടേണ്ടത് അതിനെ എത്ര മനോഹരമായി ആധുനിക പദങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം എന്നതിലൂടെ മാത്രമല്ല; ഈ പുനർവ്യാഖ്യാനത്തിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കാവുന്ന പ്രവചനങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമോ എന്നതിലൂടെയാണ്. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവയെ പ്രവർത്തനാത്മക സൂചകങ്ങളായി നിർവചിക്കണമെങ്കിൽ അവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാവുന്ന അളക്കാവുന്ന ജൈവപ്രക്രിയകൾ എന്തെല്ലാമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കണം. നിർമ്മാണപ്രവർത്തനം, വിഘടനപ്രവർത്തനം, ഗതാഗതപ്രവർത്തനം എന്നിവയ്ക്ക് അളവുകോലുകൾ നിർണ്ണയിക്കണം. അവയുടെ പരസ്പരബന്ധം കണക്കാക്കണം. രോഗാവസ്ഥയിൽ ഈ ബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെ മാറുന്നു എന്ന് പരിശോധിക്കണം. അങ്ങനെ മാത്രമേ ഈ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക ഒരു ദാർശനിക ഉപമയിൽനിന്ന് ഗവേഷണയോഗ്യമായ ശാസ്ത്രീയ മാതൃകയിലേക്ക് വികസിക്കുകയുള്ളൂ.
അവസാനം, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ത്രിദോഷത്തെ പുനർവായിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും ആഴമുള്ള നിഗമനം ഇതാണ്: ജീവൻ ഒരു സ്ഥിരവസ്തുവല്ല; സ്വയം പുനർനിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ബന്ധവ്യവസ്ഥയാണ്. കഫം അതിന് സംഘടന നൽകുന്നു, പിത്തം ആ സംഘടനയെ നിരന്തരം മാറ്റത്തിനും പുനർസംഘടനയ്ക്കും വിധേയമാക്കുന്നു, വാതം ആ മാറ്റത്തെ ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ വിവിധ തലങ്ങളിലൂടെയും സ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയും പ്രവഹിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പ് സംയോജകബലത്തിന്റെ മാത്രം ഫലമല്ല, വിയോജകബലത്തിന്റെ മാത്രം ഫലവുമല്ല. സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സംഘർഷം, പരസ്പരാശ്രിതത്വം, ഗതിമാറ്റം എന്നിവയിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ചലനാത്മക ഏകതയാണ് ജീവൻ.
QUANTUM DIALECTICS- 
Leave a comment