കേരളത്തിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ പ്രതിസന്ധിയെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ സാധാരണയായി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയം, സംഘടനാപരമായ ദൗർബല്യം, വിഭാഗീയത, നേതൃത്വത്തിലെ പ്രായാധിക്യം, യുവജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ അകലം, മാധ്യമപ്രചാരണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളാണ് പ്രധാനമായും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ പ്രതിസന്ധികളുടെ അടിത്തട്ടിൽ അതിനേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു ചോദ്യം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്: കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം സ്വന്തം അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് പോലും ഒരു ബദൽ ജീവിതദർശനമായി തുടരുന്നുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യം വ്യക്തികളെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ളതല്ല. മറിച്ച് കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തെ ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനടുത്ത് സ്വാധീനിച്ച മഹത്തായ ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആശയപരമായ പുനരുത്പാദനശേഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവമായ അന്വേഷണമാണ്.
ഇന്ന് കേരളത്തിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള പല കുടുംബങ്ങളിലെയും പുതിയ തലമുറയുടെ ജീവിതാഭിലാഷങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ മാറ്റം കാണാനാകുന്നു. മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസം നേടുക, വിദേശരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് പോകുക, ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനികളിൽ ഉയർന്ന സ്ഥാനങ്ങൾ നേടുക, കോർപ്പറേറ്റ് മേഖലയിൽ തൊഴിൽജീവിതം കെട്ടിപ്പടുക്കുക, സ്വകാര്യ സംരംഭകരാകുക, ആഗോള തൊഴിൽവിപണിയുടെ ഭാഗമാകുക, ഉയർന്ന വരുമാനവും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതസൗകര്യങ്ങളും നേടുക എന്നിവയാണ് വലിയൊരു വിഭാഗം യുവാക്കളുടെ സ്വാഭാവിക അഭിലാഷങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നത്. ഇതൊന്നും വ്യക്തിപരമായി തെറ്റായ കാര്യങ്ങളല്ല. ഒരു യുവാവ് തന്റെ കഴിവിനും താൽപ്പര്യത്തിനും അനുയോജ്യമായ തൊഴിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതും സാമ്പത്തികമായി മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം തേടുന്നതും സ്വാഭാവികമാണ്. അതിനാൽ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിന്റെ മകൻ വിദേശത്ത് ജോലി ചെയ്യുന്നു എന്നതുകൊണ്ടോ ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് സ്ഥാപനത്തിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനാകുന്നു എന്നതുകൊണ്ടോ അയാൾ കമ്യൂണിസത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ലെന്ന് നിഗമനം ചെയ്യുന്നത് യുക്തിസഹമല്ല.
എന്നാൽ ഇവിടെ പരിശോധിക്കേണ്ടത് വ്യക്തികളുടെ ഒറ്റപ്പെട്ട തൊഴിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളല്ല; ഒരു വ്യാപകമായ സാമൂഹിക പ്രവണതയാണ്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാക്കളുടെ കുടുംബങ്ങളിലെയും പഴയ കേഡർമാരുടെ കുടുംബങ്ങളിലെയും പുതിയ തലമുറയിൽ വലിയൊരു വിഭാഗം കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തേക്കാൾ കോർപ്പറേറ്റ് തൊഴിൽജീവിതത്തെയും വിദേശജീവിതത്തെയും സ്വകാര്യ സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കലിനെയും കൂടുതൽ ആകർഷകമായ ഭാവിയായി കാണുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ വ്യക്തിപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ കൂട്ടായ ഫലമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. അത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആശയപരമായ ആകർഷണശേഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സാമൂഹിക സൂചനയായി കാണേണ്ടിവരും. അപ്പോൾ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം “അവർ എന്തുകൊണ്ട് കമ്യൂണിസ്റ്റുകളായില്ല?” എന്നതല്ല; “കമ്യൂണിസം എന്തുകൊണ്ട് അവരെ ആകർഷിക്കുന്നില്ല?” എന്നതാണ്.
കേരളത്തിലെ പഴയ കമ്യൂണിസ്റ്റ് തലമുറയുടെ ജീവിതചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ചിത്രം കാണാം. അവർക്കു കമ്യൂണിസം ഒരു രാഷ്ട്രീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; അത് ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥവും സാമൂഹിക ദൗത്യവുമായിരുന്നു. സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും വ്യക്തിഗത ഉയർച്ചയും ഉപേക്ഷിച്ച് തൊഴിലാളികളുടെയും കർഷകരുടെയും സാധാരണ ജനങ്ങളുടെയും ഇടയിൽ പ്രവർത്തിച്ചവർ അനേകരുണ്ടായിരുന്നു. ജയിൽവാസം, ഒളിവുജീവിതം, പോലീസ് പീഡനം, തൊഴിൽനഷ്ടം, സ്വത്തുനഷ്ടം, കുടുംബത്തിൽനിന്നുള്ള അകലം എന്നിവപോലും അവർ ഏറ്റെടുത്തു. അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ ആശയവും ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള അകലം വളരെ കുറവായിരുന്നു. കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയം ഒരു പാർട്ടി അംഗത്വമോ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയമോ മാത്രമായിരുന്നില്ല; അത് ഒരു ജീവിതദർശനമായിരുന്നു.
ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ ആ ബന്ധം എത്രത്തോളം ദുർബലമായിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് ആത്മപരിശോധനയുടെ വിഷയം. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം അധികാരരാഷ്ട്രീയത്തിൽ ദീർഘകാലം തുടരുമ്പോൾ അതിന്റെ ജീവിതസംസ്കാരത്തിലും രാഷ്ട്രീയ മുൻഗണനകളിലും മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ കമ്യൂണിസം ഒരു സാമൂഹിക പരിവർത്തന പ്രസ്ഥാനത്തിൽനിന്ന് ക്രമേണ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയായി ചുരുങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നഷ്ടം ആശയരംഗത്തായിരിക്കും. അധികാരം നേടുകയും ഭരണം നടത്തുകയും ജനക്ഷേമപദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ആവശ്യമാണ്. പക്ഷേ അതിനപ്പുറം സമൂഹത്തിന് ഒരു പുതിയ ഭാവി സങ്കൽപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഉണ്ടായിരിക്കണം.
ഇവിടെയാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിന്റെ കുടുംബങ്ങളിലെ തലമുറാവിച്ഛേദം കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്നത്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് കുടുംബം ഒരിക്കൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. വീട്ടിൽ രാഷ്ട്രീയചർച്ചകൾ നടക്കുകയും പാർട്ടി സാഹിത്യങ്ങൾ വായിക്കപ്പെടുകയും തൊഴിലാളികളുടെയും കർഷകരുടെയും പ്രശ്നങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുകയും വർഗസമരം, സോഷ്യലിസം, സാമ്രാജ്യത്വം, സാമൂഹികനീതി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാകുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ന് പല കുടുംബങ്ങളിലും ഈ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം ഒരു കുടുംബബന്ധമോ പഴയ തലമുറയുടെ ഓർമ്മയോ ആയി ചുരുങ്ങാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. അച്ഛൻ കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവാണ്; മകൻ മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നു; വിദേശത്തേക്ക് പോകുന്നു; കോർപ്പറേറ്റ് സ്ഥാപനത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു; സ്വന്തം ജീവിതം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം കുടുംബത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യത്തിൽനിന്ന് ക്രമേണ അകന്നുപോകുന്നു. ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നത് ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ തലമുറാവിച്ഛേദമാണ്.
എന്നാൽ ഈ പ്രശ്നത്തെ “നേതാക്കളുടെ മക്കൾ കമ്യൂണിസ്റ്റുകളാകുന്നില്ല” എന്ന ലളിതമായ വാദത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നത് തെറ്റാണ്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയം ഒരു കുടുംബസ്വത്തല്ല; അത് രക്തബന്ധത്തിലൂടെ പകരേണ്ടതുമല്ല. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിന്റെ മകൻ കമ്യൂണിസ്റ്റാകണമെന്നില്ല. അതുപോലെ ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ മകൻ കമ്യൂണിസ്റ്റാകണമെന്നുമില്ല. മറുവശത്ത്, ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് ഉദ്യോഗസ്ഥനും കമ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളിൽ ആഴത്തിൽ വിശ്വസിക്കാം. ആശയം പാരമ്പര്യമായി ലഭിക്കുന്നതല്ല; സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങളിലൂടെയും രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെയും ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനാത്മക പഠനത്തിലൂടെയും സാമൂഹിക വൈരുധ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലൂടെയും രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. അതിനാൽ കമ്യൂണിസ്റ്റ് കുടുംബങ്ങളിൽ ജനിച്ച കുട്ടികൾ സ്വാഭാവികമായി കമ്യൂണിസ്റ്റുകളാകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത് തന്നെ ശരിയായ മാർക്സിസ്റ്റ് സമീപനമല്ല.
എന്നാൽ ഇതിന്റെ മറുവശം കൂടുതൽ ഗൗരവമുള്ളതാണ്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് കുടുംബം പോലും വർഗബോധത്തിന്റെ പുനരുത്പാദനത്തിനുള്ള ഇടമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, പ്രസ്ഥാനം എവിടെയാണ് പുതിയ വർഗബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യം ഉയരും. ഒരു കാലത്ത് കുടുംബം, പാർട്ടി ശാഖ, തൊഴിലാളി സംഘടന, വായനശാല, സാംസ്കാരിക സംഘടന, പഠനക്ലാസ്, ജനകീയ സമരം എന്നിവ ചേർന്ന് ഒരു സമഗ്രമായ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. ഇന്ന് ആ ഇടങ്ങളെ ടെലിവിഷനും സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ വേദികളും ആഗോള ഉപഭോഗസംസ്കാരവും വലിയ തോതിൽ കൈയടക്കിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ യുവാക്കളുടെ ലോകബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന പ്രധാന സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങളും ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങളും മാറിയിരിക്കുന്നു.
ഇവിടെയാണ് പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുന്നത്. മുതലാളിത്തത്തെ വിമർശിക്കുന്നതും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിക്കുന്നതും രണ്ടാണ്. “കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളിത്തം ചൂഷണമാണ്” എന്ന് പറയുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എഞ്ചിനീയർ തന്റെ തൊഴിൽശക്തിയിലൂടെ എങ്ങനെ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ആ മൂല്യത്തിൽനിന്ന് കോർപ്പറേറ്റ് ഉടമ എങ്ങനെ ലാഭം നേടുന്നു, വിവരങ്ങൾ എങ്ങനെ പുതിയ മൂലധനമായി മാറുന്നു, ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശം എങ്ങനെ അറിവിനെ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കുന്നു, കൃത്രിമബുദ്ധി തൊഴിൽശക്തിയുടെ സ്വഭാവത്തെ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു, യന്ത്രവൽക്കരണം ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ നേട്ടം ആരുടേതാകണം തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം പുതിയ തലമുറയുടെ ഭാഷയിൽ മറുപടി നൽകണം. അപ്പോഴാണ് കമ്യൂണിസം പഴയകാലത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യമല്ലെന്നും ഭാവിയെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശാസ്ത്രീയ ലോകദർശനമാണെന്നും യുവതലമുറയ്ക്ക് ബോധ്യപ്പെടുക.
ഇവിടെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിന്റെ മക്കളുടെ ജീവിതതിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ഒരു സാമൂഹിക സൂചനയായി കാണാം. അവർ മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയുടെ അവസരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്നത് കുറ്റമല്ല. പക്ഷേ അവർ എന്തുകൊണ്ടാണ് ആ ലോകത്തെ തങ്ങളുടെ ഭാവിയുടെ സ്വാഭാവിക ഇടമായി കാണുന്നത്? കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം എന്തുകൊണ്ടാണ് അവരുടെ ഭാവിസങ്കൽപ്പത്തിൽ അതേ ശക്തിയോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാത്തത്? അവരുടെ വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിൽപരമായ കഴിവുകളും സാമൂഹികമാറ്റത്തിനായി ഉപയോഗിക്കാനുള്ള ഒരു വിശ്വസനീയമായ രാഷ്ട്രീയദർശനം പാർട്ടി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നുണ്ടോ? കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പങ്കാളികളായാൽ അവരുടെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വ്യക്തിത്വത്തിനും തൊഴിൽപരമായ വളർച്ചയ്ക്കും മതിയായ ഇടമുണ്ടാകുമെന്ന് അവർ കരുതുന്നുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പരിശോധിക്കേണ്ടത്.
ഇതിൽ ഒരു പ്രധാന വൈരുധ്യമുണ്ട്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ചരിത്രപരമായി വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും സാമൂഹിക മുന്നേറ്റത്തിനും വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകി. വിദ്യാഭ്യാസം വ്യാപിച്ചതോടെ അതിന്റെ സ്വന്തം സാമൂഹിക അടിത്തറയിലെ കുട്ടികൾ കൂടുതൽ ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസം നേടി, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പോയി, പുതിയ തൊഴിൽമേഖലകളിൽ പ്രവേശിച്ചു. എന്നാൽ ഈ സാമൂഹിക മുന്നേറ്റം തന്നെ പഴയ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു വിരോധാഭാസം സൃഷ്ടിച്ചു. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിച്ച സാമൂഹിക പുരോഗതി തന്നെ പുതിയ തലമുറയെ ആഗോള മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അതായത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വിജയത്തിൽനിന്നുതന്നെ അതിന്റെ പഴയ സാമൂഹിക അടിത്തറയുടെ പരിവർത്തനം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു.
ഇത് ഒരു ചരിത്രപരമായ വൈരുധ്യമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്; പരാജയമായി മാത്രം കാണേണ്ടതില്ല. സാമൂഹിക പുരോഗതി പഴയ വർഗ്ഗഘടനകളെ ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ അവയുടെ സ്ഥാനത്ത് പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ ഭൂബന്ധങ്ങളിലെ മാറ്റം, വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനം, ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം, സേവനമേഖലയുടെ വളർച്ച, നഗരവൽക്കരണം, ആഗോള തൊഴിൽവിപണിയുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവ കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് അനുകൂലമായിരുന്ന പഴയ സാമൂഹിക ഘടനയെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. അതിനാൽ പഴയ വർഗ്ഗഘടനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാഷ്ട്രീയഭാഷയ്ക്ക് പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിൽ പഴയ ശക്തി ലഭിക്കണമെന്നില്ല.
ഇവിടെനിന്ന് മറ്റൊരു അടിസ്ഥാന ചോദ്യത്തിലേക്ക് എത്താം: കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി അധികാരത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ തന്നെ അതിന്റെ പരിവർത്തനാത്മക സ്വഭാവം എങ്ങനെ നിലനിർത്തും? ഇത് കേരളത്തിൽ മാത്രം ഉള്ള പ്രശ്നമല്ല. ദീർഘകാലം ഭരണത്തിൽ തുടരുന്ന എല്ലാ ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും നേരിടുന്ന അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യമാണിത്. ഭരണസംവിധാനം നടത്താൻ ഉദ്യോഗസ്ഥസംവിധാനം, സാമ്പത്തിക മാനേജ്മെന്റ്, നിക്ഷേപം, വ്യവസായം, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിപണി എന്നിവയുമായി ഇടപെടേണ്ടിവരും. അതേസമയം അതേ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും വേണം. ഈ രണ്ടു തലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യത്തെ സൃഷ്ടിപരമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ വന്നാൽ പ്രസ്ഥാനം ക്രമേണ ഭരണനിർവഹണത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങും.
അപ്പോൾ കമ്യൂണിസം “മറ്റൊരു രീതിയിൽ ഭരിക്കുന്ന ഒരു സർക്കാർ” മാത്രമായി മാറാനുള്ള അപകടമുണ്ട്. എന്നാൽ കമ്യൂണിസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ അവകാശവാദം അതിനേക്കാൾ വലുതാണ്. അത് സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളെ തന്നെ മാറ്റാനുള്ള ദർശനമാണ്. അതിനാൽ പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് കമ്യൂണിസം ആകർഷകമാകണമെങ്കിൽ സർക്കാർ നൽകുന്ന ക്ഷേമപദ്ധതികൾ മാത്രം മതിയാകില്ല; സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുതിയ ചരിത്രസങ്കൽപ്പം ആവശ്യമാണ്.
കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പഴയ ശക്തികളിലൊന്ന് മനുഷ്യർക്ക് നിലവിലുള്ള സമൂഹത്തിനപ്പുറം മറ്റൊരു സമൂഹത്തെ സങ്കൽപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സ്വപ്നം നൽകിയതായിരുന്നു. “ഇപ്പോഴുള്ള ലോകം മാറ്റാനാവില്ല” എന്ന ബോധത്തിന് പകരം “മനുഷ്യർക്ക് വേറൊരു ലോകം സൃഷ്ടിക്കാനാകും” എന്ന വിശ്വാസമാണ് അത് വളർത്തിയത്. ഇന്ന് ആ സങ്കൽപ്പശക്തി ദുർബലമായാൽ കമ്യൂണിസം നിലവിലുള്ള വ്യവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു ഭരണരീതിയായി മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് അതിൽ വലിയ ചരിത്രസ്വപ്നം കാണാൻ കഴിയില്ല.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ നേതാക്കളുടെ മക്കളുടെ ജീവിതം ഒരു പ്രതീകാത്മക സൂചനയായി മാറുന്നു. അത് കാരണബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ തെളിവല്ല; പക്ഷേ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആശയപരമായ ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് ചോദ്യം ഉയർത്തുന്ന ഒരു സൂചനയാണ്. ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാക്കളുടെ അടുത്ത തലമുറ പോലും ആ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവിസങ്കൽപ്പത്തിൽ സ്വന്തം ജീവിതത്തിന് സ്ഥാനം കാണുന്നില്ലെങ്കിൽ, നേതൃത്വം ആ സന്ദേശം അവഗണിക്കരുത്. അതിനെ വ്യക്തികളുടെ “വഴിതെറ്റൽ” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ മറയ്ക്കും.
അതേസമയം കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പുതുക്കൽ നേതാക്കളുടെ മക്കളെ മാത്രം പാർട്ടിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിലൂടെ സാധ്യമല്ല. ലക്ഷ്യം പുതിയ തലമുറയിലെ മുഴുവൻ മനുഷ്യരെയും—തൊഴിലാളികളെയും പ്രൊഫഷണലുകളെയും ശാസ്ത്രജ്ഞരെയും സംരംഭകരെയും വിദ്യാർത്ഥികളെയും കലാകാരന്മാരെയും ഡിജിറ്റൽ തൊഴിലാളികളെയും പ്രവാസികളെയും—പുതിയ വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ ഒരുമിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ പ്രാപ്തരാക്കുകയാണ്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം പുതിയ തലമുറയോട് “ഞങ്ങളെ പിന്തുടരുക” എന്ന് പറയുന്നതിനുപകരം “നിങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന ലോകത്തെ ഞങ്ങളോടൊപ്പം വിശകലനം ചെയ്യുക; അതിനെ എങ്ങനെ മാറ്റാമെന്ന് ഒരുമിച്ച് ചിന്തിക്കുക” എന്ന് പറയേണ്ട ഘട്ടത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു.
അതിന് പാർട്ടി ആദ്യം സ്വന്തം ബൗദ്ധികസംസ്കാരം പുനർനിർമ്മിക്കേണ്ടിവരും. രാഷ്ട്രീയപഠനക്ലാസുകൾ പഴയ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ ഭൗതികശാസ്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, നാഡീശാസ്ത്രം, കൃത്രിമബുദ്ധി, ജനിതകസാങ്കേതികവിദ്യ, കാലാവസ്ഥാശാസ്ത്രം, ഡിജിറ്റൽ മുതലാളിത്തം, ധനമൂലധനം, സാമൂഹ്യമനഃശാസ്ത്രം, വിവരയുദ്ധം തുടങ്ങിയ ആധുനിക മേഖലകളുമായി മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയെ സംവദിപ്പിക്കുന്ന ബൗദ്ധിക കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറണം. മാർക്സിസത്തെ അടഞ്ഞുപോയ ഒരു സിദ്ധാന്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം പുതിയ ശാസ്ത്രീയ അറിവുകളുമായി നിരന്തരം സംവദിച്ച് വികസിക്കുന്ന വിമർശനാത്മക ലോകദർശനമായി അവതരിപ്പിക്കണം.
അപ്പോഴാണ് കമ്യൂണിസത്തിന് പുതിയ തലമുറയോട് പറയാൻ കഴിയുക: “നിങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കൂ” എന്നല്ല, “നിങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും സാധ്യമാകുന്ന ഒരു സമൂഹം എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കാം എന്ന് ചിന്തിക്കൂ” എന്നാണ്. കമ്യൂണിസം ദാരിദ്ര്യത്തെ മഹത്വവൽക്കരിക്കുന്നതല്ല. സമ്പത്തിനെ തന്നെ നിരസിക്കുന്നതുമല്ല. വ്യക്തിയുടെ കഴിവിനെയും സൃഷ്ടിപരതയെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നതുമല്ല. മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ ശേഷിയും ശാസ്ത്രീയ കഴിവും തൊഴിൽശക്തിയും കുറച്ചുപേരുടെ സ്വകാര്യ സമ്പാദ്യത്തിനുള്ള ഉപകരണങ്ങളായി ചുരുങ്ങാതെ മുഴുവൻ സമൂഹത്തിന്റെയും പുരോഗതിക്കായി വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് അതിന്റെ ആധുനിക ലക്ഷ്യം.
ഒരു യുവാവിന് ഉയർന്ന ശമ്പളം ലഭിക്കാം. ഒരു സംരംഭകന് സംരംഭം നടത്താം. ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞന് ലോകത്തിലെ മികച്ച ഗവേഷണസ്ഥാപനത്തിൽ ജോലി ചെയ്യാം. ഒരാൾക്ക് വിദേശത്ത് ജീവിക്കാം. ഇവയൊന്നും സ്വതവേ കമ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമല്ല. എന്നാൽ ആ സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമൂഹിക പ്രക്രിയ ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, അതിന്റെ നേട്ടം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് അതിൽ എത്രമാത്രം അവകാശമുണ്ട്, ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യരാശിയുടെ പൊതുസമ്പത്തായി മാറുമോ, അല്ലെങ്കിൽ കുറച്ചുപേരുടെ സ്വകാര്യ അധികാരമായി മാറുമോ എന്നതാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.
ഇതിനാൽ കേരളത്തിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തലമുറാപ്രതിസന്ധി അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു കുടുംബപ്രശ്നമല്ല; അത് ഒരു സംസ്കാരപരവും ചരിത്രപരവുമായ പ്രശ്നമാണ്. മനുഷ്യരാശി കൃത്രിമബുദ്ധി, ജനിതകസാങ്കേതികവിദ്യ, യന്ത്രവൽക്കരണം, കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം, ആഗോള ധനമൂലധനം, ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകൾ എന്നിവയിലൂടെ പുതിയ ചരിത്രഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ കമ്യൂണിസത്തിന് പഴയ ഭാഷയിൽ മാത്രം തുടരാനാവില്ല. സ്വന്തം അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കാതെ പുതിയ യാഥാർഥ്യത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള സൈദ്ധാന്തിക ശേഷി അത് തെളിയിക്കണം.
അവസാനം ഈ പ്രശ്നത്തെ ഒരു വാചകത്തിൽ ചുരുക്കുകയാണെങ്കിൽ: കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാക്കളുടെ മക്കൾ കമ്യൂണിസ്റ്റുകളാകാത്തത് കമ്യൂണിസത്തിന്റെ പരാജയത്തിന്റെ തെളിവല്ല; എന്നാൽ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് പുതിയ തലമുറയുടെ ഭാവിസങ്കൽപ്പത്തിൽ സ്വാഭാവികമായ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് അതിന്റെ ആശയപരമായ പുനരുത്പാദനത്തിലെ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഗൗരവമുള്ള സൂചനയാണ്.
അതിനാൽ ആത്മപരിശോധനയുടെ ചോദ്യം “നമ്മുടെ മക്കൾ എന്തുകൊണ്ട് നമ്മെ പിന്തുടരുന്നില്ല?” എന്നതിൽ അവസാനിക്കരുത്. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം ഇതായിരിക്കണം: “മനുഷ്യരാശിയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് പറയാനുള്ള പുതിയ സ്വപ്നം എന്താണ്? ആ സ്വപ്നത്തിൽ പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് സ്വന്തം ജീവിതവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ശാസ്ത്രവും സൃഷ്ടിപരതയും സാമൂഹികനീതിയും കാണാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ?”
ഈ ചോദ്യത്തിന് പുതിയ ചരിത്രപരമായ മറുപടി നൽകാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് കമ്യൂണിസത്തിന്റെ ഭാവി. പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് കമ്യൂണിസം പഴയ തലമുറയുടെ ഓർമ്മയല്ലെന്നും, അവരുടെ സ്വന്തം ഭാവിയെ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ഒരു ശാസ്ത്രീയവും മാനുഷികവുമായ സാധ്യതയാണെന്നും ബോധ്യപ്പെടുന്നിടത്താണ് ഒരു പുതിയ കമ്യൂണിസ്റ്റ് നവോത്ഥാനത്തിന് തുടക്കമാകുക. അല്ലാത്തപക്ഷം, ഒരു കാലത്ത് മനുഷ്യരുടെ വിമോചനത്തിന്റെ മഹത്തായ സ്വപ്നമായി നിലകൊണ്ട പ്രസ്ഥാനം ക്രമേണ സ്വന്തം ചരിത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷകനായി മാത്രം മാറാനുള്ള അപകടം നേരിടും.
“കട്ടൻകാപ്പിയുടെയും പരിപ്പുവടയുടെയും കാലം കഴിഞ്ഞു” എന്ന തരത്തിലുള്ള പ്രഖ്യാപനത്തെ വെറും ഭക്ഷണശീലത്തിലെ മാറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശമായി കാണുന്നത് അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക അർത്ഥം ചുരുക്കിക്കാണുന്നതായിരിക്കും. അതിനെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജീവിതസംസ്കാരത്തിലുണ്ടായ ദിശാമാറ്റത്തിന്റെ പ്രതീകമായി വിമർശനാത്മകമായി വായിക്കാം. എന്നാൽ അത് ആരാണ്, ഏത് സാഹചര്യത്തിൽ, എന്ത് അർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞത് എന്നതിന്റെ തെളിവില്ലാതെ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഉദ്ധരണിയായി അവതരിപ്പിക്കാതെ, ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവണതയുടെ പ്രതീകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ ശരി.
കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്ത് കട്ടൻകാപ്പിയും പരിപ്പുവടയും വെറും വിലകുറഞ്ഞ ഭക്ഷണത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളായിരുന്നില്ല. സാധാരണ മനുഷ്യരോടുള്ള അടുപ്പം, ലാളിത്യം, പ്രവർത്തകരുടെ കൂട്ടായ്മ, തൊഴിലാളി-കർഷക ജീവിതത്തോടുള്ള ഐക്യം, പരിമിതമായ വിഭവങ്ങളിൽ പൊതുപ്രവർത്തനം നടത്താനുള്ള സന്നദ്ധത എന്നിവയുടെ സാംസ്കാരിക പ്രതീകങ്ങളായിരുന്നു. ഒരു പാർട്ടി പ്രവർത്തകൻ സാധാരണ ചായക്കടയിൽ ഇരുന്ന് തൊഴിലാളിയോടും കർഷകനോടും വിദ്യാർത്ഥിയോടും രാഷ്ട്രീയസംവാദം നടത്തുന്നത് തന്നെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ആ ജീവിതശൈലി ദാരിദ്ര്യത്തെ മഹത്വവൽക്കരിച്ചതല്ല; മറിച്ച് ജനങ്ങളുമായി സാമൂഹിക അകലം കുറയ്ക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരമായിരുന്നു.
അതുകൊണ്ട് “കട്ടൻകാപ്പിയുടെയും പരിപ്പുവടയുടെയും കാലം കഴിഞ്ഞു” എന്ന വാചകത്തെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ വായിക്കാം. അതിന്റെ അന്തർധാര ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുന്നു: ജനങ്ങളോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്ന കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ പഴയ ജീവിതശൈലി ഇനി പ്രസക്തമല്ലേ? കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സാമൂഹിക പ്രതീകങ്ങൾ തന്നെ മാറേണ്ടിവന്നുവോ? അതോ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ക്രമേണ മധ്യവർഗ്ഗ-ഉന്നത മധ്യവർഗ്ഗ ജീവിതശൈലിയെ സ്വാഭാവികമായി സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണോ?
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം കാണണം. ലാളിത്യം എന്നത് ദാരിദ്ര്യമല്ല. കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവ് നല്ല ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്, നല്ല വസ്ത്രം ധരിക്കരുത്, നല്ല വീട് ഉണ്ടാകരുത്, ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിക്കരുത് എന്നൊന്നും കമ്യൂണിസത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ തത്വമല്ല. സമൂഹത്തിന്റെ സമ്പത്ത് വർധിക്കുകയും എല്ലാവർക്കും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്നതാണ് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനാൽ കട്ടൻകാപ്പിയിൽ നിന്ന് വിലകൂടിയ കാപ്പിയിലേക്കുള്ള മാറ്റം സ്വതവേ കമ്യൂണിസവിരുദ്ധമല്ല.
പ്രശ്നം കാപ്പിയുടെ വിലയിലല്ല; കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയവും സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള സാമൂഹിക അകലത്തിലാണ്. ഒരു കാലത്ത് നേതാവും സാധാരണ പ്രവർത്തകനും തമ്മിൽ പങ്കിട്ടിരുന്ന കട്ടൻകാപ്പിയും പരിപ്പുവടയും ഒരു സമത്വബോധത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ചിഹ്നമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതിന് പകരം അഞ്ചുനക്ഷത്ര ഹോട്ടലുകളും പ്രത്യേക വാഹനങ്ങളും സുരക്ഷാവലയങ്ങളും അധികാരകേന്ദ്രിതമായ ജീവിതശൈലിയും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പശ്ചാത്തലമായി മാറുകയാണെങ്കിൽ, പ്രശ്നം ഭക്ഷണത്തിലല്ല; വർഗ്ഗപരമായ സാമൂഹിക അകലത്തിന്റെ വളർച്ചയിലാണ്.
ഇതാണ് “കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിന്റെ അടുത്ത തലമുറ” എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടത്. നേതാക്കളുടെ മക്കൾ കോർപ്പറേറ്റ് മേഖലയിലേക്ക് പോകുന്നതും വിദേശത്ത് സ്ഥിരതാമസമാക്കുന്നതും ഒരു വ്യക്തിഗത തൊഴിൽതിരഞ്ഞെടുപ്പാണ്. അതിനെ വിശ്വാസനഷ്ടത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള തെളിവായി കാണാനാവില്ല. എന്നാൽ അതിനൊപ്പം പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വസംസ്കാരത്തിലും ജീവിതശൈലിയിലും ഒരു മധ്യവർഗ്ഗവൽക്കരണം സംഭവിക്കുകയും, സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് രാഷ്ട്രീയനേതൃത്വം അകന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, രണ്ടു പ്രവണതകളും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയായി പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും.
ഇവിടെ “കട്ടൻകാപ്പി” ഒരു പ്രതീകാത്മക വർഗ്ഗസൂചകമായി മാറുന്നു. കട്ടൻകാപ്പിയിൽ നിന്ന് വിലകൂടിയ കാപ്പിയിലേക്കുള്ള മാറ്റം തന്നെയല്ല പ്രശ്നം; ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി പങ്കിട്ടിരുന്ന സാംസ്കാരിക ലോകത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട് ഒരു പ്രത്യേക അധികാര-സൗകര്യ ജീവിതലോകം രൂപപ്പെടുന്നതാണ് പ്രശ്നം. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിന് മികച്ച ജീവിതം ലഭിക്കുന്നതിൽ തെറ്റില്ല. പക്ഷേ അദ്ദേഹം മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം നയിക്കുന്നതിനൊപ്പം താൻ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന തൊഴിലാളി-അധ്വാനിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് മാനസികമായും സാംസ്കാരികമായും അകന്നുപോകുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.
ഇവിടെയാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിലെ അന്യവൽക്കരണം എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത്. ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രസ്ഥാനം സ്വന്തം സാമൂഹിക അടിത്തറയിൽനിന്ന് ക്രമേണ അകന്നുപോകുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഭാഷയും ജീവിതശൈലിയും രാഷ്ട്രീയ മുൻഗണനകളും ആ ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് വേർപെടാം. അപ്പോൾ പാർട്ടി തൊഴിലാളികളുടെ പേരിൽ സംസാരിച്ചാലും തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതലോകം അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കാതെ പോകാം. ഇത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ ധാർമിക വീഴ്ചയല്ല; ഒരു സംഘടനയുടെ സാമൂഹിക അന്യവൽക്കരണത്തിന്റെ പ്രക്രിയയായിരിക്കാം.
ഇതിനൊപ്പം മറ്റൊരു വൈരുധ്യവും ഉണ്ട്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം തന്നെ കേരളത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക പുരോഗതിയാണ് ഇന്ന് അതിന്റെ പഴയ ജീവിതസംസ്കാരത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്നതിൽ ഒരു പങ്കുവഹിച്ചത്. വിദ്യാഭ്യാസം വ്യാപിച്ചു, തൊഴിൽ അവസരങ്ങൾ വർധിച്ചു, ഗ്രാമീണ ദാരിദ്ര്യം കുറഞ്ഞു, വിദേശ കുടിയേറ്റം വളർന്നു, മധ്യവർഗ്ഗം വികസിച്ചു. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ഇതിൽ ചരിത്രപരമായ പങ്കുവഹിച്ചു. എന്നാൽ ഈ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായി പഴയ “കട്ടൻകാപ്പി-പരിപ്പുവട” സാമൂഹികലോകം തന്നെ മാറിപ്പോയി. അതിനാൽ പഴയ ജീവിതശൈലിയിലേക്ക് മടങ്ങുക എന്നതല്ല പരിഹാരം. പുതിയ സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിൽ പഴയ കമ്യൂണിസ്റ്റ് മൂല്യങ്ങളുടെ സാരാംശം എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.
അതായത് കട്ടൻകാപ്പി ഉപേക്ഷിച്ചതിൽ പ്രശ്നമില്ല; കട്ടൻകാപ്പി പ്രതിനിധീകരിച്ച സാമൂഹിക സമത്വവും ജനസമ്പർക്കവും ലാളിത്യവും കൂട്ടായ്മയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലാണ് പ്രശ്നം. പരിപ്പുവടയ്ക്ക് പകരം മറ്റൊരു ഭക്ഷണം കഴിക്കാം. പക്ഷേ പരിപ്പുവട കഴിച്ചിരുന്ന കാലത്തെ തൊഴിലാളിയുമായുള്ള സൗഹൃദം, സാധാരണ പ്രവർത്തകനുമായുള്ള സമത്വം, ചായക്കടയിലെ രാഷ്ട്രീയസംവാദം, ജനങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ കയറിയിറങ്ങുന്ന രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരം, സ്വന്തം ജീവിതത്തെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തോട് ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്ന ബോധം എന്നിവ നഷ്ടപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ അതാണ് യഥാർത്ഥ ദിശാമാറ്റം.
അതിനാൽ “കട്ടൻകാപ്പിയുടെയും പരിപ്പുവടയുടെയും കാലം കഴിഞ്ഞു” എന്ന പ്രസ്താവനയെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വർഗ്ഗ-സാംസ്കാരിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി വായിക്കാം. അതിന്റെ അർത്ഥം “കമ്യൂണിസ്റ്റുകൾ ദരിദ്രരായി ജീവിക്കണം” എന്നതല്ല. മറിച്ച് ചോദ്യം ഇതാണ്:
കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് സമ്പന്നമായ ഒരു സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കണമോ, അതോ സമ്പന്നമായ സമൂഹത്തിനുള്ളിൽ സ്വയം ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക വർഗ്ഗമായി മാറണമോ? ആദ്യത്തേതാണ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യം. രണ്ടാമത്തേത് സംഭവിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോഴാണ് ആശയവും ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം ഗുരുതരമാകുന്നത്.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ കട്ടൻകാപ്പിയും പരിപ്പുവടയും ഇവിടെ ഭക്ഷണത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളല്ല; ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളാണ്. അവയുടെ കാലം കഴിഞ്ഞുവെന്ന് പറയുന്നത് ശരിയാണെങ്കിൽ പോലും, അവ പ്രതിനിധീകരിച്ച മൂല്യങ്ങൾക്ക് കാലം കഴിഞ്ഞോ എന്നതാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം.
കട്ടൻകാപ്പി മാറാം. പരിപ്പുവട മാറാം. ജീവിതനിലവാരം ഉയരണം. പക്ഷേ ജനങ്ങളോടുള്ള വർഗ്ഗബന്ധവും രാഷ്ട്രീയ ലാളിത്യവും സാമൂഹിക സമത്വബോധവും മാറാൻ പാടില്ല. അവിടെയാണ് യഥാർത്ഥ കമ്യൂണിസ്റ്റ് ജീവിതസംസ്കാരത്തിന്റെ പരീക്ഷണം.
Leave a comment