പ്രകൃതി കൃഷിയും ഹരിത വിപ്ലവവും ആധുനിക വ്യാവസായിക ഏകവിളാ കൃഷിരിതിയും- ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഒരു താരതമ്യ പഠനം

മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ഭൗതിക ഉപാധിയാണ് ഭക്ഷണം. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ജീവിയല്ല; പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ ഒരു പരിണാമഘട്ടത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ജീവരൂപമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യന്റെ ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനവും പ്രകൃതിയുടെ ഭൗതികവും ജൈവപരവുമായ പ്രക്രിയകളിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി കാണാനാവില്ല. കൃഷി എന്നത് മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കി ഭക്ഷണം നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല. മണ്ണ്, ജലം, വായു, സൂര്യപ്രകാശം, സസ്യങ്ങൾ, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, കീടങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനം, അറിവ്, സാങ്കേതികവിദ്യ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ ജീവസാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയാണ് കൃഷി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കൃഷിയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച വെറും “ഏത് വളം ഉപയോഗിക്കണം?” എന്ന സാങ്കേതിക ചോദ്യത്തിൽ ഒതുങ്ങാൻ പാടില്ല. മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനും പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിക്കും ഒരുപോലെ അനുയോജ്യമായ ഒരു ഭക്ഷ്യവ്യവസ്ഥ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കാം എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.

ഇത്തരം ഒരു പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പ്രകൃതി കൃഷി എന്ന ആശയത്തിന് ഇന്ന് വീണ്ടും വലിയ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്. പ്രകൃതി കൃഷി എന്നത് പ്രകൃതിയിൽ യാതൊരു മനുഷ്യ ഇടപെടലും നടത്താതെ കൃഷി ചെയ്യുക എന്ന ലളിതമായ ആശയമല്ല. മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ സ്വാഭാവികമായ ജീവപ്രക്രിയകളെയും പരസ്പരാശ്രിത ബന്ധങ്ങളെയും പരമാവധി പ്രയോജനപ്പെടുത്തി കൃഷിയിടത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷി നിലനിർത്തുകയും വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വം. മണ്ണിലെ ജൈവവസ്തുക്കളെ സംരക്ഷിക്കുക, മണ്ണിലെ സൂക്ഷ്മജീവികളുടെ വൈവിധ്യവും പ്രവർത്തനവും നിലനിർത്തുക, ജൈവാവശിഷ്ടങ്ങളെ മണ്ണിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരിക, വിവിധ വിളകളെ പരസ്പരം സംയോജിപ്പിക്കുക, മണ്ണിന്റെ ഈർപ്പം സംരക്ഷിക്കുക, വിളവൈവിധ്യം വർധിപ്പിക്കുക, സ്വാഭാവികമായി നിലനിൽക്കുന്ന കീടനിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങളെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുക, കൃഷിയിടത്തെ ഒരു ജീവിക്കുന്ന ആവാസവ്യവസ്ഥയായി പരിഗണിക്കുക എന്നിവയാണ് പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ.

എന്നാൽ പ്രകൃതി കൃഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയിൽ ആദ്യം ഒഴിവാക്കേണ്ടത് അതിനെ ഒരു മതവിശ്വാസമോ വികാരാധിഷ്ഠിതമായ പ്രകൃതിപൂജയോ ആക്കി മാറ്റുന്നതാണ്. “പ്രകൃതിദത്തം” എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു കാര്യം മനുഷ്യന് എല്ലായ്പ്പോഴും ഗുണകരമാകണമെന്നില്ല. പ്രകൃതിയിൽ രോഗങ്ങളും കീടങ്ങളും ക്ഷാമവും മത്സരവും നാശവും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. അതുപോലെ മനുഷ്യൻ നിർമ്മിച്ച എല്ലാ വസ്തുക്കളും ദോഷകരമല്ല. ശാസ്ത്രീയമായി വികസിപ്പിച്ച ജലസേചനരീതികൾ, മെച്ചപ്പെട്ട വിത്തുകൾ, മണ്ണുപരിശോധന, സസ്യരോഗനിർണയം, യന്ത്രവൽക്കരണം, കൃത്യമായ പോഷകവിതരണം തുടങ്ങിയവ മനുഷ്യന്റെ ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ “പ്രകൃതി നല്ലത്, മനുഷ്യനിർമ്മിതം മോശം” എന്ന ലളിതമായ ദ്വന്ദ്വത്തിൽ നിന്ന് പ്രകൃതി കൃഷിയെ മോചിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ആധുനിക കൃഷിയുടെ ചരിത്രപരമായ നേട്ടങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്നതും ശാസ്ത്രീയമല്ല. വ്യവസായിക കൃഷിയുടെയും ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെയും ഭാഗമായി ഉയർന്ന വിളവുള്ള വിത്തുകൾ, ജലസേചനം, രാസവളങ്ങൾ, സസ്യസംരക്ഷണ മരുന്നുകൾ, യന്ത്രവൽക്കരണം എന്നിവ വ്യാപകമായി പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടതോടെ ഭൂമിയുടെ ഒരു നിശ്ചിത വിസ്തൃതിയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനം ഗണ്യമായി വർധിച്ചു. ലോകജനസംഖ്യ വൻതോതിൽ വർധിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഈ ഉൽപ്പാദനവർധന മനുഷ്യരാശിയുടെ ഭക്ഷ്യലഭ്യതയിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. അതിനാൽ ആധുനിക കൃഷിയെ മുഴുവനായും തള്ളിക്കളഞ്ഞ് പഴയ കൃഷിരീതികളിലേക്ക് മടങ്ങുക എന്നത് പരിഹാരമല്ല.

എന്നാൽ ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഒരു അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെട്ടത്. കൃഷിയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിച്ച ചില സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ദീർഘകാലത്ത് ആ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പ്രകൃതിദത്ത അടിത്തറയെ ദുർബലപ്പെടുത്താനും തുടങ്ങി. ഏകവിള കൃഷി ജൈവവൈവിധ്യം കുറയ്ക്കുന്നു. അമിതമായ രാസവളപ്രയോഗം മണ്ണിന്റെ രാസ-ജൈവ സന്തുലനത്തെ മാറ്റുന്നു. ചില കീടനാശിനികൾ ലക്ഷ്യകീടങ്ങൾക്കു പുറമേ പരാഗണജീവികളെയും മറ്റു പ്രയോജനകരമായ ജീവികളെയും ബാധിക്കുന്നു. അമിതമായ ജലസേചനം ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ ക്ഷയത്തിനും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ മണ്ണിന്റെ ലവണീകരണത്തിനും കാരണമാകുന്നു. മണ്ണിലെ ജൈവവസ്തുക്കളുടെ കുറവ് മണ്ണിന്റെ ജലധാരണശേഷിയെയും ഘടനയെയും ബാധിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരു ഭാഗത്ത് മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനം പുറത്തെടുക്കുമ്പോൾ മറുഭാഗത്ത് ആ ഉൽപ്പാദനത്തെ ഭാവിയിൽ സാധ്യമാക്കുന്ന പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷി തന്നെ ക്ഷയിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് പ്രസക്തമാകുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രപഞ്ചം നിശ്ചലമായ വസ്തുക്കളുടെ ഒരു കൂട്ടമല്ല; പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനമാണ് പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ വ്യവസ്ഥകളുടെയും നിലനിൽപ്പിന് അടിസ്ഥാനം. ഒരു വസ്തുവിനെയോ വ്യവസ്ഥയെയോ അതിന്റെ ഘടകങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും അവയ്ക്കിടയിലെ ബലങ്ങളുടെ സന്തുലനവും അവയുടെ നിരന്തരമായ മാറ്റവുമാണ് ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വഭാവം നിർണയിക്കുന്നത്.

കൃഷിയിടത്തിലും ഇതേ തത്ത്വം കാണാം. മണ്ണിലെ കണങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ജൈവവസ്തുക്കൾ, സസ്യവേരുകൾ, സൂക്ഷ്മജീവികളുടെ പ്രവർത്തനം, ജലധാരണശേഷി, ജൈവവൈവിധ്യം എന്നിവ കൃഷിവ്യവസ്ഥയിലെ സംയോജകബലങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. മണ്ണൊലിപ്പ്, ജൈവവസ്തുക്കളുടെ നഷ്ടം, വരൾച്ച, അമിതമായ ചൂട്, കീടരോഗങ്ങൾ, പോഷകനഷ്ടം, ജലക്ഷാമം തുടങ്ങിയവ വിയോജകബലങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ വിയോജകബലങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുക എന്നത് സാധ്യമല്ല. അവ പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ആരോഗ്യകരമായ കൃഷിവ്യവസ്ഥ എന്നത് വിയോജകബലങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു വ്യവസ്ഥയല്ല. മറിച്ച് അവയുടെ ആഘാതങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാനും അതിനനുസരിച്ച് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന ചലനാത്മക സന്തുലനം നിലനിർത്തുന്ന വ്യവസ്ഥയാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മണ്ണിനെ വെറും ധാതുക്കളുടെ സംഭരണിയായി കാണുന്നത് വലിയ തെറ്റാണ്. മണ്ണ് ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ ജീവവ്യവസ്ഥയാണ്. അനവധി ബാക്ടീരിയകളും ഫംഗസുകളും മറ്റു സൂക്ഷ്മജീവികളും മണ്ണിൽ നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സസ്യവേരുകളും മണ്ണിലെ സൂക്ഷ്മജീവികളും തമ്മിൽ പരസ്പരബന്ധങ്ങളുണ്ട്. ജൈവവസ്തുക്കളുടെ വിഘടനം, പോഷകങ്ങളുടെ പുനഃചംക്രമണം, ജലത്തിന്റെ സംഭരണം, മണ്ണിന്റെ ഘടനയുടെ രൂപീകരണം, സസ്യങ്ങൾക്ക് പോഷകങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കൽ തുടങ്ങിയ അനവധി പ്രക്രിയകൾ മണ്ണിനുള്ളിൽ ഒരേസമയം നടക്കുന്നു. മണ്ണിന്റെ ഈ ജീവപരമായ സങ്കീർണ്ണത തകരുമ്പോൾ പുറത്തുനിന്ന് കൂടുതൽ കൂടുതൽ വളവും വെള്ളവും മറ്റു സഹായങ്ങളും നൽകേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുന്നു. അതേസമയം മണ്ണിലെ ജീവപ്രക്രിയകൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ കൃഷിയിടത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഉൽപ്പാദനശേഷി കൂടുതൽ പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ ബഹുതല വ്യവസ്ഥ എന്ന ആശയം കൃഷിയിലും വളരെ പ്രസക്തമാണ്. മണ്ണിൽ നടക്കുന്ന ധാതുതലത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ സൂക്ഷ്മജീവിതലത്തെ ബാധിക്കുന്നു. സൂക്ഷ്മജീവികളിലെ മാറ്റങ്ങൾ സസ്യവേരുകളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. സസ്യങ്ങളുടെ വളർച്ച കീടങ്ങളെയും പരാഗണജീവികളെയും ബാധിക്കുന്നു. കീടങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ വിളവിനെ ബാധിക്കുന്നു. വിളവിലെ മാറ്റം കർഷകന്റെ വരുമാനത്തെ ബാധിക്കുന്നു. കർഷകന്റെ വരുമാനം വീണ്ടും അടുത്ത കൃഷിക്കാലത്തെ നിക്ഷേപത്തെയും കൃഷിരീതിയെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതായത് മണ്ണിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ മാറ്റം ഒടുവിൽ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക തലത്തിൽ വരെ പ്രതിഫലിക്കാം. ഇതാണ് കൃഷിയെ ഒരു ഏകതലത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയായി കാണുന്നതിന്റെ പരിമിതി.

പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ പ്രധാന ശക്തി ഈ പരസ്പരബന്ധങ്ങളെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നതിലാണ്. വിളവൈവിധ്യം, ഇടവിള, വിളപരിവർത്തനം, പയർവർഗ്ഗങ്ങളുടെ ഉൾപ്പെടുത്തൽ, ജൈവാവശിഷ്ടങ്ങളുടെ പുനരുപയോഗം, മണ്ണിന് മുകളിൽ ജൈവാവരണം നൽകൽ, മരങ്ങളും വിളകളും സംയോജിപ്പിക്കൽ, മൃഗസംരക്ഷണവും കൃഷിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തൽ, സ്വാഭാവിക ശത്രുക്കളിലൂടെ കീടനിയന്ത്രണം എന്നിവയെല്ലാം വ്യത്യസ്തമായി തോന്നിയാലും അവയ്ക്കു പിന്നിൽ ഒരേ തത്വമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഒരു കൃഷിയിടത്തെ പല ഘടകങ്ങളുള്ള ഒരു പരസ്പരാശ്രിത വ്യവസ്ഥയായി വികസിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് അത്.

ഇതിലൂടെ പ്രകൃതി കൃഷി പ്രകൃതിയുടെ “സൗജന്യ സേവനങ്ങളെ” കൃഷിയുടെ ഉൽപ്പാദനശക്തിയായി മാറ്റുന്നു. സസ്യാവശിഷ്ടങ്ങൾ മണ്ണിൽ ചേർന്നാൽ അവ മണ്ണിലെ ജൈവവസ്തുവായി മാറുന്നു. ജൈവവസ്തു മണ്ണിന്റെ ഘടന മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. മെച്ചപ്പെട്ട മണ്ണ് കൂടുതൽ വെള്ളം പിടിച്ചുനിർത്തുന്നു. കൂടുതൽ വെള്ളം ലഭിക്കുമ്പോൾ വരൾച്ചയുടെ ആഘാതം കുറയുന്നു. വിവിധ സസ്യങ്ങൾ വളരുമ്പോൾ വ്യത്യസ്ത വേരുകൾ മണ്ണിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ജീവികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ശക്തമാകുമ്പോൾ ഒരു ജീവിയുടെ അമിതവ്യാപനം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഒരു ഘടകത്തിൽ നിന്നുള്ള നേട്ടം മറ്റൊരു ഘടകത്തിലേക്ക് പകരുകയും ഒടുവിൽ മുഴുവൻ വ്യവസ്ഥയുടെയും സ്ഥിരത വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്നാൽ ഇവിടെ മറ്റൊരു പ്രധാന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. പ്രകൃതി കൃഷി പരിസ്ഥിതിക്ക് കൂടുതൽ അനുയോജ്യമാണെങ്കിൽ, മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭക്ഷ്യാവശ്യവും അതിലൂടെ നിറവേറ്റാൻ കഴിയുമോ? ഈ ചോദ്യത്തിന് വികാരപരമായ ഒരു “അതെ” എന്ന ഉത്തരം നൽകുന്നത് ശാസ്ത്രീയമല്ല. അതുപോലെ പ്രകൃതി കൃഷിക്ക് ആവശ്യമായ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനാവില്ല എന്ന് മുൻകൂട്ടി തീരുമാനിക്കുന്നതും ശാസ്ത്രീയമല്ല. വിളവിന്റെ കാര്യത്തിൽ പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ ഫലം എല്ലായിടത്തും ഒരുപോലെയല്ല. മണ്ണിന്റെ സ്വഭാവം, കാലാവസ്ഥ, വിളയുടെ ഇനം, ജലലഭ്യത, കീടരോഗ സമ്മർദ്ദം, കർഷകന്റെ അറിവ്, ഭൂമിയുടെ വിസ്തീർണം, കൃഷിയുടെ തീവ്രത, ലഭ്യമായ തൊഴിൽ തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഫലം മാറുന്നു.

ജൈവകൃഷിയെയും പരമ്പരാഗത ഉയർന്ന ഉൽപ്പാദന കൃഷിയെയും താരതമ്യം ചെയ്ത വിവിധ പഠനങ്ങൾ ശരാശരിയിൽ ചില വിളകൾക്ക് ജൈവകൃഷിയിൽ വിളവ് കുറയാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ വ്യത്യാസം എല്ലാ വിളകൾക്കും എല്ലാ പ്രദേശങ്ങൾക്കും ഒരുപോലെയല്ല. മികച്ച മാനേജ്മെന്റ്, വിളവൈവിധ്യം, അനുയോജ്യമായ വിളകൾ, മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം, പ്രദേശത്തിന് യോജിച്ച രീതികൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാൽ വിളവ്യത്യാസം ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ “പ്രകൃതി കൃഷി എന്നാൽ കുറഞ്ഞ വിളവ്” എന്ന പൊതുവായ നിഗമനം തെറ്റാണ്. അതുപോലെ “പ്രകൃതി കൃഷി എല്ലായിടത്തും രാസകൃഷിയേക്കാൾ കൂടുതൽ വിളവ് നൽകും” എന്ന അവകാശവാദവും തെളിവുകളുടെ പരിധി കവിയുന്നതാണ്.

ഇവിടെ “വിളവ്” എന്ന ആശയത്തെ തന്നെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽമായി പുനർനിർവചിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു ഹെക്ടറിൽ ഒരു വർഷം ലഭിക്കുന്ന വിളയുടെ അളവ് മാത്രമാണോ കൃഷിയുടെ യഥാർത്ഥ ഉൽപ്പാദനശേഷി? അതോ അതേ ഭൂമിയിൽ അടുത്ത പത്ത്, ഇരുപത്, അമ്പത് വർഷങ്ങളിലും സുരക്ഷിതമായി ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശേഷിയാണോ കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്? ഒരു കൃഷിരീതി ഇന്ന് വലിയ വിളവ് നൽകുകയും അതിന്റെ ഫലമായി മണ്ണിന്റെ ജൈവശേഷി ക്രമേണ നശിക്കുകയും ഭൂഗർഭജലം ക്ഷയിക്കുകയും ജൈവവൈവിധ്യം ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്താൽ ആ ഉയർന്ന വിളവ് യഥാർത്ഥത്തിൽ എത്രത്തോളം സുസ്ഥിരമാണ്?

ഇവിടെ ഇന്നത്തെ ഉൽപ്പാദനവും നാളത്തെ പുനരുത്പാദനശേഷിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ യഥാർത്ഥ ഉൽപ്പാദനശേഷി എന്നത് ഇന്നത്തെ വിളവിന്റെ അളവ് മാത്രമല്ല. ഉൽപ്പാദനത്തിനുള്ള പ്രകൃതിദത്ത അടിത്തറയെ പുനരുത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. മണ്ണിന്റെ ജൈവശേഷി, ജലത്തിന്റെ ലഭ്യത, വിത്തിന്റെ വൈവിധ്യം, പരാഗണജീവികളുടെ സാന്നിധ്യം, സൂക്ഷ്മജീവികളുടെ വൈവിധ്യം, കർഷകന്റെ സാമ്പത്തിക നില എന്നിവയെല്ലാം കൃഷിയുടെ യഥാർത്ഥ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ ഘടകങ്ങളാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയെയും വെറും ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനത്തിന്റെ അളവായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ഒരു രാജ്യത്ത് ധാരാളം ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചാലും അത് ജനങ്ങൾക്ക് വാങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ഉണ്ടാകില്ല. ഭക്ഷണം ലഭിച്ചാലും അത് പോഷകപരമായി അപര്യാപ്തമാണെങ്കിൽ യഥാർത്ഥ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയുണ്ടാകില്ല. കർഷകൻ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിട്ടും അതിന്റെ വിലയിൽ നിന്ന് ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ ആ ഭക്ഷ്യവ്യവസ്ഥയുടെ സാമൂഹിക അടിത്തറ ദുർബലമാണ്. അതിനാൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്ക് ഭക്ഷ്യലഭ്യത, സാമ്പത്തികപ്രാപ്യത, പോഷകഗുണം, വിതരണസ്ഥിരത, ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ദീർഘകാല സുസ്ഥിരത എന്നിവയെല്ലാം ആവശ്യമാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ പ്രാധാന്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. കുറഞ്ഞ ബാഹ്യ ആശ്രിതത്വത്തിൽ കൃഷി ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത് കർഷകന്റെ ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കാം. മണ്ണിന്റെ ജൈവശേഷി മെച്ചപ്പെടുന്നത് ദീർഘകാല ഉൽപ്പാദനസ്ഥിരത വർധിപ്പിക്കാം. വിളവൈവിധ്യം ഒരു വിളയുടെ പരാജയത്തിൽ നിന്ന് കർഷകനെ സംരക്ഷിക്കാം. വിവിധ വിളകൾ കുടുംബത്തിന് വിവിധ തരത്തിലുള്ള ഭക്ഷണം നൽകുന്നതിനാൽ പോഷകസുരക്ഷയും വർധിക്കാം. എന്നാൽ ഇതൊന്നും സ്വയം സംഭവിക്കുന്നില്ല. ശാസ്ത്രീയമായ ആസൂത്രണവും പ്രദേശത്തിനനുസരിച്ചുള്ള രീതികളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പും ആവശ്യമാണ്.

ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി കൃഷിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില പഠനങ്ങൾ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ വിളവ് നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് കർഷകന്റെ ശുദ്ധവരുമാനം വർധിപ്പിക്കാനും മണ്ണിന്റെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിൽ നേട്ടമുണ്ടാക്കാനും കഴിയുമെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരം പഠനങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി എല്ലാ വിളകൾക്കും എല്ലാ പ്രദേശങ്ങൾക്കും ഒരേ ഫലം ഉറപ്പാക്കാമെന്ന് പറയാനാവില്ല. ദീർഘകാലവും വലിയ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി നടത്തുന്ന കൂടുതൽ കർശനമായ താരതമ്യപഠനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. പ്രകൃതി കൃഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ സമീപനം അതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നതോടൊപ്പം അതിന്റെ പരിമിതികളും തുറന്നുപറയേണ്ടതാണ്.

ഇവിടെ “പ്രകൃതി കൃഷി” എന്ന പേരിൽ പ്രചരിക്കുന്ന വിവിധ രീതികൾ തമ്മിൽ വേർതിരിവ് വരുത്തേണ്ടതും പ്രധാനമാണ്. ജൈവകൃഷി, പ്രകൃതി കൃഷി, പരിസ്ഥിതി അധിഷ്ഠിത കൃഷി, പുനരുജ്ജീവന കൃഷി, കൃഷിവനം, സംയോജിത കൃഷി എന്നിവയിൽ പലതും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണെങ്കിലും അവ ഒരേ രീതികളല്ല. ഒരു പ്രത്യേക ദ്രാവകമോ ഒരു പ്രത്യേക വളമോ ഒരു പ്രത്യേക തയ്യാറാക്കൽ രീതിയോ മാത്രം പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ മുഴുവൻ സാരമല്ല. പ്രകൃതിയിലെ വിവിധ ജീവപ്രക്രിയകളെ സംയോജിപ്പിച്ച് കൃഷിയിടത്തിന്റെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയാണ് അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം.

അതുകൊണ്ട് “പൂജ്യം ചെലവിലുള്ള കൃഷി” എന്ന ആശയത്തെയും സൂക്ഷ്മമായി കാണണം. കൃഷിക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ പൂജ്യം ചെലവില്ല. ഭൂമി, വിത്ത്, തൊഴിൽ, വെള്ളം, ഉപകരണങ്ങൾ, അറിവ്, ഗതാഗതം, സംഭരണം, വിപണനം എന്നിവയ്ക്കെല്ലാം വിഭവങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ പുറത്തുനിന്ന് വാങ്ങേണ്ട വളങ്ങളും കീടനാശിനികളും മറ്റ് ഉൽപ്പാദനോപാധികളും പരമാവധി കുറയ്ക്കുകയും കൃഷിയിടത്തിനുള്ളിലെ വിഭവങ്ങളെ പരസ്പരം പുനരുപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ “പൂജ്യം ചെലവ്” എന്നതിനെ കർശനമായ സാമ്പത്തിക അവകാശവാദമായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ ബാഹ്യ ഉൽപ്പാദനോപാധികളോടുള്ള ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കുക എന്ന ആശയമായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം.

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ പ്രാധാന്യം വീണ്ടും വർധിക്കുന്നു. മഴയുടെ സ്വഭാവത്തിലെ മാറ്റം, ഉയർന്ന താപനില, നീണ്ട വരൾച്ച, അതിശക്തമായ മഴ, പുതിയ കീടരോഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ കൃഷിയുടെ അനിശ്ചിതത്വം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഒരേയൊരു വിളയെ ആശ്രയിക്കുന്ന കൃഷിയിടത്തിൽ ഒരു കാലാവസ്ഥാ ആഘാതം മുഴുവൻ വിളവിനെയും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ പല വിളകളും മരങ്ങളും മൃഗങ്ങളും സൂക്ഷ്മജീവികളും ഉൾപ്പെടുന്ന വൈവിധ്യമാർന്ന കൃഷിവ്യവസ്ഥയിൽ ഒരു ഘടകത്തിന്റെ നഷ്ടം മറ്റുഘടകങ്ങൾ ഭാഗികമായി പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. ജൈവവൈവിധ്യം അതുകൊണ്ട് വെറും പ്രകൃതിസൗന്ദര്യമല്ല; അത് കൃഷിയുടെ പ്രതിരോധശേഷിയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടകമാണ്.

ഇത് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ വിയോജകബലങ്ങളുടെ ആഘാതത്തെ സംയോജകബന്ധങ്ങളിലൂടെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ശേഷിയായി കാണാം. ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന ബന്ധങ്ങൾ കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോൾ ഒരു ഏകകത്തിന്റെ പരാജയം മുഴുവൻ വ്യവസ്ഥയെയും തകർക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറയുന്നു. അതുകൊണ്ട് കൃഷിയിലെ വൈവിധ്യം ഒരു അലങ്കാരമല്ല; അത് ഒരു സുരക്ഷാസംവിധാനമാണ്. ഏകവിള കൃഷി ഉൽപ്പാദനത്തെ ലളിതമാക്കുമ്പോൾ വൈവിധ്യമാർന്ന കൃഷി വ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ സങ്കീർണ്ണത തന്നെയാണ് പലപ്പോഴും അതിന്റെ സ്ഥിരതയുടെ അടിത്തറ.

ഇവിടെ മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രത്തിനും സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്കും വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. പ്രകൃതി കൃഷി ശാസ്ത്രത്തിന് പകരം പ്രകൃതിയെ സ്ഥാപിക്കുന്ന ഒരു ശാസ്ത്രവിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനമായി മാറരുത്. മണ്ണുപരിശോധന, സൂക്ഷ്മജീവശാസ്ത്രം, സസ്യശരീരശാസ്ത്രം, ജനിതകശാസ്ത്രം, കീടശാസ്ത്രം, ജലശാസ്ത്രം, കാലാവസ്ഥാശാസ്ത്രം, ഭൂമിശാസ്ത്രം, കൃത്യകൃഷി, ഉപഗ്രഹനിരീക്ഷണം, യന്ത്രബുദ്ധി തുടങ്ങിയ ആധുനിക അറിവുകൾ പ്രകൃതി കൃഷിയെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാം. പ്രകൃതിയെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശാസ്ത്രത്തെ പ്രകൃതിക്കെതിരായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് പകരം പ്രകൃതിയുടെ നിയമങ്ങളോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവന. മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ “മനുഷ്യൻ എതിരേ പ്രകൃതി” എന്ന ദ്വന്ദ്വമായി കാണാതെ, മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ ഒരു ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള സ്വയംസംഘടിത ഘടകമാണെന്ന് കാണാം. മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയും സാങ്കേതികവിദ്യയും പ്രകൃതിക്ക് പുറത്തുള്ള ശക്തികളല്ല. അവയും പ്രകൃതിയുടെ പരിണാമത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ശേഷികളാണ്. അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയിൽ ഇടപെടുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്; എന്നാൽ ആ ഇടപെടൽ പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയെ തകർക്കുന്ന രീതിയിലാകുമ്പോൾ അത് മനുഷ്യന്റെ തന്നെ നിലനിൽപ്പിനെതിരായ വിയോജകപ്രക്രിയയായി മാറുന്നു.

ഇതിനാൽ ഭാവിയിലെ കൃഷിക്ക് വേണ്ടത് പ്രകൃതിയിലേക്ക് അന്ധമായി മടങ്ങിപ്പോകലല്ല. അതുപോലെ പ്രകൃതിയെ അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് കൂടുതൽ കൂടുതൽ ബാഹ്യ ഉൽപ്പാദനോപാധികൾ ചേർക്കുന്നതുമല്ല. പ്രകൃതിയുടെ നിയമങ്ങളെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയ അറിവും പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയും തമ്മിൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജനം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.

ഇത്തരം ഒരു സമീപനത്തെ പ്രകൃതിയുമായി സംയോജിതമായ ആധുനിക കൃഷി എന്ന് വിളിക്കാം. മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ആവശ്യമായിടത്ത് ശാസ്ത്രീയമായി നിർണയിച്ച പോഷകങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യാം. ജൈവവൈവിധ്യം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് യന്ത്രവൽക്കരണം ഉപയോഗിക്കാം. സ്വാഭാവിക കീടനിയന്ത്രണത്തെ മുൻഗണന നൽകിക്കൊണ്ട് ഗുരുതരമായ രോഗബാധയുടെ സാഹചര്യത്തിൽ ശാസ്ത്രീയമായി നിർണയിച്ച സസ്യസംരക്ഷണ ഇടപെടലുകൾ നടത്താം. പ്രാദേശിക വിത്തുകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതോടൊപ്പം വരൾച്ച, രോഗങ്ങൾ, ഉയർന്ന താപനില എന്നിവയെ ചെറുക്കുന്ന പുതിയ ഇനങ്ങളും വികസിപ്പിക്കാം. ജൈവവളവും ആവശ്യമായിടത്ത് കൃത്യമായ ധാതുപോഷണവും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളായി കാണേണ്ടതില്ല.

കേരളത്തിന്റെ സാഹചര്യത്തിൽ ഈ സംയോജിത സമീപനത്തിന് പ്രത്യേക സാധ്യതയുണ്ട്. ചെറിയ ഭൂമിയിടങ്ങൾ, ഉയർന്ന ജനസാന്ദ്രത, മഴയുടെ ഉയർന്ന ലഭ്യത, തെങ്ങ്, കുരുമുളക്, വാഴ, കാപ്പി, കൊക്കോ, കിഴങ്ങുവർഗ്ഗങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ തുടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാർന്ന വിളകൾ, പരമ്പരാഗത വീട്ടുവളപ്പുകൃഷി എന്നിവ കേരളത്തെ വൈവിധ്യമാർന്ന കൃഷിവ്യവസ്ഥകൾ വികസിപ്പിക്കാൻ അനുയോജ്യമാക്കുന്നു. ഒരു കേരളീയ കൃഷിയിടത്തെ ഒരൊറ്റ വിളയുടെ ഉൽപ്പാദനകേന്ദ്രമായി കാണുന്നതിനുപകരം ഭക്ഷണം, പഴം, പച്ചക്കറി, മസാല, കാലിത്തീറ്റ, മരം, ജൈവവളം, ജലം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച ഒരു ചെറിയ ജീവോൽപ്പാദന വ്യവസ്ഥയായി വികസിപ്പിക്കാനാകും.

എന്നാൽ കൃഷിരീതി മാത്രം മാറ്റിയാൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ഉറപ്പാകില്ല. ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനത്തിനു പുറമേ സംഭരണം, സംസ്കരണം, ഗതാഗതം, വിപണനം, വിലനിർണയം, കർഷക സഹകരണസംഘങ്ങൾ, പൊതുവിതരണ സംവിധാനം, ഭക്ഷ്യമാലിന്യം കുറയ്ക്കൽ, പോഷകാഹാരനയം എന്നിവയും ഭക്ഷ്യവ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗമാണ്. ഒരു ഭാഗത്ത് കർഷകൻ കൂടുതൽ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുകയും മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് സംഭരണത്തിന്റെയും വിതരണത്തിന്റെയും അപര്യാപ്തത കാരണം അതിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ കൂടുതൽ വിളവ് മാത്രം പ്രശ്നം പരിഹരിക്കില്ല. അതിനാൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയെ കൃഷിയിടത്തിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമായി കാണാതെ മുഴുവൻ സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദന-വിതരണ വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രശ്നമായി കാണണം.

ഇവിടെ ഭക്ഷ്യപരമാധികാരത്തിന്റെ ചോദ്യവും ഉയരുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിന് ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള ഭൂമിയും അറിവും വിത്തുകളും ജലവും കർഷകരും ഉണ്ടായിട്ടും അതിന്റെ ഭക്ഷ്യവ്യവസ്ഥ ഏതാനും വലിയ കമ്പനികളുടെ വിത്ത്, വളം, കീടനാശിനി, വിപണി, വിലനിർണയ സംവിധാനങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ആശ്രയിച്ചാൽ ആ സമൂഹത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ദുർബലമായിരിക്കും. അതുകൊണ്ട് പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ സാമൂഹിക പ്രാധാന്യം മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. കർഷകന്റെ ഉൽപ്പാദനസ്വാതന്ത്ര്യം, പ്രാദേശിക വിഭവങ്ങളുടെ പുനരുപയോഗം, വിത്തിന്റെ വൈവിധ്യം, പ്രാദേശിക ഭക്ഷ്യവ്യവസ്ഥകളുടെ ശക്തീകരണം എന്നിവയും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്.

അവസാനമായി, “പ്രകൃതി കൃഷിക്ക് ലോകത്തിലെ മുഴുവൻ മനുഷ്യരെയും പോറ്റാനാകുമോ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നൽകാവുന്ന ഏറ്റവും ശാസ്ത്രീയമായ ഉത്തരം ഇങ്ങനെയാണ്: പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ ഒരു ഏകീകൃതവും കർശനവുമായ രൂപം ലോകത്തിലെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും ഒരേ രീതിയിൽ പ്രയോഗിച്ച് മനുഷ്യരാശിയുടെ മുഴുവൻ ഭക്ഷ്യാവശ്യവും നിറവേറ്റാനാകുമെന്ന് ഇപ്പോൾ തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എന്നാൽ പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയെ അവഗണിച്ചുകൊണ്ടുള്ള അതിരുകടന്ന വ്യവസായിക കൃഷിയാണ് ഭാവിയിലെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയുടെ ഏക മാർഗം എന്നും തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. മറിച്ച് ലഭ്യമായ ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് വിളവൈവിധ്യം, മണ്ണുസംരക്ഷണം, ജൈവവൈവിധ്യം, ജലസംരക്ഷണം, കൃഷി-മൃഗ സംയോജനം, കൃഷിവനം, ജൈവപ്രക്രിയകളുടെ പ്രയോജനം തുടങ്ങിയ രീതികൾ ശരിയായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയോടൊപ്പം പരിസ്ഥിതിസ്ഥിരതയും കർഷകക്ഷേമവും മെച്ചപ്പെടുത്താൻ കഴിയുമെന്നാണ്.

അതുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥ വൈരുദ്ധ്യം “പ്രകൃതി കൃഷി എതിരേ ആധുനിക കൃഷി” എന്നതല്ല. യഥാർത്ഥ വൈരുദ്ധ്യം പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഉൽപ്പാദനവും അതിനെ ക്ഷയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നടത്തുന്ന ഉൽപ്പാദനവും തമ്മിലാണ്. ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തെ പ്രകൃതിയുടെ വിരുദ്ധമായി ഉപയോഗിക്കണമോ, അതോ പ്രകൃതിയുടെ നിയമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി അതിനോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കാനായി ഉപയോഗിക്കണമോ എന്നതാണ് അടിസ്ഥാനപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഭാവിയിലെ കൃഷി ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ ഒരു ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജനത്തിലേക്ക് ഉയർത്തണം. പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയ അറിവും സാങ്കേതികവിദ്യയും അതിനോട് സംയോജിപ്പിച്ച്, മണ്ണിന്റെ ജൈവശേഷിയും ജലസ്രോതസ്സുകളും ജൈവവൈവിധ്യവും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ആവശ്യമായ ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനം നേടുന്ന ഒരു പുതിയ കൃഷിവ്യവസ്ഥയാണ് മനുഷ്യരാശിക്ക് ആവശ്യം.

പ്രകൃതിയിലേക്ക് വെറും തിരിച്ചുപോകുകയല്ല മനുഷ്യന്റെ ലക്ഷ്യം; പ്രകൃതിയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി, പ്രകൃതിയുടെ സംയോജകശക്തികളെ ശക്തിപ്പെടുത്തി, മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയവും സാങ്കേതികവുമായ ശേഷിയെ അതിനോടൊപ്പം സംയോജിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള കൃഷിസംസ്കാരം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. അതാണ് പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രപരമായ സാധ്യത. അതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ സുസ്ഥിരമായ ഭക്ഷ്യഭാവിയുടെ ദിശയും.

പ്രകൃതി കൃഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയിൽ ശ്രീലങ്കയുടെ അനുഭവം വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ചരിത്രപാഠമാണ്. എന്നാൽ ആ അനുഭവത്തെ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ ആദ്യം ഒരു കാര്യത്തിൽ വ്യക്തത വേണം. ശ്രീലങ്കയിൽ നടന്നത് ദീർഘകാല ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഘട്ടംഘട്ടമായി നടപ്പാക്കിയ ഒരു സമഗ്ര പ്രകൃതി കൃഷി പരിവർത്തനം ആയിരുന്നില്ല. 2021-ൽ ശ്രീലങ്കൻ സർക്കാർ രാസവളങ്ങളുടെയും പല കാർഷിക രാസവസ്തുക്കളുടെയും ഇറക്കുമതി വളരെ പെട്ടെന്ന് നിരോധിക്കുകയും രാജ്യത്തെ കൃഷിയെ അതിവേഗം ജൈവകൃഷിയിലേക്ക് മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതാണ്. അതുകൊണ്ട് ശ്രീലങ്കൻ അനുഭവത്തെ “പ്രകൃതി കൃഷി പരാജയപ്പെട്ടു” എന്ന ലളിതമായ നിഗമനത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ശരിയല്ല. അതുപോലെ ആ അനുഭവത്തെ അവഗണിക്കുന്നതും തെറ്റാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ, പ്രകൃതി കൃഷിയിലേക്ക് ഒരു വലിയ സമൂഹത്തെ എങ്ങനെ മാറ്റണം, എങ്ങനെ മാറ്റരുത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വളരെ വിലപ്പെട്ട അനുഭവപാഠമാണ് ശ്രീലങ്ക നൽകുന്നത്.

2021-ൽ ശ്രീലങ്ക ഗുരുതരമായ സാമ്പത്തികവും വിദേശനാണയപരവുമായ പ്രതിസന്ധിയിലായിരുന്നു. രാസവളങ്ങളുടെയും കീടനാശിനികളുടെയും ഇറക്കുമതിക്കായി ചെലവാകുന്ന വിദേശനാണ്യം ലാഭിക്കുക, കൃഷിയെ കൂടുതൽ പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമാക്കുക, രാസവസ്തുക്കളുടെ അമിത ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുക, ജനങ്ങളുടെ ആരോഗ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷ്യങ്ങളോടെയാണ് സർക്കാർ പെട്ടെന്നുള്ള കാർഷിക പരിവർത്തനം പ്രഖ്യാപിച്ചത്. എന്നാൽ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ കൃഷിവ്യവസ്ഥയിലും ദീർഘകാലമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന രാസപോഷകങ്ങളുടെ ലഭ്യത പെട്ടെന്ന് നിർത്തുമ്പോൾ അതിന് പകരം ആവശ്യമായ അളവിലുള്ള ജൈവപോഷകങ്ങൾ, ജൈവവളം, ഹരിതവളം, വിളാവശിഷ്ടങ്ങൾ, മറ്റ് ജൈവവിഭവങ്ങൾ എന്നിവ ഒരേ സമയം ലഭ്യമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അത്തരമൊരു വലിയ പകരംവ്യവസ്ഥ ശ്രീലങ്കയിൽ ആവശ്യമായ വേഗത്തിൽ സജ്ജമായിരുന്നില്ല.

ഇവിടെയാണ് ശ്രീലങ്കൻ അനുഭവത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ അടിസ്ഥാനപാഠം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഒരു കൃഷിരീതി മാറ്റുക എന്നത് ഒരു വളം മറ്റൊരു വളംകൊണ്ട് മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നതല്ല; ഒരു ഉൽപ്പാദനവ്യവസ്ഥയെ മറ്റൊരു ഉൽപ്പാദനവ്യവസ്ഥയായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. മണ്ണ്, വിത്ത്, പോഷകങ്ങൾ, ജലം, കീടനിയന്ത്രണം, കർഷകപരിശീലനം, കാർഷിക ഉപദേശം, വിപണി, സംഭരണം, വില, കർഷകവരുമാനം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥയാണ് കൃഷി. അതിലെ ഒരു പ്രധാന ഘടകത്തെ പെട്ടെന്ന് പിൻവലിച്ചാൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം മറ്റു ഘടകങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിക്കും.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇതിനെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാം. ഒരു കൃഷിവ്യവസ്ഥയുടെ നിലനിൽപ്പ് അതിലെ വിവിധ ഘടകങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സംയോജകബലങ്ങളും അവയെ വേർതിരിക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനത്തിലാണ്. ശ്രീലങ്കയിൽ പഴയ കൃഷിവ്യവസ്ഥയുടെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമായ രാസപോഷകങ്ങളുടെ ലഭ്യത പെട്ടെന്ന് പിൻവലിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അതിന് പകരം ആവശ്യമായ പുതിയ ജൈവപോഷകവ്യവസ്ഥയും വിതരണശൃംഖലയും കർഷകപരിശീലനവും ശാസ്ത്രീയ മാർഗനിർദേശവും അതേ വേഗത്തിൽ രൂപപ്പെട്ടില്ല. അതിനാൽ പഴയ വ്യവസ്ഥയിലെ സംയോജകബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമായപ്പോൾ പുതിയ വ്യവസ്ഥയിലെ സംയോജകബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഫലമായി വിയോജകബലങ്ങൾ ശക്തമായി.

ഇതിന്റെ പ്രതിഫലനം വിളവിലും പ്രകടമായി. 2021–22 കാലഘട്ടത്തിൽ ശ്രീലങ്കയിലെ പ്രധാന കൃഷികളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് നെൽകൃഷിയിൽ, വിളവിൽ ഗണ്യമായ ഇടിവുണ്ടായി. പച്ചക്കറികൾ, ചോളം, ഉരുളക്കിഴങ്ങ് തുടങ്ങിയ ചില വിളകളിലും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത കുറഞ്ഞതായി വിവിധ പഠനങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ ഈ വിളവിടിവിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും വളനിരോധനം മാത്രമായിരുന്നില്ല. കോവിഡ് മഹാമാരിയുടെ ആഘാതം, വിദേശനാണയ പ്രതിസന്ധി, ഇന്ധനക്ഷാമം, സാമ്പത്തിക തകർച്ച, ഇറക്കുമതി നിയന്ത്രണങ്ങൾ, ആഗോള ഭക്ഷ്യവില വർധന തുടങ്ങിയ പല ഘടകങ്ങളും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ ശ്രീലങ്കയിലെ ഭക്ഷ്യപ്രതിസന്ധിയെ ഒരു കാരണത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കുന്നത് ശരിയല്ല. എന്നിരുന്നാലും രാസവള നിരോധനം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തെ കൂടുതൽ ദുർബലപ്പെടുത്തിയ പ്രധാന ഘടകങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു.

കർഷകരുടെ അനുഭവവും ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആവശ്യമായ ജൈവവളം എല്ലായിടത്തും ആവശ്യമായ അളവിൽ ലഭിച്ചില്ല. ലഭിച്ച ജൈവവളത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരവും പോഷകസാന്ദ്രതയും ഒരുപോലെ ആയിരുന്നില്ല. വലിയ അളവിലുള്ള ജൈവവളം കൃഷിയിടങ്ങളിലെത്തിക്കുന്നതിനുള്ള ഗതാഗതവും സംഭരണവും വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. പല കർഷകർക്കും പുതിയ കൃഷിരീതികളെക്കുറിച്ചുള്ള ആവശ്യമായ പരിശീലനം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. അതിനാൽ “രാസവളം നിർത്തുക” എന്ന നിർദ്ദേശം നൽകിയെങ്കിലും അതിനു പകരം കൃഷിയിടത്തിൽ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആവശ്യമായ ശാസ്ത്രീയ പിന്തുണ എല്ലാ കർഷകർക്കും ലഭിച്ചില്ല.

ഇവിടെ പ്രകൃതി കൃഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു അടിസ്ഥാന തെറ്റിദ്ധാരണ തിരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. പ്രകൃതി കൃഷി എന്നത് രാസവളം ഒഴിവാക്കുന്നതിന്റെ പേരല്ല. രാസവളം ഉപയോഗിക്കാതിരിക്കുക ഒരു നിഷേധാത്മക നടപടി മാത്രമാണ്. എന്നാൽ മണ്ണിന്റെ സ്വാഭാവിക ഉൽപ്പാദനശേഷി പുനഃസ്ഥാപിക്കുക, ജൈവവസ്തു വർധിപ്പിക്കുക, മണ്ണിലെ സൂക്ഷ്മജീവികളുടെ പ്രവർത്തനം ശക്തിപ്പെടുത്തുക, പോഷകചക്രം പുനഃസ്ഥാപിക്കുക, വിളവൈവിധ്യം വർധിപ്പിക്കുക, ജലധാരണശേഷി ഉയർത്തുക, കീടനിയന്ത്രണത്തിലെ സ്വാഭാവിക ബന്ധങ്ങളെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുക എന്നിവയാണ് പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ യഥാർത്ഥ ഉള്ളടക്കം.

സസ്യങ്ങൾക്ക് നൈട്രജൻ, ഫോസ്ഫറസ്, പൊട്ടാസ്യം എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം അനവധി സൂക്ഷ്മപോഷകങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. ഈ പോഷകങ്ങൾ മണ്ണിൽ നിന്ന് വിളകളിലൂടെ പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു. വിളവെടുത്ത ഭക്ഷണം മനുഷ്യർ കഴിക്കുമ്പോൾ അതിലെ പോഷകങ്ങൾ കൃഷിയിടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു. അവയെ ഏതെങ്കിലും രൂപത്തിൽ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാത്ത പക്ഷം മണ്ണിന്റെ പോഷകശേഖരം ക്രമേണ കുറയും. പ്രകൃതികൃഷിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്ന് ഈ പോഷകചക്രങ്ങളെ കഴിയുന്നത്ര അടച്ച ചക്രങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയാണ്. വിളാവശിഷ്ടങ്ങൾ, മൃഗങ്ങളുടെ ജൈവാവശിഷ്ടങ്ങൾ, പച്ചിലകൾ, പയർവർഗ്ഗങ്ങൾ, ജൈവവളം, ഹരിതവളം തുടങ്ങിയവയുടെ സഹായത്തോടെ മണ്ണിലേക്ക് പോഷകങ്ങൾ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരേണ്ടതുണ്ട്.

എന്നാൽ ഇവിടെ മറ്റൊരു ശാസ്ത്രീയ പ്രശ്നമുണ്ട്. ജൈവവളങ്ങൾ സാധാരണയായി ധാതുവളങ്ങളേക്കാൾ കുറഞ്ഞ പോഷകസാന്ദ്രതയുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ വലിയ തോതിലുള്ള കൃഷിക്ക് ആവശ്യമായ നൈട്രജൻ പോലുള്ള പോഷകങ്ങൾ നൽകാൻ വളരെ വലിയ അളവിലുള്ള ജൈവവസ്തു ആവശ്യമായി വരാം. ആ ജൈവവസ്തു എവിടെനിന്ന് ലഭിക്കും, എത്ര അളവിൽ ലഭിക്കും, എങ്ങനെ സംസ്കരിക്കും, എങ്ങനെ കൃഷിയിടത്തിലെത്തിക്കും, അതിലെ പോഷകങ്ങളുടെ അളവ് എങ്ങനെ അളക്കും തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ശാസ്ത്രീയമായ ഉത്തരങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. ശ്രീലങ്കയിൽ ഈ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും പോഷകപരിപാലന സംവിധാനങ്ങളും പൂർണ്ണമായി സജ്ജമാകുന്നതിന് മുമ്പാണ് വലിയ തോതിലുള്ള മാറ്റം നടപ്പാക്കിയത്.

ഇതാണ് ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ശാസ്ത്രീയ പാഠങ്ങളിലൊന്ന്. ജൈവവളത്തെ ധാതുവളത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള അളവുതുല്യമായ പകരക്കാരനായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ജൈവവസ്തു മണ്ണിന്റെ ഘടന, സൂക്ഷ്മജീവപ്രവർത്തനം, ജലധാരണശേഷി, പോഷകങ്ങളുടെ ക്രമേണ ലഭ്യത തുടങ്ങിയവ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ വിളയ്ക്ക് ആവശ്യമായ പോഷകത്തിന്റെ അളവ് കൃത്യമായി കണക്കാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് മണ്ണുപരിശോധന, വിളയുടെ പോഷകാവശ്യം, ജൈവവളത്തിന്റെ പോഷകസാന്ദ്രത, മണ്ണിലെ പോഷകശേഖരം എന്നിവയെല്ലാം പരിഗണിച്ചുള്ള പോഷകപരിപാലനം ആവശ്യമാണ്.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ബഹുതല വ്യവസ്ഥ എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത്. മണ്ണിലെ ഒരു മാറ്റം സസ്യത്തിന്റെ വളർച്ചയെ ബാധിക്കുന്നു. സസ്യത്തിന്റെ വളർച്ച വിളവിനെ ബാധിക്കുന്നു. വിളവ് കർഷകന്റെ വരുമാനത്തെ ബാധിക്കുന്നു. കർഷകന്റെ വരുമാനം കുടുംബത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യലഭ്യതയെ ബാധിക്കുന്നു. ദേശീയതലത്തിൽ വിളവിലെ മാറ്റം ഭക്ഷ്യവിലയെയും ഇറക്കുമതി ആവശ്യകതയെയും വിദേശനാണയാവസ്ഥയെയും ബാധിക്കുന്നു. അതായത് ഒരു ചെറിയ കൃഷിനയമാറ്റം പോലും ഒടുവിൽ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കാം.

ശ്രീലങ്കയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഈ പരസ്പരബന്ധത്തിന്റെ ശക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. കാർഷിക ഉൽപ്പാദനം കുറഞ്ഞപ്പോൾ ആഭ്യന്തര ഭക്ഷ്യലഭ്യതയിൽ സമ്മർദ്ദമുണ്ടായി. ഭക്ഷ്യ ഇറക്കുമതിയുടെ ആവശ്യം വർധിച്ചു. എന്നാൽ രാജ്യത്തിന് അതേ സമയത്ത് വിദേശനാണയ പ്രതിസന്ധിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ധനവും മറ്റു അവശ്യവസ്തുക്കളും ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നതിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഉണ്ടായി. അതിനാൽ കൃഷിയിൽ ഉണ്ടായ ആഘാതം ഒരു കാർഷിക പ്രശ്നമായി മാത്രം നിലനിന്നില്ല; അത് വിശാലമായ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയുമായി ചേർന്നു.

ഇവിടെ നിന്ന് മറ്റൊരു ഡയലക്ടിക്കൽ പാഠം ലഭിക്കുന്നു. ഒരു സങ്കീർണ്ണ വ്യവസ്ഥയിൽ ഒരു മാറ്റത്തിന്റെ ഫലം ആ മാറ്റത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഫലത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. വിവിധ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിലൂടെ അതിന് പുതിയതും മുൻകൂട്ടി കൃത്യമായി പ്രവചിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമായ ഉദ്ഭവപ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. അതുകൊണ്ട് രാജ്യത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യവ്യവസ്ഥയിൽ വലിയ മാറ്റം വരുത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ രണ്ടാമത്തെയും മൂന്നാമത്തെയും തലത്തിലുള്ള പ്രത്യാഘാതങ്ങളും പരിഗണിക്കണം.

എന്നാൽ ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞതിന്റെ അർത്ഥം പ്രകൃതി കൃഷി തെറ്റാണെന്നല്ല. മറിച്ച് ശ്രീലങ്കയുടെ അനുഭവം പ്രകൃതി കൃഷിയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ രീതിയാണ് പുനഃപരിശോധിക്കേണ്ടത് എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഒരു പഴയ വ്യവസ്ഥയെ പെട്ടെന്ന് തകർത്തുകൊണ്ട് പുതിയ വ്യവസ്ഥ സ്വയം രൂപപ്പെടുമെന്ന് കരുതുന്നത് തെറ്റാണ്. പുതിയ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ആവശ്യമായ വിത്ത്, ജൈവവളം, അറിവ്, സാങ്കേതികവിദ്യ, പരിശീലനം, വിപണി, സംഭരണം, വിലസംരക്ഷണം, ഗവേഷണം എന്നിവ ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കണം.

അതിനാൽ ഒരു രാജ്യത്ത് പ്രകൃതി കൃഷിയിലേക്ക് മാറേണ്ടതുണ്ടെങ്കിൽ ആദ്യപടി രാസവള നിരോധനം ആയിരിക്കരുത്. ആദ്യപടി മണ്ണിന്റെയും കൃഷിയിടങ്ങളുടെയും ശാസ്ത്രീയ സ്ഥിതിവിവരമെടുക്കൽ ആയിരിക്കണം. ഏത് പ്രദേശത്തെ മണ്ണിൽ എത്ര ജൈവവസ്തുവുണ്ട്, ഏത് പോഷകമാണ് കുറവ്, ഏത് വിളയാണ് ഏത് അളവിൽ പോഷകം ഉപയോഗിക്കുന്നത്, ജൈവവിഭവങ്ങൾ എത്ര ലഭ്യമാണ്, കൃഷിയിടത്തിലെ പോഷകചക്രം എത്രത്തോളം അടച്ചതാണ് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ ആദ്യം മനസ്സിലാക്കണം.

അതിനുശേഷം പ്രദേശത്തിനനുസരിച്ചുള്ള മാറ്റപദ്ധതി രൂപപ്പെടുത്തണം. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ജൈവവസ്തുവിന്റെ അളവ് വർധിപ്പിക്കാം. ചിലയിടങ്ങളിൽ വിളപരിവർത്തനം നടപ്പാക്കാം. ചിലയിടങ്ങളിൽ പയർവർഗ്ഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്താം. ചിലയിടങ്ങളിൽ കൃഷിവനം വികസിപ്പിക്കാം. ചിലയിടങ്ങളിൽ മൃഗസംരക്ഷണവും കൃഷിയും സംയോജിപ്പിക്കാം. ചിലയിടങ്ങളിൽ ജലസംരക്ഷണമാണ് പ്രധാന പ്രശ്നം. അതായത് ഒരു രാജ്യത്തിന് ഒരൊറ്റ പ്രകൃതി കൃഷിരീതി എന്ന ആശയം തന്നെ ശാസ്ത്രീയമായി പരിമിതമാണ്.

കൃഷിയിടത്തിന്റെ മണ്ണ്, കാലാവസ്ഥ, വിള, ജലലഭ്യത, ഭൂമിയുടെ വലുപ്പം, കർഷകന്റെ സാമ്പത്തികശേഷി എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത രീതികൾ ആവശ്യമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇത് വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രാദേശിക സാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ചുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനം എന്ന ആശയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഒരിടത്ത് സംയോജകബലമായിത്തീരുന്ന ഒരു ഘടകം മറ്റൊരു സാഹചര്യത്തിൽ വിയോജകബലമായി മാറാം. അതിനാൽ കൃഷിയിൽ സാർവത്രികമായ ഒരു കർശന നിയമത്തിന് പകരം സാഹചര്യാധിഷ്ഠിതമായ ശാസ്ത്രീയ ഇടപെടലുകളാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദം.

ശ്രീലങ്കൻ അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് കേരളത്തിനും വലിയ പാഠമുണ്ട്. കേരളത്തിന്റെ കൃഷി ശ്രീലങ്കയുടേതുമായി പൂർണ്ണമായി ഒരുപോലെയല്ലെങ്കിലും ചെറിയ ഭൂമിയിടങ്ങൾ, വൈവിധ്യമാർന്ന വിളകൾ, മഴയുടെ ഉയർന്ന ലഭ്യത, വീട്ടുവളപ്പുകൃഷിയുടെ പാരമ്പര്യം എന്നിവ പ്രകൃതി അധിഷ്ഠിത സംയോജിത കൃഷിക്ക് വലിയ സാധ്യത നൽകുന്നു. തെങ്ങ്, വാഴ, കുരുമുളക്, കാപ്പി, കൊക്കോ, പച്ചക്കറികൾ, കിഴങ്ങുവർഗ്ഗങ്ങൾ, ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ, മൃഗസംരക്ഷണം എന്നിവയെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച ഒരു ബഹുവിള വ്യവസ്ഥ കേരളത്തിൽ പല സ്ഥലങ്ങളിലും വികസിപ്പിക്കാനാകും.

എന്നാൽ കേരളത്തിലും ഒരുദിവസം കൊണ്ട് എല്ലാ രാസവളങ്ങളും നിരോധിക്കുക എന്നതായിരിക്കരുത് ലക്ഷ്യം. പകരം മണ്ണുപരിശോധനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രാസവള ഉപയോഗം ആവശ്യമായ അളവിലേക്ക് കുറയ്ക്കുകയും, ജൈവവസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗം വർധിപ്പിക്കുകയും, വിളവൈവിധ്യം വികസിപ്പിക്കുകയും, മണ്ണിന്റെ ജൈവശേഷി പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും, സ്വാഭാവിക കീടനിയന്ത്രണം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാം. വിജയകരമായ മാതൃകകൾ വികസിപ്പിച്ച ശേഷം അവ പ്രദേശാനുസൃതമായി വ്യാപിപ്പിക്കാം.

ഇതിനെ ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ പരിവർത്തനം എന്ന് വിളിക്കാം. പഴയ വ്യവസ്ഥയെ അന്ധമായി സംരക്ഷിക്കുകയല്ല; അതിന്റെ പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിയണം. എന്നാൽ അതിന്റെ ഉൽപ്പാദനപരമായ നേട്ടങ്ങളെയും അവഗണിക്കരുത്. അതുപോലെ പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ പരിസ്ഥിതിപരമായ നേട്ടങ്ങൾ സ്വീകരിക്കണം; എന്നാൽ അതിന്റെ പേരിൽ ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെടാത്ത അവകാശവാദങ്ങൾ സ്വീകരിക്കരുത്. പഴയതും പുതിയതുമായ അറിവുകളുടെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഒരു സംയോജനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയാണ് വേണ്ടത്.

അതിനാൽ ശ്രീലങ്കയുടെ അനുഭവം പ്രകൃതി കൃഷിക്കെതിരായ ഒരു വിധിന്യായമല്ല. അത് അപൂർണ്ണമായ ഒരു കാർഷിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് ആണ്. പ്രകൃതി കൃഷിയിലേക്കുള്ള മാറ്റം ഒരു ഭരണകൂട ഉത്തരവിലൂടെ മാത്രം സാധ്യമാകില്ല. മണ്ണിന്റെ ജൈവശേഷി പുനഃസ്ഥാപിക്കണം, പോഷകചക്രങ്ങൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കണം, ജൈവവിഭവങ്ങളുടെ ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കണം, കർഷകരെ പരിശീലിപ്പിക്കണം, ഗവേഷണം ശക്തിപ്പെടുത്തണം, വിപണി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കണം, മാറ്റത്തിന്റെ കാലയളവിൽ കർഷകവരുമാനവും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കണം.

ശ്രീലങ്കയുടെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള അനുഭവപാഠം ഇതാണ്: പഴയ കൃഷിവ്യവസ്ഥയിലെ വിയോജകബലങ്ങളെ പെട്ടെന്ന് ശക്തിപ്പെടുത്തിയാൽ പുതിയ കൃഷിവ്യവസ്ഥ സ്വയം രൂപപ്പെടുകയില്ല. പുതിയ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ആവശ്യമായ സംയോജകബലങ്ങൾ ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കണം.

അതുകൊണ്ട് പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ യഥാർത്ഥ മുദ്രാവാക്യം “രാസവളം നിരോധിക്കുക” എന്നതല്ല. “മണ്ണിന്റെ സ്വാഭാവിക ഉൽപ്പാദനശേഷി പുനഃസ്ഥാപിക്കുക, ബാഹ്യ ഉൽപ്പാദനോപാധികളോടുള്ള ആശ്രിതത്വം ഘട്ടംഘട്ടമായി കുറയ്ക്കുക, ആവശ്യമായ പോഷകങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി ഉറപ്പാക്കുക, കർഷകന്റെ വരുമാനവും സമൂഹത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കുക, പ്രകൃതിയിലെ സംയോജകബലങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക” എന്നതായിരിക്കണം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഇതാണ് ശ്രീലങ്കൻ അനുഭവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം. പ്രകൃതിയിലേക്കുള്ള ഒരു ലളിതമായ തിരിച്ചുപോക്കല്ല ഭാവിയിലെ കൃഷി. മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയ അറിവും പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയും തമ്മിലുള്ള ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജനമാണ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യം. പ്രകൃതിയെ ഉപേക്ഷിച്ചുള്ള ഉൽപ്പാദനവും പ്രകൃതിയുടെ പേരിലുള്ള ഉൽപ്പാദനനിഷേധവും ഒരുപോലെ അപൂർണ്ണമാണ്. പ്രകൃതിയോടൊപ്പം, പ്രകൃതിയുടെ നിയമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി, ആവശ്യമായ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ കൃഷിസംവിധാനമാണ് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന് ആവശ്യം.

ശ്രീലങ്ക നമ്മെ പഠിപ്പിച്ച ഏറ്റവും വലിയ പാഠം അതുതന്നെയാണ്: പ്രകൃതി കൃഷിയിലേക്ക് മാറേണ്ടതുണ്ടെങ്കിൽ മാറ്റം പെട്ടെന്നുള്ള നിരോധനത്തിലൂടെയല്ല, ശാസ്ത്രീയമായ തയ്യാറെടുപ്പിലൂടെയും ഘട്ടംഘട്ടമായ പുനഃസംഘടനയിലൂടെയും സാമൂഹിക സംയോജനത്തിലൂടെയുമാണ് നടത്തേണ്ടത്.

ഇന്ത്യയിലെ ഹരിതവിപ്ലവം ആധുനിക കാർഷികചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പരിവർത്തനങ്ങളിലൊന്നാണ്. 1960-കളുടെ മധ്യത്തിൽ ആരംഭിച്ച ഈ പരിവർത്തനം ഉയർന്ന വിളവുതരുന്ന വിത്തുകൾ, രാസവളങ്ങൾ, ജലസേചനം, സസ്യസംരക്ഷണരീതികൾ, കാർഷികയന്ത്രവൽക്കരണം, ഗവേഷണം, കർഷകപരിശീലനം, സർക്കാർ പിന്തുണ, ഉറപ്പായ സംഭരണം എന്നിവയുടെ സംയോജിത പ്രയോഗത്തിലൂടെയാണ് വളർന്നത്. ഇന്ത്യ ഭക്ഷ്യക്ഷാമത്തെയും ധാന്യ ഇറക്കുമതിയെയും നേരിട്ടിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ ഇത് രാജ്യത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയിൽ ചരിത്രപരമായ മാറ്റം സൃഷ്ടിച്ചു. ഐ.സി.എ.ആറിന്റെ ചരിത്രപരമായ വിലയിരുത്തൽ പ്രകാരം 1968 മുതൽ 2000 വരെയുള്ള ഏകദേശം മൂന്ന് ദശാബ്ദങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഭക്ഷ്യധാന്യ ഉൽപ്പാദനം ഏകദേശം മൂന്നിരട്ടിയായി വർധിക്കുകയും, ജനസംഖ്യ ഏകദേശം ഇരട്ടിയായ കാലത്തും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഹരിതവിപ്ലവം നിർണായക പങ്കുവഹിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ചരിത്രനേട്ടം ഇന്ത്യയെ സ്ഥിരമായി ഭക്ഷ്യധാന്യം ഇറക്കുമതി ചെയ്യേണ്ട അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വലിയ തോതിൽ സ്വയംപര്യാപ്തമായ രാജ്യമായി മാറ്റിയതാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിൽ ഭക്ഷ്യക്ഷാമം ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രശ്നം മാത്രമായിരുന്നില്ല; അത് ദേശീയ പരമാധികാരത്തെയും സാമൂഹികസ്ഥിരതയെയും ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമായിരുന്നു. വിദേശസഹായത്തെയും ഇറക്കുമതിയെയും ആശ്രയിച്ചുകൊണ്ട് കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം ഉറപ്പാക്കുന്നത് ദീർഘകാല പരിഹാരമാകില്ലായിരുന്നു. അതിനാൽ ഉയർന്ന വിളവുള്ള വിത്തുകളും ജലസേചനവും രാസപോഷണവും ശാസ്ത്രീയ കാർഷികപരിപാലനവും ഉപയോഗിച്ച് ആഭ്യന്തര ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനം വർധിപ്പിച്ചത് ചരിത്രപരമായി ആവശ്യമായ ഒരു ഇടപെടലായിരുന്നു.

ഇവിടെ ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ വിജയത്തെ വെറും “രാസവളത്തിന്റെ വിജയം” എന്നു കാണുന്നത് തെറ്റാണ്. അതിന്റെ പിന്നിൽ ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണസ്ഥാപനങ്ങൾ, മെച്ചപ്പെടുത്തിയ വിത്തുകൾ, ജലസേചന അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, വളവിതരണം, കർഷകപരിശീലനം, കാർഷികവായ്പ, സർക്കാർ സംഭരണം, കുറഞ്ഞപക്ഷം ഉറപ്പുനൽകുന്ന വില, പൊതുവിതരണ സംവിധാനം എന്നിവയുടെ വലിയൊരു ശൃംഖലയുണ്ടായിരുന്നു. എം. എസ്. സ്വാമിനാഥന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇന്ത്യൻ കാർഷികഗവേഷണ സംവിധാനവും നോർമൻ ബോർലോഗ് വികസിപ്പിച്ച അർദ്ധകുള്ളൻ ഗോതമ്പ് ഇനങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശാസ്ത്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഇതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ നോക്കുമ്പോൾ ഹരിതവിപ്ലവം ഒരു ഏകസാങ്കേതിക വിപ്ലവമല്ല; നിരവധി ഘടകങ്ങൾ തമ്മിൽ പുതിയ സംയോജകബന്ധം സൃഷ്ടിച്ച ഒരു ഉദ്ഭവപരമായ പരിവർത്തനം ആയിരുന്നു. ഉയർന്ന വിളവുള്ള വിത്ത് മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അതുകൊണ്ട് ഹരിതവിപ്ലവം സംഭവിക്കുമായിരുന്നില്ല. അതിന് വെള്ളം, പോഷകങ്ങൾ, കർഷകന്റെ അറിവ്, വിപണി, സർക്കാർ പിന്തുണ, ഗവേഷണം, ഗതാഗതം, സംഭരണം എന്നിവ ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഒരു പുതിയ കാർഷിക ഉൽപ്പാദനശക്തി ഉദ്ഭവിച്ചു. അതിനാൽ ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ ആദ്യപാഠം വളരെ വ്യക്തമാണ്: സാങ്കേതികവിദ്യ ഒറ്റയ്ക്ക് വിപ്ലവം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; പരസ്പരം സംയോജിതമായ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിലാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

എന്നാൽ എല്ലാ ചരിത്രപരമായ വിജയങ്ങളെയും പോലെ ഹരിതവിപ്ലവത്തിനും അതിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കായി വളരെ ഫലപ്രദമായിരുന്ന സാങ്കേതിക-സാമ്പത്തിക സംവിധാനം പിന്നീട് ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ അമിതമായ വിഭവചൂഷണത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. പ്രത്യേകിച്ച് പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന തുടങ്ങിയ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നെല്ല്-ഗോതമ്പ് വിളചക്രം അത്യന്തം ശക്തമായി. ഉറപ്പായ സംഭരണവും വിലപിന്തുണയും ലഭിച്ചതിനാൽ കർഷകർ ഈ വിളകളിലേക്ക് കൂടുതൽ മാറി. അതിന്റെ ഫലമായി മറ്റു വിളകൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് പയർവർഗ്ഗങ്ങൾ, എണ്ണവിത്തുകൾ, ചെറുധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് ലഭിച്ചിരുന്ന ഭൂമിയുടെ വിഹിതം കുറഞ്ഞു. ഹരിതവിപ്ലവകാലത്ത് രൂപപ്പെട്ട ഈ നയസംവിധാനം ഇന്നും വിളതിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ ശക്തമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ഇവിടെയാണ് ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ പാഠം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ വർധിപ്പിച്ച നയം മറ്റൊരു ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ വിഭവസുസ്ഥിരതയ്ക്ക് വിയോജകശക്തിയായി മാറാം. 1960-കളിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് കൂടുതൽ അരിയും ഗോതമ്പും ആവശ്യമായിരുന്നു. അതിനാൽ ഈ വിളകൾക്ക് ഉറപ്പായ വിലയും സംഭരണവും നൽകിയത് യുക്തിസഹമായിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് രാജ്യത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യാവശ്യവും കാർഷികസാഹചര്യങ്ങളും മാറിയിട്ടും അതേ നയരീതി വലിയ മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുമ്പോൾ അത് ജലസ്രോതസ്സുകളിലും വിളവൈവിധ്യത്തിലും പ്രതികൂല സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിച്ചു.

പഞ്ചാബിന്റെ അനുഭവം ഇതിന് ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. നെല്ലിനും ഗോതമ്പിനും ലഭിച്ച വിലപിന്തുണയും സംഭരണസൗകര്യവും ഉയർന്ന ജലാവശ്യകതയുള്ള ഈ വിളകളുടെ വ്യാപനത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. നെല്ലിന് ആവശ്യമായ ജലത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് ഭൂഗർഭജലത്തിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചതോടെ ഭൂഗർഭജലനിരപ്പ് ഗണ്യമായി താഴ്ന്നു. ഒരു പുതിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനം കാണിക്കുന്നത്, 1973-ൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന കിണറുകളിൽ 1999-ഓടെ 78.6 ശതമാനം പ്രവർത്തനരഹിതമായതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും, പഞ്ചാബിലെ വലിയൊരു ഭാഗം ഭൂഗർഭജലചൂഷണത്തിന്റെ അതീവ സമ്മർദ്ദത്തിലാണെന്നും ആണ്.

ഇത് ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ പരാജയമല്ല; അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പരിധിയുടെ വെളിപ്പെടലാണ്. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിച്ച അതേ സംവിധാനം പിന്നീട് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന വിഭവങ്ങളായ ജലവും മണ്ണും ക്ഷയിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഇതാണ് സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക വൈരുദ്ധ്യം. തുടക്കത്തിൽ വിത്ത്, വളം, വെള്ളം, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിപണി എന്നിവ പരസ്പരം സംയോജിച്ച് ഉൽപ്പാദനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ അതേ ബന്ധങ്ങൾ അമിതമായി ശക്തിപ്പെട്ടപ്പോൾ ജലചൂഷണം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, വിളവൈവിധ്യത്തിന്റെ നഷ്ടം തുടങ്ങിയ വിയോജകപ്രക്രിയകൾ ശക്തമായി.

ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രത്യാഘാതം വിളവൈവിധ്യത്തിന്റെ ചുരുക്കമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ പരമ്പരാഗത കാർഷികവ്യവസ്ഥയിൽ വിവിധ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ അനവധി ധാന്യങ്ങളും പയർവർഗ്ഗങ്ങളും എണ്ണവിത്തുകളും കിഴങ്ങുവർഗ്ഗങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹരിതവിപ്ലവം പ്രധാനമായും അരിയും ഗോതമ്പും കേന്ദ്രീകരിച്ചപ്പോൾ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ചെറുധാന്യങ്ങളും മറ്റു വരൾച്ചാസഹിഷ്ണുതയുള്ള വിളകളും പിന്നോട്ടുപോയി. ഇന്ത്യയിൽ കഴിഞ്ഞ പല ദശാബ്ദങ്ങളിലും ചെറുധാന്യങ്ങളുടെ കൃഷിവിസ്തൃതി കുറഞ്ഞതിൽ ഹരിതവിപ്ലവകാലത്തെ വിളമാറ്റത്തിനും പങ്കുണ്ടെന്ന് സർക്കാർ രേഖകളും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

ഇത് വെറും ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ നഷ്ടമല്ല. ഭക്ഷ്യവൈവിധ്യത്തിന്റെ നഷ്ടവുമാണ്. അരിയും ഗോതമ്പും കലോറി നൽകുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണെങ്കിലും മനുഷ്യന്റെ മുഴുവൻ പോഷകാവശ്യങ്ങളും അവയ്ക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് നിറവേറ്റാനാവില്ല. പയർവർഗ്ഗങ്ങൾ പ്രോട്ടീന്റെ പ്രധാന ഉറവിടങ്ങളാണ്. ചെറുധാന്യങ്ങളിൽ പലതും വരൾച്ചയെയും ചൂടിനെയും കൂടുതൽ സഹിക്കുന്നു. എണ്ണവിത്തുകൾ ഭക്ഷ്യകൊഴുപ്പ് നൽകുന്നു. കിഴങ്ങുവർഗ്ഗങ്ങൾക്കും മറ്റു പ്രാദേശിക വിളകൾക്കും പ്രത്യേക പോഷകമൂല്യങ്ങളുണ്ട്. അതിനാൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയെ രണ്ട് പ്രധാന ധാന്യങ്ങളുടെ ഉൽപ്പാദനമായി ചുരുക്കിയാൽ പോഷകസുരക്ഷയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം നഷ്ടപ്പെടും.

ഇവിടെയാണ് ഹരിതവിപ്ലവം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ പ്രധാന പാഠം: ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയും പോഷകസുരക്ഷയും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഭക്ഷ്യധാന്യത്തിന്റെ അളവ് വർധിപ്പിക്കുന്നത് അനിവാര്യമാണ്; എന്നാൽ ദീർഘകാലത്ത് സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന പോഷകങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്നതും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ കാർഷികനയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ അളവിൽ നിന്ന് പോഷണം, പരിസ്ഥിതി സുസ്ഥിരത, സാമൂഹിക ഉൾക്കൊള്ളൽ എന്നിവയിലേക്ക് വികസിക്കണമെന്ന് ഐ.സി.എ.ആറും ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

മണ്ണിന്റെ കാര്യത്തിലും സമാനമായ വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെട്ടു. തുടക്കത്തിൽ രാസപോഷകങ്ങളുടെ ഉപയോഗം വിളവുയർത്തുന്നതിൽ നിർണായകമായിരുന്നു. എന്നാൽ പോഷകങ്ങളുടെ അസന്തുലിതമായതോ അമിതമായതോ ആയ പ്രയോഗം മണ്ണിന്റെ ദീർഘകാല ആരോഗ്യത്തെ ബാധിക്കാം. ഇന്ന് ഐ.സി.എ.ആർ. തന്നെ മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത നിലനിർത്തുന്നതിനും സന്തുലിതമായ വളപ്രയോഗം, മണ്ണുപരിശോധന, ജൈവവസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗം, ജൈവവളം, ഹരിതവളം, വിളാവശിഷ്ടങ്ങളുടെ പുനരുപയോഗം എന്നിവയുടെ സംയോജനം ആവശ്യമാണ് എന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

അതുകൊണ്ട് രാസവളത്തെ പൂർണ്ണമായി ശത്രുവായി കാണുന്നതും ശാസ്ത്രീയമല്ല. സസ്യത്തിന് ആവശ്യമായ ധാതുപോഷകങ്ങൾ ഏതു ഉറവിടത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത് എന്നതിലുപരി, അവയുടെ അളവും ലഭ്യതയും സമയവും ഉപയോഗക്ഷമതയും പരിസ്ഥിതിയിലെ പ്രത്യാഘാതവുമാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ പേരിൽ ആവശ്യമായ പോഷകങ്ങൾ നൽകാതിരിക്കുന്നതും തെറ്റാണ്; അതുപോലെ രാസവളത്തെ അമിതമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതും തെറ്റാണ്. സന്തുലിതമായ പോഷകപരിപാലനമാണ് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായ വഴി.

ജലത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ അനുഭവം കൂടുതൽ ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ഉയർന്ന വിളവുള്ള ഇനങ്ങൾക്ക് പല സാഹചര്യങ്ങളിലും കൂടുതൽ ജലവും വളവും ആവശ്യമായി വന്നു. ജലസേചനം വ്യാപിച്ചതോടെ മഴയെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന കൃഷിയുടെ അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ അമിതചൂഷണം പുതിയ പ്രതിസന്ധി സൃഷ്ടിച്ചു. വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിൽ ഹരിതവിപ്ലവാനന്തര തീവ്രകൃഷിയും കാര്യക്ഷമമല്ലാത്ത ജലസേചനരീതികളും ഭൂഗർഭജലക്ഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു.

ഇവിടെയും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ആശയം പ്രയോഗിക്കാം. പ്രകൃതിയുടെ ഒരു പരിധി മറികടന്ന് ഒരു സംയോജകപ്രക്രിയയെ അമിതമായി ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അതേ പ്രക്രിയ വിയോജകശക്തിയായി മാറാം. ജലസേചനം വിളവിന്റെ സംയോജകശക്തിയാണ്. എന്നാൽ ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ പുനർനിറവ് നിരക്കിനെക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം തുടർച്ചയായി പുറത്തെടുക്കുമ്പോൾ ജലസേചനം തന്നെ ജലക്ഷയത്തിന്റെ വിയോജകശക്തിയായി മാറുന്നു. അതിനാൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വഭാവത്തിൽ നല്ലതോ ചീത്തയോ എന്നതിലുപരി, അത് ഏത് പരിധിയിൽ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്നതാണ് നിർണായകം.

ഹരിതവിപ്ലവം കർഷകന്റെ വരുമാനത്തിലും സങ്കീർണ്ണമായ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഉയർന്ന വിളവും വിപണനസൗകര്യവും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ കർഷകരുടെ വരുമാനം വർധിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ഉയർന്ന വിളവ് നേടാൻ വിത്ത്, വളം, കീടനാശിനി, ജലം, യന്ത്രം എന്നിവയിൽ കൂടുതൽ നിക്ഷേപം ആവശ്യമായി വന്നു. വിപണി വിലയിലെ അനിശ്ചിതത്വം കൂടുമ്പോൾ ഉൽപ്പാദനച്ചെലവിന്റെ വർധന കർഷകന്റെ അപകടസാധ്യതയും വർധിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ ഉയർന്ന വിളവ് സ്വാഭാവികമായി ഉയർന്ന ശുദ്ധവരുമാനത്തിന് തുല്യമല്ല.

ഇതാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന പാഠം: കൃഷിയുടെ വിജയം ഹെക്ടറിന് ലഭിക്കുന്ന വിളവുകൊണ്ട് മാത്രം അളക്കരുത്; ഹെക്ടറിന് ലഭിക്കുന്ന ശുദ്ധവരുമാനം, ജലത്തിന്റെ ഓരോ യൂണിറ്റിൽ നിന്നുള്ള ഉൽപ്പാദനം, ഊർജത്തിന്റെ ഓരോ യൂണിറ്റിൽ നിന്നുള്ള ഉൽപ്പാദനം, മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റം, കർഷകന്റെ അപകടസാധ്യത എന്നിവയും അളക്കണം. ഒരു കൃഷിരീതി കൂടുതൽ വിളവ് നൽകുകയും അതിന് അതിലും കൂടുതൽ ചെലവും ജലവും ഊർജവും ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ നേട്ടം സങ്കീർണ്ണമാണ്.

എങ്കിലും ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളെ മറച്ചുവെച്ച് അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിപരമായ ദോഷങ്ങൾ മാത്രം പറയുന്നതും തെറ്റാണ്. ഭക്ഷ്യക്ഷാമത്തിൽ നിന്ന് ഭക്ഷ്യസ്വയംപര്യാപ്തതയിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രപരമായ മുന്നേറ്റത്തിൽ അതിന്റെ സംഭാവന നിഷേധിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട് ഹരിതവിപ്ലവത്തെ “തെറ്റായ വഴി” എന്ന ഒറ്റവാക്കിൽ തള്ളിക്കളയുന്നതിനു പകരം അതിനെ ഒരു ചരിത്രപരമായ ആവശ്യത്തിന്റെ വിജയകരമായ പരിഹാരവും അതേ സമയം പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ഉൽപ്പാദനവ്യവസ്ഥയും ആയി കാണണം.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട സമീപനം. ഒരു ചരിത്രഘട്ടത്തിലെ ഒരു പരിഹാരം അടുത്ത ഘട്ടത്തിലെ പുതിയ പ്രശ്നങ്ങളുടെ കാരണമാകാം. അതുകൊണ്ട് ഒരു വ്യവസ്ഥയെ ശാശ്വതമായി ശരിയോ തെറ്റോ എന്ന് വിധിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യവും അതിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും പരിഗണിക്കണം. 1960-കളിലെ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആവശ്യമായ കാർഷികമാതൃകയും 2026-ലെ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആവശ്യമായ കാർഷികമാതൃകയും ഒരേപോലെ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല.

അതുകൊണ്ട് ഇന്ന് ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആവശ്യമായത് രണ്ടാം ഹരിതവിപ്ലവം എന്ന പേരിൽ പഴയ രീതിയുടെ കൂടുതൽ തീവ്രമായ ആവർത്തനം മാത്രമല്ല. കൂടുതൽ യുക്തിസഹമായ ലക്ഷ്യം ഒരു സദാ-ഹരിത വിപ്ലവം ആയിരിക്കണം—ഉൽപ്പാദനക്ഷമത ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും മണ്ണ്, ജലം, ജൈവവൈവിധ്യം, കാലാവസ്ഥ, കർഷകവരുമാനം എന്നിവയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷി സംരക്ഷിക്കുന്ന കൃഷിവ്യവസ്ഥ. എം. എസ്. സ്വാമിനാഥൻ തന്നെ ഹരിതവിപ്ലവത്തിനു ശേഷം “Evergreen Revolution” എന്ന ആശയം മുന്നോട്ടുവച്ചിരുന്നു; ഉൽപ്പാദനവും സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക-പരിസ്ഥിതിപരമായ സുസ്ഥിരതയും ഒരുമിച്ച് കൈവരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഇത്തരം ഒരു പരിവർത്തനം പ്രകൃതി കൃഷിയെയും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തെയും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളായി കാണരുത്. ഹരിതവിപ്ലവത്തിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാസ്ത്രീയ അറിവ് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല. ഉയർന്ന വിളവുള്ള വിത്തുകൾ, സസ്യപ്രജനനശാസ്ത്രം, രോഗപ്രതിരോധശേഷി, ജലസേചനസാങ്കേതികവിദ്യ, മണ്ണുപരിശോധന, കൃത്യമായ പോഷകപരിപാലനം, യന്ത്രവൽക്കരണം എന്നിവ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് അവയുടെ പരിസ്ഥിതിപരമായ ചെലവ് കുറയ്ക്കണം. അതോടൊപ്പം വിളവൈവിധ്യം, പയർവർഗ്ഗങ്ങൾ, ചെറുധാന്യങ്ങൾ, കൃഷിവനം, ജൈവവസ്തു പുനഃചംക്രമണം, മണ്ണുസംരക്ഷണം, ജലസംരക്ഷണം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തണം.

ഇത് ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല; അതിന്റെ നിഷേധത്തിന്റെ നിഷേധമാണ്. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പരിമിതി മറികടക്കാൻ മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയിലെ വിഭവങ്ങളെ കൂടുതൽ ശക്തമായി നിയന്ത്രിച്ചു. അതിലൂടെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ നേടി. എന്നാൽ ആ നിയന്ത്രണം അമിതമായപ്പോൾ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇപ്പോഴത്തെ ചരിത്രദൗത്യം പ്രകൃതിയെ വീണ്ടും നിയന്ത്രിക്കുന്നതല്ല; പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയെയും മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെയും ഒരു ഉയർന്ന തലത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുകയാണ്.

ഇതിന്റെ അർത്ഥം “രാസവളം ഉപേക്ഷിക്കുക” എന്ന ഏകമുദ്രാവാക്യമല്ല. മണ്ണുപരിശോധനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആവശ്യമായ പോഷകങ്ങൾ നൽകുക, ജൈവവസ്തു വർധിപ്പിക്കുക, ജൈവവളവും ധാതുപോഷകങ്ങളും ആവശ്യാനുസരണം സംയോജിപ്പിക്കുക, വിളപരിവർത്തനം നടപ്പാക്കുക, പയർവർഗ്ഗങ്ങളും ചെറുധാന്യങ്ങളും എണ്ണവിത്തുകളും തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരിക, ജലത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമമായ ഉപയോഗം ഉറപ്പാക്കുക, വിളാവശിഷ്ടങ്ങൾ കത്തിക്കാതെ മണ്ണിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരിക, സംയോജിത കീടനിയന്ത്രണം വികസിപ്പിക്കുക എന്നിവയുടെ സംയോജിത മാതൃകയാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം. ഐ.സി.എ.ആറിന്റെ പുതിയ കാർഷിക സമീപനങ്ങളിലും മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം, സന്തുലിത വളപ്രയോഗം, ജൈവവസ്തുക്കൾ, വിളവൈവിധ്യം, വിഭവകാര്യക്ഷമത എന്നിവ തമ്മിലുള്ള സംയോജനത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നുണ്ട്.

പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ ജലപ്രശ്നം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ നെല്ല്-ഗോതമ്പ് കേന്ദ്രീകൃത കൃഷിയിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ വൈവിധ്യമാർന്ന വിളക്രമങ്ങളിലേക്ക് മാറേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത വ്യക്തമാണ്. പയർവർഗ്ഗങ്ങൾ, എണ്ണവിത്തുകൾ, ചെറുധാന്യങ്ങൾ, വരൾച്ചാസഹിഷ്ണുതയുള്ള വിളകൾ എന്നിവയ്ക്ക് യോജിച്ച പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് ജലസമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാനും ഭക്ഷണത്തിലെ പോഷകവൈവിധ്യം വർധിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കും. എന്നാൽ ഈ മാറ്റം കർഷകന്റെ വരുമാനസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാതെ നടപ്പാക്കാനാവില്ല. സർക്കാർ സംഭരണം, വിലപിന്തുണ, വിപണി, സംസ്കരണം, ഉപഭോക്തൃ ആവശ്യം എന്നിവയും അതോടൊപ്പം മാറ്റേണ്ടതുണ്ട്.

അതിനാൽ ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അനുഭവപാഠം ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നത് അനിവാര്യമാണ്, പക്ഷേ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പ്രകൃതിദത്ത അടിത്തറ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അത് ദീർഘകാലം തുടരാനാവില്ല എന്നതാണ്. ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയും പരിസ്ഥിതിസുരക്ഷയും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളായി കാണുന്നത് തെറ്റാണ്. യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ആവശ്യമായ ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനം നേടുക എന്നതായിരിക്കണം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ ചരിത്രം ഒരു മഹത്തായ ഉദാഹരണമാണ്. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ സംയോജകബലമായി പ്രവർത്തിച്ച ശക്തികൾ മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ വിയോജകബലങ്ങളായി മാറുന്നു. ഉയർന്ന വിളവുള്ള വിത്തുകൾ, വളം, ജലസേചനം, വിപണി എന്നിവ ഇന്ത്യയുടെ ഭക്ഷ്യക്ഷാമത്തെ മറികടക്കാൻ സഹായിച്ചു. എന്നാൽ അതേ സംവിധാനം അമിതമായി കേന്ദ്രീകരിച്ചപ്പോൾ ഭൂഗർഭജലക്ഷയം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, വിളവൈവിധ്യനഷ്ടം, പോഷകവൈവിധ്യത്തിലെ കുറവ്, പരിസ്ഥിതിമലിനീകരണം തുടങ്ങിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ശക്തമായി.

അതിനാൽ ഭാവിയിലെ കാർഷിക വിപ്ലവം പഴയ ഹരിതവിപ്ലവത്തെ തള്ളിക്കളയുന്നതിലൂടെയല്ല, അതിന്റെ നേട്ടങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും അതിന്റെ പരിമിതികളെ മറികടക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണ് രൂപപ്പെടേണ്ടത്. ഹരിതവിപ്ലവം ഇന്ത്യയെ ഭക്ഷ്യക്ഷാമത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു; അടുത്ത കാർഷികപരിവർത്തനം ഇന്ത്യയെ വിഭവക്ഷയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണം. ആദ്യ വിപ്ലവത്തിന്റെ കേന്ദ്രചോദ്യം “എങ്ങനെ കൂടുതൽ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാം?” എന്നതായിരുന്നു. അടുത്ത വിപ്ലവത്തിന്റെ ചോദ്യം അതിനേക്കാൾ വിശാലമായിരിക്കണം: “എങ്ങനെ കൂടുതൽ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുമ്പോഴും മണ്ണിനെയും ജലത്തെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും കർഷകനെയും ഭാവിതലമുറകളെയും സംരക്ഷിക്കാം?”

ഇതാണ് ഹരിതവിപ്ലവത്തിൽ നിന്ന് പ്രകൃതി കൃഷിയിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഒരു പുതിയ പ്രകൃതിസംയോജിത ശാസ്ത്രീയ കൃഷിവ്യവസ്ഥയിലേക്കും നീങ്ങേണ്ട ചരിത്രപരമായ ദിശ. പ്രകൃതിയിലേക്ക് പഴയകാലത്തേക്ക് തിരിച്ചുപോകുകയല്ല ലക്ഷ്യം; ഹരിതവിപ്ലവം നൽകിയ ശാസ്ത്രീയ നേട്ടങ്ങളെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിൽ പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയുമായി സംയോജിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഉൽപ്പാദനശേഷിയും പുനരുത്പാദനശേഷിയും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനമാണ് ഭാവിയിലെ കാർഷികവിപ്ലവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടിത്തറ.

അമേരിക്കയിലെ വ്യാവസായിക യന്ത്രവൽക്കൃത ഏകവിള കൃഷി ആധുനിക കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വികസിച്ച രൂപങ്ങളിലൊന്നാണ്. വിശാലമായ കൃഷിയിടങ്ങൾ, വൻതോതിലുള്ള യന്ത്രവൽക്കരണം, ഉയർന്ന വിളവുതരുന്ന വിത്തുകൾ, രാസവളങ്ങൾ, കീടനാശിനികൾ, ജലസേചനം, കൃത്യമായ കൃഷിരീതികൾ, സംഭരണ-ഗതാഗത സംവിധാനങ്ങൾ, കാർഷിക വായ്പ, വൻകിട സംസ്കരണശാലകൾ, ആഗോള വിപണി എന്നിവയെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ചാണ് അമേരിക്കൻ കാർഷിക വ്യവസ്ഥ വളർന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് മധ്യപടിഞ്ഞാറൻ അമേരിക്കയിലെ ചോളം-സോയാബീൻ അധിഷ്ഠിത വിശാലകൃഷി ഈ മാതൃകയുടെ പ്രധാന പ്രതീകമാണ്. ഒരു കർഷകന് നൂറുകണക്കിന് ഹെക്ടർ ഭൂമിയിൽ വളരെ കുറച്ച് തൊഴിലാളികളെ ഉപയോഗിച്ച് വലിയ അളവിൽ ഭക്ഷ്യവും കാലിത്തീറ്റയും ജൈവഇന്ധനത്തിനുള്ള അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന രീതിയാണിത്.

ഈ കൃഷിരീതിയുടെ ചരിത്രപരമായ ശക്തി അതിന്റെ അസാധാരണമായ തൊഴിൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയിലാണ്. മനുഷ്യാധ്വാനത്തെ യന്ത്രശക്തി വൻതോതിൽ മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു. വിത്തിടൽ, വളപ്രയോഗം, കളനിയന്ത്രണം, കീടനിയന്ത്രണം, കൊയ്ത്ത്, ധാന്യസംഭരണം തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വലിയ തോതിൽ യന്ത്രവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. ഒരു കർഷകനും ചെറിയൊരു തൊഴിലാളിസംഘത്തിനും വളരെ വലിയ ഭൂവിസ്തൃതി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഭക്ഷ്യത്തിന്റെ അളവ് ചരിത്രപരമായി അസാധാരണമായി ഉയർന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഇത് മനുഷ്യന്റെ സംയോജക ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ വിപുലീകരണം ആയി കാണാം. മനുഷ്യന്റെ പരിമിതമായ ശാരീരികശേഷിക്ക് പകരം യന്ത്രത്തിന്റെ ശക്തി ഉപയോഗിച്ചു. മണ്ണ്, വിത്ത്, വെള്ളം, വളം, യന്ത്രം, ഇന്ധനം, മനുഷ്യന്റെ അറിവ്, വിപണി എന്നിവ തമ്മിൽ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. ഓരോ ഘടകവും മറ്റൊന്നിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഉൽപ്പാദനശൃംഖല രൂപപ്പെട്ടു. വലിയ കൃഷിയിടം വലിയ യന്ത്രത്തെ സാമ്പത്തികമായി പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ സഹായിച്ചു; വലിയ യന്ത്രം തൊഴിൽച്ചെലവ് കുറച്ചു; കുറഞ്ഞ തൊഴിൽച്ചെലവ് കൂടുതൽ ഭൂമി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചു; വലിയ ഉൽപ്പാദനം സംഭരണ-സംസ്കരണ വ്യവസായങ്ങളെ വളർത്തി; അവ വീണ്ടും വലിയ തോതിലുള്ള കൃഷിക്ക് വിപണി സൃഷ്ടിച്ചു.

ഇങ്ങനെ അമേരിക്കൻ വ്യാവസായിക കൃഷി ഒരു സ്വയംശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന സംയോജിത ഉൽപ്പാദനവ്യവസ്ഥയായി മാറി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അതിന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ ലളിതമായി നിഷേധിക്കാൻ കഴിയില്ല. അമേരിക്ക ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കാർഷിക ഉൽപ്പാദക രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയത് ഈ സാങ്കേതിക-സാമ്പത്തിക സംയോജനത്തിന്റെ ഫലമാണ്. ചോളം, സോയാബീൻ, ഗോതമ്പ് തുടങ്ങിയ വിളകളുടെ വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം ലോകത്തിലെ ഭക്ഷണം, കാലിത്തീറ്റ, വ്യാവസായിക അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ, ജൈവഇന്ധനം എന്നിവയുടെ വിതരണത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ഈ ഉൽപ്പാദനശേഷിക്കുള്ളിൽ തന്നെയാണ് അതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും വളർന്നത്. വ്യാവസായിക കൃഷി ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ തോത് വർധിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പ്രകൃതിദത്ത അടിത്തറയെ പല സ്ഥലങ്ങളിലും ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഏകവിള കൃഷി അതിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. ഒരേ ഭൂമിയിൽ വർഷംതോറും ഒരേ വിളയോ വളരെ പരിമിതമായ വിളക്രമമോ തുടരുമ്പോൾ മണ്ണിലെ പോഷകചക്രം ഏകപക്ഷീയമാകുന്നു. വിളവൈവിധ്യം കുറയുന്നതിനാൽ പല ജീവജാലങ്ങളുമായുള്ള പരസ്പരബന്ധങ്ങളും ചുരുങ്ങുന്നു. ഒരു വിളയെ ആശ്രയിക്കുന്ന കീടങ്ങളുടെയും രോഗങ്ങളുടെയും സമ്മർദ്ദം ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ വർധിക്കാം. മണ്ണിന്റെ ജൈവവൈവിധ്യവും ക്രമേണ മാറാം.

അമേരിക്കയിലെ “മോൺസ്റ്റർ” എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന മഹത്തായ മണ്ണൊലിപ്പുകാലമായ ഡസ്റ്റ് ബൗൾ ഈ മാതൃകയുടെ ആദ്യകാല ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പുകളിലൊന്നാണ്. 1930-കളിൽ ഗ്രേറ്റ് പ്ലെയിൻസ് പ്രദേശത്ത് വരൾച്ചയും ശക്തമായ കാറ്റും ചേർന്ന് വലിയ തോതിൽ മേൽമണ്ണ് പറത്തിക്കൊണ്ടുപോയി. എന്നാൽ കാലാവസ്ഥ മാത്രം അതിന് കാരണമല്ലായിരുന്നു. വ്യാപകമായ ഉഴവിലൂടെ സ്വാഭാവിക പുല്ലുമൂടൽ നീക്കംചെയ്യുകയും വരൾച്ചയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂമിയെ അമിതമായി കൃഷിക്ക് ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ മണ്ണ് കാറ്റിനോട് കൂടുതൽ ദുർബലമായി. ഈ ദുരന്തം മണ്ണിനെ വെറും ഉൽപ്പാദനമാധ്യമമായി കാണുന്നതിന്റെ അപകടം അമേരിക്കൻ സമൂഹത്തിന് പഠിപ്പിച്ചു.

ഡസ്റ്റ് ബൗളിന്റെ പാഠം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വളരെ വ്യക്തമാണ്. കൃഷി ഭൂമിയിൽ നിന്ന് വിളവെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയ മാത്രമല്ല; മണ്ണിന്റെ പുനരുത്പാദനശേഷിയും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. മനുഷ്യൻ മണ്ണിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനം പുറത്തെടുക്കുമ്പോൾ മണ്ണിന്റെ സംയോജകഘടനകൾ ദുർബലപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ അടിത്തറ തന്നെ വിയോജകബലങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകും. മണ്ണൊലിപ്പ് എന്നത് ഒരു കൃഷിയിടത്തിൽ നിന്ന് മണ്ണ് നഷ്ടപ്പെടുന്നതു മാത്രമല്ല; ഭാവിയിലെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ നഷ്ടമാണ്.

ഇന്നത്തെ അമേരിക്കൻ കൃഷി 1930-കളിലെ ഡസ്റ്റ് ബൗൾ കാലത്തേക്കാൾ സാങ്കേതികമായി വളരെ മുന്നിലാണ്. മണ്ണുസംരക്ഷണ ഉഴവ്, വരമ്പുസംരക്ഷണം, വിളാവശിഷ്ട സംരക്ഷണം, മൂടുവിളകൾ, കൃഷിവൈവിധ്യം, കൃത്യമായ വളപ്രയോഗം, ഉപഗ്രഹനിരീക്ഷണം തുടങ്ങിയ നിരവധി രീതികൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ അമേരിക്കൻ കൃഷിയെ ഡസ്റ്റ് ബൗൾ കാലത്തോട് നേരിട്ട് താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല. എന്നാൽ ആ ചരിത്രം ഒരു അടിസ്ഥാന സത്യം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു: സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സഹായത്തോടെ ഒരു പ്രശ്നത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നത് പ്രശ്നത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം ഇല്ലാതായി എന്നർത്ഥമല്ല.

അമേരിക്കൻ കൃഷിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യം മണ്ണിലെ ജൈവവസ്തുവും മണ്ണിന്റെ ജീവശേഷിയും സംബന്ധിച്ചുള്ളതാണ്. തുടർച്ചയായ കൃഷി, ആഴത്തിലുള്ള ഉഴവ്, വിളാവശിഷ്ടങ്ങളുടെ നീക്കം, ഏകവിളാധിഷ്ഠിത വിളക്രമം എന്നിവ ചില കൃഷിരീതികളിൽ മണ്ണിന്റെ ജൈവവസ്തു കുറയ്ക്കാം. അതേസമയം മൂടുവിളകൾ, വിളപരിവർത്തനം, കുറഞ്ഞ ഉഴവ്, നേരിട്ടുള്ള വിത്തിടൽ, വിളാവശിഷ്ടങ്ങൾ മണ്ണിൽ നിലനിർത്തൽ എന്നിവ മണ്ണിന്റെ ജൈവശേഷി പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ സഹായിക്കും. ഇതിന്റെ അർത്ഥം വ്യാവസായിക കൃഷിക്ക് മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാനാവില്ല എന്നല്ല; മറിച്ച് വ്യാവസായിക കൃഷിയുടെ സാങ്കേതികവിദ്യയെ മണ്ണിന്റെ പുനരുത്പാദനശേഷിയുമായി സംയോജിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട് എന്നതാണ്.

ജലത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും അമേരിക്കൻ അനുഭവം വളരെ പ്രധാനമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് അമേരിക്കയിലെ ഗ്രേറ്റ് പ്ലെയിൻസിന്റെ കീഴിലുള്ള ഒഗലാല ജലസംഭരണി പോലുള്ള ഭൂഗർഭജലസ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള അമിതജലസേചനം ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ജലനിരപ്പ് ഗണ്യമായി കുറയാൻ കാരണമായി. വരൾച്ചാപ്രദേശങ്ങളിൽ വലിയ തോതിൽ ജലസേചന കൃഷി സാധ്യമാക്കിയതിലൂടെ ഈ ജലസംഭരണി അമേരിക്കയുടെ കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. എന്നാൽ ഭൂഗർഭജലം പുനർനിറയുന്ന വേഗതയെക്കാൾ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ വെള്ളം പുറത്തെടുത്താൽ അത് ദീർഘകാലം തുടരാനാവില്ല.

ഇവിടെ വീണ്ടും ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചലനാത്മക സന്തുലനം എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നു. ജലസേചനം വിളവിന്റെ സംയോജകബലമാണ്. എന്നാൽ ജലത്തിന്റെ പുനർനിറവ് ശേഷിയെ മറികടക്കുന്ന ജലചൂഷണം അതേ സംയോജകപ്രക്രിയയെ വിയോജകശക്തിയായി മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഗുണം അതിന്റെ അളവിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിനും വിധേയമാണ്.

അമേരിക്കൻ ഏകവിള കൃഷിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രശ്നം ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ കുറവാണ്. വിശാലമായ ചോളം, സോയാബീൻ കൃഷിയിടങ്ങൾ ഉൽപ്പാദനത്തെ കാര്യക്ഷമമാക്കുമ്പോഴും കൃഷിയിടത്തിലെ സസ്യവൈവിധ്യം കുറയ്ക്കുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി പരാഗണജീവികൾക്കും പക്ഷികൾക്കും മറ്റ് ജീവികൾക്കും ലഭ്യമായ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ കുറയാം. കീടങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സ്വാഭാവിക ശത്രുക്കളുടെ വൈവിധ്യം കുറയുമ്പോൾ ചില കീടങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം കൂടുതൽ ബാഹ്യ ഇടപെടലുകളെ ആശ്രയിക്കേണ്ടിവരാം.

ഇത് ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ വൈരുദ്ധ്യമാണ്. ഏകീകരണം കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്നു; വൈവിധ്യം പ്രതിരോധശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു. വ്യാവസായിക ഏകവിള കൃഷി ഏകീകരണത്തിലൂടെ ഉൽപ്പാദനച്ചെലവും യന്ത്രപ്രയോഗവും കുറയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ ഏകീകരണം വ്യവസ്ഥയുടെ ജൈവപ്രതിരോധശേഷി കുറയ്ക്കാം. മറുവശത്ത്, വൈവിധ്യമാർന്ന കൃഷി കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണവും ചിലപ്പോൾ കൂടുതൽ തൊഴിൽ ആവശ്യമുള്ളതുമായിരിക്കാം; എന്നാൽ അത് അപകടസാധ്യതകളെ പല ഘടകങ്ങളിലേക്ക് വിതരണം ചെയ്യുന്നു.

അമേരിക്കയിലെ ചോളം-സോയാബീൻ കൃഷിയുടെ അനുഭവം ഇതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. ഒരേ പ്രദേശത്ത് രണ്ടു പ്രധാന വിളകൾ മാറിമാറി കൃഷി ചെയ്യുന്നത് പരമ്പരാഗത ഏകവിളയെക്കാൾ മെച്ചപ്പെട്ട വിളക്രമം നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, വിശാലമായ കാർഷികപ്രദേശം ഇപ്പോഴും വളരെ കുറച്ച് പ്രധാന വിളകളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഈ വിളകൾ മനുഷ്യന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഭക്ഷണത്തേക്കാൾ കാലിത്തീറ്റ, മൃഗസംരക്ഷണം, വ്യാവസായിക സംസ്കരണം, ജൈവഇന്ധനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലേക്കാണ് വലിയ തോതിൽ പോകുന്നത്.

ഇവിടെ ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനവും കാർഷിക ഉൽപ്പാദനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. ഒരു കൃഷിവ്യവസ്ഥ വലിയ അളവിൽ ജൈവവസ്തു ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് മനുഷ്യന്റെ പോഷകാവശ്യങ്ങൾ ഏറ്റവും കാര്യക്ഷമമായി നിറവേറ്റുന്നു എന്ന് പറയാനാവില്ല. ഒരു ഹെക്ടറിൽ നിന്ന് എത്ര കലോറി ലഭിക്കുന്നു എന്നതോടൊപ്പം എത്ര പ്രോട്ടീൻ, എത്ര ധാതുക്കൾ, എത്ര ഭക്ഷ്യവൈവിധ്യം, എത്ര മനുഷ്യഭക്ഷണം, എത്ര കാലിത്തീറ്റ, എത്ര വ്യാവസായിക അസംസ്കൃത വസ്തു എന്നിങ്ങനെ ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇവിടെ അമേരിക്കൻ കൃഷിയുടെ വ്യാവസായികവൽക്കരണം മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. കൃഷിയിടത്തിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന വിളയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം മനുഷ്യന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഭക്ഷണമാകാതെ മൃഗസംരക്ഷണം, സംസ്കൃതഭക്ഷണം, മധുരപദാർത്ഥങ്ങൾ, എണ്ണ, ജൈവഇന്ധനം തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യവസായങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതിനാൽ “കൃഷി എത്ര ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു?” എന്ന ചോദ്യത്തേക്കാൾ “കൃഷിയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ജൈവവിഭവങ്ങൾ സമൂഹത്തിന്റെ പോഷകാവശ്യത്തിലേക്ക് എത്ര കാര്യക്ഷമമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു?” എന്ന ചോദ്യമാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തം.

അമേരിക്കൻ കൃഷിയുടെ ശക്തി അതിന്റെ വിപുലമായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ ശൃംഖലയിലാണ്. കൃഷിയിടം മാത്രം ഈ വ്യവസ്ഥയുടെ കേന്ദ്രമല്ല. വിത്ത് വ്യവസായം, വളവ്യവസായം, യന്ത്രനിർമാണം, ബാങ്കിംഗ്, ഇൻഷുറൻസ്, സംഭരണം, ധാന്യവ്യാപാരം, മൃഗസംരക്ഷണം, ഭക്ഷ്യസംസ്കരണം, കയറ്റുമതി, തുറമുഖങ്ങൾ തുടങ്ങിയ അനവധി മേഖലകൾ കാർഷിക ഉൽപ്പാദനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് കൃഷി ഒരു സ്വതന്ത്ര മേഖല എന്നതിലുപരി ഒരു വിപുലമായ കാർഷിക-വ്യവസായ സമുച്ചയം ആയി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഇത് ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്ന ശക്തമായ സംയോജകബലമാണ്. എന്നാൽ ഇതിന് ഒരു മറുവശവുമുണ്ട്. കർഷകൻ കൂടുതൽ കൂടുതൽ ബാഹ്യ ഉൽപ്പാദനോപാധികളെയും വിപണികളെയും ആശ്രയിക്കേണ്ടിവരുന്നു. വിത്ത്, വളം, യന്ത്രം, ഇന്ധനം, വായ്പ, ഇൻഷുറൻസ്, വിളവിന്റെ വിപണി എന്നിവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഘടകത്തിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടായാൽ അതിന്റെ ആഘാതം കർഷകനിലേക്ക് എത്തുന്നു. അതിനാൽ വലിയ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയ്ക്കൊപ്പം വ്യവസ്ഥാപരമായ ആശ്രിതത്വവും വർധിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ ഘടകങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ബന്ധങ്ങളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുമ്പോൾ ഒരു ഘടകത്തിലെ പ്രതിസന്ധി മറ്റുഘടകങ്ങളിലേക്കും വേഗത്തിൽ പകരാം. അതുകൊണ്ട് സങ്കീർണ്ണത ഒരേസമയം ശക്തിയും ദൗർബല്യവുമാണ്.

അമേരിക്കൻ വ്യാവസായിക കൃഷി മനുഷ്യാധ്വാനത്തെ അത്യന്തം കുറച്ച് ഭൂമിയുടെ ഉൽപ്പാദനശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. വലിയ കൃഷിയിടങ്ങൾ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാൽ ചെറുകിട കർഷകർക്ക് വിപണിയിൽ മത്സരിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാകാം. ഭൂമിയുടെ കേന്ദ്രീകരണം, കൃഷിയിടങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയൽ, ഗ്രാമീണ ജനസംഖ്യയിലെ മാറ്റം എന്നിവ അമേരിക്കൻ കാർഷികചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന സാമൂഹിക പ്രവണതകളാണ്.

ഇത് കൃഷിയെ ഒരു സാങ്കേതിക പ്രശ്നം മാത്രമായി കാണുന്നതിന്റെ പരിമിതി വ്യക്തമാക്കുന്നു. കൃഷിയുടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത ഉയരുമ്പോൾ കർഷകസമൂഹത്തിന്റെ പുനരുത്പാദനശേഷിയും ഉയരുന്നുണ്ടോ? എന്ന ചോദ്യം അതിനൊപ്പം ചോദിക്കണം. ഒരു ഹെക്ടറിൽ കൂടുതൽ ഭക്ഷണം ലഭിച്ചാലും ആ ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത ഏതാനും ആളുകളിലേക്ക് കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെറുകിട കർഷകർ ഇല്ലാതാകുകയും ഗ്രാമീണ സമൂഹങ്ങളുടെ സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമാകുകയും ചെയ്താൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ സാമൂഹികഫലം സങ്കീർണ്ണമാകും.

എന്നാൽ അമേരിക്കൻ കൃഷി കഴിഞ്ഞ ഏതാനും ദശാബ്ദങ്ങളിൽ സ്വന്തം പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പല പുതിയ രീതികളും സ്വീകരിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. മണ്ണ് മറിച്ചിടുന്ന ഉഴവ് കുറയ്ക്കുന്ന സംരക്ഷണ കൃഷി, വിളാവശിഷ്ടങ്ങൾ മണ്ണിൽ നിലനിർത്തൽ, മൂടുവിളകൾ, വിളപരിവർത്തനം, കൃത്യകൃഷി, ജലത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമമായ ഉപയോഗം, ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണം, മണ്ണിലെ കാർബൺ വർധിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ രീതികൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നേടുന്നു. ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ചരിത്രസൂചനയാണ്. വ്യാവസായിക കൃഷി പ്രകൃതിയുടെ വിരുദ്ധമായി നിശ്ചലമായി നിൽക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനം അല്ല; അതിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പുതിയ രീതികൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു.

ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാന ചലനം. ഒരു ഉൽപ്പാദനരീതി സ്വന്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയപ്പെടുമ്പോൾ അതേ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിൽ നിന്ന് പുതിയ പരിഹാരങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ കൃഷിയിലെ മണ്ണുസംരക്ഷണം, മൂടുവിള, കുറഞ്ഞ ഉഴവ്, കൃത്യകൃഷി തുടങ്ങിയവയെ ഈ അർത്ഥത്തിൽ കാണാം. അവ വ്യാവസായിക കൃഷിയെ പൂർണ്ണമായി നിരസിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയുമായി കൂടുതൽ പൊരുത്തപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളാണ്.

ഇവിടെ പ്രകൃതി കൃഷിക്കും അമേരിക്കൻ വ്യാവസായിക കൃഷിക്കും ഇടയിൽ ഒരു സൃഷ്ടിപരമായ സംയോജനം സാധ്യമാണ്. പ്രകൃതി കൃഷിയിൽ നിന്ന് മണ്ണിലെ ജീവവ്യവസ്ഥ, വിളവൈവിധ്യം, ജൈവചക്രം, മണ്ണിന്റെ ജലധാരണശേഷി, സ്വാഭാവിക കീടനിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാം. വ്യാവസായിക കൃഷിയിൽ നിന്ന് യന്ത്രവൽക്കരണം, കൃത്യമായ അളക്കൽ, ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം, സംഭരണം, വലിയ തോതിലുള്ള വിതരണസംവിധാനം, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ തുടങ്ങിയവ സ്വീകരിക്കാം.

ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം യന്ത്രവൽക്കരണം ഉപേക്ഷിക്കുക എന്നതല്ല. മറിച്ച് യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാറ്റുക എന്നതാണ്. വലിയ യന്ത്രം കൂടുതൽ ഭൂമി കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ ഉഴുതുമറിക്കുന്നതിനു പകരം മണ്ണിനെ കുറഞ്ഞ രീതിയിൽ ബാധിച്ച് കൃത്യമായി വിത്തിടാനും ആവശ്യമായിടത്ത് മാത്രം വളവും വെള്ളവും നൽകാനും വിളകളെ നിരീക്ഷിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാം. അതായത് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ലക്ഷ്യം പ്രകൃതിയെ കൂടുതൽ ശക്തമായി നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പ്രകൃതിയുടെ സൂക്ഷ്മചലനങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി കുറഞ്ഞ ഇടപെടലിലൂടെ കൂടുതൽ ഫലം നേടുന്നതിലേക്ക് മാറണം.

അമേരിക്കൻ അനുഭവത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാനപാഠം വലുപ്പം എല്ലായ്പ്പോഴും സുസ്ഥിരതയ്ക്ക് തുല്യമല്ല എന്നതാണ്. വലിയ കൃഷിയിടം ചില യന്ത്രപ്രയോഗങ്ങളിലും സംഭരണത്തിലും ഗതാഗതത്തിലും സാമ്പത്തിക കാര്യക്ഷമത നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഭൂമിയുടെ വിസ്തൃതി വർധിപ്പിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യവും ജലസുരക്ഷയും ജൈവവൈവിധ്യവും ഉറപ്പാകില്ല. ചിലപ്പോൾ ചെറിയതും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായ കൃഷിയിടം ഒരു യൂണിറ്റ് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ പരിസ്ഥിതിസേവനങ്ങൾ നൽകാം. മറുവശത്ത്, ചെറുകിട കൃഷിക്ക് യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന്റെയും വിപണിയുടെയും സാമ്പത്തിക കാര്യക്ഷമത കുറവായിരിക്കാം. അതിനാൽ “വലിയ കൃഷി നല്ലത്” എന്നും “ചെറിയ കൃഷി നല്ലത്” എന്നും പൊതുവായി പറയാൻ കഴിയില്ല.

യഥാർത്ഥ ചോദ്യം ഏത് വലുപ്പത്തിലുള്ള കൃഷിയിടത്തിലാണ് ഏത് സാമൂഹിക-സാങ്കേതിക-പരിസ്ഥിതി സംയോജനം ഏറ്റവും ഫലപ്രദമാകുന്നത്? എന്നതാണ്.

അമേരിക്കൻ അനുഭവം മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു: പ്രകൃതി കൃഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയിൽ തൊഴിലിന്റെ പ്രശ്നം അവഗണിക്കരുത്. കൂടുതൽ വൈവിധ്യമാർന്ന കൃഷി പലപ്പോഴും കൂടുതൽ മനുഷ്യപരിപാലനം ആവശ്യപ്പെടാം. ജനസംഖ്യയുടെ വലിയൊരു പങ്ക് കൃഷിയിൽ നിന്ന് മാറിയ ഒരു സമൂഹത്തിൽ പഴയ രീതിയിലുള്ള തൊഴിൽസാന്ദ്ര കൃഷിയിലേക്ക് മടങ്ങുക എളുപ്പമല്ല. അതിനാൽ പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ ഭാവിയും യന്ത്രവൽക്കരണത്തെ പൂർണ്ണമായി നിരസിക്കുന്നതായിരിക്കരുത്. പകരം പ്രകൃതിസൗഹൃദമായ യന്ത്രവൽക്കരണമാണ് വേണ്ടത്.

ഇവിടെ വീണ്ടും ഒരു ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജനം ആവശ്യമാണ്: പ്രകൃതിയുടെ വൈവിധ്യം + യന്ത്രത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത + മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയ അറിവ് + കർഷകന്റെ അനുഭവജ്ഞാനം. ഈ നാലും തമ്മിൽ പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായി കാണേണ്ടതില്ല.

അമേരിക്കയിലെ വ്യാവസായിക ഏകവിള കൃഷിയുടെ അനുഭവം അതിനാൽ പ്രകൃതി കൃഷിക്ക് ഒരു മുന്നറിയിപ്പും ഒരു അവസരവും ഒരേസമയം നൽകുന്നു. മുന്നറിയിപ്പ് ഇതാണ്: ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ തോത് മാത്രം വർധിപ്പിച്ചാൽ മതിയാകില്ല; ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പ്രകൃതിദത്ത അടിത്തറ സംരക്ഷിക്കണം. അവസരം ഇതാണ്: അമേരിക്കൻ കൃഷി വികസിപ്പിച്ച യന്ത്രവൽക്കരണം, അളക്കൽ, കൃത്യനിയന്ത്രണം, സംഭരണം, വിതരണശേഷി, ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം എന്നിവയെ പ്രകൃതിയുമായി കൂടുതൽ സംയോജിതമായ കൃഷിരീതികളിലേക്ക് തിരിച്ചു ഉപയോഗിക്കാം.

ഇന്ത്യയും ശ്രീലങ്കയും അമേരിക്കയും തമ്മിലുള്ള അനുഭവങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് നോക്കുമ്പോൾ ഒരു വലിയ ചരിത്രപാഠം തെളിഞ്ഞുവരുന്നു. ശ്രീലങ്ക കാണിച്ചുതന്നത്, ഒരു പഴയ കൃഷിവ്യവസ്ഥയെ പെട്ടെന്ന് തകർത്തിട്ട് പുതിയ വ്യവസ്ഥ സ്വയം രൂപപ്പെടുമെന്ന് കരുതുന്നത് അപകടകരമാണെന്നാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ഹരിതവിപ്ലവം കാണിച്ചത്, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ജലസേചനം, വളം, വിത്ത്, വിപണി, സർക്കാർ പിന്തുണ എന്നിവ സംയോജിപ്പിച്ചാൽ ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനത്തിൽ അതിശയകരമായ വർധന സാധ്യമാണെന്നാണ്. അമേരിക്കൻ അനുഭവം കാണിക്കുന്നത്, അതേ ഉൽപ്പാദനതത്വം കൂടുതൽ തീവ്രമായി പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ തൊഴിൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയും യന്ത്രകാര്യക്ഷമതയും വർധിപ്പിക്കാനാകുമെങ്കിലും മണ്ണ്, ജലം, ജൈവവൈവിധ്യം, ഗ്രാമീണ സമൂഹം എന്നിവയിൽ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടാമെന്നാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഈ മൂന്ന് അനുഭവങ്ങളെയും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ മാതൃകകളായി കാണേണ്ടതില്ല. അവയെ ഒരു ചരിത്രപരമായ പഠനക്രമത്തിലെ മൂന്ന് അനുഭവപാഠങ്ങളായി കാണാം. ശ്രീലങ്ക നമ്മെ മാറ്റത്തിന്റെ വേഗതയെക്കുറിച്ച് പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഹരിതവിപ്ലവം ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് പഠിപ്പിക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ വ്യാവസായിക കൃഷി വൻതോതിലുള്ള യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന്റെയും ഏകീകരണത്തിന്റെയും ശക്തിയും അതിന്റെ പരിസ്ഥിതി-സാമൂഹിക പരിധികളും കാണിച്ചുതരുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ അടുത്ത കാർഷികഘട്ടം ഈ മൂന്ന് അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള അറിവുകളെ ഉയർന്ന തലത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കണം. ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്നുള്ള ഘട്ടംഘട്ടമായ മാറ്റത്തിന്റെ പാഠം, ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ശാസ്ത്രീയ ഉൽപ്പാദനവിപ്ലവത്തിന്റെ പാഠം, അമേരിക്കയിൽ നിന്നുള്ള യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന്റെയും കൃത്യനിയന്ത്രണത്തിന്റെയും പാഠം—ഇവയെല്ലാം പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയുമായി സംയോജിപ്പിക്കണം.

അപ്പോൾ ഭാവിയിലെ കൃഷി “പ്രകൃതി കൃഷി”യും “വ്യാവസായിക കൃഷി”യും തമ്മിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പായി നിലനിൽക്കില്ല. അത് പ്രകൃതിസംയോജിതമായ വ്യാവസായിക കൃഷി എന്ന പുതിയ രൂപത്തിലേക്ക് വികസിക്കാം. വലിയ തോതിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുമ്പോഴും മണ്ണിന്റെ ജീവശേഷി സംരക്ഷിക്കുന്ന കൃഷി; യന്ത്രവൽക്കരിക്കുമ്പോഴും മണ്ണിനെ അമിതമായി തകർക്കാത്ത കൃഷി; ഉയർന്ന വിളവ് നേടുമ്പോഴും ജലസ്രോതസ്സുകളെ നശിപ്പിക്കാത്ത കൃഷി; കൃത്യമായ പോഷകവിതരണം നടത്തുമ്പോഴും പോഷകചക്രം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന കൃഷി; ഏകവിളയുടെ കാര്യക്ഷമതയിൽ നിന്ന് വൈവിധ്യമാർന്ന വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രതിരോധശേഷിയിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന കൃഷി.

അമേരിക്കൻ അനുഭവത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠം ഇതാണ്: പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കിയുള്ള ഉൽപ്പാദനശേഷിക്ക് ഒരു പരിധിയുണ്ട്; എന്നാൽ പ്രകൃതിയുടെ നിയമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി അതിനോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് കൂടുതൽ ദീർഘകാല സാധ്യതയുണ്ട്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഭാവിയിലെ കാർഷികവിപ്ലവം സംയോജകബലത്തിന്റെ അളവ് മാത്രം വർധിപ്പിക്കുന്നതല്ല; സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനം ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നതാണ്. മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയും പരസ്പരം നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തികളല്ലെന്നും അവയെ ശരിയായ ബന്ധത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നാൽ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തികളായി മാറാമെന്നും തെളിയിക്കുകയാണ് അടുത്ത കാർഷികഘട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം.

ഹരിതവിപ്ലവം നമ്മെ കൂടുതൽ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചു. അമേരിക്കൻ വ്യാവസായിക കൃഷി കുറച്ച് മനുഷ്യാധ്വാനത്തിൽ കൂടുതൽ ഭൂമി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ പഠിപ്പിച്ചു. ശ്രീലങ്കയുടെ അനുഭവം മാറ്റത്തിന്റെ അപകടങ്ങളെ പഠിപ്പിച്ചു. ഇനി മനുഷ്യരാശി പഠിക്കേണ്ടത് ഇതാണ്: കൂടുതൽ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുമ്പോഴും മണ്ണിനെയും ജലത്തെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും കർഷകനെയും ഭാവിതലമുറകളെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു കൃഷിവ്യവസ്ഥ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കാം. അതാണ് പ്രകൃതി കൃഷിയുടെയും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ സംയോജനം.

പ്രകൃതി കൃഷി, ഇന്ത്യയിലെ ഹരിതവിപ്ലവം, അമേരിക്കയിലെ വ്യാവസായിക യന്ത്രവൽക്കൃത ഏകവിള കൃഷി, ശ്രീലങ്കയിലെ അതിവേഗ ജൈവകൃഷി പരിവർത്തനം എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ കാർഷികചരിത്രത്തിലെ ഒരു അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം വ്യക്തമായി തെളിഞ്ഞുവരുന്നു. മനുഷ്യന് കൂടുതൽ ഭക്ഷണം ആവശ്യമാണ്; അതേസമയം ആ ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന പ്രകൃതിയുടെ അടിത്തറയായ മണ്ണും ജലവും ജൈവവൈവിധ്യവും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതുമുണ്ട്. കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യവും പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയുടെ പരിമിതികളും തമ്മിലുള്ള ഈ വൈരുദ്ധ്യമാണ് ഭാവിയിലെ കാർഷികവികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്രപ്രശ്നം. ഇതിനെ ഒരു വശത്തെ പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിക്കുകയും മറുവശത്തെ പൂർണ്ണമായി നിരസിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് പരിഹരിക്കാനാവില്ല. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജനത്തിലൂടെയാണ് പരിഹാരം കണ്ടെത്തേണ്ടത്.

ഇന്ത്യയിലെ ഹരിതവിപ്ലവം മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയ അറിവിനും സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്കും ഭക്ഷ്യോൽപ്പാദനത്തിൽ എത്ര വലിയ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് തെളിയിച്ചു. ഉയർന്ന വിളവുതരുന്ന വിത്തുകൾ, ജലസേചനം, രാസപോഷണം, സസ്യസംരക്ഷണം, കാർഷികഗവേഷണം, യന്ത്രവൽക്കരണം, സർക്കാർ സംഭരണം, വിലപിന്തുണ എന്നിവ പരസ്പരം സംയോജിച്ചപ്പോൾ ഇന്ത്യ ഭക്ഷ്യക്ഷാമത്തിൽ നിന്ന് ഭക്ഷ്യസ്വയംപര്യാപ്തതയിലേക്ക് നീങ്ങി. അതിനാൽ ഹരിതവിപ്ലവത്തെ നിഷേധിക്കുന്നത് ചരിത്രത്തെ നിഷേധിക്കുന്നതായിരിക്കും. എന്നാൽ അതേ സമയം, ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ അമിതചൂഷണം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, വിളവൈവിധ്യത്തിന്റെ കുറവ്, രാസവസ്തുക്കളോടുള്ള ആശ്രിതത്വം തുടങ്ങിയ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും അതിലൂടെ രൂപപ്പെട്ടു. ഒരു ചരിത്രഘട്ടത്തിൽ ഉൽപ്പാദനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തിയ സംയോജകബന്ധങ്ങൾ മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ വിയോജകശക്തികളായി മാറാമെന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ സത്യമാണ് ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നത്.

അമേരിക്കയിലെ വ്യാവസായിക യന്ത്രവൽക്കൃത കൃഷി ഇതേ വൈരുദ്ധ്യത്തെ മറ്റൊരു തലത്തിൽ കൂടുതൽ തീവ്രമായി പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. വിശാലമായ കൃഷിയിടങ്ങൾ, യന്ത്രവൽക്കരണം, കൃത്യമായ കൃഷിരീതികൾ, രാസപോഷണം, ജലസേചനം, സംഭരണം, സംസ്കരണം, വിപണനം എന്നിവയുടെ സംയോജനം ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യാവുന്ന ഭൂമിയുടെ വിസ്തൃതി അതിശയകരമായി വർധിപ്പിച്ചു. മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയും കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ വലുപ്പവും വർധിച്ചു. എന്നാൽ ഏകവിളാധിഷ്ഠിത കൃഷി, മണ്ണൊലിപ്പ്, ഭൂഗർഭജലക്ഷയം, ജൈവവൈവിധ്യത്തിലെ കുറവ്, ബാഹ്യ ഉൽപ്പാദനോപാധികളോടുള്ള ആശ്രിതത്വം, കർഷകസമൂഹത്തിലെ ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളും ശക്തമായി. അതായത് ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്ന അതേ പ്രക്രിയ പ്രകൃതിയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും ചില തലങ്ങളിൽ വിയോജകബലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും കഴിയും.

ശ്രീലങ്കയുടെ അനുഭവം ഇതിന്റെ വിപരീതമായ ഒരു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. രാസവളാധിഷ്ഠിത കൃഷിയിൽ നിന്ന് ജൈവകൃഷിയിലേക്ക് അതിവേഗം മാറാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ ആവശ്യമായ പുതിയ പോഷകവ്യവസ്ഥയും ജൈവവിഭവശൃംഖലയും കർഷകപരിശീലനവും അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും മതിയായ രീതിയിൽ മുൻകൂട്ടി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. പഴയ വ്യവസ്ഥയിലെ ഒരു പ്രധാന ഘടകം പെട്ടെന്ന് പിൻവലിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അതിന് പകരം പുതിയ വ്യവസ്ഥയിലെ സംയോജകബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. അതിനാൽ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ ആഘാതമുണ്ടായി. ഇതിന്റെ പാഠം പ്രകൃതി കൃഷി തെറ്റാണെന്നല്ല; പ്രകൃതി കൃഷിയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം തന്നെ ഒരു സങ്കീർണ്ണ സാമൂഹിക-ജൈവ-സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനമാണെന്നും അത് ഘട്ടംഘട്ടമായും ശാസ്ത്രീയമായും നടത്തേണ്ടതുണ്ടെന്നും ആണ്.

ഈ മൂന്ന് അനുഭവങ്ങളെയും പ്രകൃതി കൃഷിയെയും ഒരുമിച്ച് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ “ഏതാണ് ശരി?” എന്ന ചോദ്യം തന്നെ അപര്യാപ്തമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. പ്രകൃതി കൃഷി പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയുടെ പ്രാധാന്യം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഹരിതവിപ്ലവം ശാസ്ത്രീയ അറിവും സാങ്കേതികവിദ്യയും ഉപയോഗിച്ച് ഉൽപ്പാദനപരിധികളെ മറികടക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ വ്യാവസായിക കൃഷി യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന്റെയും വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനസംവിധാനങ്ങളുടെയും ശക്തി കാണിച്ചുതരുന്നു. ശ്രീലങ്ക അതിവേഗവും അപൂർണ്ണവുമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ അപകടം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ കൃഷിക്ക് ഈ അനുഭവങ്ങളെയെല്ലാം ഒരേസമയം ഉൾക്കൊള്ളേണ്ടിവരും.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കാർഷികപ്രശ്നത്തെ കാണുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട നിഗമനം. കൃഷി ഒരു ഏകഘടക വ്യവസ്ഥയല്ല; വിവിധ തലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനവധി ഘടകങ്ങളുടെ ചലനാത്മക ഏകതയാണ്. മണ്ണ്, ജലം, വായു, സൂര്യപ്രകാശം, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, സസ്യങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യാധ്വാനം, യന്ത്രങ്ങൾ, അറിവ്, മൂലധനം, വിപണി, സർക്കാർനയം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു തലത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റം മറ്റൊരു തലത്തിൽ പ്രത്യാഘാതം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു വളം മാറ്റുന്നതോ ഒരു വിത്ത് മാറ്റുന്നതോ മാത്രം കാർഷികപരിവർത്തനമല്ല. മുഴുവൻ വ്യവസ്ഥയുടെയും ബന്ധഘടന പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയാണ് കാർഷികപരിവർത്തനം.

കൃഷിയിലെ സംയോജകബലങ്ങളും വിയോജകബലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് ഇതിന്റെ കേന്ദ്രം. മണ്ണിലെ ജൈവവസ്തു, സസ്യവേരുകൾ, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, ജൈവവൈവിധ്യം, ജലധാരണശേഷി, വിളവൈവിധ്യം എന്നിവ കൃഷിയുടെ ആന്തരിക സംയോജകശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു. മണ്ണൊലിപ്പ്, പോഷകനഷ്ടം, വരൾച്ച, ജലക്ഷയം, കീടരോഗങ്ങൾ, ജൈവവൈവിധ്യനാശം എന്നിവ വിയോജകശക്തികളെ വർധിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ സാങ്കേതികവിദ്യ ഈ രണ്ടുതരം ശക്തികളെയും സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയും. തെറ്റായ രീതിയിൽ ഉപയോഗിച്ചാൽ അത് വിയോജകശക്തികളെ വർധിപ്പിക്കും; ശരിയായ രീതിയിൽ ഉപയോഗിച്ചാൽ സംയോജകശേഷിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തും.

അതിനാൽ സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ പ്രകൃതിവിരുദ്ധമല്ല. യന്ത്രവൽക്കരണം പ്രകൃതിയുടെ ശത്രുവല്ല; മണ്ണിനെ അനാവശ്യമായി തകർക്കുന്ന രീതിയിലുള്ള യന്ത്രവൽക്കരണമാണ് പ്രശ്നം. രാസപോഷണം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ശത്രുവല്ല; മണ്ണിന്റെയും വിളയുടെയും യഥാർത്ഥ ആവശ്യത്തെ മറികടക്കുന്ന അമിതവും അസന്തുലിതവുമായ ഉപയോഗമാണ് പ്രശ്നം. ജലസേചനം പ്രശ്നമല്ല; ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ പുനർനിറവ് നിരക്കിനെ മറികടക്കുന്ന ജലചൂഷണമാണ് പ്രശ്നം. ഉയർന്ന വിളവുള്ള വിത്തുകളും പ്രശ്നമല്ല; അവയെ ഏകവിളയുടെയും അമിതമായ ബാഹ്യ ആശ്രിതത്വത്തിന്റെയും സംവിധാനത്തിൽ മാത്രം കുടുക്കുന്നതാണ് പ്രശ്നം.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ കാർഷികശാസ്ത്രം “പ്രകൃതിയോ സാങ്കേതികവിദ്യയോ?” എന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ മറികടക്കണം. പ്രകൃതിയുടെ നിയമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കിയ സാങ്കേതികവിദ്യയാണ് വേണ്ടത്. പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ പ്രക്രിയകളെ നശിപ്പിക്കാതെ അവയെ ഉൽപ്പാദനശക്തിയായി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ. കൃഷിയിടത്തിന്റെ ഓരോ ഘടകത്തെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനുപകരം അവയുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി ഏറ്റവും കുറഞ്ഞതും ഏറ്റവും കൃത്യവുമായ ഇടപെടലിലൂടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉൽപ്പാദനഫലം നേടുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ.

ഇതോടെ പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ ആശയത്തിനും ഒരു പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. പ്രകൃതി കൃഷി എന്നത് മനുഷ്യൻ ഒന്നും ചെയ്യാത്ത കൃഷിയല്ല. പ്രകൃതിയുടെ സ്വാഭാവിക പ്രക്രിയകളെ തകർക്കാതെ മനുഷ്യന്റെ ബോധപൂർവമായ ഇടപെടലിനെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന കൃഷിയാണ്. മണ്ണിലെ സൂക്ഷ്മജീവലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുക, ജൈവവസ്തുക്കളുടെ പുനഃചംക്രമണം വർധിപ്പിക്കുക, വിളവൈവിധ്യം വർധിപ്പിക്കുക, മണ്ണിന്റെ ഈർപ്പം സംരക്ഷിക്കുക, സ്വാഭാവിക കീടനിയന്ത്രണത്തെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുക, ജലചക്രം സംരക്ഷിക്കുക തുടങ്ങിയവ പ്രകൃതിയുടെ സംയോജകശേഷികളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. അതേസമയം ആവശ്യമായിടത്ത് ശാസ്ത്രീയമായി അളന്ന ധാതുപോഷണം, കൃത്യമായ ജലസേചനം, യന്ത്രവൽക്കരണം, രോഗനിയന്ത്രണം, മെച്ചപ്പെട്ട വിത്തുകൾ എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കാം.

ഇതിനെ പ്രകൃതിസംയോജിത ശാസ്ത്രീയ കൃഷി എന്ന് വിളിക്കാം. ഇത് പരമ്പരാഗത പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ പുനരാവർത്തനം മാത്രമല്ല; ആധുനിക വ്യാവസായിക കൃഷിയുടെ അന്ധമായ വികസനവും അല്ല. മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയ അറിവ്, കർഷകന്റെ അനുഭവജ്ഞാനം, പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷി, ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയെ ഒരു ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഏകീകൃത വ്യവസ്ഥയായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

ഇവിടെ “വിളവ്” എന്ന ആശയത്തെയും പുനർനിർവചിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു ഹെക്ടറിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വിളയുടെ അളവ് മാത്രം കൃഷിയുടെ വിജയത്തിന്റെ അളവുകോൽ ആയിരിക്കരുത്. അതോടൊപ്പം മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം, ജലത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത, ഊർജോപയോഗം, ജൈവവൈവിധ്യം, കർഷകന്റെ ശുദ്ധവരുമാനം, ഭക്ഷണത്തിന്റെ പോഷകഗുണം, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധശേഷി, ഭാവിയിലും അതേ ഭൂമിയിൽ ഉൽപ്പാദനം തുടരാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയും കണക്കിലെടുക്കണം. ഇന്നത്തെ പരമാവധി വിളവിനേക്കാൾ ഭാവിതലമുറകൾക്കും തുടർച്ചയായി വിളവ് നൽകാനുള്ള ശേഷിയാണ് യഥാർത്ഥ സുസ്ഥിര ഉൽപ്പാദനക്ഷമത.

ഇതോടൊപ്പം ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയെയും കൂടുതൽ വിശാലമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഭക്ഷണം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ അളവ് മാത്രം മതിയാകില്ല. ജനങ്ങൾക്ക് അത് ലഭ്യമാകണം, വാങ്ങാൻ കഴിയണം, പോഷകപരമായി മതിയായിരിക്കണം, പ്രതിസന്ധികളിലും തുടർച്ചയായി ലഭിക്കണം. കർഷകന് ന്യായമായ വരുമാനം ലഭിക്കണം. സംഭരണത്തിലും വിതരണത്തിലും ഭക്ഷണം പാഴാകാതിരിക്കണം. കൃഷിയുടെ പാരിസ്ഥിതിക അടിത്തറ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം. അതിനാൽ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ എന്നത് കൃഷിയിടത്തിലെ ഉൽപ്പാദനപ്രശ്നം മാത്രമല്ല; അത് ഒരു സമഗ്ര സാമൂഹിക പ്രശ്നമാണ്.

ഇവിടെ ഭക്ഷ്യപരമാധികാരത്തിന്റെ ചോദ്യവും ഉയരുന്നു. വിത്ത്, വളം, കീടനിയന്ത്രണം, യന്ത്രം, വായ്പ, വിപണി എന്നിവയെല്ലാം പുറത്തുള്ള ചില വൻകിട സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയാൽ കർഷകന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം പരിമിതപ്പെടും. പ്രകൃതി കൃഷിയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം അതിനാൽ സാങ്കേതികമാറ്റം മാത്രമല്ല; ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെയും അറിവിന്റെയും നിയന്ത്രണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സാമൂഹികചോദ്യവുമാണ്. പ്രാദേശിക വിത്തുവൈവിധ്യം സംരക്ഷിക്കുക, കർഷക സഹകരണസംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുക, ജൈവവിഭവങ്ങളുടെ പ്രാദേശിക പുനഃചംക്രമണം വർധിപ്പിക്കുക, കർഷകന് വിപണിയിൽ കൂടുതൽ നിയന്ത്രണം നൽകുക എന്നിവയും പുതിയ കാർഷികവ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗമാകണം.

അതേസമയം ചെറുകിട കൃഷിയെയും വലിയ തോതിലുള്ള കൃഷിയെയും യാന്ത്രികമായി പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളായി കാണേണ്ടതില്ല. ചില മേഖലകളിൽ വലിയ കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത ലഭിക്കും. ചെറിയ കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് വിളവൈവിധ്യത്തിന്റെയും സൂക്ഷ്മപരിപാലനത്തിന്റെയും നേട്ടം ലഭിക്കും. ഭാവിയിൽ സഹകരണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള യന്ത്രവൽക്കരണം, പങ്കിട്ട സംഭരണശാലകൾ, പങ്കിട്ട സംസ്കരണശാലകൾ, കൂട്ടായ വിപണനം തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ചെറുകിട കർഷകരും ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നേട്ടങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം.

കേരളത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ സംയോജിത സമീപനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചെറിയ ഭൂമിയിടങ്ങൾ, ഉയർന്ന ജനസാന്ദ്രത, മഴയുടെ ലഭ്യത, വീട്ടുവളപ്പുകൃഷി, തെങ്ങ്, വാഴ, കുരുമുളക്, കാപ്പി, കൊക്കോ, പച്ചക്കറികൾ, കിഴങ്ങുവർഗ്ഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാർന്ന വിളകൾ കേരളത്തിൽ പ്രകൃതിസംയോജിതമായ ബഹുവിള കൃഷിക്ക് അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ കേരളത്തിനും ശാസ്ത്രീയ മണ്ണുപരിശോധന, ജലപരിപാലനം, വിളതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, രോഗനിയന്ത്രണം, വിപണി, സംഭരണം എന്നിവയുടെ ആധുനിക സംവിധാനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. പ്രകൃതിയെയും ശാസ്ത്രത്തെയും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കാതെ അവയെ സംയോജിപ്പിക്കുകയാണ് കേരളത്തിനും കൂടുതൽ യുക്തിസഹമായ വഴി.

അതിനാൽ ഭാവിയിലെ കാർഷികപരിവർത്തനം ഒരു മുദ്രാവാക്യത്തിലൂടെ നടത്താൻ കഴിയില്ല. “രാസവളം പൂർണ്ണമായി നിരോധിക്കുക” എന്നതുപോലെ “എല്ലാ കൃഷിയും വ്യാവസായികമാക്കുക” എന്നതും അപൂർണ്ണമാണ്. ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റെയും മണ്ണ്, ജലം, കാലാവസ്ഥ, വിള, സാമൂഹികഘടന, കർഷകന്റെ സാമ്പത്തികനില എന്നിവ മനസ്സിലാക്കി ഘട്ടംഘട്ടമായി മാറ്റം വരുത്തണം. വിജയകരമായ മാതൃകകൾ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ വികസിപ്പിക്കുകയും അളക്കുകയും താരതമ്യം ചെയ്യുകയും പിന്നീട് വ്യാപിപ്പിക്കുകയും വേണം.

ഇതാണ് ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പാഠവും ഇന്ത്യയിലെ ഹരിതവിപ്ലവത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പാഠവും അമേരിക്കൻ വ്യാവസായിക കൃഷിയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പാഠവും ഒരുമിച്ച് ചേർന്നപ്പോൾ ഉയർന്നുവരുന്ന പുതിയ കാർഷികദർശനം. ശ്രീലങ്ക നമ്മോട് മാറ്റത്തിന്റെ വേഗതയെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; ഇന്ത്യ ഉൽപ്പാദനശേഷിയുടെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; അമേരിക്ക യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന്റെയും വൻതോതിലുള്ള ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെയും ശക്തിയും പരിധിയും കാണിക്കുന്നു; പ്രകൃതി കൃഷി പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം പരസ്പരവിരുദ്ധമായ സത്യങ്ങൾ അല്ല; ഒരു ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള കാർഷികസമന്വയത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത അനുഭവപാഠങ്ങളാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ സമന്വയത്തെ ഒരു നിഷേധത്തിന്റെ നിഷേധം എന്ന നിലയിൽ കാണാം. പ്രകൃതിയോട് ചേർന്നിരുന്ന പരമ്പരാഗത കൃഷി മനുഷ്യന്റെ വർധിച്ചുവരുന്ന ഭക്ഷ്യാവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ പര്യാപ്തമാകാതിരുന്നപ്പോൾ മനുഷ്യൻ ശാസ്ത്രത്തെയും സാങ്കേതികവിദ്യയെയും ഉപയോഗിച്ച് ഉൽപ്പാദനശേഷി വിപുലീകരിച്ചു. ഹരിതവിപ്ലവവും വ്യാവസായിക കൃഷിയും ഈ ചരിത്രഘട്ടത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ അമിതത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇപ്പോൾ അടുത്ത ഘട്ടം പഴയ കൃഷിയിലേക്ക് തിരികെ പോകുകയല്ല; മറിച്ച് ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങളെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയുമായി അവയെ സംയോജിപ്പിക്കുകയാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ കാർഷികവിപ്ലവത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം “കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനം” എന്നതിൽ നിന്ന് “കൂടുതൽ സുസ്ഥിര ഉൽപ്പാദനം” എന്നതിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് “കൂടുതൽ സുസ്ഥിരവും പോഷകസമ്പന്നവും സാമൂഹികമായി നീതിയുക്തവുമായ ഉൽപ്പാദനം” എന്നതിലേക്കും വികസിക്കണം. ഒരു ഹെക്ടറിൽ കൂടുതൽ വിളവ് മാത്രം മതിയാകില്ല; ഒരു ഹെക്ടറിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ ഭക്ഷണം, കൂടുതൽ പോഷണം, കൂടുതൽ വരുമാനം, കൂടുതൽ ജലസംരക്ഷണം, കൂടുതൽ മണ്ണുസംരക്ഷണം, കൂടുതൽ ജൈവവൈവിധ്യം, കൂടുതൽ കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധശേഷി എന്നിവ ഒരുമിച്ച് നേടണം.

അവസാനം, മനുഷ്യന്റെ കാർഷികചരിത്രത്തെ പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കാനുള്ള നിരന്തരമായ ശ്രമമായി മാത്രം കാണുന്നത് അപൂർണ്ണമാണ്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗമാണ്; അവന്റെ ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ പരിണാമത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ശക്തികളാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയും സ്വഭാവത്തിൽ പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല. തെറ്റായ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിലാണ് അവ തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യമാകുന്നത്. ശരിയായ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ അവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തികളായി മാറാം.

പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കിയുള്ള കൃഷിയിൽ നിന്ന് പ്രകൃതിയുമായി സംയോജിതമായ കൃഷിയിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ് അടുത്ത ചരിത്രഘട്ടത്തിന്റെ ദിശ. പ്രകൃതി കൃഷിയുടെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ അറിവും ഹരിതവിപ്ലവത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും അമേരിക്കൻ വ്യാവസായിക കൃഷിയുടെ യന്ത്രവൽക്കരണശേഷിയും ശ്രീലങ്കയുടെ പരിവർത്തനാനുഭവത്തിൽ നിന്നുള്ള മുന്നറിയിപ്പും ഒരുമിച്ച് സംയോജിപ്പിച്ചാൽ മാത്രമേ മനുഷ്യരാശിക്ക് ദീർഘകാല ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയുടെ പുതിയ അടിത്തറ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയൂ.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ അതിനെ ഇങ്ങനെ ചുരുക്കാം: കൃഷിയുടെ ഭാവി സംയോജകബലത്തെ പരമാവധി വർധിപ്പിക്കുന്നതിലല്ല; സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ചലനാത്മക സന്തുലനം ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നതിലാണ്. മണ്ണിന്റെ പുനരുത്പാദനശേഷിയും മനുഷ്യന്റെ ഉൽപ്പാദനശേഷിയും തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കാതെ അവയെ ഒരേ ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയുടെ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഘടകങ്ങളാക്കി മാറ്റുക എന്നതാണ് ആ ദൗത്യം.

ഹരിതവിപ്ലവം മനുഷ്യനെ ഭക്ഷ്യക്ഷാമത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുത്തു. വ്യാവസായിക യന്ത്രവൽക്കരണം മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനപരിധികളെ വിപുലീകരിച്ചു. പ്രകൃതി കൃഷി പ്രകൃതിയുടെ സ്വയംസംഘടനാ ശേഷിയെ വീണ്ടും മുന്നിലെത്തിച്ചു. ശ്രീലങ്കയുടെ അനുഭവം മാറ്റത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയവും സാമൂഹികവുമായ സങ്കീർണ്ണത ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇനി വേണ്ടത് ഇവയിൽ ഒന്നിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയല്ല; അവയുടെ ചരിത്രപരമായ സത്യങ്ങളെ ഒരു ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജനത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുകയാണ്.

അതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഭാവിയിലെ കൃഷി — പ്രകൃതിയുടെ പുനരുത്പാദനശേഷിയുമായി മനുഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയ ഉൽപ്പാദനശേഷിയെ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയും പരിസ്ഥിതിസുരക്ഷയും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന, ഇന്നത്തെ മനുഷ്യനെ മാത്രമല്ല ഭാവിതലമുറകളെയും പോറ്റാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പുതിയ കാർഷികസംസ്കാരം.