ജീവിവർഗ പരിണാമം ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം എന്ന നിലയിൽ- ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക വീക്ഷണം

ജീവൻ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, ജീവരൂപങ്ങളിൽ ഇത്രയധികം വൈവിധ്യം എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, ഒരു ജീവിവർഗം മറ്റൊരു ജീവിവർഗമായി എങ്ങനെ മാറി, കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളിലൂടെ ജീവന്റെ ഘടനയും പ്രവർത്തനവും എങ്ങനെ പരിവർത്തിതമായി എന്നതെല്ലാം ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യങ്ങളാണ്. ഡാർവിന്റെ പ്രകൃതിനിർധാരണ സിദ്ധാന്തം ജീവിവർഗങ്ങളുടെ മാറ്റത്തിന് ശക്തമായ ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണം നൽകിയെങ്കിലും, ഡാർവിന്റെ കാലത്ത് പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറയെക്കുറിച്ചും ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാ ഘടനയെക്കുറിച്ചും അറിവ് വളരെ പരിമിതമായിരുന്നു. പിന്നീട് മെൻഡലിയൻ പാരമ്പര്യശാസ്ത്രം, ജനസംഖ്യാ ജനിതകശാസ്ത്രം, ഡി.എൻ.എയുടെ ഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള കണ്ടെത്തലുകൾ, തന്മാത്രാ ജീവശാസ്ത്രം, ജീനോം പഠനം, ജീനുകളുടെ നിയന്ത്രണം, ജനിതക പുനഃസംയോജനം, ജീനുകളുടെ ഇരട്ടിപ്പ്, ജനിതക പുനഃക്രമീകരണം, വികാസജീവശാസ്ത്രം, പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം എന്നിവയുടെ വളർച്ചയോടെ പരിണാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണ ഗണ്യമായി വികസിച്ചു. ഈ ആധുനിക അറിവുകളെ ഒരു വിശാലമായ ഭൗതികവാദപരവും ദ്വന്ദ്വാത്മകവുമായ ചട്ടക്കൂടിൽ ഏകീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെ “ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതലത്തിലുള്ള തുടർച്ചയായ പുനഃസംഘടനയും സങ്കീർണനവും” എന്ന നിലയിൽ കാണാൻ കഴിയും.

ഇവിടെ സങ്കീർണനം എന്നത് ജീനുകളുടെ എണ്ണം എല്ലായ്പ്പോഴും വർധിക്കുന്നു എന്ന ലളിതമായ അർത്ഥത്തിലല്ല. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാ ക്രമം, അതിന്റെ ഘടന, പകർപ്പെടുപ്പ്, പുനഃസംയോജനം, നിയന്ത്രണം, ജീനുകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനപരമായ വിഭജനം, പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം, ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ത്രിമാന വിന്യാസം, കോശത്തിനുള്ളിലെ തന്മാത്രാ പ്രവർത്തനവലകൾ, ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനം എന്നിവയിൽ കാലക്രമേണ ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണമായ മാറ്റങ്ങളെയാണ് ഇവിടെ സങ്കീർണനം എന്നു പറയുന്നത്. അതിനാൽ പരിണാമം ഒരു ജീനിൽ മറ്റൊരു ജീൻ പകരം വരുന്നതിന്റെ ചരിത്രം മാത്രമല്ല; ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ആന്തരിക സംഘടനയും അതിന്റെ ബാഹ്യബന്ധങ്ങളും നിരന്തരം പുനഃസംഘടിതമാകുന്ന ഒരു ദീർഘകാല ഭൗതിക പ്രക്രിയയാണ്.

ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക വീക്ഷണത്തിൽ ഈ പ്രക്രിയയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ആശയമാണ് സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വബന്ധം. ജനിതകവിവരത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും അതിന്റെ ഘടന നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതകളെ സംയോജകബലത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളായി കാണാം. ഡി.എൻ.എയുടെ പൂരക ക്ഷാരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ, ഹൈഡ്രജൻബന്ധങ്ങൾ, ക്ഷാരങ്ങളുടെ പരസ്പര വിന്യാസം, ഡി.എൻ.എയുടെ ഇരട്ടച്ചുരുളിന്റെ ഘടന, ക്രോമാറ്റിന്റെ സംഘടന, ജനിതകവിവരത്തിന്റെ കൃത്യമായ പകർപ്പെടുപ്പ്, ഡി.എൻ.എ കേടുപാടുകൾ പരിഹരിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്ന സംയോജക പ്രവണതകളാണ്. അതേസമയം പകർപ്പെടുപ്പിലെ അപൂർവ പിഴവുകൾ, ഉത്പരിവർത്തനങ്ങൾ, പുനഃസംയോജനം, ജീനുകളുടെ ഇരട്ടിപ്പ്, ജീനുകളുടെ നഷ്ടം, ജനിതകഘടകങ്ങളുടെ സ്ഥാനംമാറ്റം, ക്രോമസോമിക പുനഃക്രമീകരണം തുടങ്ങിയവ നിലവിലുള്ള ജനിതകക്രമത്തിൽ വിയോജനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിയോജനം വെറും നാശകരമായ ശക്തിയല്ല. അതുതന്നെയാണ് പുതിയ ജനിതക സാധ്യതകൾക്ക് ഭൗതിക അടിത്തറ ഒരുക്കുന്നത്.

ജീവന്റെ പരിണാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ദ്വന്ദ്വം അതിനാൽ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ്. ഒരു ജീവിവർഗത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തുടർച്ചയ്ക്ക് ജനിതകവിവരത്തിന്റെ സ്ഥിരത ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ ആ സ്ഥിരത പൂർണ്ണമായിരുന്നെങ്കിൽ പരിണാമം അസാധ്യമായേനേ. മറുവശത്ത് ജനിതകവസ്തുവിൽ മാറ്റം നിരന്തരം വർധിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നെങ്കിൽ ജനിതകവിവരത്തിന്റെ തുടർച്ച തന്നെ തകരുകയും ജീവിയുടെ പ്രവർത്തനസംഘടന നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ ജീവന്റെ ജനിതകവ്യവസ്ഥ സ്ഥിരതയും വ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള ഒരു ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നു. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, സംയോജകബലം ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ഐക്യവും തുടർച്ചയും നിലനിർത്തുമ്പോൾ വിയോജകബലം അതിനുള്ളിൽ പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടിന്റെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നാണ് പരിണാമത്തിന്റെ ചലനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

ജനിതക വ്യതിയാനമാണ് പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന അസംസ്കൃത വസ്തു. ഒരേ ജീവിവർഗത്തിലെ എല്ലാ വ്യക്തികളും ജനിതകമായി പൂർണ്ണമായും ഒരുപോലെയല്ല. ഡി.എൻ.എയിലെ ന്യൂക്ലിയോടൈഡ് ക്രമത്തിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ മുതൽ വലിയ ജനിതക പുനഃക്രമീകരണങ്ങൾ വരെ ജനിതക വൈവിധ്യത്തിന് കാരണമാകുന്നു. ഉത്പരിവർത്തനം ഈ വൈവിധ്യത്തിന്റെ പ്രധാന ഉറവിടങ്ങളിലൊന്നാണ്. എന്നാൽ ഉത്പരിവർത്തനം എന്നത് ഒരേയൊരു തരത്തിലുള്ള മാറ്റമല്ല. ഒരു ന്യൂക്ലിയോടൈഡിന്റെ പകരംവയ്ക്കൽ, ചെറിയ ജനിതകഭാഗങ്ങളുടെ ചേർക്കൽ, നീക്കം, ആവർത്തനം, മറിച്ചിടൽ, ക്രോമസോമിക ഭാഗങ്ങളുടെ സ്ഥലംമാറ്റം, ആവർത്തിത ജനിതകക്രമങ്ങളുടെ വികസനം തുടങ്ങിയ പല രൂപത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഒരു ഉത്പരിവർത്തനം ഒരു പ്രോട്ടീന്റെ അമിനോ ആസിഡ് ക്രമം മാറ്റിയേക്കാം; അതുവഴി പ്രോട്ടീന്റെ ത്രിമാന മടക്കിവിന്യാസവും തന്മാത്രകളുമായി ബന്ധപ്പെടാനുള്ള ശേഷിയും രാസപ്രവർത്തനവും മാറിയേക്കാം. മറ്റൊരു ഉത്പരിവർത്തനം ഒരു ജീനിന്റെ നിയന്ത്രണഭാഗത്ത് സംഭവിച്ചാൽ ആ ജീൻ എപ്പോൾ, എവിടെ, എത്രമാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിൽ മാറ്റമുണ്ടാകാം. അതിനാൽ ഒരു ചെറിയ തന്മാത്രാതല വ്യതിയാനം പല ഇടനില തലങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് ഒടുവിൽ ജീവിയുടെ ദൃശ്യമായ സ്വഭാവത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാക്കാൻ കഴിയും.

എന്നാൽ ഉത്പരിവർത്തനം സ്വയം പരിണാമമല്ല. അത് പരിണാമത്തിന് ആവശ്യമായ പുതിയ ജനിതക സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആ സാധ്യതകളിൽ ഏതൊക്കെയാണ് ജനസംഖ്യയിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്, ഏതൊക്കെയാണ് ഇല്ലാതാകുന്നത് എന്നത് പ്രകൃതിനിർധാരണം, ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം, ജനിതകപ്രവാഹം, പുനഃസംയോജനം, ജനസംഖ്യയുടെ വലിപ്പം, പരിസ്ഥിതി എന്നിവയുൾപ്പെടെ അനേകം ഘടകങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലാണ് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ “ഉത്പരിവർത്തനം പരിണാമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു” എന്നതിനെക്കാൾ, “ഉത്പരിവർത്തനം പരിണാമപ്രക്രിയ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജനിതക സാധ്യതകളുടെ പരിധി വികസിപ്പിക്കുന്നു” എന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യമായ നിലപാട്.

പരിണാമത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന തന്മാത്രാ പ്രക്രിയയാണ് ജനിതക പുനഃസംയോജനം. പരിണാമം പുതിയ ഉത്പരിവർത്തനങ്ങളുടെ ശേഖരണം മാത്രമല്ല; നിലവിലുള്ള ജനിതക വ്യത്യാസങ്ങളെ പുതിയ കൂട്ടുകെട്ടുകളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതും അതിന്റെ പ്രധാന ഘടകമാണ്. ലൈംഗിക പ്രത്യുത്പാദനത്തിൽ നടക്കുന്ന ജനിതക പുനഃസംയോജനം വ്യത്യസ്ത മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നുള്ള ജനിതക ഘടകങ്ങളെ പുതിയ ക്രമങ്ങളിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ മുമ്പ് വേർതിരിഞ്ഞിരുന്ന ഗുണകരമായ ജനിതക വ്യത്യാസങ്ങൾ ഒരേ ജീവിയിൽ ഒന്നിച്ചുചേരാൻ കഴിയും. അതേസമയം പഴയ ജനിതകബന്ധങ്ങൾ വിഘടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ പുനഃസംയോജനം ഒരേസമയം വിയോജകവും സംയോജകവുമായ പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നു. പഴയ ജനിതകക്രമങ്ങളുടെ വിയോജനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ പുതിയ ജനിതകക്രമങ്ങളുടെ സംയോജനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇത് പരിണാമത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവത്തെ വളരെ വ്യക്തമായി പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

ജീൻ ഇരട്ടിപ്പും പരിണാമത്തിലെ പ്രധാന സൃഷ്ടിപരമായ തന്മാത്രാ പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു ജീനിന്റെ അധിക പകർപ്പ് രൂപപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു പകർപ്പ് പഴയ പ്രവർത്തനം തുടരുകയും മറ്റേ പകർപ്പിന് പുതിയ മാറ്റങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യാം. അതുവഴി പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ രൂപപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത ഉയരുന്നു. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഒരു ജീനിന്റെ പഴയ പ്രവർത്തനം രണ്ട് പകർപ്പുകളിലായി വിഭജിക്കപ്പെടാം; മറ്റുചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഒരു പകർപ്പ് പുതിയ പ്രവർത്തനം നേടാം. ഇവിടെ സംയോജകതയും വിയോജകതയും തമ്മിലുള്ള സൃഷ്ടിപരമായ ബന്ധം വളരെ വ്യക്തമാണ്. പഴയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു പകർപ്പ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ മറ്റൊരു പകർപ്പിൽ മാറ്റം പരീക്ഷിക്കാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കുന്നു. അതായത് സംരക്ഷണം തന്നെയാണ് പുതുമയ്ക്കുള്ള ഇടം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

പുതിയ ജീനുകളുടെ ഉദ്ഭവം നിലവിലുള്ള ജീനുകളുടെ ഇരട്ടിപ്പിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല സംഭവിക്കുന്നത്. മുമ്പ് പ്രത്യേക ജീൻ പ്രവർത്തനമില്ലാത്ത ജനിതകക്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് പുതിയ പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ജീനുകൾ ഉദ്ഭവിക്കാനും കഴിയും. ഇതിലൂടെ പരിണാമത്തിലെ പുതുമയുടെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രധാന ആശയം ലഭിക്കുന്നു. പുതിയത് പൂർണ്ണമായും ശൂന്യതയിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നില്ല; നിലവിലുള്ള പദാർഥവും നിലവിലുള്ള ജനിതകക്രമങ്ങളും പുതിയ സംഘടനയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോഴാണ് പുതിയ പ്രവർത്തനസാധ്യതകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ “പുതിയ ഗുണം” എന്നത് പലപ്പോഴും പുതിയ പദാർഥത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയല്ല, നിലവിലുള്ള പദാർഥത്തിന്റെ പുതിയ സംഘടനയാണ്. ഒരു ജനിതകക്രമം ആദ്യം പ്രത്യേക പ്രവർത്തനമൊന്നുമില്ലാത്തതായിരിക്കാം. എന്നാൽ അതിന്റെ നിയന്ത്രണരീതിയിലും ഘടനയിലും ബന്ധങ്ങളിലും മാറ്റമുണ്ടായി അത് ഒരു കോശീയ പ്രവർത്തനവലയത്തിൽ ഉൾപ്പെടുമ്പോൾ പുതിയ ജൈവഗുണം ഉദ്ഭവിക്കാം.

ഇതിൽ നിന്ന് ജീനിനെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗതമായ ഒറ്റപ്പെട്ട ധാരണയും കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുന്നു. ഒരു ജീൻ ഒരു സ്വതന്ത്ര പ്രവർത്തനഘടകമായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല. മറ്റു ജീനുകൾ, നിയന്ത്രണഘടകങ്ങൾ, ആർ.എൻ.എകൾ, പ്രോട്ടീനുകൾ, ഉപാപചയപദാർഥങ്ങൾ, കോശഘടനകൾ എന്നിവയുമായി നിരന്തരം ഇടപെടുന്ന ഒരു ബന്ധവലയത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് അതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്. ഒരു ജീനിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രവർത്തനപരമായ വ്യക്തിത്വം അതിന്റെ ന്യൂക്ലിയോടൈഡ് ക്രമത്തിൽ മാത്രം അടങ്ങിയിട്ടില്ല; അത് ഏത് കോശത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഏത് സമയത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എത്രമാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഏത് ജീനുകളുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു, ഏത് പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, ആ പ്രോട്ടീനുകൾ ഏതു തന്മാത്രകളുമായി ഇടപെടുന്നു എന്നിവയും അതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു അടിസ്ഥാനതത്വമായി “ഘടകത്തിന്റെ സ്വഭാവം അതിന്റെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല” എന്ന ആശയം സ്വീകരിക്കാം.

ജീൻ നിയന്ത്രണത്തിലെ പരിണാമപരമായ മാറ്റങ്ങൾ ഈ ബന്ധാത്മക സ്വഭാവം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്നു. പല പ്രധാന പരിണാമപരമായ മാറ്റങ്ങളും പുതിയ ജീനുകളുടെ സൃഷ്ടിയിൽ നിന്നല്ല, നിലവിലുള്ള ജീനുകൾ എപ്പോൾ, എവിടെ, എത്രമാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിലെ മാറ്റത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ജീനിന്റെ നിയന്ത്രണഭാഗങ്ങൾ, വർധകഘടകങ്ങൾ, തടയുന്ന ഘടകങ്ങൾ, ലിപ്യന്തരണ നിയന്ത്രകർ, ക്രോമാറ്റിന്റെ ഘടന, ചെറു ആർ.എൻ.എകൾ തുടങ്ങിയവ ചേർന്ന് ജീൻ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സങ്കീർണ നിയന്ത്രണവലയം നിർമ്മിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരേ ജീൻ തന്നെ വ്യത്യസ്ത കോശങ്ങളിലും വ്യത്യസ്ത വികാസഘട്ടങ്ങളിലും വ്യത്യസ്ത അളവിൽ പ്രവർത്തിച്ച് വ്യത്യസ്ത ജൈവഗുണങ്ങൾക്ക് സംഭാവന ചെയ്യാം. ഇതിലൂടെ പരിണാമം ജീനുകളുടെ ഘടനയിലെ മാറ്റം മാത്രമല്ലെന്നും, ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനക്രമവും പരസ്പരബന്ധങ്ങളും മാറുന്നതുമാണെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു.

ജീനിൽ നിന്ന് പ്രോട്ടീനിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനവും പരിണാമത്തിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണത വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഡി.എൻ.എയിലെ ഒരു മാറ്റം ആർ.എൻ.എയിലെ മാറ്റത്തിന് കാരണമാകാം; ആർ.എൻ.എയിലെ മാറ്റം പ്രോട്ടീനിലെ അമിനോ ആസിഡ് ക്രമത്തെ മാറ്റാം; പ്രോട്ടീനിലെ മാറ്റം അതിന്റെ ത്രിമാന മടക്കിവിന്യാസത്തെ മാറ്റാം; ത്രിമാന ഘടനയിലെ മാറ്റം മറ്റുതന്മാത്രകളുമായി ബന്ധപ്പെടാനുള്ള ശേഷിയെ മാറ്റാം; അതുവഴി കോശത്തിലെ രാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ മാറാം; ഒടുവിൽ ജീവിയുടെ ഘടനയിലും പ്രവർത്തനത്തിലും മാറ്റം പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. അതിനാൽ തന്മാത്രാതലത്തിലെ ഒരു ചെറിയ വ്യതിയാനം ഉയർന്ന തലങ്ങളിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ പരിവർത്തനം എല്ലായ്പ്പോഴും നേരിട്ടുള്ളതല്ല. തന്മാത്രാ പകരക്കാരായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ജീനുകൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപൂരണം, നിയന്ത്രണവലയങ്ങൾ, കോശീയ പ്രതിരോധശേഷി എന്നിവ ഒരു മാറ്റത്തിന്റെ ഫലത്തെ കുറയ്ക്കുകയോ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുകയോ ചെയ്യാം. അതുകൊണ്ട് ജീനിൽ നിന്ന് ജീവിയുടെ സ്വഭാവത്തിലേക്കുള്ള ബന്ധം ഒരു ലളിതമായ രേഖയല്ല; അനേകം പ്രതികരണവലയങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന സങ്കീർണമായ ബന്ധവലയമാണ്.

ഒരു ജീനിലെ മാറ്റത്തിന്റെ ഫലം മറ്റൊരു ജീനിന്റെ സാന്നിധ്യത്തെയും പ്രവർത്തനത്തെയും ആശ്രയിക്കുന്ന അവസ്ഥയും പരിണാമത്തിലെ പ്രധാന ഘടകമാണ്. ഒരേ ഉത്പരിവർത്തനം വ്യത്യസ്ത ജനിതക പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാം. ഒരു ജനിതകമാറ്റം ഒറ്റയ്ക്ക് ദോഷകരമല്ലാതിരിക്കാം, എന്നാൽ മറ്റൊരു ജനിതകമാറ്റത്തോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ ദോഷകരമാകാം. മറിച്ച് ഒറ്റയ്ക്ക് ഗുണമില്ലാത്ത രണ്ട് മാറ്റങ്ങൾ ഒരുമിച്ചപ്പോൾ ഗുണകരമായ പുതിയ പ്രവർത്തനം നൽകാനും കഴിയും. ഇതിലൂടെ ഒരു ജനിതകമാറ്റത്തിന്റെ അർത്ഥം അതിൽ മാത്രം അടങ്ങിയിട്ടില്ലെന്നും, മുഴുവൻ ജനിതകസംഘടനയുമായുള്ള അതിന്റെ ബന്ധത്തിലാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു.

ജീവന്റെ ജനിതകസംവിധാനത്തിന് ചെറിയ മാറ്റങ്ങളെ സഹിക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ട്. പല ഉത്പരിവർത്തനങ്ങൾക്കും പ്രകടമായ ഫലമുണ്ടാകില്ല. ചില മാറ്റങ്ങളെ മറ്റുജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനം പരിഹരിക്കും; ചിലതിനെ കോശീയ നിയന്ത്രണസംവിധാനങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കും. ഈ സുസ്ഥിരത പരിണാമത്തിന്റെ വിരുദ്ധമല്ല. മറിച്ച് ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ അത് പരിണാമസാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്നു. ചെറിയ ജനിതകവ്യതിയാനങ്ങൾ ഉടൻ ജീവിയെ തകർക്കാതെ ജനസംഖ്യയിൽ ശേഖരിക്കപ്പെടാൻ കഴിയുന്നു. പരിസ്ഥിതി മാറുമ്പോൾ അവയിൽ ചിലത് പുതിയ ഗുണങ്ങളായി പ്രകടമാകാം. അതിനാൽ ജനിതക സുസ്ഥിരതയും പരിണാമസാധ്യതയും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ രണ്ടു ഗുണങ്ങളാണെങ്കിലും ജീവന്റെ ദീർഘകാല നിലനിൽപ്പിൽ അവ പരസ്പരം ആവശ്യപ്പെടുന്നവയാണ്.

ജനിതകവ്യതിയാനം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടശേഷം അതിന്റെ ജനസംഖ്യാതല ഭാവി നിർണ്ണയിക്കുന്ന പ്രധാന പ്രക്രിയയാണ് പ്രകൃതിനിർധാരണം. ഒരു പ്രത്യേക പരിസ്ഥിതിയിൽ ഒരു ജനിതക വ്യത്യാസം ജീവിയുടെ നിലനിൽപ്പിനോ പ്രത്യുത്പാദനത്തിനോ സഹായിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ആ വ്യത്യാസം തലമുറകളിലൂടെ കൂടുതൽ വ്യാപിക്കാം. എന്നാൽ പ്രകൃതിനിർധാരണം മാത്രമല്ല പരിണാമത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം, ജനിതകപ്രവാഹം, ഉത്പരിവർത്തനം, പുനഃസംയോജനം, ജനസംഖ്യയുടെ വലിപ്പം, പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും ജനിതകഘടനയെ മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം ഒരു ഏകശക്തിയുടെ ഫലമല്ല. അനേകം ശക്തികൾ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ഭൗതികപ്രക്രിയയാണ്.

ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം പരിണാമത്തിലെ യാദൃശ്ചികതയുടെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഒരു ജനിതകവ്യത്യാസം ഗുണകരമോ ദോഷകരമോ അല്ലെങ്കിലും ജനസംഖ്യയുടെ വലിപ്പം കുറവായിരിക്കുമ്പോൾ യാദൃശ്ചികമായ സംഭവങ്ങളിലൂടെ അതിന്റെ ആവൃത്തി ഉയരുകയോ താഴുകയോ ചെയ്യാം. ഇതിലൂടെ പരിണാമം പൂർണ്ണമായും ലക്ഷ്യബോധമുള്ളതോ മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടതോ ആയ പ്രക്രിയയല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. പ്രകൃതിനിർധാരണം ചില ദിശകളിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ജനിതകചാഞ്ചാട്ടവും ചരിത്രപരമായ യാദൃശ്ചികതകളും പരിണാമത്തിന്റെ കൃത്യമായ പാതയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമത്തിൽ നിയമബദ്ധതയും യാദൃശ്ചികതയും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഒരു ജീവിവർഗത്തിലെ ജനസംഖ്യകൾ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായോ പരിസ്ഥിതിപരമായോ പ്രത്യുത്പാദനപരമായോ കാരണങ്ങളാൽ വേർപെടുമ്പോൾ അവയിൽ വ്യത്യസ്ത ജനിതകമാറ്റങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു. കാലക്രമേണ അവയുടെ ജനിതകവ്യത്യാസം വർധിക്കാം. അവയ്ക്കിടയിലെ ജനിതക കൈമാറ്റം കുറഞ്ഞുവരുമ്പോൾ സ്വതന്ത്രമായ പരിണാമപാതകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഒടുവിൽ പരസ്പരം പ്രത്യുത്പാദനം നടത്താനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുകയോ സന്താനങ്ങളുടെ ജീവക്ഷമതയോ പ്രത്യുത്പാദനക്ഷമതയോ കുറയുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങളുടെ രൂപീകരണം സംഭവിക്കാം. ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി നോക്കുമ്പോൾ ഒരു പഴയ ജനിതകസംയോജനത്തിന്റെ വിയോജനത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ ജനിതകസംയോജനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. പഴയ ജീവിവർഗത്തിന്റെ ആന്തരിക ഐക്യം ദുർബലമാകുന്നു; ജനിതകവിയോജനം വർധിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ഓരോ വിഭാഗവും പുതിയ ജനിതകവും പ്രത്യുത്പാദനപരവുമായ ഐക്യം വികസിപ്പിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ജീവിവർഗത്തെ പൂർണ്ണമായും നിശ്ചലമായ ഒരു സ്വാഭാവിക വിഭാഗമായി കാണുന്നതും പരിമിതമാണ്. ജീവിവർഗങ്ങൾ ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ട ജനിതകബന്ധങ്ങളുടെ ഘടനകളാണ്. അവയ്ക്കുള്ളിലെ ജനസംഖ്യകൾ തമ്മിലുള്ള ജനിതക കൈമാറ്റം, പരിസ്ഥിതി ബന്ധം, പ്രത്യുത്പാദനബന്ധം എന്നിവ മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് ജീവിവർഗങ്ങളുടെ അതിരുകളും മാറാം. അതിനാൽ ജീവിവർഗം ഒരു നിശ്ചലമായ വസ്തുവല്ല; പരിണാമത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക ഘട്ടത്തിലെ ചലനാത്മക ജനിതകസംഘടനയാണ്.

ജീവിവർഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും അടഞ്ഞ ജനിതക ദ്വീപുകളുമല്ല. ജനസംഖ്യകൾ തമ്മിൽ ജീനുകളുടെ കൈമാറ്റം നടക്കാം. സൂക്ഷ്മജീവികളുടെ ലോകത്ത് ഒരു ജീവിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് ജനിതകവസ്തു നേരിട്ട് കൈമാറുന്ന തിരശ്ചീന ജനിതക കൈമാറ്റം പരിണാമത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. ഇതിലൂടെ ജീവന്റെ പരിണാമചരിത്രം എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ശാഖാവൃക്ഷം പോലെ മാത്രം കാണാനാവില്ലെന്നും ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ അത് പരസ്പരം ബന്ധിച്ച ജനിതകവലയം പോലെയാണെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു. ജീവരൂപങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വേർതിരിച്ചുനിൽക്കുന്ന സ്വതന്ത്ര വസ്തുക്കളല്ല; അവ തമ്മിൽ ജനിതകമായും പരിസ്ഥിതിപരമായും തന്മാത്രാപരമായും ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന തുറന്ന സംവിധാനങ്ങളാണ്.

ജീനോമിന്റെ പരിണാമം ഈ സങ്കീർണതയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പ്രകടമാക്കുന്നു. ജീനോമിനെ ഒരു പുസ്തകവുമായി ഉപമിക്കാം, പക്ഷേ അത് പുസ്തകത്തേക്കാൾ സജീവവും ചലനാത്മകവുമാണ്. അതിലെ ജനിതകക്രമങ്ങൾ മാറുന്നു, ചില ഭാഗങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നു, ചിലത് നഷ്ടപ്പെടുന്നു, ചിലത് ഇരട്ടിക്കുന്നു, ചിലത് പുതിയ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്നു, ചിലത് പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നേടുന്നു. അതിനാൽ ജീനോമിനെ ഒരു നിശ്ചലമായ വിവരശേഖരം എന്നതിനേക്കാൾ സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തന്മാത്രാ വിവരവ്യവസ്ഥയായി കാണുന്നതാണ് ഉചിതം. അതിന്റെ ഘടന സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതോടൊപ്പം അതിൽ നിരന്തരമായ വ്യതിയാനവും നടക്കുന്നു.

ഇവിടെയാണ് “ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം” എന്ന ആശയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം വ്യക്തമാകുന്നത്. സങ്കീർണനം എന്നത് ജനിതകവസ്തുവിന്റെ അളവ് കൂടുന്നതല്ല; അതിന്റെ സംഘടനയും ബന്ധങ്ങളും പ്രവർത്തനപരമായ സാധ്യതകളും വർധിക്കുന്നതാണ്. ഒരു ജീൻ മറ്റൊരു ജീനുമായി പുതിയ ബന്ധത്തിൽ പ്രവേശിക്കാം. ഒരു ജീൻ പല വ്യത്യസ്ത കോശങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാം. ഒരു ജീനിന്റെ പകർപ്പ് പുതിയ പ്രവർത്തനം നേടാം. ഒരു പഴയ നിയന്ത്രണക്രമം പുതിയ തന്മാത്രാ ഘടകവുമായി ബന്ധപ്പെടാം. ഒരു ജനിതകവ്യത്യാസം മറ്റൊരു ജനിതകവ്യത്യാസവുമായി ചേർന്ന് പുതിയ ഗുണം സൃഷ്ടിക്കാം. ഇങ്ങനെ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ബന്ധപരവും പ്രവർത്തനപരവും സംഘടനാപരവുമായ സങ്കീർണത മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ജീവപരിണാമം അതിനാൽ ഒരു തലത്തിൽ മാത്രം നടക്കുന്ന പ്രക്രിയയല്ല. തന്മാത്രാതലത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ ജനിതകതലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ജനിതകതലത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ കോശപ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; കോശപ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ കലകളുടെയും അവയവങ്ങളുടെയും വികാസത്തെ മാറ്റുന്നു; അതുവഴി ജീവിയുടെ ഘടനയും പ്രവർത്തനവും മാറുന്നു; ജീവിയുടെ സ്വഭാവം അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെയും പ്രത്യുത്പാദനത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു; അതുവഴി ജനസംഖ്യയുടെ ജനിതകഘടന മാറുന്നു; ജനസംഖ്യയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ കാരണബന്ധം ഒരു ദിശയിൽ മാത്രം സഞ്ചരിക്കുന്ന രേഖയല്ല. അത് അനേകം തലങ്ങളിലൂടെ മുകളിലേക്കും താഴേക്കും സഞ്ചരിക്കുന്ന പരസ്പരപ്രതികരണവലയമാണ്.

ഒരു ഡി.എൻ.എ തന്മാത്രയ്ക്ക് ജീവി എന്ന ഗുണമില്ല. ഒരു ജീനിനും സ്വതന്ത്രമായി ഒരു ജീവിയുടെ പൂർണ്ണ സ്വഭാവമില്ല. അനേകം ജീനുകളും പ്രോട്ടീനുകളും കൊഴുപ്പുതന്മാത്രകളും പഞ്ചസാരകളും ധാതുഅയണുകളും മറ്റ് തന്മാത്രകളും പരസ്പരം ഇടപെടുന്ന സങ്കീർണ സംവിധാനത്തിൽ നിന്നാണ് കോശജീവിതം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അനേകം കോശങ്ങളുടെ ഏകീകരണത്തിൽ നിന്ന് കലകളും അവയവങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നു. അവയുടെ ഏകീകരണത്തിൽ നിന്ന് ജീവിയുടെ സമഗ്രഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉയർന്ന തലത്തിലെ ഗുണങ്ങൾ താഴ്ന്ന തലത്തിലെ ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നേരിട്ട് കാണപ്പെടണമെന്നില്ല; അവയുടെ പ്രത്യേക സംഘടനയിൽ നിന്നാണ് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഇതാണ് ജീവപരിണാമത്തിൽ ഉദ്ഭവഗുണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം.

ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആശയമായ അളവിൽ നിന്നുള്ള ഗുണപരമായ മാറ്റവും ഇവിടെ പ്രയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ഒരു ചെറിയ ജനിതകമാറ്റം ഒറ്റയ്ക്ക് വളരെ ചെറിയ ഫലമേ ഉണ്ടാക്കൂ. എന്നാൽ അനേകം ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ തലമുറകളിലൂടെ ശേഖരിക്കപ്പെടുകയും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും ജനിതകസംഘടനയുടെ ഒരു നിർണായക പരിധി കടക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ജീവിയുടെ ഗുണപരമായ സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ മാറ്റം ഉണ്ടാകാം. ഒരു പുതിയ ജീവിവർഗത്തിന്റെ രൂപീകരണം ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട ഉത്പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമല്ല; ദീർഘകാലം ശേഖരിക്കപ്പെട്ട ജനിതകവ്യത്യാസങ്ങൾ, ജനിതകപ്രവാഹത്തിലെ കുറവ്, പ്രകൃതിനിർധാരണം, ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം, പരിസ്ഥിതിപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ, പ്രത്യുത്പാദന വേർതിരിവ് എന്നിവയുടെ കൂട്ടായ ചരിത്രപരമായ ഫലമാണ്.

ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും പരിണാമത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വാത്മക സ്വഭാവത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീവി പരിസ്ഥിതിയുടെ വെറും ഉൽപ്പന്നമല്ല; ജീവി തന്നെ പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. സസ്യങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിലെ വാതകഘടനയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. സൂക്ഷ്മജീവികൾ മണ്ണിന്റെയും ജലത്തിന്റെയും രാസഘടന മാറ്റുന്നു. മൃഗങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റം മറ്റു ജീവികളുടെ നിലനിൽപ്പിനെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരിസ്ഥിതി ജീവിയെ മാറ്റുകയും ജീവി പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പരസ്പരപരിവർത്തനത്തിലാണ് പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളും പുതിയ പരിണാമപാതകളും രൂപപ്പെടുന്നത്.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിണാമത്തെ പുരോഗതി എന്നതിലുപരി പരിവർത്തനം എന്ന നിലയിൽ കാണേണ്ടതാണ്. എല്ലാ പരിണാമവും ലളിതത്തിൽ നിന്ന് സങ്കീർണത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയല്ല. ചില ജീവിവർഗങ്ങളിൽ ഘടനാപരമായ സങ്കീർണത വർധിക്കാം; ചിലതിൽ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ലളിതീകരണം സംഭവിക്കാം. ചില ജീവികൾ വലിയ ജനിതകവസ്തുവോടുകൂടിയും ചില ജീവികൾ വളരെ ചെറിയ ജനിതകവസ്തുവോടുകൂടിയും അത്യന്തം വിജയകരമായി നിലനിൽക്കാം. അതിനാൽ പരിണാമത്തിന് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച അന്തിമലക്ഷ്യമില്ല. പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന അർത്ഥം ഒരു ജീവരൂപം മറ്റൊരു ജീവരൂപമായി ചരിത്രപരമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നതാണ്.

ഈ നിലപാട് ജീവപരിണാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രധാന തെറ്റിദ്ധാരണയും ഒഴിവാക്കുന്നു. മനുഷ്യനിലേക്കോ മറ്റേതെങ്കിലും നിർദ്ദിഷ്ട ജീവിയിലേക്കോ എത്തിച്ചേരുക എന്നത് പരിണാമത്തിന്റെ മുൻനിശ്ചിത ലക്ഷ്യമല്ല. മനുഷ്യൻ പരിണാമത്തിന്റെ “അവസാനഘട്ടം” അല്ല. നിലവിലുള്ള പരിസ്ഥിതി, ചരിത്രപരമായ യാദൃശ്ചികതകൾ, ജനിതകസാധ്യതകൾ, പ്രകൃതിനിർധാരണം, ജനസംഖ്യാ പ്രക്രിയകൾ എന്നിവയുടെ പ്രത്യേക സംഗമത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ഒരു ജീവിവർഗമാണ് മനുഷ്യൻ. മറ്റൊരു ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യത്തിൽ മറ്റൊരു പരിണാമപാത ഉണ്ടായിരിക്കാമായിരുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം ലക്ഷ്യബോധമുള്ള മുന്നേറ്റമല്ല; സാധ്യതകളുടെ ഭൗതിക ലോകത്തിൽ നടക്കുന്ന ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനമാണ്.

പാരമ്പര്യവും പുതുമയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് ഇവിടെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ ഒന്ന്. പാരമ്പര്യം പഴയ ജനിതകസംഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. പുതുമ അതിനെ മാറ്റുന്നു. പാരമ്പര്യം ഇല്ലെങ്കിൽ പരിണാമത്തിന് തുടർച്ചയില്ല; പുതുമ ഇല്ലെങ്കിൽ പരിണാമത്തിന് ചലനമില്ല. അതിനാൽ പരിണാമം പാരമ്പര്യത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല; പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പരിവർത്തനാത്മക തുടർച്ചയാണ്. പുതിയ ജീവിവർഗം പൂർണ്ണമായും പുതിയ പദാർഥത്തിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നില്ല. മുൻഗാമികളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചിലത് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചിലത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചിലത് പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നേടുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് പുതിയ ജീവരൂപം രൂപപ്പെടുന്നത്.

ഇവിടെ ജീവപരിണാമത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ വിശാലമായ പദാർഥവാദപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ കാണുമ്പോൾ ഒരു പ്രധാന ആശയം ഉയർന്നുവരുന്നു. ജീവന്റെ സംഘടന ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയല്ല; അത് നിരന്തരമായ ചലനത്തിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്ന ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്. ജീവിയുടെ ഉള്ളിൽ പദാർഥവും ഊർജവും നിരന്തരം ഒഴുകുന്നു. ഡി.എൻ.എ പകർത്തപ്പെടുന്നു, കേടുപാടുകൾ പരിഹരിക്കപ്പെടുന്നു, പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു, കോശഘടനകൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടർച്ചയായി നടക്കുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ ചലനത്തിനുള്ളിൽ ജീവി തന്റെ സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു. പരിണാമം ഈ വ്യക്തിജീവിതകാല ചലനത്തിന്റെ തലമുറകളിലൂടെയുള്ള ചരിത്രപരമായ വിപുലീകരണമായി കാണാവുന്നതാണ്.

അതേസമയം “ക്വാണ്ടം” എന്ന പദത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ പരിധി വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. ഡി.എൻ.എ, പ്രോട്ടീനുകൾ, തന്മാത്രാ ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഭൗതികസ്വഭാവം അടിസ്ഥാനതലത്തിൽ ക്വാണ്ടം ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. രാസബന്ധങ്ങൾ, ഇലക്ട്രോൺ വിന്യാസങ്ങൾ, തന്മാത്രകളുടെ ഊർജാവസ്ഥകൾ എന്നിവയെല്ലാം ക്വാണ്ടം ഭൗതികതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് പ്രകൃതിനിർധാരണം, ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം, ജനിതകപ്രവാഹം, ജീവിവർഗ രൂപീകരണം തുടങ്ങിയ ജനസംഖ്യാതല പ്രക്രിയകളെ നേരിട്ട് ക്വാണ്ടം സംഭവങ്ങളായി വിശേഷിപ്പിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ പരിണാമശാസ്ത്രത്തിന് പകരമുള്ള ഒരു പുതിയ ഭൗതികസിദ്ധാന്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം, തന്മാത്രാതല ഭൗതിക യാഥാർഥ്യത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന തലങ്ങളിലെ ജീവസംഘടനയിലേക്കുള്ള ബന്ധത്തെ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ശാസ്ത്രീയമായി കൂടുതൽ സുരക്ഷിതം.

ഈ വ്യത്യാസം നിലനിർത്തിയാൽ ഡാർവിനിയൻ പരിണാമവും ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയും തമ്മിൽ സൃഷ്ടിപരമായ ഒരു ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാം. ഡാർവിന്റെ പ്രകൃതിനിർധാരണം ജീവിവർഗങ്ങളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ എങ്ങനെ ജനസംഖ്യകളിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. ആധുനിക ജനിതകശാസ്ത്രം ഈ വ്യത്യാസങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യ അടിത്തറ വിശദീകരിക്കുന്നു. തന്മാത്രാ ജീവശാസ്ത്രം അവയുടെ ഭൗതിക അടിത്തറ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീനോം പഠനം ജനിതകസംഘടനയുടെ ചരിത്രം തുറന്നുകാട്ടുന്നു. വികാസജീവശാസ്ത്രം ജനിതകവിവരത്തിൽ നിന്ന് ജീവിയുടെ രൂപം എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ഇവയെ ഒരു വിശാലമായ പദാർഥവാദപരമായ ബന്ധചട്ടക്കൂടിൽ കാണാനുള്ള ശ്രമമായി പ്രവർത്തിക്കാം.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ജീവിവർഗ പരിണാമം തന്മാത്രയിൽ നിന്ന് ജീവിവർഗത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ഏകദിശാ പാതയല്ല. അത് പലതലങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ചരിത്രമാണ്. തന്മാത്രാതലത്തിലെ വ്യതിയാനം ജനിതകവ്യതിയാനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ജനിതകവ്യതിയാനം കോശീയ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. കോശീയ പ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ ജീവിയുടെ ഘടനയെയും പ്രവർത്തനത്തെയും മാറ്റുന്നു. ജീവിയുടെ ഗുണങ്ങൾ അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെയും പ്രത്യുത്പാദനത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. പ്രകൃതിനിർധാരണം, ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം, ജനിതകപ്രവാഹം എന്നിവ ജനസംഖ്യയുടെ ജനിതകഘടന മാറ്റുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ മാറ്റം ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മാറ്റുന്നു. പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ ജനിതക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ കാരണം ഫലമായി മാറുകയും ഫലം വീണ്ടും പുതിയ കാരണങ്ങൾക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രതികരണവലയം രൂപപ്പെടുന്നു.

ഈ സമഗ്രമായ വീക്ഷണത്തിൽ ജീവിവർഗ പരിണാമം ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന തലങ്ങളിലെ പുതിയ ജൈവസംഘടനകളുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേക്കുള്ള തുടർച്ചയായ ഭൗതിക പരിവർത്തനമാണ്. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജനിതകവിവരത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും ജനിതകവ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വം നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്മേൽ പുനഃസംയോജനം, ജീൻ ഇരട്ടിപ്പ്, ജീൻ നഷ്ടം, പുതിയ ജീൻ ഉദ്ഭവം, ജീൻ നിയന്ത്രണത്തിലെ മാറ്റം, ജീനുകൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനം എന്നിവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവയുടെ ഫലമായി പുതിയ തന്മാത്രാ ബന്ധങ്ങളും പുതിയ കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങളും പുതിയ ജീവഗുണങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നു. ജനസംഖ്യാതലത്തിൽ പ്രകൃതിനിർധാരണം, ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം, ജനിതകപ്രവാഹം തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകൾ ഈ വ്യതിയാനങ്ങളെ വ്യത്യസ്ത ദിശകളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ദീർഘകാലംകൊണ്ട് ഈ മാറ്റങ്ങൾ ജനിതകവിയോജനത്തിലേക്കും പ്രത്യുത്പാദന വേർതിരിവിലേക്കും ഒടുവിൽ പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്കും നയിക്കാം.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക വീക്ഷണത്തിൽ ജീവിവർഗ പരിണാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള തത്വം “സ്ഥിരതയിലൂടെ മാറ്റവും മാറ്റത്തിലൂടെ പുതിയ സ്ഥിരതയും” എന്നതാണ്. ജനിതകവസ്തു സ്വയം സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സ്വയം മാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യതയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. വിയോജനം നിലവിലുള്ള ക്രമത്തെ തകർക്കുമ്പോൾ അതേ വിയോജനത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ ക്രമീകരണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. പുതിയ ക്രമീകരണം വീണ്ടും പുതിയ വിയോജനങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനാത്മക ഇടപെടലിൽ നിന്ന് ജീവന്റെ പരിണാമം മുന്നോട്ടുപോകുന്നു.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ പരിണാമം വെറും “ജീവികൾ മാറുന്നു” എന്ന പ്രതിഭാസമല്ല. അത് ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാ സംഘടന മാറുന്നതും, തന്മാത്രകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ പുനഃസംഘടിതമാകുന്നതും, പുതിയ പ്രവർത്തനവലകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതും, ആ പ്രവർത്തനവലകളിൽ നിന്ന് പുതിയ ജീവഗുണങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നതും, ആ ജീവഗുണങ്ങൾ വീണ്ടും ജനിതകവും പരിസ്ഥിതിപരവുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുന്നതുമായ ഒരു സമഗ്ര ഭൗതിക പ്രക്രിയയാണ്. ജീവന്റെ ചരിത്രം അതിനാൽ പദാർഥത്തിന്റെ നിശ്ചലമായ സംഘടനയുടെ ചരിത്രമല്ല; പദാർഥം നിരന്തരം സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന്റെ ചരിത്രമാണ്.

അവസാനമായി, ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക വീക്ഷണത്തിൽ ഇങ്ങനെ നിർവചിക്കാം: ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പാരമ്പര്യസ്ഥിരതയും അതിലെ തുടർച്ചയായ വ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക ഇടപെടലിലൂടെ ജനിതകഘടന, തന്മാത്രാ ബന്ധങ്ങൾ, കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ജീവിയുടെ രൂപവും പ്രവർത്തനവും, ജനസംഖ്യയുടെ ഘടന, ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്നിവ നിരന്തരം പുനഃസംഘടിതമാകുകയും അതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ ജൈവഗുണങ്ങളും പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചരിത്രപരമായ ഭൗതിക പ്രക്രിയയാണ് ജീവിവർഗ പരിണാമം. ഇതിൽ സംയോജകബലം ജീവന്റെ തുടർച്ചയും സംഘടനയും സംരക്ഷിക്കുന്നു; വിയോജകബലം അതിൽ പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനം പുതിയ സംഘടനകളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; പുതിയ സംഘടനകൾ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പുതിയ ഗുണങ്ങൾ വീണ്ടും പുതിയ ബന്ധങ്ങളും പുതിയ വിയോജനങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ അനന്തമായ പരസ്പരപരിവർത്തനത്തിലാണ് ജീവന്റെ പരിണാമം.

അതിനാൽ ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെ ഒരു നിശ്ചിത ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള നേരിയ മുന്നേറ്റമായി കാണുന്നതിനുപകരം, ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതലത്തിൽ ആരംഭിച്ച് കോശം, ജീവി, ജനസംഖ്യ, ജീവിസമൂഹം, പരിസ്ഥിതി എന്നീ വിവിധ തലങ്ങളിലൂടെ വ്യാപിക്കുന്ന, സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ചലനത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ സംഘടനകളും പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന പദാർഥത്തിന്റെ സ്വയംപരിവർത്തന പ്രക്രിയയായി കാണാം. ഇതാണ് ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയം.

ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഒരു ജനിതക മാറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. ഡി.എൻ.എയിലെ ഒരു ചെറിയ വ്യതിയാനം അതേ തന്മാത്രാതലത്തിൽ തന്നെ നിൽക്കുന്നില്ല. അത് ആർ.എൻ.എയുടെ നിർമ്മാണത്തെയും പ്രോട്ടീന്റെ ഘടനയെയും പ്രോട്ടീന്റെ തന്മാത്രാ ഇടപെടലുകളെയും കോശത്തിനുള്ളിലെ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളെയും തുടർന്ന് കോശത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെയും സ്വാധീനിക്കാം. കോശങ്ങളുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിൽ മാറ്റം വരുമ്പോൾ കലകളുടെയും അവയവങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിൽ മാറ്റം സംഭവിക്കാം. അവയവങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റം ജീവിയുടെ രൂപത്തെയും പ്രവർത്തനത്തെയും പെരുമാറ്റത്തെയും മാറ്റാം. ഒടുവിൽ ഈ മാറ്റം ജീവിയുടെ നിലനിൽപ്പിനെയും പ്രത്യുത്പാദനത്തെയും സ്വാധീനിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ പരിണാമപരമായ പ്രാധാന്യം ജനസംഖ്യാതലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ജനിതകവസ്തുവിൽ നിന്ന് ജീവിവർഗത്തിലേക്കുള്ള ബന്ധം ഒരു നേരിട്ടുള്ള രേഖയല്ല; വിവിധ തലങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന സങ്കീർണമായ പരസ്പരപ്രവർത്തന ശൃംഖലയാണ്.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ദ്വന്ദ്വാത്മക തത്വം തിരിച്ചറിയാം. താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴും ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംഘടനകൾ വീണ്ടും താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള പ്രക്രിയകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഒരു ജീനിന്റെ പ്രവർത്തനം കോശത്തിന്റെ അവസ്ഥയെ മാറ്റുന്നു; എന്നാൽ കോശത്തിന്റെ ആന്തരിക അവസ്ഥ തന്നെ ആ ജീനിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഒരു ജീവിയുടെ ശരീരഘടനയും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധവും ജീൻ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കാം; അതേസമയം ജീൻ പ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ ശരീരഘടനയെയും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തെയും മാറ്റുന്നു. ഈ പരസ്പര കാരണബന്ധമാണ് ജീവപരിണാമത്തെ ലളിതമായ യാന്ത്രിക കാരണ-ഫല മാതൃകയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്.

ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ സങ്കീർണനമായി കാണുമ്പോൾ ഒരു നിർണായക വ്യത്യാസം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ അളവ് കൂടുന്നതും അതിന്റെ സങ്കീർണത കൂടുന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഒരു ജീവിക്ക് വളരെ വലിയ ജീനോം ഉണ്ടായിരിക്കാം, എന്നാൽ അതിലെ വലിയൊരു ഭാഗം ആവർത്തിത ജനിതകക്രമങ്ങളായിരിക്കാം. മറ്റൊരു ജീവിക്ക് താരതമ്യേന ചെറിയ ജീനോം ഉണ്ടായിരിക്കാം, എന്നാൽ അതിലെ ജീനുകളുടെ നിയന്ത്രണബന്ധങ്ങളും പ്രവർത്തനപരമായ ഏകീകരണവും വളരെ സങ്കീർണമായിരിക്കാം. അതിനാൽ പരിണാമപരമായ സങ്കീർണത അളക്കേണ്ടത് വെറും ഡി.എൻ.എയുടെ അളവുകൊണ്ടല്ല; ജനിതകവസ്തുവിന്റെ സംഘടന, പരസ്പരബന്ധം, നിയന്ത്രണം, പ്രവർത്തനവിഭജനം, പുനഃസംയോജനം, ത്രിമാന വിന്യാസം എന്നിവ പരിഗണിച്ചുകൊണ്ടാണ്.

ഇതിലൂടെ “കൂടുതൽ ജനിതകവസ്തു = കൂടുതൽ പരിണാമപുരോഗതി” എന്ന ധാരണ ഒഴിവാക്കാം. പരിണാമം അളവിന്റെ ലളിതമായ വർധനയല്ല. മറിച്ച് നിലവിലുള്ള ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പുതിയ ബന്ധങ്ങളും പുതിയ സംഘടനകളും പുതിയ പ്രവർത്തനസാധ്യതകളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു ചെറിയ ജനിതകവസ്തുവിനുള്ളിൽ പോലും അതിസങ്കീർണമായ നിയന്ത്രണവലയം രൂപപ്പെടാം. അതുപോലെ വലിയ ജീനോമിന്റെ ഒരു ഭാഗം പരിണാമപരമായി താരതമ്യേന നിഷ്ക്രിയമായിരിക്കാം. അതിനാൽ പരിണാമത്തിലെ സങ്കീർണതയുടെ യഥാർത്ഥ മാനദണ്ഡം ബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണതയും സംഘടനയുടെ സങ്കീർണതയും ആണ്.

ജനിതകവസ്തുവിനെ പലപ്പോഴും ജീവിയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളുടെ ഒരു സംഭരണിയായി ചിത്രീകരിക്കാറുണ്ട്. ഈ ഉപമ ഭാഗികമായി പ്രയോജനകരമാണെങ്കിലും പൂർണ്ണമായി ശരിയല്ല. ഒരു നിർദ്ദേശപുസ്തകം സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ജനിതകവസ്തു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന കോശത്തിന്റെ സജീവമായ ഭൗതിക സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഡി.എൻ.എയെ വായിക്കുന്നത് പ്രത്യേക തന്മാത്രകളാണ്; ആർ.എൻ.എ നിർമ്മിക്കുന്നത് കോശീയ യന്ത്രങ്ങളാണ്; പ്രോട്ടീൻ നിർമ്മിക്കുന്നത് റൈബോസോമുകളാണ്; പ്രോട്ടീനുകളുടെ പ്രവർത്തനം കോശത്തിലെ മറ്റു തന്മാത്രകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജനിതകവിവരത്തിന്റെ അർത്ഥം അതിന്റെ ക്രമത്തിൽ മാത്രം അടങ്ങിയിട്ടില്ല; അതിനെ വായിക്കുകയും വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും പ്രവർത്തനത്തിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സമഗ്രമായ കോശീയ സാഹചര്യത്തിലാണ് അതിന്റെ അർത്ഥം രൂപപ്പെടുന്നത്.

ഇവിടെ “വിവരം” എന്ന ആശയം തന്നെ ബന്ധാത്മകമായി മാറുന്നു. ഒരു ജനിതകക്രമം ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക പ്രവർത്തനം നിർവഹിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന് ആ പ്രവർത്തനപരമായ വിവരം ലഭിക്കുന്നത്. അതേ ക്രമം മറ്റൊരു ജനിതക പശ്ചാത്തലത്തിലോ മറ്റൊരു കോശീയ സാഹചര്യത്തിലോ വ്യത്യസ്തമായി പ്രവർത്തിക്കാം. അതിനാൽ ജനിതകവിവരം ഒരു നിശ്ചലമായ അർത്ഥമല്ല; തന്മാത്രകളും കോശവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ഇടപെടലിലൂടെ പ്രകടമാകുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ബന്ധമാണ്.

ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ സ്വയംസംഘടന എന്ന ആശയം പ്രധാനമാണ്. ജീവന്റെ ഘടകങ്ങൾ പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒരു കേന്ദ്രനിയന്ത്രണത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം മാത്രം ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. അനേകം പ്രാദേശിക തന്മാത്രാ ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ക്രമീകരണങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി രൂപപ്പെടുന്നു. ജീൻ നിയന്ത്രണവലയങ്ങൾ, കോശസൂചനാ ശൃംഖലകൾ, ഉപാപചയവഴികൾ, കോശവിഭജനം, കോശവ്യത്യാസീകരണം തുടങ്ങിയവയിൽ ഈ സ്വയംസംഘടനാ സ്വഭാവം കാണാം.

ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയമാണ്. ഒരു സങ്കീർണ സംവിധാനത്തിന്റെ ക്രമം പുറത്തുനിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെട്ടതായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അനേകം പ്രാദേശിക ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒരു ഉയർന്നതല ക്രമം ഉദ്ഭവിക്കാം. ഈ ക്രമം വീണ്ടും അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കും. അങ്ങനെ താഴെ നിന്ന് മുകളിലേക്കുള്ള ഉദ്ഭവവും മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്കുള്ള നിയന്ത്രണവും ഒരേ സംവിധാനത്തിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്നു.

ഒരു ജനിതകസംവിധാനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ വിരോധങ്ങളും ദോഷകരമല്ല. ഒരു ജീൻ കൂടുതൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്നുള്ള പ്രവണതയും അതിനെ നിയന്ത്രിക്കണമെന്നുള്ള പ്രവണതയും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കാം. കോശവളർച്ചയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന തന്മാത്രകളും വളർച്ച നിയന്ത്രിക്കുന്ന തന്മാത്രകളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. അതുപോലെ പ്രതിരോധപ്രവർത്തനം രോഗാണുക്കളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശക്തമാകേണ്ടതുണ്ട്; എന്നാൽ അതേ ശക്തി സ്വന്തം കോശങ്ങൾക്ക് കേടുണ്ടാക്കാതിരിക്കാനുള്ള നിയന്ത്രണവും ആവശ്യമാണ്. ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പ് പലപ്പോഴും ഇത്തരം വിരുദ്ധ പ്രവണതകളുടെ നിയന്ത്രിത സഹവർത്തിത്വത്തിലാണ്.

പരിണാമപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഈ വിരോധങ്ങൾ പുതിയ പ്രവർത്തനസാധ്യതകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കാം. ഒരു പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സംവിധാനം തന്നെ പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ പുതിയ രീതിയിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പുതിയ ജൈവഗുണം രൂപപ്പെടാം. അതിനാൽ പരിണാമത്തിലെ വിരോധം നാശത്തിലേക്ക് മാത്രം നയിക്കുന്നില്ല; അത് പുതിയ സംഘടനയുടെ ഭൗതിക സാധ്യതയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഉത്പരിവർത്തനവും പ്രകൃതിനിർധാരണവും പരിണാമത്തിൽ പരസ്പരം പൂരകമായെങ്കിലും വ്യത്യസ്തമായ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്. ഉത്പരിവർത്തനം പുതിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പ്രകൃതിനിർധാരണം അവയിൽ ചിലതിനെ പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉത്പരിവർത്തനം സാധ്യതയുടെ ലോകം വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ പ്രകൃതിനിർധാരണം ആ സാധ്യതകളുടെ ജനസംഖ്യാതല വിതരണം മാറ്റുന്നു.

ഇവയെ രണ്ടായി വേർതിരിച്ച് കാണുന്നതിന് പകരം ഒരു ഏകീകൃത ചലനമായി കാണാം. ജനിതകവസ്തുവിൽ വിയോജനം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ഇടപെടലിൽ ചില വിയോജനങ്ങൾ സ്ഥിരപ്പെടുന്നു; അവ പുതിയ ജനിതകസംയോജനത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു; പുതിയ സംയോജനം വീണ്ടും പുതിയ വിയോജനങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകുന്നു. ഈ പ്രക്രിയ ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ് പരിണാമം മുന്നേറുന്നത്.

ഒരു ജീവിയുടെ ജനിതകവസ്തുവിൽ സിദ്ധാന്തപരമായി അനന്തമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കാമെന്ന് പറയാനാവില്ല. തന്മാത്രകളുടെ രാസസ്വഭാവം, പ്രോട്ടീനുകളുടെ ഘടനാപരമായ പരിധികൾ, കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ ആവശ്യങ്ങൾ, വികാസപ്രക്രിയകളുടെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതിയുടെ സ്വഭാവം തുടങ്ങിയവ പരിണാമസാധ്യതകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത വ്യതിയാനങ്ങളുടെ ശേഖരമല്ല.

ഇവിടെ സാധ്യതയും നിയന്ത്രണവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ജനിതകവ്യതിയാനം പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നു; ജീവശാസ്ത്രപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ അവയിൽ പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ചില വഴികളെ മാത്രമേ അനുവദിക്കൂ. അതിനാൽ പരിണാമം അനന്തമായ സാധ്യതകളിൽ നിന്ന് ഏതെങ്കിലും ഒരു വഴിയെടുത്തുപോകുന്ന പ്രക്രിയയല്ല; ഭൗതികവും ജീവശാസ്ത്രപരവുമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തുറന്നുകിടക്കുന്ന സാധ്യതകളുടെ ചരിത്രപരമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പാണ്.

ജീവന്റെ പരിണാമത്തിൽ പഴയ തന്മാത്രാ ഘടകങ്ങൾ പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുനർഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഒരു ജീൻ ആദ്യം നിർവഹിച്ച പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാകാം. ഒരു പഴയ നിയന്ത്രണക്രമം പുതിയ ജീനിന്റെ പ്രവർത്തനം നിയന്ത്രിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം. ഒരു പഴയ പ്രോട്ടീൻ പുതിയ തന്മാത്രയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ മാറ്റം വരുത്തപ്പെടാം. ഇങ്ങനെ പരിണാമം പലപ്പോഴും പൂർണ്ണമായും പുതിയ ഘടകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനേക്കാൾ നിലവിലുള്ള ഘടകങ്ങളെ പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു.

ഇതിനെ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി കാണുമ്പോൾ ഭൂതകാലത്തിന്റെ നിഷേധവും സംരക്ഷണവും ഒരുമിച്ച് നടക്കുന്നതായി കാണാം. പഴയ പ്രവർത്തനം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകണമെന്നില്ല; അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പുതിയ ബന്ധത്തിൽ പുതിയ പ്രവർത്തനം നേടുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ പരിണാമം പഴയതിനെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന പ്രക്രിയ മാത്രമല്ല; പഴയതിനെ പരിവർത്തനം ചെയ്ത് പുതിയതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രക്രിയ കൂടിയാണ്.

ജീവികളുടെ ജനിതകവസ്തുവിൽ മുൻകാല പരിണാമത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. പ്രവർത്തനശേഷി നഷ്ടപ്പെട്ട ജീനുകളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, ആവർത്തിത ജനിതകക്രമങ്ങൾ, പഴയ ജീനുകളുടെ ഭാഗങ്ങൾ, ജനിതക പുനഃക്രമീകരണങ്ങളുടെ അടയാളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ജീവിവർഗങ്ങളുടെ ചരിത്രം മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ജീവിയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ ഘടന അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഫലം മാത്രമല്ല; അതിന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളും അതിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ജനിതകവസ്തുവിനെ ഒരു “ചരിത്രരേഖ”യായി കാണാം. എന്നാൽ അത് നിർജ്ജീവമായ രേഖയല്ല. മുൻകാല സംഭവങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ വർത്തമാനത്തിലെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കാം. ചില പഴയ ജനിതകഘടകങ്ങൾ പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പുനർഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ ഭൂതകാലവും വർത്തമാനവും ജനിതകവസ്തുവിൽ പരസ്പരം പിണഞ്ഞുകിടക്കുന്നു.

ഒരു ജീവിയുടെ അന്തിമരൂപം ജനിതകവസ്തുവിൽ നേരിട്ട് എഴുതിവെച്ചിരിക്കുന്നതല്ല. ഭ്രൂണവികാസത്തിനിടയിൽ കോശങ്ങൾ വിഭജിക്കുകയും വ്യത്യാസപ്പെടുകയും പരസ്പരം സൂചനകൾ കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു കോശത്തിന്റെ സ്ഥാനം, അതിന് ലഭിക്കുന്ന തന്മാത്രാ സൂചനകൾ, അതിന്റെ ജനിതകപ്രവർത്തനാവസ്ഥ എന്നിവ മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് അതിന്റെ ഭാവിയും മാറുന്നു.

ഇതിനാൽ പരിണാമവും വികാസവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഒരു ജീനിന്റെ ക്രമം മാറുന്നതിനെക്കാൾ ചിലപ്പോൾ അത് വികാസത്തിനിടയിൽ എപ്പോൾ, എവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന മാറ്റമാണ് ശരീരഘടനയിലെ വലിയ വ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നത്. ഇതാണ് പരിണാമവികാസ ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം. ജീവിവർഗങ്ങളുടെ രൂപവൈവിധ്യം മനസ്സിലാക്കാൻ ജീനുകളുടെ ഘടന മാത്രമല്ല, ജീനുകൾ വികാസപ്രക്രിയയിൽ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതും പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക വീക്ഷണത്തിൽ വികാസം തന്നെയും ഒരു ഉദ്ഭവപ്രക്രിയയാണ്. ഒരു കോശത്തിൽ നിന്ന് അനേകം വ്യത്യസ്ത കോശതരങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നത് വെറും ജീനുകളുടെ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ ഫലമല്ല; ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനക്രമം, കോശാന്തര സൂചനകൾ, പരിസ്ഥിതി, സമയക്രമം എന്നിവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലാണ് വിവിധ കോശസ്വഭാവങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

ജീവിയുടെ ജനിതകവസ്തുവും പരിസ്ഥിതിയും പരസ്പരം വേർതിരിച്ചുള്ള രണ്ട് സ്വതന്ത്ര ലോകങ്ങളല്ല. പരിസ്ഥിതി ജനിതകവസ്തുവിന്മേൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുന്നു. അതേസമയം ജീവികൾ അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുന്നു. ഈ മാറ്റിയ പരിസ്ഥിതി വീണ്ടും അടുത്ത തലമുറകളിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. അങ്ങനെ ജനിതകപരിണാമവും പരിസ്ഥിതിപരിണാമവും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്നു.

ഒരു ജീവി പുതിയൊരു പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ അതിലെ നിലവിലുള്ള ജനിതകവൈവിധ്യത്തിൽ ചിലത് പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണകരമാകാം. തലമുറകൾക്കുശേഷം ആ വ്യത്യാസങ്ങൾ ജനസംഖ്യയിൽ വ്യാപിക്കാം. എന്നാൽ ജീവിയുടെ പ്രവർത്തനം തന്നെ പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റിയാൽ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദവും മാറും. അതിനാൽ പരിണാമം ജീവി പരിസ്ഥിതിയോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിന്റെ ഏകദിശാ കഥയല്ല; ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും പരസ്പരം മാറ്റുന്ന ചരിത്രമാണ്.

ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ മത്സരം മാത്രമായി കാണുന്നതും അപൂർണ്ണമാണ്. സഹവർത്തിത്വം, പരസ്പരാശ്രിതത്വം, സഹജീവിതം എന്നിവയും പരിണാമത്തിൽ വലിയ പങ്കുവഹിക്കുന്നു. ഒരു ജീവിയുടെ നിലനിൽപ്പ് മറ്റൊരു ജീവിയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കാം. അനേകം ജീവികൾക്ക് സൂക്ഷ്മജീവികളുമായുള്ള സഹജീവിതബന്ധങ്ങൾ അവരുടെ ഉപാപചയത്തിനും പ്രതിരോധത്തിനും വികാസത്തിനും അനിവാര്യമാണ്.

ഇതിലൂടെ ജീവന്റെ സംഘടനയിൽ സംയോജകബലത്തിന്റെ മറ്റൊരു രൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വ്യത്യസ്ത ജീവരൂപങ്ങൾ പരസ്പരം സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നതിന് പകരം ഒരു ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനസംഘടനയിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടാം. എന്നാൽ ഈ സഹവർത്തിത്വത്തിനുള്ളിലും വിഭവങ്ങൾക്കായുള്ള മത്സരം, സംഘർഷം, പരസ്പരനിയന്ത്രണം എന്നിവ നിലനിൽക്കും. അതിനാൽ സഹകരണം തന്നെ സംഘർഷത്തിന്റെ അഭാവമല്ല; രണ്ടും ഒരേ ജൈവസംവിധാനത്തിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഒരു ജനിതകവ്യതിയാനത്തിന് ഒരേയൊരു പരിണാമപരമായ ഫലം മാത്രമുണ്ടാകണമെന്നില്ല. വ്യത്യസ്ത പരിസ്ഥിതികളിൽ അതേ ജനിതകവ്യതിയാനം വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ നൽകാം. അതിനാൽ പരിണാമത്തിന് ഒരൊറ്റ സർവസാധാരണ പാതയില്ല. വിവിധ ജനസംഖ്യകൾക്ക് വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത പരിണാമപാതകൾ തുറന്നുകിടക്കുന്നു.

ഇതിനെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ സാധ്യതാപരമായ വീക്ഷണത്തിൽ കാണാം. ഒരു നിലവിലെ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് നിരവധി സാധ്യതകൾ തുറന്നുകിടക്കാം. ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി, ജനസംഖ്യയുടെ ഘടന, ജനിതകവൈവിധ്യം, യാദൃശ്ചികത എന്നിവയിൽ ഏത് സാധ്യതയാണ് സ്ഥിരപ്പെടുന്നത് എന്നത് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം ഒരു മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച രേഖയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതല്ല; ഭൗതികമായി സാധ്യമായ നിരവധി വഴികളിൽ നിന്ന് ചരിത്രപരമായി ചില വഴികൾ സ്ഥിരപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ വീക്ഷണത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദാർശനിക ഫലങ്ങളിൽ ഒന്ന് “ജീവിവർഗം” എന്ന ആശയത്തെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്. ജീവിവർഗത്തെ നിശ്ചലവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ഒരു പ്രകൃതിദത്ത പെട്ടിയായി കാണുകയാണെങ്കിൽ പരിണാമത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാകും. എന്നാൽ ജീവിവർഗത്തെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട ജനസംഖ്യകളുടെ ചരിത്രപരമായ ജനിതകസംഘടനയായി കാണുമ്പോൾ അതിന്റെ ചലനാത്മക സ്വഭാവം വ്യക്തമായി കാണാം.

ഒരു ജീവിവർഗം രൂപപ്പെടുന്നു, മാറുന്നു, വിഭജിക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ മറ്റൊരു ജീവിവർഗവുമായി ജനിതകവസ്തു കൈമാറുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. അതിനാൽ ജീവിവർഗം ഒരു വസ്തു മാത്രമല്ല; ഒരു ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയാണ്. ജീവിവർഗത്തിന്റെ ഐക്യം അതിന്റെ ജനിതകവും പ്രത്യുത്പാദനപരവുമായ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്; അതിന്റെ മാറ്റം ഈ ബന്ധങ്ങളുടെ ക്രമാനുഗത പുനഃസംഘടനയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

ദ്വന്ദ്വാത്മക തത്വചിന്തയിലെ “നിഷേധത്തിന്റെ നിഷേധം” എന്ന ആശയം പരിണാമത്തിൽ സൂക്ഷ്മമായി ഉപയോഗിക്കാം. ഒരു പഴയ ജീവരൂപത്തിന്റെ ജനിതകസംഘടനയിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. പഴയ ഘടനയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുകയും ചിലത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചിലത് പുതിയ രൂപത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. പുതിയ ജീവരൂപം പഴയതിന്റെ പൂർണ്ണ നിഷേധമല്ല; അതിന്റെ ചില ഘടകങ്ങളെ പുതിയ സംഘടനയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പരിവർത്തനമാണ്.

അതിനാൽ പരിണാമപരമായ മാറ്റത്തിൽ ഭൂതകാലം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അതിന്റെ ചില ഘടകങ്ങൾ പുതിയ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കും. എന്നാൽ അവയുടെ പഴയ ബന്ധങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും മാറിയിരിക്കും. ഇതാണ് പരിണാമത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ തുടർച്ചയും പുതുമയും ഒരുമിച്ച് വിശദീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നത്.

ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പരിണാമത്തിന് അന്തിമഘട്ടമില്ല. ഒരു പുതിയ ജനിതകസംഘടന രൂപപ്പെട്ടാൽ അതുതന്നെ വീണ്ടും ഉത്പരിവർത്തനത്തിനും പുനഃസംയോജനത്തിനും തിരഞ്ഞെടുപ്പിനും പരിസ്ഥിതിപരമായ മാറ്റങ്ങൾക്കും വിധേയമാകും. അതിനാൽ ഓരോ evolutionary solution-ഉം പുതിയ evolutionary problem-ുകളുടെ സാധ്യതയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

ഇതാണ് ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ തുറന്ന പ്രക്രിയയാക്കുന്നത്. ഒരു ജീവിവർഗം ഒരു പ്രത്യേക പരിസ്ഥിതിയോട് നന്നായി പൊരുത്തപ്പെട്ടിരിക്കാം; എന്നാൽ പരിസ്ഥിതി മാറുമ്പോൾ അതേ പൊരുത്തം അപര്യാപ്തമാകാം. പുതിയ ജനിതകവ്യതിയാനങ്ങൾ വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടാം. ഇങ്ങനെ പരിണാമം ഒരിക്കലും “പൂർണ്ണത”യിലെത്തുന്നില്ല. ഓരോ പുതിയ സംഘടനയും അടുത്ത മാറ്റത്തിനുള്ള അടിസ്ഥാനമാകുന്നു.

ഇപ്പോൾ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയെയും ഒരൊറ്റ തുടർച്ചയായി കാണാം. തന്മാത്രകളുടെ ഭൗതികഗുണങ്ങൾ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ഘടനയ്ക്ക് അടിത്തറയാകുന്നു. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പകർപ്പെടുപ്പ് പാരമ്പര്യസ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പകർപ്പെടുപ്പിലെ അപൂർവ വ്യതിയാനങ്ങൾ ജനിതകവൈവിധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പുനഃസംയോജനം ഈ വൈവിധ്യത്തെ പുതിയ കൂട്ടുകെട്ടുകളാക്കി മാറ്റുന്നു. ജീനുകളുടെ ഇരട്ടിപ്പ് പുതിയ പ്രവർത്തനസാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നു. ജീൻ നിയന്ത്രണത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ നിലവിലുള്ള ഘടകങ്ങളെ പുതിയ പ്രവർത്തനപരിസരങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. ജീനുകൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങൾ പുതിയ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കോശീയ പ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ ജീവിയുടെ രൂപത്തെയും പ്രവർത്തനത്തെയും മാറ്റുന്നു. ജീവിയുടെ ഗുണങ്ങൾ പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തെ മാറ്റുന്നു. പ്രകൃതിനിർധാരണം, ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം, ജനിതകപ്രവാഹം തുടങ്ങിയ ജനസംഖ്യാതല പ്രക്രിയകൾ ജനിതകവ്യതിയാനങ്ങളുടെ ആവൃത്തി മാറ്റുന്നു. ദീർഘകാല ജനിതകവിയോജനം പ്രത്യുത്പാദന വേർതിരിവിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പ്രത്യുത്പാദന വേർതിരിവ് പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നു.

ഈ മുഴുവൻ ശൃംഖലയും ഒരു നേരെ നീളുന്ന കാരണശൃംഖലയായി കാണാൻ പാടില്ല. ഓരോ തലവും മറ്റുതലങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം ഒരു പലതല പ്രതികരണവലയമാണ്. തന്മാത്രാതലത്തിൽ ആരംഭിച്ച ഒരു വ്യതിയാനം ജനസംഖ്യാതലത്തിൽ പുതിയ ഫലം സൃഷ്ടിക്കാം; ജനസംഖ്യാതലത്തിലെ മാറ്റം വീണ്ടും തന്മാത്രാതലത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ ദിശ മാറ്റാം. പരിസ്ഥിതിയിലെ മാറ്റം ജീനുകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ മാറ്റും; ജനിതകമാറ്റം ജീവിയുടെ പരിസ്ഥിതിയിലുള്ള സ്വാധീനം മാറ്റും. ഇങ്ങനെ കാരണവും ഫലവും പരസ്പരം പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക വീക്ഷണത്തിൽ കൂടുതൽ കൃത്യമായി ഇങ്ങനെ നിർവചിക്കാം: ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പാരമ്പര്യസ്ഥിരതയും അതിലെ നിരന്തരമായ തന്മാത്രാ വ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക ഇടപെടലിലൂടെ ജനിതകക്രമങ്ങളും തന്മാത്രാ ബന്ധങ്ങളും പ്രവർത്തനവലയങ്ങളും കോശീയ സംഘടനകളും ജീവിയുടെ ഘടനയും ജനസംഖ്യയുടെ ജനിതകഘടനയും ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളും തുടർച്ചയായി പുനഃസംഘടിതമാകുകയും അതിലൂടെ പുതിയ ജൈവഗുണങ്ങളും പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചരിത്രപരമായ ഭൗതിക പ്രക്രിയയാണ് ജീവിവർഗ പരിണാമം.

ഈ നിർവചനത്തിൽ പരിണാമത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക ജീൻ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പ്രത്യേക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദം മാത്രം ഇല്ല. മറിച്ച് ജനിതകവസ്തു → തന്മാത്രാ ബന്ധം → കോശീയ സംഘടന → ജീവിയുടെ ഗുണം → ജനസംഖ്യാ മാറ്റം → പരിസ്ഥിതി പ്രതികരണം → പുതിയ ജനിതക സമ്മർദ്ദം എന്ന നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ഉള്ളത്. അതിനാൽ പരിണാമം ഒരു രേഖയല്ല; ഒരു ചലനാത്മക വലയമാണ്. അത് ഒരു ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയല്ല; സ്വയം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പദാർഥത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്.

ഈ വീക്ഷണം കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ വെറും ജനിതകവസ്തുവിന്റെ മാറ്റമായി മാത്രം കാണാതെ പദാർഥത്തിന്റെ സംഘടനാതലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തുടർച്ചയായ പരിവർത്തനം എന്ന നിലയിൽ കാണേണ്ടിവരും. തന്മാത്രകൾ ചേർന്ന് ജനിതകവസ്തു രൂപപ്പെടുന്നു; ജനിതകവസ്തുവും മറ്റ് തന്മാത്രകളും ചേർന്ന് കോശീയ പ്രവർത്തനവലകൾ രൂപപ്പെടുന്നു; കോശങ്ങൾ ചേർന്ന് ബഹുകോശ ജീവികൾ രൂപപ്പെടുന്നു; ജീവികൾ ജനസംഖ്യകളായി സംഘടിതമാകുന്നു; ജനസംഖ്യകൾ ജീവിസമൂഹങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു; ഇവ പരിസ്ഥിതിയുമായി ചേർന്ന് വിശാലമായ ജീവമണ്ഡലസംവിധാനം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഓരോ തലത്തിലും താഴ്ന്ന തലത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

അതിനാൽ പരിണാമത്തെ തന്മാത്രയിൽ നിന്ന് ജീവമണ്ഡലത്തിലേക്കുള്ള സംഘടനയുടെ നിരന്തരമായ ഉദ്ഭവചരിത്രം എന്ന നിലയിൽ കാണാം. ഇവിടെ ഓരോ ഉയർന്ന തലവും താഴ്ന്ന തലത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല; അതിന്റെ പുതിയ സംഘടനയാണ്. അതുപോലെ ഓരോ പുതിയ സംഘടനയും പഴയ ഘടകങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; അവയെ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഇതാണ് പരിണാമത്തിലെ തുടർച്ചയും വിച്ഛേദവും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, സംയോജകതയും വിയോജകതയും ഒരേ ചരിത്രപ്രക്രിയയിൽ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്ന വിധം.

ഇതിൽ നിന്ന് ജീവന്റെ പരിണാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ദാർശനിക നിഗമനം ഉയർന്നുവരുന്നു: ജീവൻ ഒരു വസ്തുവല്ല; സ്വയംസംഘടിതമായ ഒരു ചലനപ്രക്രിയയാണ്. ജീവിവർഗം ഒരു നിശ്ചലരൂപമല്ല; ചരിത്രപരമായി മാറുന്ന ഒരു ബന്ധസംഘടനയാണ്. ജനിതകവസ്തു ഒരു നിശ്ചലവിവരശേഖരമല്ല; സ്വയം പകർപ്പെടുക്കുകയും വ്യതിയാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തന്മാത്രാ ചലനവ്യവസ്ഥയാണ്. പരിണാമം ഒരു പുറംശക്തി ജീവികളിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന മാറ്റമല്ല; ജീവിയുടെ ആന്തരിക സംഘടനയും ബാഹ്യപരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പരിവർത്തനമാണ്.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ ജീവിവർഗ പരിണാമം പ്രകൃതിയിലെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനത്തിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണമായ പ്രകടനങ്ങളിലൊന്നായി കാണാം. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ സംരക്ഷണവും വ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഈ പ്രക്രിയ, തന്മാത്രാ പുനഃസംഘടനകളിലൂടെ കോശീയ ഗുണങ്ങളിലേക്കും, കോശീയ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് ജീവിയുടെ രൂപത്തിലേക്കും, ജീവിയുടെ രൂപത്തിൽ നിന്ന് ജനസംഖ്യാതല തിരഞ്ഞെടുപ്പിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് ജീവിവർഗ വിഭജനത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പഴയ സംഘടനയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ നിലനിൽക്കുകയും ചിലത് നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും ചിലത് പുതിയ രൂപത്തിൽ പുനർജനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം തുടർച്ചയും വിച്ഛേദവും, സംരക്ഷണവും മാറ്റവും, സംയോജനവും വിയോജനവും, സ്ഥിരതയും ഉദ്ഭവവും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സമഗ്ര ഭൗതിക ചരിത്രമാണ്.

ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം എന്ന നിലയിൽ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, “സങ്കീർണത” എന്ന ആശയത്തെ തന്നെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. ഒരു സംവിധാനത്തിൽ ഘടകങ്ങളുടെ എണ്ണം കൂടുന്നതു മാത്രം സങ്കീർണതയല്ല. ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ എണ്ണം, ബന്ധങ്ങളുടെ സ്വഭാവം, അവയുടെ പരസ്പരാശ്രിതത്വം, നിയന്ത്രണത്തിന്റെ പലതലങ്ങൾ, പ്രതികരണവലയങ്ങൾ, സമയപരമായ ക്രമീകരണം, സ്ഥലപരമായ വിന്യാസം, സ്വയംസംഘടന, പുതിയ ഗുണങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം എന്നിവ ചേർന്നാണ് സങ്കീർണത രൂപപ്പെടുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ജീവപരിണാമം ജനിതകവസ്തുവിന്റെ അളവിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റത്തേക്കാൾ അതിന്റെ സംഘടനയുടെ സങ്കീർണതയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റമാണ്. ഒരു ചെറിയ ജനിതകക്രമത്തിനും അനേകം നിയന്ത്രണബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കാം; മറുവശത്ത് വലിയ ജീനോമിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം പ്രവർത്തനപരമായി വളരെ പരിമിതമായിരിക്കാം. അതിനാൽ പരിണാമപരമായ സങ്കീർണതയെ അളക്കേണ്ടത് ജനിതകവസ്തുവിന്റെ അളവുകൊണ്ടല്ല, അതിന്റെ ബന്ധപരമായ സംഘടനകൊണ്ടാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ജനിതകവസ്തുവിനെ ഒരു “തന്മാത്രാ ഭാഷ”യായി കാണാം. ഡി.എൻ.എയിലെ ക്ഷാരക്രമം ഈ ഭാഷയുടെ അടിസ്ഥാന ചിഹ്നങ്ങളാണെങ്കിൽ, ജീനുകളുടെ നിയന്ത്രണം അതിന്റെ വ്യാകരണവും ജീനുകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ അതിന്റെ വാക്യഘടനയും കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അതിന്റെ അർത്ഥവും ജീവിയുടെ സ്വഭാവം അതിന്റെ പ്രകടിതരൂപവുമാണ്. എന്നാൽ ഈ ഉപമയ്ക്ക് ഒരു പരിധിയുണ്ട്. മനുഷ്യഭാഷയെപ്പോലെ ജനിതകവസ്തു ഒരു ബോധപൂർവമായ സന്ദേശവിനിമയ സംവിധാനമല്ല. അത് ഭൗതിക-രാസപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്വയംസംഘടിതമായ തന്മാത്രാ സംവിധാനമാണ്. അതിനാൽ “ജനിതകവിവരം” എന്നത് ഒരു അമൂർത്തമായ ആശയം മാത്രമല്ല; പ്രത്യേക തന്മാത്രാ ഘടനകളിലും അവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഭൗതികമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സംഘടനയാണ്.

ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ഈ ഭൗതിക സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുന്നത് പരിണാമത്തെ പദാർഥവാദപരമായി കാണുന്നതിന് നിർണായകമാണ്. ജീവന്റെ പാരമ്പര്യവിവരം ഒരു അദൃശ്യശക്തിയിലോ അമൂർത്തമായ ജീവശക്തിയിലോ നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അത് ഡി.എൻ.എയുടെയും ആർ.എൻ.എയുടെയും തന്മാത്രാ ഘടനകളിലും അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രോട്ടീനുകളിലും ക്രോമാറ്റിൻ സംഘടനയിലും കോശീയ പ്രവർത്തനവലയങ്ങളിലും ഭൗതികമായി നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ പാരമ്പര്യവും പരിണാമവും അടിസ്ഥാനപരമായി പദാർഥത്തിന്റെ സംഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഭാസങ്ങളാണ്. ഈ നിലപാട് ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ ഭൗതികവാദപരമായി വിശദീകരിക്കുന്നതിന് ശക്തമായ അടിത്തറ നൽകുന്നു.

എന്നാൽ പദാർഥം ഇവിടെ നിശ്ചലമായ വസ്തുവായി മനസ്സിലാക്കാൻ പാടില്ല. ഡി.എൻ.എ തന്നെ പകർപ്പെടുന്നു, തിരുത്തപ്പെടുന്നു, കേടുപെടുന്നു, പുനഃസംയോജിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും മടക്കിവിന്യസിക്കപ്പെടുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും പിന്നീട് വിഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. കോശങ്ങൾ വിഭജിക്കുകയും വ്യത്യാസപ്പെടുകയും മരണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ജീവികൾ ജനിക്കുകയും വളരുകയും പ്രത്യുത്പാദനം നടത്തുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജനസംഖ്യകൾ രൂപപ്പെടുകയും മാറുകയും വിഭജിക്കുകയും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ പദാർഥം നിരന്തരമായ ചലനത്തിലാണ്. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇതിനെ സർവവ്യാപിയായ ചലനത്തിന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ പ്രകടനമായി കാണാം.

ഈ ചലനത്തിൽ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്തവയാണ്. ഒരു ജീവിയുടെ ശരീരഘടന സ്ഥിരമായി തോന്നുന്നത് അതിൽ യാതൊരു മാറ്റവും നടക്കുന്നില്ല എന്നതുകൊണ്ടല്ല; അനേകം തന്മാത്രാ മാറ്റങ്ങൾ നിരന്തരം നടക്കുന്നതിനിടയിൽ മൊത്തത്തിലുള്ള സംഘടന നിലനിർത്തപ്പെടുന്നതിനാലാണ്. അതിനാൽ ജീവന്റെ സ്ഥിരത യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ചലനാത്മക സ്ഥിരതയാണ്. കോശത്തിലെ രാസഘടകങ്ങളുടെ അളവ്, ഊർജപ്രവാഹം, പ്രോട്ടീൻ നിർമ്മാണം, തന്മാത്രാ വിഘടനം എന്നിവ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും കോശം അതിന്റെ സംഘടന നിലനിർത്തുന്നു. ഇതേ തത്വം പരിണാമതലത്തിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു ജീവിവർഗം തലമുറകളിലൂടെ തുടർച്ച നിലനിർത്തുമ്പോഴും അതിന്റെ ജനിതകഘടന ക്രമേണ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പരിണാമത്തെ “സ്ഥിരതയുടെ നിഷേധം” എന്നതിലുപരി “സ്ഥിരതയുടെ പരിവർത്തനം” എന്നു പറയുന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യം. പഴയ ജനിതകസംഘടന പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അതിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; ചിലത് മാറുന്നു; ചിലത് നഷ്ടപ്പെടുന്നു; ചിലത് പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. പുതിയ ജനിതകസംഘടന പഴയതിന്റെ പൂർണ്ണ വിച്ഛേദമല്ല; അതിന്റെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട തുടർച്ചയും പരിവർത്തനവുമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങളിൽ മുൻഗാമികളുടെ ജനിതകചരിത്രത്തിന്റെ അനേകം അടയാളങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.

ഇത് ജനിതക സംരക്ഷണത്തിന്റെ പരിണാമപരമായ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീവന്റെ ജനിതകവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് മാറ്റം അനുവദിക്കുന്നതിനൊപ്പം പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ഘടനകൾ സംരക്ഷിക്കാനും കഴിവുണ്ട്. വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ജീനുകളിൽ ശക്തമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദം പ്രവർത്തിക്കാം. അവയുടെ ഘടനയിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചാൽ ജീവിയുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത നഷ്ടപ്പെടാം. അതിനാൽ അവയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടനകൾ ദീർഘകാലം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയന്ത്രണഭാഗങ്ങളിലും മറ്റ് ബന്ധങ്ങളിലും മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കാം. ഇതിലൂടെ പരിണാമം ഒരേസമയം സംരക്ഷണവും പുതുമയും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു.

ജീവന്റെ പരിണാമത്തിൽ “പരിമിതി” എന്ന ആശയവും അത്ര തന്നെ പ്രധാനമാണ്. ഒരു ജീവിയുടെ ജനിതകസംഘടനയിൽ ഏത് മാറ്റവും സാധ്യമല്ല. പ്രോട്ടീനുകളുടെ രാസഘടന, തന്മാത്രകളുടെ സ്ഥിരത, കോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ പരിധി, ഭ്രൂണവികാസത്തിന്റെ സംഘടന, ശരീരത്തിന്റെ യാന്ത്രികപരിധികൾ, പരിസ്ഥിതിയുടെ സ്വഭാവം എന്നിവ പരിണാമത്തിന് ചില വഴികൾ അടയ്ക്കുകയും ചില വഴികൾ തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം അനന്തമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രക്രിയയല്ല. അത് ഭൗതികസാധ്യതകളുടെയും ജീവശാസ്ത്രപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളുടെയും പരിസ്ഥിതിപരമായ സാഹചര്യങ്ങളുടെയും പരിധിക്കുള്ളിലാണ് നടക്കുന്നത്.

ഇവിടെ സാധ്യതയും നിയന്ത്രണവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വം വ്യക്തമാണ്. ജനിതകവ്യതിയാനം പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എന്നാൽ എല്ലാ സാധ്യതകളും പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ജീവരൂപങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നില്ല. പ്രകൃതിനിർധാരണം, ജനിതകചാഞ്ചാട്ടം, വികസനപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി, ജനസംഖ്യയുടെ ഘടന തുടങ്ങിയവ ചില സാധ്യതകളെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും മറ്റുള്ളവയെ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമം “സാധ്യമായതെല്ലാം സംഭവിക്കുന്ന” പ്രക്രിയയല്ല; സാധ്യതകളുടെ ഭൗതിക മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ചരിത്രപരമായി ചില സംഘടനകൾ സ്ഥിരപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ വീക്ഷണത്തിൽ “അനുകൂലനം” എന്ന ആശയവും കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാം. ഒരു ജീവി പരിസ്ഥിതിയോട് ബോധപൂർവം പൊരുത്തപ്പെടുന്നതല്ല. ജനിതകവ്യതിയാനങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി ഉണ്ടാകുന്നു; അവയിൽ ചിലത് ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ ജീവിയുടെ നിലനിൽപ്പിനും പ്രത്യുത്പാദനത്തിനും സഹായകരമാകുന്നു. അത്തരം വ്യത്യാസങ്ങൾ തലമുറകളിലൂടെ വർധിക്കുമ്പോഴാണ് ജനസംഖ്യ പരിസ്ഥിതിയോട് കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായതായി കാണപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ അനുകൂലനം ഒരു മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രക്രിയയല്ല; വ്യതിയാനവും തിരഞ്ഞെടുപ്പും തമ്മിലുള്ള ചരിത്രപരമായ ഇടപെടലിന്റെ ഫലമാണ്.

എന്നാൽ പരിസ്ഥിതിയും സ്ഥിരമല്ല. കാലാവസ്ഥ, ആഹാരലഭ്യത, രോഗാണുക്കൾ, വേട്ടക്കാരൻ-ഇര ബന്ധങ്ങൾ, മറ്റു ജീവികളുമായുള്ള മത്സരം, സഹജീവിതബന്ധങ്ങൾ എന്നിവ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു പ്രത്യേക കാലഘട്ടത്തിൽ അനുകൂലമായിരുന്ന ജനിതകഘടന മറ്റൊരു കാലഘട്ടത്തിൽ അതേപടി അനുകൂലമായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഈ കാരണത്താൽ പരിണാമം ഒരിക്കലും അന്തിമമായ “അനുകൂലിതാവസ്ഥ”യിൽ എത്തുന്നില്ല. ഓരോ പുതിയ പരിസ്ഥിതിയും പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ ജനിതകസംഘടനയും വീണ്ടും പുതിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകുന്നു.

ഇതിലൂടെ പരിണാമത്തിന്റെ തുറന്ന സ്വഭാവം വ്യക്തമാകുന്നു. ജീവന്റെ ചരിത്രത്തിൽ അന്തിമമായ ഒരു രൂപമില്ല. ഒരു ജീവിവർഗം ഏതെങ്കിലും സാഹചര്യത്തിൽ അത്യന്തം വിജയകരമായിരുന്നാലും അതിന്റെ ജനിതകവസ്തു തുടർന്നും മാറ്റത്തിന് വിധേയമാണ്. പുതിയ ഉത്പരിവർത്തനങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; ജനിതക പുനഃസംയോജനം നടക്കും; ജനിതകപ്രവാഹം സംഭവിക്കും; പരിസ്ഥിതി മാറും; പുതിയ ജീവികളുമായി ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടും. അതിനാൽ “പരിണാമപരമായ പൂർണ്ണത” എന്ന ആശയം ശാസ്ത്രീയമായി അർത്ഥശൂന്യമാണ്.

ഇവിടെ ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ ഒരു തുറന്ന തന്മാത്രാ-ജനിതക സംവിധാനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ സ്വയംപരിവർത്തനം എന്ന നിലയിൽ കാണാം. തുറന്ന സംവിധാനം എന്നത് പുറത്തുനിന്നുള്ള പദാർഥവും ഊർജവും വിവരപരമായ സ്വാധീനങ്ങളും സ്വീകരിക്കുകയും പുറത്തേക്ക് മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സംവിധാനമാണ്. ജീവി പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പദാർഥവും ഊർജവും സ്വീകരിക്കുന്നു; പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് പദാർഥവും ഊർജവും പുറന്തള്ളുന്നു; പരിസ്ഥിതിയുമായി നിരന്തരം ഇടപെടുന്നു. ഈ തുറന്ന സ്വഭാവമാണ് ജീവനെ നിശ്ചലമായ രാസസംവിധാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്.

പരിണാമത്തിൽ ഈ തുറന്ന സ്വഭാവം ജനിതകതലത്തിലും കാണാം. ജനിതകപ്രവാഹം ഒരു ജനസംഖ്യയുടെ ജനിതകപരിധി മാറ്റുന്നു. ചില ജീവികളിൽ തിരശ്ചീന ജനിതക കൈമാറ്റം പുതിയ ജനിതകവസ്തു നേരിട്ട് എത്തിക്കുന്നു. വൈറസുകൾ, സൂക്ഷ്മജീവികൾ, പരാന്നജീവികൾ, ആതിഥേയജീവികൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടലുകൾ ജനിതക പരിണാമത്തിന്റെ ദിശയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു ജീവിയുടെ പരിണാമചരിത്രം അതിന്റെ സ്വന്തം ജീനോമിന്റെ ചരിത്രം മാത്രമല്ല; അതുമായി ഇടപെട്ട ജീവജാലങ്ങളുടെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും ചരിത്രവുമാണ്.

ഇത് സഹപരിണാമത്തിന്റെ ആശയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഒരു ജീവി മാറുമ്പോൾ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു ജീവിക്ക് പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദം ഉണ്ടാകാം. ഒരു രോഗാണു പുതിയ പ്രതിരോധമാർഗം വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആതിഥേയജീവിയിൽ അതിനെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന ജനിതക വ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ശക്തമാകാം. ആതിഥേയന്റെ പ്രതിരോധം മാറുമ്പോൾ രോഗാണുവിനും പുതിയ മാറ്റങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടാം. ഇങ്ങനെ രണ്ടു ജനസംഖ്യകളും പരസ്പരം മറ്റൊന്നിന്റെ പരിണാമത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. വേട്ടക്കാരനും ഇരയും, പരാന്നജീവിയും ആതിഥേയനും, പുഷ്പവും പരാഗണജീവിയും തുടങ്ങിയ അനേകം ബന്ധങ്ങളിൽ ഇതുപോലുള്ള സഹപരിണാമം കാണാം.

ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിൽ സഹപരിണാമം സംയോജകതയും വിയോജകതയും ഒരേ ബന്ധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. രണ്ടു ജീവികൾ പരസ്പരം ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ സംയോജകബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നു; അതേ സമയം വിഭവങ്ങൾക്കും നിലനിൽപ്പിനുമായി സംഘർഷം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ വിയോജകപ്രവണത പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ ബന്ധം സ്ഥിരമല്ല. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ സഹകരണം ശക്തമായിരിക്കാം; മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ മത്സരം ശക്തമാകാം. ഈ മാറ്റങ്ങളാണ് പരസ്പരപരിണാമത്തിന്റെ ദിശ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.

ജീവപരിണാമത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന വശമാണ് പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വിഭജനം. ഒരു പൂർവ്വിക കോശത്തിലോ ജീവിയിലോ ഒരൊറ്റ ഘടകം നിർവഹിച്ചിരുന്ന പ്രവർത്തനം പിന്നീട് വ്യത്യസ്ത ഘടകങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടാം. ജീൻ ഇരട്ടിപ്പിന്റെ ഫലമായി രണ്ടു പകർപ്പുകൾ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നതുപോലെ, ബഹുകോശ ജീവികളിൽ കോശങ്ങൾ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. കോശവ്യത്യാസീകരണത്തിന്റെ പരിണാമം ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനവിഭജനത്തിന്റെ ഉയർന്നതല രൂപമാണ്. ഇതിലൂടെ സങ്കീർണത പലപ്പോഴും പുതിയ ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കലിലൂടെ മാത്രമല്ല, പഴയ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വിഭജനത്തിലൂടെയും രൂപപ്പെടുന്നു.

പ്രവർത്തനവിഭജനത്തോടൊപ്പം പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഏകീകരണവും നടക്കുന്നു. വിവിധ കോശങ്ങൾ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തെങ്കിലും അവ പരസ്പരം ബന്ധിതമായി പ്രവർത്തിക്കണം. നാഡീവ്യവസ്ഥ, ഹോർമോൺ നിയന്ത്രണം, പ്രതിരോധസംവിധാനം, രക്തചംക്രമണം, ഉപാപചയസംവിധാനം എന്നിവ ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പരിണാമത്തിൽ വിഭജനവും ഏകീകരണവും ഒരേ സമയം നടക്കുന്നു. പ്രത്യേകത വർധിക്കുമ്പോൾ പരസ്പരാശ്രിതത്വവും വർധിക്കാം. ഇതൊരു പ്രധാന ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രവണതയാണ്.

ഒരു ജീവിയുടെ ശരീരത്തിൽ വിവിധ അവയവങ്ങൾ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുമ്പോഴും അവയുടെ പ്രവർത്തനം പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹൃദയത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ശ്വാസകോശത്തെയും രക്തത്തിലെ ഓക്സിജൻ അളവിനെയും ആശ്രയിക്കുന്നു; മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം രക്തപ്രവാഹത്തെയും ഉപാപചയത്തെയും ആശ്രയിക്കുന്നു; പ്രതിരോധപ്രവർത്തനം ഉപാപചയാവസ്ഥയെയും ഹോർമോൺ നിയന്ത്രണത്തെയും ആശ്രയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവിയുടെ സങ്കീർണത ഘടകങ്ങളുടെ എണ്ണം മാത്രമല്ല; പ്രത്യേകീകരണവും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും ഒരുമിച്ച് വർധിക്കുന്നതുമാണ്.

ഇതേ തത്വം ജീനോമിലും കാണാം. ജീനുകൾ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് വിഭജിക്കപ്പെടുമ്പോഴും അവ തമ്മിലുള്ള നിയന്ത്രണബന്ധങ്ങൾ വർധിക്കാം. ഒരു ജീൻ മറ്റൊന്നിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; മറ്റൊരു ജീൻ അതിന്റെ ഉൽപ്പന്നത്തെ മാറ്റുന്നു; മൂന്നാമത്തേത് ഈ രണ്ടിന്റെയും പ്രവർത്തനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരു ജനിതകവലയം രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ വലയം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുമ്പോൾ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ പോലും വിവിധ തലങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയും.

ഇതിൽ നിന്ന് “വ്യക്തിഗത ജീൻ” എന്നതിൽ നിന്ന് “ജനിതകസംവിധാനം” എന്ന ആശയത്തിലേക്കുള്ള പരിണാമശാസ്ത്രത്തിന്റെ നീക്കം മനസ്സിലാക്കാം. ഒരു ജീൻ പ്രധാനമാണ്, എന്നാൽ ജീൻ മാത്രം മതിയല്ല. അതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിർണ്ണയിക്കുന്ന ജനിതക പശ്ചാത്തലം, കോശീയ പരിസ്ഥിതി, വികാസഘട്ടം, തന്മാത്രാ ഇടപെടലുകൾ, ജീവിയുടെ ശരീരാവസ്ഥ, ബാഹ്യപരിസ്ഥിതി എന്നിവയും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. അതിനാൽ ആധുനിക പരിണാമചിന്തയിൽ ജീനിനെ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട “കാരണഘടകം” എന്നതിലുപരി സങ്കീർണമായ ഒരു സംവിധാനത്തിലെ ഘടകമായി കാണുന്നത് കൂടുതൽ യുക്തിസഹമാണ്.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ “മുഴുവൻ ഭാഗത്തെക്കാൾ കൂടുതലാണ്” എന്ന ഉദ്ഭവാത്മക സമീപനം പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. ഒരു സമഗ്രസംവിധാനത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ അതിന്റെ ഓരോ ഘടകത്തിലും വേർതിരിച്ച് കണ്ടെത്താനാവില്ല. രണ്ട് ജീനുകൾ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടലിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ഗുണം ഓരോ ജീനിലും ഒറ്റയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. അതുപോലെ അനേകം കോശങ്ങളുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ജീവിയുടെ സ്വഭാവം ഓരോ കോശത്തിലും പൂർണ്ണമായി ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. അതിനാൽ ജീവന്റെ ഓരോ ഉയർന്ന തലവും താഴത്തെ തലങ്ങളുടെ പുതിയ സംഘടനയായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.

ഈ സംഘടനയുടെ ചരിത്രമാണ് പരിണാമം. ഒരു തലത്തിൽ ഉണ്ടായ മാറ്റം മറ്റൊരു തലത്തിലെ പുതിയ സംഘടനയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. പുതിയ സംഘടന വീണ്ടും അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ മാറ്റുന്നു. ഈ പരസ്പരബന്ധത്തിൽ നിന്നാണ് പരിണാമത്തിന്റെ സങ്കീർണമായ ചരിത്രം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ പരിണാമത്തെ വെറും “മാറ്റങ്ങളുടെ ശേഖരം” എന്നു വിളിക്കുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. അത് മാറ്റങ്ങളുടെ പരസ്പരസംഘടനയും അവയിൽ നിന്ന് പുതിയ ക്രമങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും കൂടിയാണ്.

ഈ ഘട്ടത്തിൽ “പരിണാമത്തിലെ സങ്കീർണനം” എന്ന ആശയം ഒരു കൂടുതൽ വിശാലമായ രൂപം നേടുന്നു. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ സങ്കീർണനം → തന്മാത്രാ ഇടപെടലുകളുടെ സങ്കീർണനം → നിയന്ത്രണവലയങ്ങളുടെ സങ്കീർണനം → കോശീയ സംഘടനയുടെ സങ്കീർണനം → വികാസപ്രക്രിയയുടെ സങ്കീർണനം → ജീവിയുടെ ഘടനാപരമായ സങ്കീർണനം → ജനസംഖ്യാ ബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണനം → ജീവിസമൂഹങ്ങളുടെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും സങ്കീർണത എന്നിങ്ങനെ പലതലങ്ങളിലൂടെ സംഘടന വ്യാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ എല്ലാ തലങ്ങളിലും സങ്കീർണത വർധിക്കണമെന്നില്ല; ചില തലങ്ങളിൽ ലളിതീകരണവും സംഭവിക്കാം. അതിനാൽ “സങ്കീർണനം” എന്നത് ഒരു സർവസാധാരണ അളവുവർധനയല്ല; സംഘടനയുടെ ചരിത്രപരമായ പുനഃക്രമീകരണം ആണ്.

ഇവിടെ ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഒരു അടിസ്ഥാന നിയമവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം: ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള സംഘടന തന്നെ അതിന്റെ അടുത്ത മാറ്റത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു ജീൻ മറ്റൊരു ജീനുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ആ ബന്ധം പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പുതിയ ബന്ധം സ്ഥിരപ്പെട്ടാൽ അത് ഭാവിയിലെ ഉത്പരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുതിയ നിയന്ത്രണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. ഒരു പുതിയ അവയവം രൂപപ്പെട്ടാൽ അതിന്റെ സാന്നിധ്യം ജീവിയുടെ മറ്റു അവയവങ്ങളുടെ പരിണാമത്തെ സ്വാധീനിക്കും. ഒരു ജീവി പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റിയാൽ ആ മാറ്റം അതിന്റെ തന്നെ ഭാവിയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റും.

ഇതിനെ ചരിത്രപരമായ കാരണബന്ധം എന്നു വിളിക്കാം. പരിണാമത്തിലെ ഓരോ പുതിയ അവസ്ഥയും മുൻകാല അവസ്ഥകളുടെ ഫലമായിരിക്കുമ്പോഴും അത് ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളുടെ പുതിയ തുടക്കവുമാണ്. അതിനാൽ പരിണാമചരിത്രം ഭൂതകാലത്തിന്റെ തുടർച്ച മാത്രമല്ല; ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തുറന്ന ചരിത്രമാണ്.

ഈ നിലപാടിൽ “അനിവാര്യത”യും “യാദൃശ്ചികത”യും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു. പരിണാമത്തിന്റെ പൊതുവായ ഭൗതികനിയമങ്ങൾ അനിവാര്യമായ ചില പരിധികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ പരിധിക്കുള്ളിൽ ഏത് പ്രത്യേക ജനിതകമാറ്റമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്, ഏത് ജനിതകവ്യതിയാനം ജനസംഖ്യയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു, ഏത് പരിസ്ഥിതി സാഹചര്യമാണ് ആദ്യം ഉണ്ടാകുന്നത്, ഏത് ജനസംഖ്യയാണ് വേർപെടുന്നത് തുടങ്ങിയവയിൽ ചരിത്രപരമായ യാദൃശ്ചികതയ്ക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. അതിനാൽ പരിണാമം അനിവാര്യതയും യാദൃശ്ചികതയും തമ്മിലുള്ള ഒരു സജീവ ദ്വന്ദ്വമാണ്.

ഇത് പരിണാമത്തിന് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ഒരു ലക്ഷ്യമില്ലെന്ന ആശയത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. മനുഷ്യൻ പരിണാമത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ അന്തിമഫലമല്ല. ബുദ്ധിശക്തി, ശരീരഘടന, സാമൂഹികസംഘടന, ഭാഷ എന്നിവ മനുഷ്യരിൽ പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചെങ്കിലും അവ പരിണാമത്തിന്റെ സർവസാധാരണ ലക്ഷ്യങ്ങളല്ല. മറ്റു ജീവിവർഗങ്ങൾ മറ്റു പരിണാമപാതകളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ “പരിണാമം മനുഷ്യനിലേക്കുള്ള മുന്നേറ്റമാണ്” എന്ന ആശയം ശാസ്ത്രീയമായി ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.

അതേസമയം മനുഷ്യന്റെ ഉദ്ഭവം മനസ്സിലാക്കാൻ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ സങ്കീർണനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ വീക്ഷണം വളരെ പ്രയോജനകരമാണ്. മനുഷ്യന്റെ പ്രത്യേകത ഒരു പുതിയ പദാർഥം മനുഷ്യനിൽ ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതല്ല. മുൻഗാമികളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന തന്മാത്രാ സംവിധാനങ്ങളും ജീനുകളും കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങളും മസ്തിഷ്കവികാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളും പുതിയ ബന്ധങ്ങളിലും പുതിയ സംഘടനകളിലും ഉൾപ്പെട്ടാണ് മനുഷ്യന്റെ പ്രത്യേക ഗുണങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത്. ഭാഷ, സങ്കീർണ സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, പ്രതീകാത്മക ചിന്ത, സാങ്കേതികവിദ്യ, സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യം എന്നിവയും ജീവശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറകളിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ഉയർന്നതല സംഘടനകളായി കാണാം.

ഇവിടെ ജൈവപരിണാമവും സാംസ്കാരികപരിണാമവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഉയർന്നുവരുന്നു. മനുഷ്യരിൽ ജനിതകപരിണാമം മാത്രമല്ല, പഠനത്തിലൂടെയും അനുകരണത്തിലൂടെയും ഭാഷയിലൂടെയും സാമൂഹിക പാരമ്പര്യത്തിലൂടെയും വിവരങ്ങൾ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുന്നു. ഇതുവഴി മനുഷ്യന്റെ പരിണാമം ജൈവജനിതകതലത്തിനപ്പുറം ഒരു സാംസ്കാരികതലവും കൈവരിക്കുന്നു. എന്നാൽ സാംസ്കാരികപരിണാമം ജനിതകപരിണാമത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ചുള്ളതല്ല. ഭക്ഷണരീതികൾ, രോഗാണുക്കളുമായുള്ള ബന്ധം, സാമൂഹികഘടന, പരിസ്ഥിതി മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ മനുഷ്യജനസംഖ്യകളിൽ ജനിതക തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ സ്വാധീനിക്കാം. അതിനാൽ മനുഷ്യപരിണാമത്തിൽ ജൈവവും സാംസ്കാരികവും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ ദ്വന്ദ്വാത്മകത രൂപപ്പെടുന്നു.

ഇതിലൂടെ പരിണാമം തന്മാത്രയിൽ നിന്ന് ജീവിവർഗത്തിലേക്കും ജീവിവർഗത്തിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്ന ഒരു ബഹുതല ചരിത്രപ്രക്രിയയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം ഉയർന്ന തലങ്ങളിലെ സംഘടനയ്ക്ക് ഭൗതിക അടിത്തറ നൽകുന്നു; ഉയർന്ന തലങ്ങളിലെ സംഘടനകൾ വീണ്ടും ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പരിണാമത്തിന് പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ദ്വന്ദ്വാത്മകമാക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക സമീപനം മൂന്ന് അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കാം: സംഘടന, വിരോധം, ഉദ്ഭവം. ജനിതകവസ്തു സംഘടിതമാകുന്നു; അതിന്റെ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ സ്ഥിരതയും വ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള വിരോധം നിലനിൽക്കുന്നു; ഈ വിരോധങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ സംഘടനകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. പുതിയ സംഘടനകൾ വീണ്ടും പുതിയ വിരോധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ചക്രാത്മകമായെങ്കിലും ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് പരിണാമം.

അതിനാൽ ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ ഒരു വലിയ വൃക്ഷമായി മാത്രം കാണുന്നതിനേക്കാൾ, പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന അനേകം സംഘടനാതലങ്ങളുള്ള ഒരു ചലനാത്മക വലയമായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ സമഗ്രം. തന്മാത്രകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, ജീനുകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, കോശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, ജീവികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്നിവയെല്ലാം ഈ വലയത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. ഒരു തലത്തിലെ മാറ്റം മറ്റൊരു തലത്തെ മാറ്റുന്നു; മറ്റൊരു തലത്തിലെ പ്രതികരണം വീണ്ടും മുൻതലത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നു. ഈ തുടർച്ചയായ പ്രതികരണമാണ് ജീവന്റെ പരിണാമത്തെ ഒരു തുറന്ന ചരിത്രപ്രക്രിയയാക്കുന്നത്.

ഇവിടെ നിന്ന് അടുത്ത പ്രധാന ചോദ്യം ഉയരുന്നു: ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം എങ്ങനെ വിവരത്തിന്റെ സങ്കീർണനമായി മാറുന്നു, ആ വിവരം എങ്ങനെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സങ്കീർണനമായി മാറുന്നു, പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സങ്കീർണനം എങ്ങനെ ബോധം, പെരുമാറ്റം, സാമൂഹികസംഘടന തുടങ്ങിയ ഉയർന്നതല ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നു? ഈ ചോദ്യത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ പരിണാമത്തെ ജീനിൽ നിന്ന് മസ്തിഷ്കത്തിലേക്കും, മസ്തിഷ്കത്തിൽ നിന്ന് ബോധത്തിലേക്കും, ബോധത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹികതയിലേക്കും നീളുന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ പദാർഥപരിവർത്തനമായി പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും.

അവിടെ ജനിതകവസ്തു വെറും പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സംഭരണിയായി നിലനിൽക്കുകയില്ല; അത് ജീവന്റെ സംഘടനയെ തലമുറകളിലൂടെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു തന്മാത്രാ അടിത്തറയായി മാറുന്നു. ആ സംഘടനയുടെ മാറ്റം ജീവിയുടെ അനുഭവശേഷിയെയും പ്രതികരണശേഷിയെയും പെരുമാറ്റത്തെയും മാറ്റുന്നു. പെരുമാറ്റം പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തെ മാറ്റുന്നു. പരിസ്ഥിതി വീണ്ടും ജനിതകതിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ മാറ്റുന്നു. ഇങ്ങനെ ജനിതകവസ്തു → ജീവി → പരിസ്ഥിതി → ജനിതകവസ്തു എന്ന പ്രതികരണവലയം രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ വലയമാണ് ജീവപരിണാമത്തെ ഒരു യഥാർത്ഥ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതിക പ്രക്രിയയായി കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അടുത്ത പടിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്.

ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനത്തെ പിന്തുടർന്ന് പരിണാമത്തെ ഉയർന്ന സംഘടനാതലങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, ജീനിൽ നിന്ന് ജീവിയിലേക്കും ജീവിയിൽ നിന്ന് ബോധത്തിലേക്കും സാമൂഹികതയിലേക്കും സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ പദാർഥപരിവർത്തനശൃംഖല കാണാൻ കഴിയും. എന്നാൽ ഈ ശൃംഖലയെ ഒരു ലളിതമായ രേഖയായി കാണുന്നത് തെറ്റായിരിക്കും. ജീൻ നേരിട്ട് ബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ മസ്തിഷ്കം വെറും ജീനുകളുടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുമല്ല. ജനിതകവസ്തു കോശങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിനും പ്രവർത്തനത്തിനും ആവശ്യമായ സാധ്യതകളും നിയന്ത്രണങ്ങളും നൽകുന്നു; കോശങ്ങൾ പരസ്പരം സംഘടിതമായി നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ സങ്കീർണമായ വിവരസംസ്കരണ ശേഷി കൈവരിക്കുന്നു; ഈ സംഘടിത പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് അനുഭവം, ഓർമ്മ, വികാരം, തീരുമാനമെടുക്കൽ തുടങ്ങിയ ഉയർന്നതല ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ബോധത്തെ ഒരു പ്രത്യേക ജീനിന്റെ ഗുണമായി കാണാനാവില്ല. അത് അനേകം തലങ്ങളിലായി സംഘടിതമായ പദാർഥത്തിന്റെ ഉദ്ഭവഗുണമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.

ഇവിടെ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പരിണാമവും നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ പരിണാമവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നിർണായകമാണ്. നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ ഘടനയും പ്രവർത്തനവും നിർണ്ണയിക്കുന്ന അനേകം ജീനുകൾ പരിണാമത്തിലൂടെ രൂപപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും, അവയുടെ പ്രവർത്തനം ഒറ്റപ്പെട്ടതല്ല. കോശവളർച്ച, കോശവ്യത്യാസീകരണം, നാഡീകോശങ്ങളുടെ ബന്ധനിർമ്മാണം, സന്ദേശവിനിമയം, തന്മാത്രാ സൂചനകൾ, ഊർജവിനിമയം എന്നിവയുടെ സങ്കീർണമായ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനമാണ് നാഡീവ്യൂഹത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. നാഡീവ്യൂഹം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുമ്പോൾ പരിസ്ഥിതിയെ തിരിച്ചറിയാനും അതിനോട് പ്രതികരിക്കാനും ഓർമ്മകൾ സൂക്ഷിക്കാനും മുൻകാല അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭാവിയിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കാനും ജീവിക്ക് കൂടുതൽ കഴിവ് ലഭിക്കുന്നു. ഇതുവഴി ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ സങ്കീർണത വർധിക്കുന്നു; ആ ബന്ധത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ വീണ്ടും പരിണാമപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് കാരണമാകുന്നു.

ഇതിലൂടെ പരിണാമത്തിൽ ഒരു പുതിയ പ്രതികരണവലയം രൂപപ്പെടുന്നു. ജനിതകവസ്തു നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ ഘടനയ്ക്ക് ഭൗതിക അടിത്തറ നൽകുന്നു; നാഡീവ്യൂഹം ജീവിയുടെ പെരുമാറ്റത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു; പെരുമാറ്റം ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ മാറ്റുന്നു; ആ ബന്ധം ജീവിയുടെ നിലനിൽപ്പിനെയും പ്രത്യുത്പാദനത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു; അതുവഴി ചില ജനിതക വ്യത്യാസങ്ങൾ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നേടുന്നു. അതിനാൽ ജീൻ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നതുപോലെ പെരുമാറ്റം തന്നെ ജനിതകപരിണാമത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. ഇത് താഴ്ന്ന തലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന തലത്തിലേക്കുള്ള കാരണബന്ധത്തോടൊപ്പം ഉയർന്ന തലത്തിൽ നിന്ന് താഴ്ന്ന തലത്തിലേക്കുള്ള നിയന്ത്രണവും നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഈ ബന്ധത്തെ “ജനിതക നിർണ്ണയവാദം” എന്ന ലളിതമായ ആശയത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചറിയണം. ഒരു ജീൻ ഒരു സ്വഭാവത്തിന് നേരിട്ടുള്ള, മാറ്റമില്ലാത്ത വിധി നിർണ്ണയിക്കുന്നു എന്ന ധാരണ ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ സങ്കീർണതയോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല. ഭൂരിഭാഗം സങ്കീർണ ജീവഗുണങ്ങളും അനേകം ജീനുകളുടെയും കോശീയ സാഹചര്യങ്ങളുടെയും വികാസപരമായ ഘട്ടങ്ങളുടെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ജീൻ ഒരു സാധ്യതയുടെ ഭൗതിക അടിത്തറ നൽകുന്നു; ആ സാധ്യത എങ്ങനെ പ്രകടമാകുമെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുന്നത് മുഴുവൻ ജീവസംവിധാനത്തിന്റെ സംഘടനയാണ്.

ഇവിടെ “സാധ്യത” എന്ന ആശയത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ജനിതകവസ്തുവിൽ ഒരു പ്രത്യേക സ്വഭാവത്തിന്റെ സാധ്യത നിലനിൽക്കാം; എന്നാൽ ആ സ്വഭാവം നിർബന്ധമായും പ്രകടമാകണമെന്നില്ല. ശരിയായ വികാസപരിസരം, ശരിയായ തന്മാത്രാ നിയന്ത്രണം, ആവശ്യമായ കോശാന്തരബന്ധങ്ങൾ, അനുയോജ്യമായ പരിസ്ഥിതി എന്നിവ ഉണ്ടായാൽ മാത്രമേ ആ സാധ്യത യാഥാർഥ്യമായ ഗുണമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടൂ. അതിനാൽ പരിണാമം സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും അവയിൽ ചിലത് പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ യാഥാർഥ്യരൂപം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ വീക്ഷണത്തിൽ ഒരു സാധ്യതയും യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നിർണായകമാണ്. ജനിതകവസ്തുവിലെ ഓരോ വ്യതിയാനവും ഒരു സാധ്യതയാണ്; എന്നാൽ ആ സാധ്യതയുടെ പരിണാമപരമായ യാഥാർഥ്യവൽക്കരണം ജീവിയുടെ മുഴുവൻ സംഘടനയെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു ഉത്പരിവർത്തനം ഉണ്ടാകുന്നത് ഒരു സംഭവം മാത്രമാണ്; അത് തലമുറകളിലൂടെ നിലനിൽക്കുകയും പുതിയ പ്രവർത്തനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ പരിണാമപരമായ അർത്ഥം വികസിക്കുന്നത്. അതിനാൽ പരിണാമം സാധ്യതകളുടെ സൃഷ്ടിയും അവയുടെ ചരിത്രപരമായ യാഥാർഥ്യവൽക്കരണവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രക്രിയയാണ്.

ഇതിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഉദാഹരണമാണ് നാഡീവ്യൂഹത്തിലെ ബന്ധങ്ങളുടെ പരിണാമം. നാഡീകോശങ്ങളുടെ എണ്ണം മാത്രം വർധിക്കുന്നതല്ല ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ടത്; അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണതയും സന്ദേശങ്ങളുടെ ക്രമീകരണവും പ്രതികരണവലയങ്ങളുടെ ഘടനയും കൂടുതൽ പ്രധാനമാണ്. ഒരു നാഡീകോശം ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റ് കോശങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ കഴിയും. ഈ ബന്ധവലയങ്ങളുടെ പ്രത്യേക സംഘടനയാണ് അനുഭവം, പഠനം, ഓർമ്മ, പെരുമാറ്റനിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾക്ക് അടിത്തറ നൽകുന്നത്. അതിനാൽ നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ പരിണാമവും ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പരിണാമം പോലെ തന്നെ ഘടകങ്ങളുടെ എണ്ണത്തേക്കാൾ ബന്ധങ്ങളുടെ സംഘടനയുടെ പരിണാമമാണ്.

ഇവിടെ ജനിതകവസ്തുവും നാഡീവ്യൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വീണ്ടും ദ്വന്ദ്വാത്മകമാകുന്നു. ജനിതകവസ്തു നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള ഭൗതിക സാധ്യതകൾ നൽകുന്നു; എന്നാൽ നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങളും പെരുമാറ്റങ്ങളും ജീവിയുടെ പരിസ്ഥിതിബന്ധം മാറ്റുന്നു. പരിസ്ഥിതി വീണ്ടും ജനിതകതിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ജനിതകവസ്തു → നാഡീവ്യൂഹം → പെരുമാറ്റം → പരിസ്ഥിതി → ജനിതകതിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്ന ഒരു പ്രതികരണവലയം രൂപപ്പെടുന്നു.

ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തെ ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, ബോധം പദാർഥത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര സത്തയല്ലെന്ന് ഭൗതികവാദപരമായി വാദിക്കാം. എന്നാൽ അതിനെ ഒരു പ്രത്യേക തന്മാത്രയിലോ ഒരു പ്രത്യേക ജീനിലോ ചുരുക്കാനും കഴിയില്ല. മസ്തിഷ്കത്തിലെ അനേകം നാഡീകോശങ്ങളും അവയുടെ ബന്ധങ്ങളും വൈദ്യുത-രാസപ്രവർത്തനങ്ങളും ശരീരത്തിലെ മറ്റു സംവിധാനങ്ങളുമായുള്ള ഇടപെടലുകളും പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള നിരന്തരമായ വിവരവിനിമയവും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന ഉയർന്നതല സംഘടനയുടെ ഉദ്ഭവഗുണമായാണ് ബോധത്തെ കാണേണ്ടത്. അതിനാൽ ബോധം പദാർഥത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല; ഉയർന്ന തലത്തിൽ സംഘടിതമായ പദാർഥത്തിന്റെ പുതിയ ഗുണമാണ്.

ഇത് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ ഉദ്ഭവഗുണത്തിന്റെ ആശയവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ഹൈഡ്രജനും ഓക്സിജനും ഒറ്റയ്ക്ക് വെള്ളത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കാത്തതുപോലെ, ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു നാഡീകോശത്തിനും ബോധത്തിന്റെ സമഗ്രഗുണം പ്രകടിപ്പിക്കാനാവില്ല. പ്രത്യേക സംഘടനയിൽ അനേകം ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് പുതിയ ഗുണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ “ബോധം എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക തന്മാത്രയെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ഉത്തരത്തേക്കാൾ “ഏത് സംഘടനാതലത്തിലാണ് ബോധഗുണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യം കൂടുതൽ യുക്തിസഹമാണ്.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന ദ്വന്ദ്വം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. നാഡീവ്യൂഹത്തിലെ ഓരോ കോശവും തന്മാത്രാതലത്തിൽ ഭൗതികവും രാസപരവുമായ പ്രക്രിയകളാണ് നടത്തുന്നത്. എന്നാൽ അവയുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിൽ വ്യക്തിഗത കോശങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഉയർന്നതല ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉയർന്നതല ഗുണം താഴ്ന്നതലത്തിന്റെ നിയമങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് താഴ്ന്നതല നിയമങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പുതിയ സംഘടനയിലൂടെ പുതിയ ഗുണം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇതാണ് പദാർഥത്തിന്റെ ഉദ്ഭവാത്മക സംഘടനയെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക മാർഗം.

ബോധത്തിന്റെ പരിണാമത്തോടൊപ്പം പഠനത്തിന്റെയും ഓർമ്മയുടെയും പരിണാമവും പ്രധാനമാണ്. ജീവി തന്റെ പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങളെ മുൻ അനുഭവങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്ത് ഭാവിയിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മാറ്റാൻ കഴിയുമ്പോൾ പരിസ്ഥിതിയോട് അതിന്റെ ബന്ധം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുന്നു. ജനിതകവിവരം തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറുന്ന പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണെങ്കിൽ, ഓർമ്മ വ്യക്തിജീവിതത്തിനുള്ളിൽ അനുഭവങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്ന മറ്റൊരു വിവരസംഘടനയാണ്. മനുഷ്യരിൽ ഭാഷയും സംസ്കാരവും ഈ വിവരപാരമ്പര്യത്തെ വ്യക്തിജീവിതത്തിനപ്പുറം സാമൂഹികതലത്തിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കുന്നു.

ഇതോടെ പരിണാമത്തിൽ ഒരു പുതിയ തലത്തിലുള്ള വിവരസങ്കീർണനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഡി.എൻ.എയിലെ ജനിതകവിവരം തലമുറകളിലൂടെ പാരമ്പര്യമായി കൈമാറുന്നു. നാഡീവ്യൂഹത്തിലെ ഓർമ്മ വ്യക്തിയുടെ ജീവിതകാലത്ത് അനുഭവങ്ങളെ സൂക്ഷിക്കുന്നു. സാമൂഹിക പഠനത്തിലൂടെ പെരുമാറ്റരീതികൾ ഒരു തലമുറയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് കൈമാറുന്നു. ഭാഷയിലൂടെ ആശയങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും തലമുറകളിലൂടെ കൂടുതൽ സങ്കീർണമായി കൈമാറുന്നു. എഴുത്തും സാങ്കേതികവിദ്യയും ഈ വിവരസംഭരണശേഷിയെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ പരിധികൾക്കപ്പുറം വികസിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ഘട്ടത്തിൽ ജൈവപരിണാമവും സാംസ്കാരികപരിണാമവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വബന്ധം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യന്റെ സാംസ്കാരിക കഴിവുകൾ ജൈവപരിണാമത്തിന്റെ ഫലമായാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. എന്നാൽ ഒരിക്കൽ വികസിച്ച സംസ്കാരം മനുഷ്യന്റെ പരിസ്ഥിതിയെ തന്നെ അടിസ്ഥാനപരമായി മാറ്റി. കൃഷി, മൃഗസംരക്ഷണം, നഗരവൽക്കരണം, ഭക്ഷണരീതികൾ, രോഗാണുക്കളുമായുള്ള ബന്ധം, സാമൂഹികസംഘടന എന്നിവ മനുഷ്യന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി. അതിനാൽ ജൈവപരിണാമം സംസ്കാരത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും സംസ്കാരം വീണ്ടും ജൈവപരിണാമത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുകയും ചെയ്തു.

ഇതിനെ സഹപരിണാമത്തിന്റെ ഒരു ഉയർന്ന രൂപമായി കാണാം. ജൈവസംഘടനയും സാമൂഹികസംഘടനയും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ പരിണാമവലയം മനുഷ്യരിൽ രൂപപ്പെട്ടു. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പരിണാമം മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ ഘടനയും പഠനശേഷിയും ഭാഷാശേഷിയും സ്വാധീനിച്ചു. ഈ കഴിവുകൾ സംസ്കാരത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു. സംസ്കാരം പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റി. മാറ്റിയ പരിസ്ഥിതി വീണ്ടും മനുഷ്യജനസംഖ്യകളിൽ പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. അതിനാൽ മനുഷ്യപരിണാമം ജനിതകവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രക്രിയകളുടെ പരസ്പരസംയോജനമായി മാറി.

ഇവിടെ “ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം” എന്ന ആശയം ജീവശാസ്ത്രപരമായ പരിധി കടന്ന് ഒരു വിശാലമായ സാമൂഹികപരിണാമ വ്യാഖ്യാനത്തിലേക്ക് വികസിക്കുന്നു. ജനിതകവസ്തുവിൽ വിവരങ്ങൾ ഘടനാപരമായി നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യസമൂഹത്തിൽ ഭാഷ, അറിവ്, ആചാരം, സാങ്കേതികവിദ്യ, സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ വിവരങ്ങൾ സാമൂഹികമായി സംഘടിതമാകുന്നു. എന്നാൽ ഇവ രണ്ടും ഒരേ തരത്തിലുള്ള പാരമ്പര്യവ്യവസ്ഥകളല്ല. ജനിതകവിവരത്തിന്റെ കൈമാറ്റം ജൈവപ്രത്യുത്പാദനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുമ്പോൾ സാംസ്കാരികവിവരം പഠനത്തിലൂടെയും അനുകരണത്തിലൂടെയും ഭാഷയിലൂടെയും സാമൂഹിക ഇടപെടലിലൂടെയും കൈമാറുന്നു. ഈ വ്യത്യാസം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ അവ തമ്മിലുള്ള പരിണാമപരമായ ബന്ധം പഠിക്കാം.

ഇതോടെ “വിവരത്തിന്റെ പരിണാമം” എന്ന വിശാലമായ ആശയം ഉയർന്നുവരുന്നു. പദാർഥത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് ജനിതകവിവരം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ജനിതകവിവരത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് നാഡീവ്യൂഹം രൂപപ്പെടുന്നു. നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് അനുഭവവും ഓർമ്മയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളുടെ സംഘടനയിൽ നിന്ന് ഭാഷയും സംസ്കാരവും രൂപപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഈ ഓരോ ഉയർന്നതല വിവരസംഘടനയും താഴ്ന്ന തലത്തിലെ ഭൗതിക അടിത്തറയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ വിവരത്തിന്റെ ഉയർച്ച പദാർഥത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുള്ള ഒരു ആത്മീയ പ്രക്രിയയല്ല; പദാർഥത്തിന്റെ കൂടുതൽ സങ്കീർണമായ സംഘടനയാണ്.

ഇവിടെ ഒരു നിർണായക ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. “വിവരം” എന്ന പദം ചിലപ്പോൾ ഭൗതികതയിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുള്ള ഒരു സ്വതന്ത്ര സത്തയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നാൽ ജീവശാസ്ത്രപരമായ വിവരത്തിന് ഒരു ഭൗതിക വാഹകമുണ്ട്. ഡി.എൻ.എയിൽ വിവരം രാസക്രമത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; നാഡീവ്യൂഹത്തിൽ വൈദ്യുത-രാസ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ അത് പ്രകടമാകുന്നു; ഓർമ്മയിൽ നാഡീബന്ധങ്ങളുടെ മാറ്റങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഭാഷയിൽ ശബ്ദം, ലിപി, ചിഹ്നം തുടങ്ങിയ ഭൗതിക രൂപങ്ങളിൽ അത് നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ വിവരത്തിന്റെ സങ്കീർണനം പദാർഥത്തിന്റെ സംഘടനയുടെ സങ്കീർണനത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല.

ഈ വീക്ഷണത്തിൽ “ജനിതകവസ്തു → വിവരം → സംഘടന → ബോധം” എന്ന പരമ്പരയെ ഒരു ലളിതമായ കാരണശൃംഖലയായി കാണരുത്. ജനിതകവസ്തു വിവരത്തിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ നൽകുന്നു; എന്നാൽ വിവരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ അർത്ഥം കോശീയ സംഘടനയിലാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. കോശീയ സംഘടന നാഡീവ്യൂഹത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; എന്നാൽ നാഡീവ്യൂഹത്തിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വീണ്ടും ജീൻ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കാം. ഹോർമോണുകൾ, നാഡീസൂചനകൾ, കോശീയ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ, ഉപാപചയാവസ്ഥകൾ എന്നിവ ജീൻ പ്രകടനത്തെ മാറ്റാൻ കഴിയും. അതിനാൽ ഉയർന്നതല സംഘടനകൾ താഴ്ന്നതല പ്രക്രിയകളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്ന പ്രതികരണമാണ് ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നത്.

ഈ തിരിച്ചുപ്രവാഹം പരിണാമത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. ഒരു ജീവിയുടെ പെരുമാറ്റം അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുമ്പോൾ, പരിസ്ഥിതി മാറ്റം വീണ്ടും ജനിതകതിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ സ്വാധീനിക്കും. ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു ജീവി പുതിയ ആഹാരവിഭവം ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും അതിന്റെ ദഹനരീതിയിൽ മാറ്റം വരികയും ചെയ്താൽ, ആ ജീവിതരീതി പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. തലമുറകളിലൂടെ ആ സമ്മർദ്ദം ജനിതകഘടനയെ മാറ്റാം. ഇങ്ങനെ പെരുമാറ്റവും പരിസ്ഥിതിയും ജനിതകപരിണാമവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ജീവിയുടെ “സ്വയം” എന്ന ആശയവും കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുന്നു. ഒരു ജീവി പൂർണ്ണമായി അടഞ്ഞ ഒരു സ്വതന്ത്ര ഘടകമല്ല. അതിന്റെ ശരീരത്തിൽ അനേകം സൂക്ഷ്മജീവികൾ ജീവിക്കുന്നു; അവയുടെ ഉപാപചയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആതിഥേയജീവിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പദാർഥങ്ങൾ നിരന്തരം ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റുപദാർഥങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു. നാഡീവ്യൂഹം ബാഹ്യലോകത്തിൽ നിന്ന് നിരന്തരം സൂചനകൾ സ്വീകരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവിയുടെ അതിരുകൾ ഭൗതികമായി വ്യക്തമായിരുന്നാലും പ്രവർത്തനപരമായി അത് ഒരു തുറന്ന ബന്ധസംവിധാനമാണ്.

ഇതിൽ നിന്ന് ജീവന്റെ വ്യക്തിത്വം ഒരു നിശ്ചലമായ അതിരിനുള്ളിൽ അടച്ചിരിക്കുന്ന വസ്തുവെന്നതിലുപരി നിരന്തരമായ കൈമാറ്റത്തിലൂടെ നിലനിർത്തുന്ന സംഘടനയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയിലെ സംയോജകബലം ജീവിയുടെ സംഘടന നിലനിർത്തുമ്പോൾ വിയോജകബലം പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള കൈമാറ്റത്തിലൂടെയും ആന്തരിക വ്യതിയാനങ്ങളിലൂടെയും പുതിയ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവിയുടെ സ്വത്വം സ്വയംപര്യാപ്തമായ ഒറ്റപ്പെടലിൽ അല്ല, ബന്ധങ്ങളിലൂടെയുള്ള തുടർച്ചയിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.

ഈ ആശയം ജീവിവർഗതലത്തിലും ബാധകമാണ്. ഒരു ജീവിവർഗത്തിന്റെ സ്വത്വം അതിന്റെ ജീനോമിൽ മാത്രം അടങ്ങിയിട്ടില്ല. അതിന്റെ ജനസംഖ്യകൾ തമ്മിലുള്ള ജനിതകപ്രവാഹം, പ്രത്യുത്പാദനബന്ധങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതിപരമായ സ്ഥാനം, മറ്റ് ജീവികളുമായുള്ള ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയും അതിന്റെ സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ജീവിവർഗത്തിന്റെ പരിണാമം അതിന്റെ ആന്തരിക ജനിതകമാറ്റം മാത്രമല്ല; അതിന്റെ ബന്ധവലയത്തിന്റെ മാറ്റവുമാണ്.

ഇതോടെ ജീവപരിണാമത്തെ “സ്വതന്ത്ര ജീവികളുടെ മത്സരം” എന്ന ലളിതമായ മാതൃകയിൽ നിന്ന് മാറ്റി “പരസ്പരം ബന്ധിച്ച തുറന്ന സംവിധാനങ്ങളുടെ പരിണാമം” എന്ന നിലയിൽ കാണേണ്ടിവരും. മത്സരം പരിണാമത്തിൽ പ്രധാനമാണ്; എന്നാൽ സഹജീവിതം, പരസ്പരാശ്രിതത്വം, സഹപരിണാമം, ജനിതക കൈമാറ്റം, പരിസ്ഥിതിപരമായ ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയും അത്ര തന്നെ പ്രധാനമാണ്. ജീവന്റെ ചരിത്രം വെറും സംഘർഷത്തിന്റെ ചരിത്രമല്ല; സംഘർഷവും സഹകരണവും, വിഭജനവും സംയോജനവും, സ്വതന്ത്രതയും പരസ്പരാശ്രിതത്വവും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചരിത്രമാണ്.

ഇതിലാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ “വിരോധങ്ങളുടെ ഐക്യം” എന്ന ആശയം ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പ്രയോഗിക്കാനാകുന്നത്. ഒരു ജീവിയുടെ നിലനിൽപ്പിന് സ്വന്തം അതിരുകൾ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്; അതേസമയം പരിസ്ഥിതിയുമായി പദാർഥവും ഊർജവും വിവരവും കൈമാറേണ്ടതുമുണ്ട്. കോശത്തിന് അതിന്റെ ആന്തരിക സംഘടന നിലനിർത്തേണ്ടതുണ്ട്; അതേസമയം പുറത്തുനിന്നുള്ള സൂചനകൾ സ്വീകരിക്കേണ്ടതുമുണ്ട്. ജീവിവർഗത്തിന് ജനിതക ഐക്യം നിലനിർത്തേണ്ടതുണ്ട്; അതേസമയം ജനിതകവ്യതിയാനവും അനുവദിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ വിരോധങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടുന്നത് അവയിൽ ഒന്നിനെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നതിലൂടെയല്ല; രണ്ടിനെയും പുതിയ സംഘടനയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിലൂടെയാണ്.

അതുകൊണ്ട് പരിണാമം ഒരു “സമതുലിതാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്ന” പ്രക്രിയയല്ല. ഓരോ പുതിയ സമതുലിതാവസ്ഥയും താൽക്കാലികമാണ്. പുതിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ, പുതിയ പരിസ്ഥിതി മാറ്റങ്ങൾ, പുതിയ ജീവിസംബന്ധങ്ങൾ, പുതിയ ജനിതകസംയോജനങ്ങൾ എന്നിവ അതിനെ വീണ്ടും അസ്ഥിരമാക്കും. ഈ അസ്ഥിരതയിൽ നിന്ന് പുതിയ സംഘടന ഉദ്ഭവിക്കും. അതിനാൽ പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ചലനം സമതുലിതാവസ്ഥ → വ്യതിയാനം → അസമതുലിതാവസ്ഥ → പുനഃസംഘടന → പുതിയ സമതുലിതാവസ്ഥ എന്ന തുടർച്ചയായ ചരിത്രപ്രക്രിയയായി കാണാം.

ഈ ചലനത്തിൽ “പുതിയ സമതുലിതാവസ്ഥ” പഴയതിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനം അല്ല. അത് ഗുണപരമായി വ്യത്യസ്തമായ ഒരു പുതിയ സംഘടനയാണ്. ഒരു ജനസംഖ്യ പുതിയ പരിസ്ഥിതിയോട് പൊരുത്തപ്പെടുമ്പോൾ പഴയ ജനിതകഘടനയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പുതിയ ഘടകങ്ങൾ ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. പുതിയ ജീവിവർഗം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ പഴയ ജീവിവർഗത്തിന്റെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; അവയുടെ പുതിയ സംയോജനം രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ പരിണാമത്തിലെ ഓരോ പുതിയ സംഘടനയും മുൻകാലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അതിനെ മറികടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയയെ “പരിവർത്തിത തുടർച്ച” എന്ന് വിളിക്കാം. ജീവന്റെ ചരിത്രത്തിൽ യഥാർത്ഥ തുടർച്ചയുണ്ട്, കാരണം പുതിയ ജീവരൂപങ്ങൾ മുൻഗാമികളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതേസമയം യഥാർത്ഥ വിച്ഛേദവുമുണ്ട്, കാരണം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പുതിയ സംഘടനയ്ക്ക് മുൻകാല സംഘടനയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഗുണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഒരു ജീൻ പുതിയ പ്രവർത്തനം നേടുമ്പോൾ അതിന്റെ പഴയ പ്രവർത്തനപരമായ പശ്ചാത്തലം മാറുന്നു. ഒരു കോശം പുതിയ പ്രത്യേകത നേടുമ്പോൾ അതിന്റെ പഴയ പൊതുസ്വഭാവം മാറുന്നു. ഒരു ജനസംഖ്യ പുതിയ ജീവിവർഗമായി വേർപെടുമ്പോൾ പഴയ ജനിതക ഐക്യം തകരുന്നു. ഈ തുടർച്ചയും വിച്ഛേദവും ഒരേ പരിണാമപ്രക്രിയയുടെ രണ്ട് വശങ്ങളാണ്.

ഇവിടെ നിന്നാണ് ജീവന്റെ ചരിത്രത്തെ ഒരു മഹത്തായ സംഘടനയുടെ ചരിത്രം ആയി കാണാനുള്ള സാധ്യത തുറക്കുന്നത്. തന്മാത്രകൾ സംഘടിതമായി ജനിതകവസ്തു രൂപപ്പെടുന്നു. ജനിതകവസ്തുവും മറ്റ് തന്മാത്രകളും സംഘടിതമായി കോശം രൂപപ്പെടുന്നു. കോശങ്ങൾ സംഘടിതമായി ബഹുകോശജീവി രൂപപ്പെടുന്നു. ജീവികൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു ജനസംഖ്യകളും ജീവിസമൂഹങ്ങളും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ജീവിസമൂഹങ്ങൾ പരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു ജീവമണ്ഡലത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ പങ്കുചേരുന്നു. ഓരോ തലത്തിലും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ഓരോ പുതിയ തലവും താഴത്തെ തലങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങളും പ്രതികരണങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ ജീവന്റെ പരിണാമം പദാർഥത്തിന്റെ സംഘടനാതലങ്ങൾ ഉയരുന്നതിനൊപ്പം ബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണതയും വർധിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രപ്രക്രിയയാണ്. എന്നാൽ ഈ ഉയർച്ചയെ മൂല്യപരമായ “ഉയർച്ച”യായി കാണേണ്ടതില്ല. അത് സംഘടനാതലത്തിലെ മാറ്റമാണ്. കൂടുതൽ സങ്കീർണമായ ഒരു ജീവി ലളിതമായ ഒരു ജീവിയേക്കാൾ പരിണാമപരമായി “മികച്ചത്” എന്നില്ല. ഓരോ ജീവിയും അതിന്റെ പ്രത്യേക പരിസ്ഥിതിയിലും ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യത്തിലും നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു പരിഹാരമാണ്. പരിണാമം “മികച്ചതിലേക്കുള്ള” യാത്രയല്ല; വിവിധ സാഹചര്യങ്ങളിൽ സാധ്യമായ സംഘടനകളുടെ ചരിത്രപരമായ ഉദ്ഭവമാണ്.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക സിദ്ധാന്തത്തെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം → കോശീയ സ്വയംസംഘടന → ജീവിയുടെ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ → നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ സങ്കീർണനം → ബോധത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം → സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളുടെ സങ്കീർണനം → സാംസ്കാരികവിവരത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം → പരിസ്ഥിതിയുടെ പുനഃസംഘടന → പുതിയ ജനിതക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്ന ഒരു വിശാലമായ പ്രതികരണവലയം കാണാം.

ഈ വലയം ഒരിടത്തും അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഓരോ ഉയർന്നതല സംഘടനയും പുതിയ വിയോജനങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകുന്നു; ഓരോ വിയോജനവും പുതിയ സംയോജനത്തിന് സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ പരിണാമം ഒരു അന്തിമ സംഘടനയിലേക്കുള്ള യാത്രയല്ല. അത് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പദാർഥത്തിന്റെ തുറന്ന ചരിത്രമാണ്.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകത ജീവപരിണാമത്തിന്റെ ഒരു വിശാലമായ തത്വചിന്തയായി വികസിക്കാനുള്ള സാധ്യത കാണുന്നത്. ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പദാർഥമുണ്ട്; പദാർഥത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ ജനിതകവിവരം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ജനിതകവിവരത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ ജീവപ്രവർത്തനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ജീവപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ ബോധവും പെരുമാറ്റവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ബോധമുള്ള ജീവികളുടെ പരസ്പരസംഘടനയിൽ ഭാഷയും സംസ്കാരവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ ഉയർച്ച പദാർഥത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിഞ്ഞുള്ള ഒന്നല്ല. ഓരോ ഉയർന്നതലവും താഴ്ന്നതലത്തിന്റെ പുതിയ സംഘടനയാണ്. അതിനാൽ ബോധവും സംസ്കാരവും പോലും പദാർഥത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ സങ്കീർണനത്തിന്റെ ഉയർന്ന രൂപങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കാം.

ഇതോടെ “ജീവിവർഗ പരിണാമം ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം” എന്ന പ്രാഥമിക ആശയം കൂടുതൽ വിശാലമായ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. അത് വെറും ജീനുകളുടെ മാറ്റത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; പദാർഥത്തിന്റെ തന്മാത്രാതല സംഘടനയിൽ നിന്ന് ജീവന്റെ ബഹുതല സംഘടനയിലേക്കുള്ള തുടർച്ചയായ സങ്കീർണനത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ജനിതകവസ്തു ഈ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു നിർണായക ഇടനിലയാണ്. അതിൽ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും വ്യതിയാനത്തിന്റെ സാധ്യതയും ഒരുമിച്ച് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈ ദ്വന്ദ്വമാണ് ജീവന്റെ പരിണാമത്തിന് തുടർച്ച നൽകുന്നത്.

അതിനാൽ ജീവന്റെ പരിണാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക നിർവചനം ഇങ്ങനെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കാം: പദാർഥത്തിന്റെ തന്മാത്രാതല സംഘടനയിൽ ജനിതകവിവരത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും വ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പുനഃസംഘടന, കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം, ജീവികളുടെ ഘടനാപരവും പ്രവർത്തനപരവുമായ വൈവിധ്യം, ജനസംഖ്യകളുടെ ജനിതകപരിവർത്തനം, ജീവിവർഗങ്ങളുടെ വിഭജനം, നാഡീവ്യൂഹങ്ങളുടെ സങ്കീർണനം, ബോധത്തിന്റെയും സാമൂഹികസംഘടനയുടെയും ഉദ്ഭവം എന്നിവയിലൂടെ വ്യാപിക്കുന്ന, ഓരോ തലത്തിലും പഴയ സംഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുകയും നിഷേധിക്കുകയും അതിനെ പുതിയ രൂപത്തിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിരന്തരമായ ഭൗതികപരിവർത്തന പ്രക്രിയയാണ് ജീവപരിണാമം.

ഈ നിർവചനത്തിൽ പരിണാമത്തിന്റെ കേന്ദ്രചലനം ഒരു പ്രത്യേക ഘടകത്തിന്റെ വിജയമല്ല; ബന്ധങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടനയാണ്. പുതിയ ജീൻ മാത്രമല്ല പ്രധാനപ്പെട്ടത്; അത് ഏത് ബന്ധവലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. പുതിയ കോശം മാത്രമല്ല പ്രധാനപ്പെട്ടത്; അത് മറ്റ് കോശങ്ങളുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. പുതിയ ജീവി മാത്രമല്ല പ്രധാനപ്പെട്ടത്; അത് പരിസ്ഥിതിയുമായും മറ്റു ജീവികളുമായും എങ്ങനെ ഇടപെടുന്നു എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ പരിണാമത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള യാഥാർഥ്യം ഘടകങ്ങളുടെ മാറ്റത്തേക്കാൾ ബന്ധങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനത്തിലാണ്.

ഇതുതന്നെയാണ് ജീവപരിണാമത്തെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ വിശാലമായ ഭൗതികവാദപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ സ്ഥാപിക്കുന്ന പ്രധാന തത്വം: പദാർഥം ബന്ധങ്ങളിലൂടെ സംഘടിതമാകുന്നു; സംഘടനയിൽ നിന്ന് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; പുതിയ ഗുണങ്ങൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ പഴയ സംഘടനയെ മാറ്റുന്നു; ഈ നിരന്തരമായ പരസ്പരപരിവർത്തനമാണ് പരിണാമം. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം ഈ മഹത്തായ പ്രക്രിയയുടെ അടിസ്ഥാന ജീവശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറയാണ്; ജീവിവർഗങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം അതിന്റെ ഒരു ഉയർന്നതല പ്രകടനമാണ്; ബോധവും സംസ്കാരവും അതിലും ഉയർന്ന ഉദ്ഭവതലങ്ങളാണ്

ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം എന്ന നിലയിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, പരിണാമം ഏതാനും ജീനുകളിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഒറ്റപ്പെട്ട മാറ്റങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തുകയല്ലെന്നും, പദാർഥത്തിന്റെ സംഘടന വിവിധ തലങ്ങളിലൂടെ നിരന്തരം പുനഃസംഘടിതമാകുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ ഭൗതിക പ്രക്രിയയാണെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു. ജീവന്റെ പാരമ്പര്യത്തുടർച്ചയ്ക്ക് ജനിതകവസ്തുവിന്റെ സ്ഥിരത അനിവാര്യമാണ്; എന്നാൽ അതേ ജനിതകവസ്തുവിൽ വ്യതിയാനം സംഭവിക്കാതെ പരിണാമവും സാധ്യമല്ല. ഡി.എൻ.എയുടെ പകർപ്പെടുപ്പ്, ഉത്പരിവർത്തനം, ജനിതക പുനഃസംയോജനം, ജീനുകളുടെ ഇരട്ടിപ്പ്, ജീനുകളുടെ നഷ്ടം, ജനിതകക്രമങ്ങളുടെ പുനഃക്രമീകരണം, ജീൻ പ്രവർത്തനത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ജനിതകവസ്തുവിൽ തുടർച്ചയായ വിയോജനം രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ വിയോജനങ്ങളെ പ്രവർത്തനക്ഷമമായ പുതിയ സംഘടനകളാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെയാണ് പരിണാമത്തിന്റെ പുതിയ ഘട്ടങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നത്.

ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മക വീക്ഷണത്തിൽ, ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ദ്വന്ദ്വം സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ളതാണ്. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ഘടനയും പാരമ്പര്യവിവരവും സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രവണത സംയോജകബലത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. അതേസമയം ഉത്പരിവർത്തനം, പുനഃസംയോജനം, ജീനുകളുടെ പുനഃക്രമീകരണം, ജനിതകവിയോജനം എന്നിവ നിലവിലുള്ള സംഘടനയിൽ വിയോജനം സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രവണതകളാണ്. എന്നാൽ വിയോജനം വെറും നാശത്തിന്റെ ശക്തിയല്ല. പഴയ സംഘടനയുടെ പരിധികളെ മറികടന്ന് പുതിയ സംഘടനകൾ രൂപപ്പെടുന്നതിനുള്ള ഭൗതിക സാധ്യത അതുതന്നെയാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതിനാൽ സംയോജകബലം ജീവന്റെ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുമ്പോൾ വിയോജകബലം പരിണാമത്തിന്റെ പുതുമ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഈ ദ്വന്ദ്വം ജനിതകതലത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ജനിതകവസ്തുവിലെ മാറ്റങ്ങൾ തന്മാത്രകളുടെ ഘടനയിലും പ്രവർത്തനത്തിലും മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവ കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. കോശങ്ങളുടെ പുതിയ സംഘടനകൾ കലകളുടെയും അവയവങ്ങളുടെയും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവയവങ്ങളുടെ പരസ്പരസംഘടനയിൽ നിന്ന് ജീവിയുടെ പുതിയ ഘടനയും പ്രവർത്തനവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ജീവിയുടെ സ്വഭാവം അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിയുമായുള്ള ബന്ധത്തെ മാറ്റുന്നു. ആ ബന്ധത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ വീണ്ടും ജനിതക തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുന്നു. അങ്ങനെ തന്മാത്ര → ജീൻ → കോശം → ജീവി → ജനസംഖ്യ → ജീവിസമൂഹം → പരിസ്ഥിതി → വീണ്ടും ജനിതക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്ന നിരന്തരമായ പ്രതികരണവലയം രൂപപ്പെടുന്നു.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ പരിണാമത്തെ ഒരു ഏകദിശാ കാരണശൃംഖലയായി കാണാനാവില്ല. ജീൻ ജീവിയെ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല; ജീവിയും അതിന്റെ പെരുമാറ്റവും പരിസ്ഥിതിയും വീണ്ടും ജീനുകളുടെ പരിണാമത്തിന് പുതിയ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. താഴ്ന്ന തലത്തിൽ നിന്നുള്ള കാരണപ്രവാഹത്തോടൊപ്പം ഉയർന്ന തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തിരിച്ചുള്ള നിയന്ത്രണവും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ പരസ്പര കാരണബന്ധമാണ് ജീവപരിണാമത്തെ യാന്ത്രികമായ കാരണ-ഫല മാതൃകയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്. ജീവൻ ഒരു അടഞ്ഞ യന്ത്രമല്ല; പുറത്തുനിന്ന് പദാർഥവും ഊർജവും സ്വീകരിക്കുകയും പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തുറന്ന, സ്വയംസംഘടിത, ചലനാത്മക സംവിധാനമാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ “ജനിതകവസ്തുവിന്റെ സങ്കീർണനം” എന്നത് ജനിതകവസ്തുവിന്റെ അളവ് വർധിക്കുന്നതെന്ന ലളിതമായ അർത്ഥത്തിൽ സ്വീകരിക്കരുത്. പരിണാമപരമായ സങ്കീർണതയുടെ യഥാർത്ഥ അടിസ്ഥാനം ബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണത, നിയന്ത്രണത്തിന്റെ സങ്കീർണത, പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വിഭജനം, പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഏകീകരണം, പ്രതികരണവലയങ്ങളുടെ രൂപീകരണം, പുതിയ സംഘടനാതലങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം എന്നിവയിലാണ്. ഒരു പുതിയ ജീൻ രൂപപ്പെടുന്നതിനെക്കാൾ ചിലപ്പോൾ നിലവിലുള്ള ജീനുകൾ പുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പരിണാമസംഭവം. അതിനാൽ പരിണാമം പുതിയ ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല; നിലവിലുള്ള ഘടകങ്ങളുടെ പുതിയ സംഘടന കൂടിയാണ്.

ഇവിടെ ദ്വന്ദ്വാത്മകമായി വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു തത്വം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു: പുതിയത് പഴയതിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും വേർപെട്ട് ഉണ്ടാകുന്നില്ല; പഴയതിന്റെ പരിവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് പുതിയത് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. പുതിയ ജീൻ പഴയ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പുനഃസംഘടനയിൽ നിന്നോ ജീൻ ഇരട്ടിപ്പിൽ നിന്നോ ഉദ്ഭവിക്കാം. പുതിയ പ്രവർത്തനം പഴയ പ്രോട്ടീനിന്റെ മാറ്റത്തിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടാം. പുതിയ അവയവം മുൻഗാമിയുടെ ഘടനാപരമായ ഘടകങ്ങളുടെ പരിവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് വികസിക്കാം. പുതിയ ജീവിവർഗം മുൻഗാമി ജനസംഖ്യയിലെ ജനിതകവിയോജനത്തിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടാം. അതിനാൽ പരിണാമം ഭൂതകാലത്തെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; അതിനെ പുതിയ സംഘടനയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അതിനെ അതിജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അതുകൊണ്ട് തുടർച്ചയും വിച്ഛേദവും പരിണാമത്തിന്റെ ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ രണ്ട് വശങ്ങളാണ്. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തുടർച്ച പാരമ്പര്യം ഉറപ്പാക്കുന്നു; അതിലെ വിച്ഛേദങ്ങൾ പുതിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ചെറിയ ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടുകയും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും ഒരു നിർണായക പരിധി കടക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഗുണപരമായ മാറ്റങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കാം. പുതിയ കോശഗുണം, പുതിയ ശരീരഘടന, പുതിയ പ്രവർത്തനം, പുതിയ പെരുമാറ്റം, ജനിതകവിയോജനം, ഒടുവിൽ പുതിയ ജീവിവർഗം എന്നിവ ഇത്തരത്തിലുള്ള അളവിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ ഗുണപരമായ സംഘടനകളിലേക്ക് മാറുന്നതിന്റെ വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളായി കാണാം.

എന്നാൽ പരിണാമം എല്ലായ്പ്പോഴും കൂടുതൽ സങ്കീർണതയിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നതെന്ന് പറയാനാവില്ല. ചില ജീവിവർഗങ്ങളിൽ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ലളിതീകരണം തന്നെ പരിണാമപരമായി വിജയകരമായിരിക്കാം. ചില ഘടകങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് പുതിയ പരിസ്ഥിതിയിൽ ഗുണകരമായേക്കാം. അതിനാൽ പരിണാമത്തിന് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ഒരു “മുന്നേറ്റദിശ” ഇല്ല. മനുഷ്യൻ പരിണാമത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യമല്ല; സങ്കീർണ ജീവികൾ ലളിതജീവികളേക്കാൾ “മികച്ചവ”യുമല്ല. ഓരോ ജീവിവർഗവും അതിന്റെ പ്രത്യേക ചരിത്രപരവും പരിസ്ഥിതിപരവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ട ഒരു താൽക്കാലിക സംഘടനയാണ്.

ഇതിലൂടെ പരിണാമത്തിലെ അനിവാര്യതയും യാദൃശ്ചികതയും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വവും വ്യക്തമാകുന്നു. പദാർഥത്തിന്റെ രാസ-ഭൗതിക നിയമങ്ങൾ പരിണാമത്തിന്റെ സാധ്യതകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ ഘടന, പ്രോട്ടീനുകളുടെ ഭൗതികപരിധികൾ, കോശീയ സംഘടന, വികാസപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ ചില വഴികൾ തുറക്കുകയും ചില വഴികൾ അടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഏത് ഉത്പരിവർത്തനമാണ് സംഭവിക്കുക, ഏത് ജനിതകവ്യത്യാസം ജനസംഖ്യയിൽ നിലനിൽക്കും, ഏത് പരിസ്ഥിതിമാറ്റമാണ് ആദ്യം ഉണ്ടാകുക തുടങ്ങിയവയിൽ ചരിത്രപരമായ യാദൃശ്ചികതയ്ക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. അതിനാൽ പരിണാമം പൂർണ്ണമായ അനിവാര്യതയുമല്ല, പൂർണ്ണമായ യാദൃശ്ചികതയുമല്ല; ഭൗതികനിയമങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാധ്യതകളുടെ മണ്ഡലത്തിൽ ചരിത്രപരമായ യാദൃശ്ചികതകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

ജീവിയും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും ഇതേ ദ്വന്ദ്വാത്മകതയെ പ്രകടമാക്കുന്നു. ജീവി പരിസ്ഥിതിയുടെ വെറും ഉൽപ്പന്നമല്ല; ജീവി തന്നെ പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുന്നു. സസ്യങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തെയും മണ്ണിനെയും മാറ്റുന്നു; സൂക്ഷ്മജീവികൾ രാസചക്രങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; മൃഗങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റം മറ്റു ജീവികളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുന്നു; മനുഷ്യൻ തന്റെ സാങ്കേതികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പരിസ്ഥിതിയെ അതിവേഗം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരിസ്ഥിതി ജീവിയെ മാറ്റുകയും ജീവി പരിസ്ഥിതിയെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന പരസ്പരപരിവർത്തനമാണ് പരിണാമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പശ്ചാത്തലം.

ഇതോടെ ജീവിവർഗം എന്ന ആശയവും നിശ്ചലമായ ഒരു വിഭാഗമെന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറുന്നു. ഒരു ജീവിവർഗം ഒരു ശാശ്വതവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ പ്രകൃതിദത്ത ഘടകമല്ല. പരസ്പരം ജനിതകമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജനസംഖ്യകളുടെ ചരിത്രപരമായ സംഘടനയാണ് ജീവിവർഗം. ഈ ബന്ധങ്ങളിൽ മാറ്റമുണ്ടാകുമ്പോൾ ജനിതകവിയോജനം വർധിക്കുകയും പ്രത്യുത്പാദന വേർതിരിവ് രൂപപ്പെടുകയും പുതിയ ജീവിവർഗങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ ജീവിവർഗം ഒരു “വസ്തു” മാത്രമല്ല; തുടർച്ചയായി രൂപപ്പെടുകയും മാറുകയും വിഭജിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ചരിത്രപ്രക്രിയയാണ്.

ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പരിണാമം ഒടുവിൽ നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെയും ബോധത്തിന്റെയും സാമൂഹികതയുടെയും ഉദ്ഭവത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, പരിണാമത്തിന്റെ മറ്റൊരു നിർണായക സവിശേഷത വ്യക്തമാകുന്നു: പുതിയ ഗുണങ്ങൾ താഴ്ന്നതല ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നേരിട്ട് കാണപ്പെടുന്നില്ല; അവയുടെ പ്രത്യേക സംഘടനയിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഒറ്റപ്പെട്ട ജീനിൽ ജീവിയുടെ പൂർണ്ണരൂപമില്ല; ഒറ്റപ്പെട്ട നാഡീകോശത്തിൽ ബോധമില്ല; ഒറ്റപ്പെട്ട മനുഷ്യനിൽ സംസ്കാരത്തിന്റെ സമഗ്രതയില്ല. എന്നാൽ ഇവയുടെ പ്രത്യേക ബന്ധങ്ങളും സംഘടനകളും ചേർന്നപ്പോൾ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ ഉദ്ഭവഗുണങ്ങൾ വീണ്ടും അവയുടെ ഘടകങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം ജീവപരിണാമത്തിന്റെ അവസാന വിശദീകരണമല്ല; മറിച്ച് ഉയർന്നതല സംഘടനകളുടെ ഭൗതിക അടിത്തറയാണ്. ജനിതകവസ്തു കോശത്തിന്റെ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; കോശീയ സംഘടന ജീവിയുടെ സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; നാഡീവ്യൂഹം അനുഭവത്തിന്റെയും പെരുമാറ്റത്തിന്റെയും സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സാമൂഹികസംഘടന ഭാഷയുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ തലവും മുൻതലത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചാലും അതിലേക്ക് ചുരുക്കാനാവാത്ത പുതിയ ഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ദ്വന്ദ്വാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിഗമനം രൂപപ്പെടുന്നു: പദാർഥം സ്വയംസംഘടിതമായ ചലനത്തിലൂടെ പുതിയ ഗുണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിവുള്ളതാണ്. ജീവൻ പദാർഥത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുള്ള ഒരു അതിഭൗതിക സത്തയല്ല; പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ പദാർഥം കൈവരിച്ച ഉയർന്നതല സംഘടനയാണ്. ജീവന്റെ പരിണാമം ഈ സംഘടനയുടെ ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനമാണ്. ജനിതകവസ്തു ഈ പരിവർത്തനത്തിന്റെ പാരമ്പര്യപരമായ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്ന പ്രധാന തന്മാത്രാ അടിത്തറയാണ്; അതിലെ വ്യതിയാനം പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നു; തിരഞ്ഞെടുപ്പും പരിസ്ഥിതിയും അവയിൽ ചിലതിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു; പുതിയ സംഘടനകൾ വീണ്ടും പുതിയ പരിണാമസാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ജീവപരിണാമത്തിന്റെ കേന്ദ്രതത്വം “സ്ഥിരതയിൽ നിന്ന് മാറ്റം, മാറ്റത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ സ്ഥിരത” എന്നതാണ്. പാരമ്പര്യം ഇല്ലെങ്കിൽ ജീവന്റെ തുടർച്ച ഇല്ലാതാകും; വ്യതിയാനം ഇല്ലെങ്കിൽ പരിണാമം നിലയ്ക്കും. സംയോജകബലം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ജീവൻ നിശ്ചലമായേനേ; വിയോജകബലം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ജീവന്റെ സംഘടന തകർന്നേനേ. ഇവയുടെ ചലനാത്മക സമതുലിതാവസ്ഥയിലാണ് ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നതും മാറുന്നതും. പുതിയ സമതുലിതാവസ്ഥ പഴയതിന്റെ പുനരാവർത്തനം അല്ല; പഴയതിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച പുതിയ സംഘടനയാണ്.

അതിനാൽ ജീവിവർഗ പരിണാമം ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതല സങ്കീർണനം എന്ന ആശയം ഒരു വിപുലമായ ദ്വന്ദ്വാത്മക ഭൗതികവാദപരമായ നിർവചനത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുകയാണെങ്കിൽ, അത് ഇങ്ങനെ പറയാം: ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പാരമ്പര്യസ്ഥിരതയും തന്മാത്രാതല വ്യതിയാനവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക ഇടപെടലിലൂടെ ജനിതകക്രമങ്ങളും തന്മാത്രാ ബന്ധങ്ങളും പുനഃസംഘടിതമാകുകയും, അവയിൽ നിന്ന് പുതിയ കോശീയ പ്രവർത്തനങ്ങളും ജീവഗുണങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുകയും, അവ ജനസംഖ്യകളുടെയും ജീവിസമൂഹങ്ങളുടെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും സംഘടനയെ മാറ്റുകയും, ആ മാറ്റങ്ങൾ വീണ്ടും ജനിതകവസ്തുവിന്മേൽ പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിരന്തരമായ, തുറന്ന, ചരിത്രപരമായ ഭൗതികപരിവർത്തനമാണ് ജീവിവർഗ പരിണാമം.

ഈ നിലപാടിൽ പരിണാമം ഒരു അന്തിമ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയല്ല; അത് തുടർച്ചയായ ഉദ്ഭവമാണ്. ഒരു പരിണാമപരിഹാരം തന്നെ അടുത്ത പരിണാമപ്രശ്നത്തിന്റെ അടിത്തറയാകുന്നു. ഒരു പുതിയ സംഘടന പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുന്നു; പുതിയ സാധ്യതകൾ പുതിയ വിയോജനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വിയോജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുതിയ സംയോജനങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിയിലെ പദാർഥം സ്വന്തം സംഘടനകളെ നിരന്തരം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

അവസാനമായി പറയുകയാണെങ്കിൽ, ജീവന്റെ ചരിത്രം നിശ്ചലമായ രൂപങ്ങളുടെ ചരിത്രമല്ല; പദാർഥം സ്വയംസംഘടനയിലൂടെ പുതിയ രൂപങ്ങളും പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങളും പുതിയ ഗുണങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ചരിത്രമാണ്. ജനിതകവസ്തുവിന്റെ തന്മാത്രാതലത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഈ ചലനം കോശത്തിലേക്കും ജീവിയിലേക്കും ജനസംഖ്യയിലേക്കും ജീവിവർഗത്തിലേക്കും ജീവിസമൂഹത്തിലേക്കും ജീവമണ്ഡലത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. ഓരോ തലത്തിലും സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷവും സഹവർത്തിത്വവും പുതിയ സംഘടനകൾക്ക് ജന്മം നൽകുന്നു. അതിനാൽ ജീവിവർഗ പരിണാമം പ്രകൃതിയിലെ ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനത്തിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണമായ പ്രകടനങ്ങളിലൊന്നായി കാണാം.

ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത് മാറ്റത്തെ തടഞ്ഞുകൊണ്ടല്ല; മാറ്റത്തിനുള്ളിൽ സ്വന്തം സംഘടന നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ്. പരിണാമം നടക്കുന്നത് പഴയതിനെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടല്ല; പഴയതിനെ പരിവർത്തനം ചെയ്ത് പുതിയതിൽ ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ടാണ്. പുതിയ ജീവരൂപം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് ശൂന്യതയിൽ നിന്നല്ല; മുൻകാല ജനിതകവസ്തുവിന്റെ പുനഃസംഘടനയിൽ നിന്നാണ്. ഈ നിരന്തരമായ സംരക്ഷണവും നിഷേധവും, സംയോജനവും വിയോജനവും, സ്ഥിരതയും മാറ്റവും, സാധ്യതയും യാഥാർഥ്യവൽക്കരണവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വാത്മക ചലനമാണ് ജീവന്റെ പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഭൗതിക യാഥാർഥ്യം.