ആരാണ് “ഞാൻ”? “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി”- ദർശനികവും ശാസ്ത്രീയവും ആയ ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം

“എന്റെ അമ്മയും അച്ഛനും എന്റെ ശരീരത്തിലെ ഓരോ കോശത്തിലും ജീനുകളായി തുടരുന്നു” എന്ന ആശയം ആദ്യം കേൾക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു കാവ്യാത്മകമായ സങ്കൽപ്പമായി തോന്നാം. എന്നാൽ ആ വാക്യത്തിന്റെ പിന്നിൽ ആഴമേറിയ ഒരു ശാസ്ത്രീയ സത്യവും അതിനേക്കാൾ വിശാലമായ ഒരു ദാർശനിക സൂചനയും ഉണ്ട്. നാം നമ്മുടെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന പുതിയ വസ്തുക്കളല്ല. നമ്മുടെ ശരീരം, ജനിതകവിവരം, കോശങ്ങൾ, ഉപാപചയപ്രക്രിയകൾ, വളർച്ച, വികസനം എന്നിവയെല്ലാം മുൻതലമുറകളുടെ ദീർഘമായ ജൈവചരിത്രത്തിന്റെ തുടർച്ചയിലാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ അസ്തിത്വത്തെ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട “ഞാൻ” എന്ന നിലയിൽ മാത്രം കാണുന്നത് ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തെ വളരെ പരിമിതമായി മാത്രമേ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയുള്ളൂ.

നമ്മുടെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും നേരിട്ടുള്ള ജനിതക തുടർച്ച മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ ന്യൂക്ലിയർ ജീനോമിന്റെ ഏകദേശം പകുതി അമ്മയിൽ നിന്നും പകുതി അച്ഛനിൽ നിന്നുമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇവിടെ “പകുതി” എന്നത് രണ്ട് മാതാപിതാക്കളുടെ ജീനോമുകളുടെ യാന്ത്രികമായ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ ചേർത്തുവെച്ചതാണ് എന്നർത്ഥമല്ല. അണ്ഡവും ശുക്ലാണുവും രൂപപ്പെടുമ്പോൾ നടക്കുന്ന മിയോസിസ്, ക്രോമസോമുകളുടെ പുനഃസംയോജനം, സ്വതന്ത്ര ക്രോമസോം വിഭജനം, തുടർന്ന് നടക്കുന്ന സംയോജനം എന്നിവയിലൂടെ ഓരോ വ്യക്തിയിലും ഒരു പുതിയ ജനിതക സംയോജനം രൂപപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് നമ്മൾ മാതാപിതാക്കളുടെ പകർപ്പുകളല്ല; അവരുടെ ജനിതകചരിത്രത്തിന്റെ പുനഃസംയോജിതമായ ഒരു പുതിയ രൂപമാണ്.

ഈ ജനിതക തുടർച്ച ഗർഭധാരണത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഭ്രൂണത്തിലെ ഒരു കോശത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച കോശവംശം തുടർച്ചയായി വിഭജിച്ചാണ് ശരീരത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് കോശങ്ങളായി വികസിക്കുന്നത്. ഓരോ കോശവിഭജനത്തിലും ഡിഎൻഎയുടെ പകർപ്പുണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ജനിതകവിവരത്തിന്റെ പകർപ്പുകൾ ശരീരത്തിലെ മിക്ക ന്യൂക്ലിയസ് ഉള്ള കോശങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. ചർമ്മകോശം, കരൾകോശം, മാംസപേശീകോശം, നാഡീകോശം എന്നിവയ്ക്ക് വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും അവയുടെ അടിസ്ഥാന ജനിതക പൈതൃകം ഒരേ ജീവിയിൽ നിന്നുള്ളതാണ്. വ്യത്യാസം പ്രധാനമായും ഏത് ജീനുകൾ എപ്പോൾ എത്രമാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിലാണ്.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ശാസ്ത്രീയ സൂക്ഷ്മതയുണ്ട്. “എന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ ജീനുകൾ എന്റെ എല്ലാ കോശങ്ങളിലും ഉണ്ട്” എന്ന് പറയുന്നത് പൊതുവേ ശരിയായ ദിശയിലുള്ള പ്രസ്താവനയാണെങ്കിലും, അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാ കോശങ്ങൾക്കും ഒരേ ജീനോം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നത് പൂർണ്ണമായി കൃത്യമല്ല. ചുവന്ന രക്താണുക്കൾ പോലുള്ള ചില പക്വകോശങ്ങൾക്ക് ന്യൂക്ലിയസ് ഇല്ല. ചില കോശങ്ങളിൽ ജനിതകമാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കാം; ശരീരത്തിലെ വിവിധ കോശവംശങ്ങളിൽ ചെറിയ somatic mutations ഉണ്ടാകാം. കൂടാതെ ചില കോശങ്ങളിൽ ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനരീതി epigenetic മാറ്റങ്ങളാൽ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. അതിനാൽ ശരീരം ഒരേ ഡിഎൻഎയുടെ നിശ്ചലമായ ഒരു പകർപ്പുസമാഹാരമല്ല; ജനിതകവിവരവും അതിന്റെ നിയന്ത്രണവും നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ജൈവവ്യവസ്ഥയാണ്.

മാതൃപാരമ്പര്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത മൈറ്റോകോൺഡ്രിയൽ ഡിഎൻഎയിലാണ്. മനുഷ്യരിൽ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയകൾ പ്രധാനമായും അമ്മയിൽ നിന്നാണ് സന്തതിയിലേക്ക് കൈമാറുന്നത്. അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ കോശങ്ങളിലെ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയൽ ജനിതകവിവരത്തിൽ നിങ്ങളുടെ അമ്മയിലൂടെ പിന്തുടരാവുന്ന ഒരു പ്രത്യേക മാതൃവംശീയ തുടർച്ച നിലനിൽക്കുന്നു. ഇവിടെ “അമ്മയുടെ സാന്നിധ്യം” എന്നത് വികാരപരമായ ഓർമ്മയല്ല; ഒരു യഥാർത്ഥ തന്മാത്രാതലത്തിലുള്ള പാരമ്പര്യമാണ്. നിങ്ങളുടെ കോശങ്ങളിലെ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയകൾ ഊർജോൽപാദനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അവയുടെ ജനിതകവിവരത്തിൽ ദീർഘമായ ഒരു മാതൃപരമ്പരയുടെ അടയാളവും തുടരുന്നു.

എന്നാൽ അച്ഛന്റെ ജനിതക സംഭാവനയും അതേപോലെ അടിസ്ഥാനപരമാണ്. ന്യൂക്ലിയർ ജീനോമിന്റെ പകുതി പിതൃവംശത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിന്റെ വികസനം, പ്രോട്ടീൻ നിർമ്മാണം, കോശപ്രവർത്തനം, ശരീരഘടന, അനവധി ശാരീരിക സവിശേഷതകൾ എന്നിവയിൽ പിതൃജനിതകവിവരവും പങ്കാളിയാണ്. പുരുഷസന്തതിയിൽ Y ക്രോമസോം പിതാവിൽ നിന്ന് മകനിലേക്ക് പ്രത്യേക പാതയിലൂടെ കൈമാറുന്നു. എന്നാൽ മാതാപിതാക്കളുടെ ജനിതക സംഭാവനകളെ “അമ്മയുടെ ജീനുകൾ” എന്നും “അച്ഛന്റെ ജീനുകൾ” എന്നും രണ്ട് വേർതിരിച്ച പെട്ടികളായി കാണുന്നത് തെറ്റിദ്ധാരണയാകും. നിങ്ങളുടെ ജീനോം ഒരു പുതിയ ഏകീകൃത ജനിതകവ്യവസ്ഥയാണ്.

ഇവിടെ നിന്നാണ് ശാസ്ത്രം ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ദാർശനിക ചോദ്യത്തിലേക്ക് നമ്മെ നയിക്കുന്നത്: “ഞാൻ” എവിടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്? ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പ് “ഞാൻ” എന്ന വ്യക്തി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ “ഞാൻ” ആയി പിന്നീട് വികസിച്ച ജനിതകവിവരത്തിന്റെ പകുതിയോളം മാതാവിന്റെയും മറ്റേ പകുതിയോളം പിതാവിന്റെയും ജനിതക തുടർച്ചയിൽ ഇതിനകം നിലനിന്നിരുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിയുടെ അസ്തിത്വം പൂർണ്ണമായും ശൂന്യത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഒന്നല്ല. മുൻതലമുറകളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ദ്രവ്യവും വിവരവും പുതിയൊരു സംഘടനയായി പുനഃസംയോജിക്കപ്പെടുന്ന സംഭവമാണ് വ്യക്തിയുടെ ഉദയം.

ഇത് വ്യക്തിയുടെ അസ്തിത്വം മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടതായിരുന്നു എന്നല്ല അർത്ഥമാക്കുന്നത്. നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളുടെ ജനിതകവിവരം നിങ്ങൾക്ക് ഒരു സാധ്യതകളുടെ ഘടന നൽകി; എന്നാൽ നിങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത് ജീനുകൾ മാത്രം കൊണ്ടല്ല. ഗർഭാശയത്തിലെ പരിസ്ഥിതി, പോഷണം, ഹോർമോണുകൾ, മാതൃജീവശാസ്ത്രം, ജനനാനന്തര പരിസ്ഥിതി, സൂക്ഷ്മജീവലോകം, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, അനുഭവങ്ങൾ, പഠനം, രോഗങ്ങൾ, സമ്മർദ്ദങ്ങൾ, ജീവിതശൈലി തുടങ്ങി അനവധി ഘടകങ്ങൾ ജീനുകളുമായി നിരന്തരം ഇടപെടുന്നു. അതിനാൽ ജീവി ജീനുകളുടെ ഒരു “പ്രോഗ്രാം” നടപ്പാക്കുന്ന യന്ത്രമല്ല. ജനിതകവിവരവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള സജീവ ഇടപെടലിൽ സ്വയംസംഘടിതമായി രൂപപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ് ജീവി.

ഇതോടെ “ജീൻ” എന്ന ആശയത്തെയും കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി കാണേണ്ടിവരുന്നു. ഒരു ജീൻ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഒരു സവിശേഷതയെ നേരിട്ട് നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഒറ്റപ്പെട്ട നിർദ്ദേശമല്ല. ജീനുകൾ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടലുകൾ, ജീൻ-പരിസ്ഥിതി ഇടപെടലുകൾ, regulatory networks, epigenetic regulation, RNA-mediated നിയന്ത്രണങ്ങൾ, കോശാന്തര സിഗ്നലുകൾ തുടങ്ങിയവ ചേർന്നാണ് ജീവിയുടെ phenotype രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് നമുക്ക് ലഭിക്കുന്നത് ഒരു നിശ്ചിത “രൂപരേഖ” മാത്രമല്ല; വിവിധ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ പ്രകടമാകാവുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ ജൈവസാധ്യതാ ഘടനയാണ്.

ഇതിലും ആഴത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, നമ്മുടെ ശരീരം വെറും മനുഷ്യജീനോമിന്റെ പ്രകടനം മാത്രമല്ല. നമ്മുടെ ശരീരത്തിൽ സഹജീവികളായി വസിക്കുന്ന അനവധി സൂക്ഷ്മജീവികൾ—പ്രധാനമായും ബാക്ടീരിയ, ഫംഗസ്, മറ്റ് സൂക്ഷ്മജീവികൾ—നമ്മുടെ metabolism, immune regulation, പോഷകവിനിമയം എന്നിവയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ “ഞാൻ” എന്ന ജൈവസംഘടനയെ ഒരു ഒറ്റ ജീനോമിൽ ഒതുക്കാനാവില്ല. മനുഷ്യശരീരം ഒരു holobiont എന്ന നിലയിൽ, അനവധി ജീവജാലങ്ങളുടെയും അവയുടെ ജീനുകളുടെയും പരസ്പരബന്ധിതമായ ഒരു ജൈവവ്യവസ്ഥയായി കാണാവുന്നതാണ്. ഇവിടെ വ്യക്തിയുടെ അതിരുകൾ പോലും ഒരു കഠിനമായ മതിലല്ല; ജീവിയും അതിന്റെ സൂക്ഷ്മജീവലോകവും തമ്മിൽ നിരന്തരമായ ദ്രവ്യ-വിവര വിനിമയം നടക്കുന്നു.

ഇത് നമ്മെ കൂടുതൽ വിപുലമായ ഒരു പരിണാമസത്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കൾ അവരുടെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് ജനിതകവിവരം സ്വീകരിച്ചു; അവർ അവരുടെ മുൻഗാമികളിൽ നിന്ന്. ഈ ശൃംഖല മനുഷ്യന്റെ ഉദയത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല. പ്രൈമേറ്റുകൾ, സസ്തനികൾ, കശേരുകികൾ, ആദ്യകാല യൂക്കാരിയോട്ടിക് ജീവികൾ, അതിലും പുരാതനമായ ജീവരൂപങ്ങൾ—ഇങ്ങനെ കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളിലേക്ക് പിന്തുടരാവുന്ന ഒരു പരിണാമതുടർച്ചയാണ് നിങ്ങളുടെ ജീനോമിനുള്ളിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിലെ ചില അടിസ്ഥാന ജൈവയന്ത്രങ്ങൾ വളരെ പുരാതനമായ പരിണാമ പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ പരിഷ്കരിച്ച രൂപങ്ങളാണ്.

അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിലെ ജനിതകവിവരത്തെ ഒരു “വ്യക്തിയുടെ സ്വത്ത്” എന്നതിലുപരി ഒരു പരിണാമപരമായ പൈതൃകം എന്ന നിലയിൽ കാണാം. നിങ്ങളുടെ ജീനോമിലെ ഓരോ ഭാഗത്തിന്റെയും ചരിത്രം ഒരുപോലെയല്ല. ചില ഭാഗങ്ങൾ വളരെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടവയായിരിക്കാം; ചിലത് താരതമ്യേന അടുത്തകാലത്ത് രൂപപ്പെട്ടവ; ചിലതിൽ പുരാതന മ്യൂട്ടേഷനുകളുടെ അടയാളങ്ങളുണ്ട്; ചില ജനിതകഘടകങ്ങൾ ഒരിക്കൽ വൈറസുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന പരിണാമചരിത്രത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളാണ്. അതായത് നമ്മുടെ ജീനോം ഒരു ശുചിയായി എഴുതിയ പുതിയ പുസ്തകമല്ല; കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി തിരുത്തിയും പുനഃസംയോജിപ്പിച്ചും ചേർത്തും നീക്കിയും വന്ന ഒരു പരിണാമരേഖയാണ്.

ഇവിടെ “അസ്തിത്വം” എന്ന ആശയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ആഴമുള്ള ഭൗതികവാദപരമായ നിഗമനവും ഉയർന്നുവരുന്നു. വ്യക്തി ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒന്നല്ല. ദ്രവ്യം നിരന്തരം രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു; ജനിതകവിവരം തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറുന്നു; കോശങ്ങൾ ജനിക്കുകയും വിഭജിക്കുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രകൾ പരിസ്ഥിതിയുമായി നിരന്തരം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങളുടെ നടുവിൽ ഒരു പ്രത്യേക ഘടനയും ക്രമവും കുറച്ചുകാലത്തേക്ക് നിലനിൽക്കുന്നതാണ് വ്യക്തിജീവൻ. അതിനാൽ “ഞാൻ” എന്നത് മാറ്റമില്ലാത്ത ഒരു വസ്തുവിനെക്കാൾ തുടർച്ചയായി സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മാതാപിതാക്കൾ നമ്മിൽ തുടരുന്നു എന്ന വാദത്തിനും പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. അവർ നമ്മുടെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ചെറിയ മനുഷ്യരായി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നില്ല; അവരുടെ വ്യക്തിത്വം നമ്മുടെ കോശങ്ങളിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടില്ല. പക്ഷേ അവരുടെ ജനിതകവിവരത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ നമ്മുടെ ജനിതകസംവിധാനത്തിൽ ഭൗതികമായി തുടരുന്നു. അവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്നെത്തിയ ദ്രവ്യവും ജനിതകവിവരവും നമ്മുടെ ശരീരത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അവരുടെ മുൻഗാമികളിൽ നിന്നുള്ള ജനിതക തുടർച്ചയും അതിലൂടെ നമ്മിലെത്തി. അതിനാൽ ഒരു തലമുറ മറ്റൊന്നിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, ഒരു തലമുറയുടെ ജൈവതുടർച്ച അടുത്ത തലമുറയിൽ പുതിയ സംഘടനയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

ഇത് മാർക്സിയൻ ഭൗതികവാദത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, വ്യക്തിയെ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട, സ്വയംപര്യാപ്തമായ സത്തയായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ ബന്ധങ്ങളുടെയും പരിവർത്തനങ്ങളുടെയും ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഭൗതികസംഘടനയായി കാണുന്നതിന് ഇത് സഹായിക്കുന്നു. ജീവി തന്റെ പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു അടച്ച സംവിധാനമല്ല. ദ്രവ്യവും ഊർജവും വിവരവും നിരന്തരം കൈമാറുന്ന തുറന്ന സംവിധാനമാണ്. അതുപോലെ വ്യക്തിയുടെ ജനിതകചരിത്രവും മുൻതലമുറകളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടതല്ല. വ്യക്തി എന്നത് തുടർച്ചയ്ക്കുള്ളിലെ ഒരു പ്രത്യേക രൂപമാണ്.

ഇവിടെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഏകത്വം എന്ന ആശയത്തിനും പ്രസക്തിയുണ്ട്. ഓരോ വ്യക്തിയും ഒരേസമയം തുടർച്ചയും പുതുമയും ആണ്. നാം മാതാപിതാക്കളുടെ തുടർച്ചയാണ്; എന്നാൽ അവരിൽ ഇല്ലാത്ത ഒരു പുതിയ ജനിതകസംയോജനവുമാണ്. നാം ഭൂതകാലത്തിന്റെ ഫലമാണ്; അതേസമയം ഭാവിയിലേക്കുള്ള പുതിയ സാധ്യതകളുടെ ഉറവിടവുമാണ്. നമ്മുടെ ശരീരം സ്ഥിരത നിലനിർത്തുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ തന്മാത്രകളും കോശങ്ങളും നിരന്തരം മാറുന്നു. ജീവൻ സ്വയം നിലനിർത്തുന്നത് മാറ്റത്തെ തടഞ്ഞുകൊണ്ടല്ല, മാറ്റങ്ങളിലൂടെ തന്നെ ഒരു ചലനാത്മകമായ ക്രമം പുനർനിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടാണ്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യനെ “ഒരു വ്യക്തി” എന്നതിലുപരി തലമുറകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവന്റെ ഒരു താൽക്കാലിക സംഘടനയായി കാണാം. നിങ്ങളുടെ അമ്മയും അച്ഛനും നിങ്ങളുടെ ഭൂതകാലത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമല്ല; അവരുടെ ജനിതകതുടർച്ച നിങ്ങളുടെ വർത്തമാനത്തിന്റെ ഭൗതിക ഘടനയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതേ സമയം, നിങ്ങളും ഭാവിയിലേക്ക് നീളുന്ന ഒരു സാധ്യതയാണ്. നിങ്ങളുടെ ജീനുകളിൽ നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളുടെ ചില ജനിതക പാരമ്പര്യം തുടരുന്നതുപോലെ, നിങ്ങളുടെ സന്തതികളുണ്ടെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ ജനിതകവിവരത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം അവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ പുതിയൊരു സംയോജനമായി തുടരും.

അതിനാൽ “ഞാൻ എന്റെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് വേറിട്ട ഒരാളാണ്” എന്നതും “എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ എന്നിൽ തുടരുന്നു” എന്നതും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ പ്രസ്താവനകളല്ല. ഒന്നാമത്തേത് വ്യക്തിയുടെ വ്യത്യസ്തതയും പുതുമയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേത് അതിന്റെ ചരിത്രപരവും ജനിതകവുമായ തുടർച്ച വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീവന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം ഈ രണ്ടിന്റെയും ഏകത്വത്തിലാണ്. വ്യക്തി പൂർണ്ണമായും ആവർത്തനം അല്ല; പൂർണ്ണമായും വിച്ഛേദവുമല്ല. തുടർച്ചയിൽ നിന്നുയരുന്ന പുതുമയാണ് വ്യക്തി.

അവസാനം, നമ്മുടെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും ആഴമുള്ള ശാസ്ത്രീയ ചിത്രം ഇതായിരിക്കാം: നാം ആരംഭിക്കുന്നില്ല; നാം തുടരുകയാണ്. നമ്മുടെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ജനിതകവിവരത്തിലൂടെ നാം മുൻതലമുറകളുടെ ജീവതുടർച്ച വഹിക്കുന്നു. നമ്മുടെ കോശങ്ങളിലെ ഡിഎൻഎയിൽ ആ തുടർച്ചയുടെ ഭൗതിക അടയാളങ്ങളുണ്ട്. നമ്മുടെ ശരീരത്തിലെ ദ്രവ്യങ്ങൾ പ്രകൃതിയുടെ ദീർഘമായ ദ്രവ്യചക്രങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. നമ്മുടെ ജീനോം കോടിക്കണക്കിന് വർഷത്തെ പരിണാമചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന രേഖയാണ്. അതിനാൽ ഒരു മനുഷ്യൻ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട “ഞാൻ” എന്നതിലുപരി, ഭൂതകാല ജീവന്റെ ഭൗതികവും ജനിതകവുമായ തുടർച്ചയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച്, വർത്തമാനത്തിൽ സ്വയംസംഘടിതമായി നിലനിൽക്കുകയും, സാധ്യമെങ്കിൽ ഭാവിയിലേക്ക് തന്റെ ചില തുടർച്ച കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ജൈവപ്രക്രിയയാണ്.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ, നിങ്ങളുടെ അമ്മയും അച്ഛനും നിങ്ങളിൽ “ഓർമ്മ”യായി മാത്രമല്ല, ജനിതകവിവരമായി; ജനിതകവിവരം മാത്രമല്ല, ജീവന്റെ ചരിത്രപരമായ തുടർച്ചയായി നിലനിൽക്കുന്നു. നിങ്ങളും അതേ മഹത്തായ തുടർച്ചയിലെ ഒരു അന്തിമബിന്ദുവല്ല—അടുത്ത രൂപങ്ങളിലേക്കും മാറ്റങ്ങളിലേക്കും തുറന്നിരിക്കുന്ന ഒരു താൽക്കാലിക ഘട്ടം മാത്രമാണ്. ജീവന്റെ ദാർശനിക അർത്ഥം ഒരുപക്ഷേ ഇതിലാണ്: വ്യക്തികൾ വരുന്നു പോകുന്നു; എന്നാൽ ദ്രവ്യവും ജീവനും വിവരവും പരിവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പുതിയ സംഘടനകളായി തുടരുന്നു.

ഇവിടെ നിന്ന് നമുക്ക് മറ്റൊരു നിർണായകമായ ചോദ്യത്തിലേക്ക് കടക്കാം: ജനിതകവിവരം ഒരു തലമുറയിൽ നിന്ന് അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് എങ്ങനെ “തുടരുന്നു”? ജീൻ ഒരു നിശ്ചലമായ വസ്തുവല്ല. അത് ഒരു ഭൗതിക തന്മാത്രാതലത്തിലുള്ള വിവരസംവിധാനമാണ്; എന്നാൽ അതിന്റെ അർത്ഥവും പ്രവർത്തനവും അതിനെ വഹിക്കുന്ന കോശത്തിന്റെ മുഴുവൻ സംഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഡിഎൻഎ ഒറ്റയ്ക്ക് ജീവനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. ഡിഎൻഎയെ വായിക്കുകയും പകർത്തുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രോട്ടീനുകൾ, RNAകൾ, കോശഘടനകൾ, ഊർജവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ, സിഗ്നലിംഗ് ശൃംഖലകൾ എന്നിവയുടെ സങ്കീർണ്ണമായ പരസ്പരബന്ധത്തിലാണ് ജനിതകവിവരം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു തലമുറയിൽ നിന്ന് അടുത്ത തലമുറയിലേക്കുള്ള പാരമ്പര്യം ഒരു “വിവരത്തിന്റെ കൈമാറ്റം” മാത്രമല്ല; ഒരു ജീവസംവിധാനം മറ്റൊരു ജീവസംവിധാനത്തിനുള്ള സാധ്യതകൾ കൈമാറുന്ന പ്രക്രിയ കൂടിയാണ്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ “ജീനുകൾ നമ്മെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു” എന്ന ലളിതമായ ജനിതക നിർണയവാദം അപര്യാപ്തമാണ്. ഒരു ജീൻ അതിന്റെ ഫലത്തെ ഒറ്റയ്ക്ക് നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല. ഒരേ ജനിതകഘടന വ്യത്യസ്ത പരിസ്ഥിതികളിൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാം. പോഷണം, താപനില, ഹോർമോണുകൾ, രോഗാണുക്കൾ, ശാരീരിക പ്രവർത്തനം, മാനസിക-സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവ gene expression-നെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജീവിയുടെ phenotype എന്നത് ജീനോമിന്റെ നേരിട്ടുള്ള “ഔട്ട്പുട്ട്” അല്ല; ജീനോമും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ഫലമാണ്.

ഇവിടെയാണ് epigenetics-ന്റെ പ്രാധാന്യം ഉയരുന്നത്. ഡിഎൻഎയുടെ അടിസ്ഥാന അക്ഷരക്രമം മാറ്റാതെ തന്നെ ജീനുകളുടെ പ്രവർത്തനം methylation, histone modification, chromatin organization, regulatory RNAകൾ തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ മാറാം. ഇവയിൽ പലതും കോശവിഭജനങ്ങളിലൂടെ പാരമ്പര്യമായി നിലനിർത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. എന്നാൽ എല്ലാ epigenetic മാറ്റങ്ങളും തലമുറകളിലൂടെ സ്ഥിരമായി കൈമാറുന്നു എന്ന് പറയുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ശരിയല്ല. മനുഷ്യരിൽ germline reprogramming മൂലം പല epigenetic അടയാളങ്ങളും പുനഃക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ മാതാപിതാക്കളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ നേരിട്ട് “ജീനുകളിൽ എഴുതപ്പെടുന്നു” എന്ന ജനപ്രിയ ധാരണ അതിരുകടന്നതാണ്. എന്നിരുന്നാലും ജനിതകവിവരവും അതിന്റെ നിയന്ത്രണസംവിധാനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കാണിക്കുന്നത് പാരമ്പര്യം DNA sequence-ൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല എന്നതാണ്.

ഇവിടെ “വിവരം” എന്ന ആശയത്തെയും സൂക്ഷ്മമായി കാണണം. ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ വിവരം കമ്പ്യൂട്ടറിലെ ഡിജിറ്റൽ വിവരത്തെപ്പോലെ ഒരു അമൂർത്തമായ കോഡ് മാത്രമല്ല. അത് ദ്രവ്യത്തിൽ തന്നെ സാക്ഷാത്കരിച്ചിരിക്കുന്ന വിവരമാണ്. DNAയുടെ ക്രമം, അതിനെ വായിക്കുന്ന molecular machinery, കോശത്തിന്റെ ഘടന, രാസപരിസരം എന്നിവ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചാണ് ജനിതകവിവരം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ വിവരം ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുനിർത്താനാവില്ല. ജീവൻ എന്നത് “വിവരവും ദ്രവ്യവും” എന്ന രണ്ട് സ്വതന്ത്ര ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയല്ല; വിവരസംഘടന നേടിയ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചലനാത്മക രൂപമാണ്.

ഇത് വ്യക്തിയുടെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദാർശനിക ധാരണയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുന്നു. ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രകളുടെ ഒരു സ്ഥിരസമാഹാരം അല്ല. ശരീരത്തിലെ പല തന്മാത്രകളും നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്നു. പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; കോശങ്ങൾ മരിക്കുകയും പുതിയ കോശങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; രക്തത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ മാറുന്നു; ഭക്ഷണത്തിൽ നിന്നുള്ള ദ്രവ്യം ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും വീണ്ടും പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും ഒരു വ്യക്തിയുടെ ശരീരസംഘടനയും പ്രവർത്തനപരമായ തുടർച്ചയും നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിയുടെ “സ്ഥിരത” തന്മാത്രകളുടെ സ്ഥിരതയിൽ അല്ല, സംഘടനയുടെ തുടർച്ചയിലാണ്.

ഇത് ഒരു നദിയുടെ ഉദാഹരണത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം. നദിയുടെ വെള്ളം ഓരോ നിമിഷവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും നാം അതിനെ അതേ നദിയായി തിരിച്ചറിയുന്നു. നദിയുടെ വ്യക്തിത്വം ഒരേ ജലതന്മാത്രകളുടെ നിലനിൽപ്പിൽ അല്ല, ജലത്തിന്റെ പ്രവാഹവും തീരങ്ങളുടെ ഘടനയും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ബന്ധങ്ങളും ചേർന്നുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ പ്രക്രിയയിലാണ്. ജീവിയും ഇതുപോലെയാണ്—എന്നാൽ അതിലും സങ്കീർണ്ണമായി. ജീവി സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കുകയും പരിസ്ഥിതിയുമായി വിനിമയം നടത്തുകയും തന്റെ സംഘടന നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു open, self-organizing process ആണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മാതാപിതാക്കളും സന്തതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ ഒരു “കാരണം → ഫലം” എന്ന ലളിതരേഖയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. മാതാപിതാക്കൾ കാരണം, കുട്ടി ഫലം എന്നത് അപൂർണ്ണമായ ചിത്രമാണ്. യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് സന്തതിയിലേക്ക് ജനിതകവിവരം കൈമാറപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ആ വിവരം ഒരു പുതിയ developmental environment-ലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതിനാൽ മുൻതലമുറയുടെ സ്വാധീനം അടുത്ത തലമുറയിൽ പുനരാവിഷ്കരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ തന്നെ അത് പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളാൽ രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. തുടർച്ചയും പരിവർത്തനവും ഒരേ പ്രക്രിയയുടെ രണ്ട് വശങ്ങളാണ്.

ഇതാണ് പരിണാമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഘടനയും. ഒരു ജീവിവർഗ്ഗം നിലനിൽക്കുന്നത് അതിന്റെ എല്ലാ സവിശേഷതകളും മാറ്റമില്ലാതെ പകർത്തിയതുകൊണ്ടല്ല. മറിച്ച് പാരമ്പര്യവും വ്യതിയാനവും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാലാണ്. DNA replication-ന്റെ കൃത്യത ജനിതകതുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്നു; mutation, recombination, gene duplication, chromosomal changes തുടങ്ങിയവ പുതുമ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പ്രകൃതിവരചയനം, genetic drift, gene flow തുടങ്ങിയ പരിണാമപ്രക്രിയകൾ ഈ വ്യതിയാനങ്ങളിൽ ചിലത് ജനസംഖ്യയിൽ നിലനിൽക്കാനും ചിലത് ഇല്ലാതാകാനും കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ ചരിത്രം തുടർച്ചയുടെ മേൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന വ്യതിയാനങ്ങളുടെ ചരിത്രമാണ്.

ഇവിടെ നമ്മുടെ വ്യക്തിഗത ജനിതകതുടർച്ചയ്ക്ക് ഒരു പുതിയ അർത്ഥമുണ്ട്. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളുടെ “തുടർച്ച” മാത്രമല്ല; അവരുടെ ജനിതകവിവരത്തിന്റെ ഒരു പുതിയ സാധ്യത കൂടിയാണ്. നിങ്ങളുടെ ജീനോമിൽ നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നുള്ള വ്യത്യസ്ത alleles പുതിയൊരു സംയോജനത്തിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളിൽ നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളുടെ ചില സവിശേഷതകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം; എന്നാൽ അവരിൽ ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്ത സവിശേഷതകളുടെ സംയോജനവും നിങ്ങളിൽ ഉണ്ടായേക്കാം. ജീവന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ സ്വഭാവം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്: പാരമ്പര്യം ആവർത്തിക്കുന്നു, പക്ഷേ ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി അതേ രൂപത്തിൽ ആവർത്തിക്കുന്നില്ല.

ഈ ആശയം മനുഷ്യന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ശരീരത്തിന് ഒരു ജനിതകചരിത്രമുണ്ട്; എന്നാൽ വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിനും ഒരു സാമൂഹികചരിത്രമുണ്ട്. ഭാഷ, സംസ്കാരം, അറിവ്, മൂല്യങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയും തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യനിൽ biological inheritance മാത്രമല്ല, cultural inheritance-ഉം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിൽ മാതാപിതാക്കളുടെ ജനിതകവിവരത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ തുടരുന്നതുപോലെ, നിങ്ങളുടെ ഭാഷയിലും ചിന്താരീതികളിലും സാമൂഹികപരിചയങ്ങളിലും മുൻതലമുറകളുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ തുടരാം. എന്നാൽ ഇവയും യാന്ത്രികമായി പകർത്തപ്പെടുന്നില്ല; ഓരോ തലമുറയും അവയെ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ തുടർച്ചയ്ക്ക് കുറഞ്ഞത് രണ്ട് പരസ്പരം ബന്ധിതമായ തലങ്ങളുണ്ട്—ജൈവതുടർച്ചയും സാംസ്കാരികതുടർച്ചയും. ജീനുകൾ ശരീരത്തിന്റെ ഒരു തലമുറയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് വിവരത്തിന്റെ ചില ഘടകങ്ങൾ കൈമാറുന്നു; ഭാഷയും ആശയങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും അറിവുകളും മനുഷ്യരുടെ സാമൂഹികജീവിതത്തിലൂടെ കൈമാറുന്നു. ഇവ രണ്ടും പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ പരിണാമചരിത്രം അതിനാൽ gene–culture coevolution എന്ന സങ്കീർണ്ണ പ്രക്രിയയിലൂടെയും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.

ഇതിലും വിശാലമായി നോക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യജീവിതം ജീവനും അജീവവും തമ്മിലുള്ള കഠിനമായ വേർതിരിവുകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. നമ്മുടെ ശരീരം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന മൂലകങ്ങൾ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അന്തർഭാഗങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ടവയാണ്; ഭൂമിയുടെ രാസപരിണാമങ്ങളിലൂടെ അവ ജീവലോകത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; ഭക്ഷ്യശൃംഖലകളിലൂടെയും ജൈവചക്രങ്ങളിലൂടെയും അവ തലമുറകളിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചു. അതിനാൽ നമ്മുടെ ശരീരത്തിലെ ഒരു കാർബൺ ആറ്റത്തിനും “എന്റേത്” എന്ന ശാശ്വതമായ ഉടമസ്ഥതയില്ല. അത് മുമ്പ് മറ്റൊരു ജീവിയുടെ ഭാഗമായിരിക്കാം; പിന്നീട് മറ്റൊരു ജീവിയുടെ ഭാഗമാകാം. ദ്രവ്യം വ്യക്തിയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു; സംഘടനയാണ് വ്യക്തിയുടെ താൽക്കാലിക സവിശേഷത.

ജനിതകവിവരത്തിനും ഇതിന് സമാനമായ ഒരു സവിശേഷതയുണ്ട്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ genome വ്യക്തിയുടെ ജീവിതകാലത്ത് അവന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെങ്കിലും, അതിന്റെ ചരിത്രം വ്യക്തിയേക്കാൾ വളരെ പഴയതാണ്. ചില ജനിതകവിവരങ്ങൾ അനവധി തലമുറകൾ പിന്നിട്ടും നിലനിൽക്കുന്നു. ചിലത് ഇല്ലാതാകുന്നു; ചിലത് മാറ്റം വരുന്നു; ചിലത് പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നേടുന്നു. അതിനാൽ ഒരു ജീനിന്റെ “ജീവിതം” വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തോട് തുല്യമല്ല. വ്യക്തി ഒരു തലമുറയുടെ സമയപരിധിയിലുള്ള ജീവിയാണ്; ജനിതകവംശാവലി അതിനേക്കാൾ ദീർഘമായ ഒരു പരിണാമകാലഘട്ടത്തിലൂടെയാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്.

ഇതിൽ നിന്ന് ഒരു ഗൗരവമുള്ള ദാർശനിക നിഗമനം ഉയരുന്നു: വ്യക്തി തുടർച്ചയുടെ വിരുദ്ധമല്ല; തുടർച്ചയുടെ ഒരു രൂപമാണ്. ഒരു വ്യക്തി തന്റെ മുൻഗാമികളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ടാൽ അവൻ ജൈവപരമായി ഉണ്ടാകുകയില്ല. അതേസമയം മുൻഗാമികളുടെ അതേ രൂപം മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുകയാണെങ്കിൽ പുതിയ വ്യക്തിയും ഉണ്ടാകുകയില്ല. അതിനാൽ വ്യക്തിയുടെ ഉദയം എന്നത് മുൻകാലത്തിന്റെ നിഷേധവും അതിന്റെ പൂർണ്ണമായ ആവർത്തനവും അല്ല; മുൻകാലത്തിന്റെ പരിവർത്തിതമായ തുടർച്ചയാണ്.

ഇതുതന്നെയാണ് “ഞാൻ” എന്ന ആശയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട dialectical insight. “ഞാൻ” എന്നത് “മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച ഒരു സ്വതന്ത്ര സത്ത” എന്ന അർത്ഥത്തിൽ മാത്രം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ബന്ധപരമായ സ്വഭാവം മറഞ്ഞുപോകുന്നു. എന്നാൽ “ഞാൻ” എന്നത് എന്റെ മുൻഗാമികളുടെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും ജീവപരിണാമത്തിന്റെയും ദ്രവ്യചരിത്രത്തിന്റെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയായി കാണുമ്പോൾ വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും അതിന്റെ ബന്ധപരമായ ആശ്രിതത്വവും ഒരുമിച്ച് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും.

അതിനാൽ “എന്റെ അമ്മയും അച്ഛനും എന്റെ കോശങ്ങളിൽ ജീനുകളായി തുടരുന്നു” എന്ന വാക്യം ഒടുവിൽ മാതാപിതാക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രസ്താവനയിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അത് ജീവന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ontological പ്രസ്താവനയായി വികസിക്കുന്നു. ജീവൻ വേർതിരിഞ്ഞ വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടം മാത്രമല്ല; തലമുറകളിലൂടെ സ്വയം പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തുടർച്ചയാണ്. വ്യക്തികൾ ഈ തുടർച്ചയിൽ താൽക്കാലികമായ സംഘടനകളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ജനനം ഒരു പൂർണ്ണമായ തുടക്കമല്ല; മരണം എല്ലാ തുടർച്ചയുടെയും പൂർണ്ണമായ അവസാനവുമല്ല. വ്യക്തിയുടെ സംഘടന അവസാനിക്കുമ്പോഴും അതിൽ ഉൾപ്പെട്ട ദ്രവ്യം പ്രകൃതിയുടെ ചക്രങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു; ജനിതകതുടർച്ചയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ സന്തതികളിൽ തുടരാം; സാംസ്കാരികവും സാമൂഹികവുമായ സ്വാധീനങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോകാം.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ജീവന്റെ ദാർശനിക ചിത്രം ഒരു സ്ഥിരവസ്തുവിന്റെ ചിത്രമല്ല, ഒരു പ്രവാഹത്തിന്റെ ചിത്രമാണ്. നാം നമ്മുടെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട പുതിയ ജീവികളാണ്; അതേസമയം അവരുടെ ജൈവതുടർച്ചയുടെ ഭാഗവുമാണ്. നാം നമ്മുടെ മുൻഗാമികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തരാണ്; എന്നാൽ അവരുടെ ദീർഘമായ പരിണാമചരിത്രത്തിന്റെ വർത്തമാനപ്രകടനവുമാണ്. നാം നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക “ഞാൻ” ആയി നിലനിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ ആ “ഞാൻ” അനവധി മുൻകാല ബന്ധങ്ങളുടെയും പ്രക്രിയകളുടെയും ഫലമാണ്.

അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വത്തെ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ നിർവചിക്കാവുന്ന ഒരു വാക്യം ഇതായിരിക്കാം: “ഞാൻ എന്നത് ഭൂതകാലത്തിന്റെ ഒരു സംഭരണം മാത്രമല്ല; ഭൂതകാലം വർത്തമാനത്തിൽ പുതിയൊരു രൂപമായി സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.” നമ്മുടെ അമ്മയും അച്ഛനും അതിന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത ജനിതക ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. അവരുടെ ജനിതകതുടർച്ച നമ്മിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; നാം അതിനെ പുതിയൊരു ജനിതകസംഘടനയായി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നു. അതിലൂടെ വ്യക്തി, കുടുംബം, ജീവിവർഗ്ഗം, പരിണാമം, ഒടുവിൽ ജീവൻ തന്നെ—ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്ത ഒരു ചരിത്രപരമായ തുടർച്ചയുടെ വിവിധ തലങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

“എന്റെ ആരംഭം എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യം ആദ്യം വളരെ ലളിതമായി തോന്നാം. എന്റെ ജനനദിവസം മുതൽ ഞാൻ ആരംഭിച്ചുവെന്ന് പറയാം. എന്നാൽ കുറച്ചുകൂടി ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ ജനനം എന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ആരംഭമല്ലെന്നും, അതിനുമുമ്പ് തന്നെ എന്റെ ശരീരത്തിന്റെയും ജനിതകവിവരത്തിന്റെയും ജൈവതുടർച്ച ആരംഭിച്ചിരുന്നുവെന്നും മനസ്സിലാക്കാം. അതിലും പിന്നിലേക്ക് പോയാൽ, എന്റെ ജനിതകചരിത്രം എന്റെ മാതാപിതാക്കളിലും അവരുടെ മാതാപിതാക്കളിലും അവരുടെ മുൻഗാമികളിലും തുടർന്നുപോകുന്നു. അതിനാൽ “ഞാൻ എവിടെ ആരംഭിക്കുന്നു?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒരൊറ്റ തലത്തിലുള്ള ഉത്തരം നൽകാനാവില്ല. “ഞാൻ” എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് വ്യക്തിഗത ശരീരമാണോ, ജനിതകസംഘടനയാണോ, ജീവന്റെ തുടർച്ചയാണോ, അതോ പരിണാമചരിത്രത്തിലെ ഒരു ഘട്ടമാണോ എന്നതനുസരിച്ച് എന്റെ ആരംഭവും മാറുന്നു.

വ്യക്തിഗത ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, എന്റെ വികസനത്തിന്റെ നിർണായക ആരംഭം അണ്ഡവും ശുക്ലാണുവും സംയോജിച്ച് ഒരു സൈഗോട്ട് രൂപപ്പെടുന്ന നിമിഷത്തിലാണ്. അണ്ഡത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു haploid ക്രോമസോം സെറ്റും ശുക്ലാണുവിൽ നിന്നുള്ള മറ്റൊന്നും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് ഒരു പുതിയ diploid ജനിതകസംഘടന രൂപപ്പെടുന്നു. ആ ഒറ്റകോശത്തിൽ നിന്ന് തുടർച്ചയായ കോശവിഭജനങ്ങളിലൂടെയും കോശവ്യത്യാസങ്ങളിലൂടെയും ഭ്രൂണവും പിന്നീട് പൂർണ്ണമായ ശരീരവും വികസിക്കുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ, “എന്റെ വ്യക്തിഗത ജീവശാസ്ത്രപരമായ ആരംഭം എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഏറ്റവും കൃത്യമായ ഉത്തരം എന്റെ സൈഗോട്ട് രൂപപ്പെട്ട നിമിഷത്തിലാണ്.

എന്നാൽ ഇവിടെ തന്നെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സൈഗോട്ട് ഒരു പുതിയ കോശമാണ്, പക്ഷേ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ദ്രവ്യവും ജനിതകവിവരവും പൂർണ്ണമായും പുതിയതല്ല. അതിലെ ഒരു ജനിതകപാത അമ്മയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്ന് അച്ഛനിൽ നിന്നുമാണ് വന്നത്. അമ്മയുടെ അണ്ഡത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ജനിതകവിവരത്തിന് മുൻഗാമികളുണ്ടായിരുന്നു; അച്ഛന്റെ ശുക്ലാണുവിലെ ജനിതകവിവരത്തിനും മുൻഗാമികളുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ സൈഗോട്ട് ഒരു പുതിയ വ്യക്തിഗത ജനിതകസംഘടനയുടെ ആരംഭമാണെങ്കിലും, അത് ജീവന്റെയോ ജനിതകതുടർച്ചയുടെയോ ആരംഭമല്ല. വളരെ കൃത്യമായി പറഞ്ഞാൽ, എന്റെ വ്യക്തി ആരംഭിക്കുന്നു; എന്നാൽ എന്നിൽ തുടരുന്ന ജീവതുടർച്ച ആരംഭിക്കുന്നില്ല.

എന്റെ ശരീരത്തിലെ മിക്ക ന്യൂക്ലിയസ് ഉള്ള കോശങ്ങളിലും മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച ജനിതകവിവരത്തിന്റെ പകർപ്പുകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. സൈഗോട്ട് വിഭജിച്ച് രണ്ട് കോശങ്ങളാകുന്നു; അവ വീണ്ടും വിഭജിച്ച് നാല്, എട്ട്, പതിനാറ് എന്നിങ്ങനെ വർധിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഈ കോശങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത വഴികളിലൂടെ വികസിച്ച് നാഡീകോശങ്ങൾ, മാംസപേശീകോശങ്ങൾ, കരൾകോശങ്ങൾ, ചർമ്മകോശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിവിധ കോശരൂപങ്ങളായി മാറുന്നു. അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും അവയുടെ അടിസ്ഥാന ജനിതകചരിത്രം ഒരേ സൈഗോട്ടിൽ നിന്നാണ് വന്നത്. അതുകൊണ്ട് എന്റെ ശരീരം ഒരു നിശ്ചലമായ വസ്തുവല്ല; ഒരേ അടിസ്ഥാന ജനിതകതുടർച്ചയെ വ്യത്യസ്ത കോശസംഘടനകളായി പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വികസനപ്രക്രിയയാണ്.

അതേസമയം, “എന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ ജീനുകൾ എന്റെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ കോശങ്ങളിലും ഉണ്ട്” എന്ന് പറയുമ്പോൾ ചില ശാസ്ത്രീയ സൂക്ഷ്മതകൾ ഓർക്കണം. എല്ലാ പക്വകോശങ്ങൾക്കും ന്യൂക്ലിയസ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല; ഉദാഹരണത്തിന്, മനുഷ്യന്റെ ചുവന്ന രക്താണുക്കൾക്ക് പക്വമായ ഘട്ടത്തിൽ ന്യൂക്ലിയസ് ഇല്ല. കൂടാതെ ശരീരത്തിലെ വിവിധ കോശവംശങ്ങളിൽ ചെറിയ somatic mutations ഉണ്ടാകാം. ജീനുകളുടെ DNA sequence ഒരേയായാലും അവയുടെ പ്രവർത്തനം ഒരുപോലെയല്ല; epigenetic regulation, chromatin organization, transcriptional control, cellular signaling എന്നിവയിലൂടെ വ്യത്യസ്ത കോശങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ജീനുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ ശരീരം ഒരേ DNAയുടെ കോടിക്കണക്കിന് പകർപ്പുകളുടെ നിശ്ചലമായ ശേഖരം അല്ല; ജനിതകവിവരവും അതിന്റെ നിയന്ത്രണവും നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ജൈവവ്യവസ്ഥയാണ്.

ഇതിലും പ്രത്യേകമായ ഒരു മാതൃജനിതക തുടർച്ച മൈറ്റോകോൺഡ്രിയൽ DNAയിൽ കാണാം. മനുഷ്യരിൽ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയൽ ജനിതകവിവരം പ്രധാനമായും അമ്മയിൽ നിന്നാണ് സന്തതിയിലേക്ക് കൈമാറുന്നത്. അതിനാൽ എന്റെ കോശങ്ങളിലെ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയൽ DNAയിൽ എന്റെ അമ്മയിലൂടെയും അതിനു മുമ്പുള്ള മാതൃവംശങ്ങളിലൂടെയും നീളുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ജനിതകപാതയുടെ അടയാളം തുടരുന്നു. അതിനാൽ അമ്മയുടെ സാന്നിധ്യം എന്റെ ശരീരത്തിൽ ഒരു ഓർമ്മയോ രൂപകമോ മാത്രമല്ല; ഒരു തന്മാത്രാതലത്തിലുള്ള പാരമ്പര്യമായി തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. അതേസമയം, എന്റെ ന്യൂക്ലിയർ ജീനോമിന്റെ ഏകദേശം പകുതി പിതൃവംശത്തിൽ നിന്നുമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് എന്റെ ശരീരം അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും ജനിതകതുടർച്ചകളുടെ പുതിയൊരു ഏകീകരണമാണ്.

എന്നാൽ എന്റെ ആരംഭത്തെ സൈഗോട്ടിൽ നിർത്തിയാൽ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനചോദ്യം ഉയരും: സൈഗോട്ട് തന്നെ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? അത് എന്റെ അമ്മയുടെ അണ്ഡകോശത്തിന്റെയും അച്ഛന്റെ ശുക്ലാണുവിന്റെയും സംയോജനത്തിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ ആ അണ്ഡവും ശുക്ലാണുവും പൂർണ്ണമായും പുതിയതായിരുന്നില്ല. അവ നിർമ്മിച്ച മാതാപിതാക്കളുടെ ശരീരവും അതിനുമുമ്പുള്ള തലമുറകളുടെ ജീവതുടർച്ചയുടെ ഫലമായിരുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ ജനിതകചരിത്രത്തെ പിന്നിലേക്ക് പിന്തുടരുമ്പോൾ അത് ഒരു തലമുറയിൽ നിൽക്കുകയില്ല. അമ്മയിലേക്കും അച്ഛനിലേക്കും, അവരുടെ മാതാപിതാക്കളിലേക്കും, അവരുടെ മുൻഗാമികളിലേക്കും അത് തുടർച്ചയായി നീളുന്നു.

ഇവിടെ ഒരു അതിശയകരമായ സത്യം വെളിപ്പെടുന്നു. എന്റെ ജനിതകവിവരത്തിലെ ഓരോ ഭാഗത്തിനും ഒരേ ചരിത്രമില്ല. ചില DNA ശ്രേണികൾ താരതമ്യേന സമീപകാലത്തെ പാരമ്പര്യങ്ങളായിരിക്കാം; ചില ജനിതകഘടകങ്ങൾ വളരെ പുരാതനമായ പരിണാമചരിത്രം വഹിക്കുന്നവയായിരിക്കാം. ചില ജനിതകവിവരങ്ങൾ തലമുറകളിലൂടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; ചിലത് mutation മൂലം മാറി; ചിലത് recombination മൂലം പുതിയ സംയോജനങ്ങളായി; ചിലത് ഇല്ലാതായി; ചിലത് പുതിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നേടി. അതിനാൽ എന്റെ ജീനോം എന്റെ വ്യക്തിഗത ശരീരത്തിന്റെ മാത്രം രേഖയല്ല. അത് അനവധി തലമുറകളിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട ഒരു പരിണാമരേഖയുടെ വർത്തമാനരൂപമാണ്.

അപ്പോൾ എന്റെ ആരംഭം എവിടെ? എന്റെ മാതാപിതാക്കളിൽ? അവരുടെ മാതാപിതാക്കളിൽ? അതിനുമുമ്പുള്ള മനുഷ്യരിൽ? മനുഷ്യപരിണാമത്തിന്റെ മുൻഗാമികളിൽ? അവിടെയും നമുക്ക് നിൽക്കാനാവില്ല. മനുഷ്യർ പ്രൈമേറ്റുകളുടെ പരിണാമചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്; പ്രൈമേറ്റുകൾ സസ്തനികളുടെ പരിണാമത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്; സസ്തനികൾ കശേരുകികളുടെ ദീർഘചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്; കശേരുകികൾ ബഹുകോശജീവികളുടെ പരിണാമത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഇങ്ങനെ പിന്നിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, ഒടുവിൽ നാം ഭൂമിയിലെ ആദിമജീവിതത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലേക്കും, അതിനുമുമ്പുള്ള രാസപരിണാമത്തിലേക്കും എത്തുന്നു.

ഇവിടെയാണ് വ്യക്തിയുടെ ആരംഭവും ജീവന്റെ തുടർച്ചയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഏറ്റവും വ്യക്തമായി കാണുന്നത്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ഒരു developmental beginning ഉണ്ട്; എന്നാൽ ജീവന്റെ പരിണാമതുടർച്ചയ്ക്ക് അതുപോലെ ഒരു വ്യക്തമായ വ്യക്തിഗത ആരംഭബിന്ദു കണ്ടെത്താനാവില്ല. പരിണാമം ഒരു ദിവസം “ഇവിടെ മുതൽ പുതിയ ജീവിവർഗ്ഗം ആരംഭിച്ചു” എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയ ഒരു സംഭവമല്ല. അനവധി തലമുറകളിലൂടെയുള്ള ചെറിയ ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങൾ, പാരമ്പര്യം, ജനസംഖ്യയിലെ മാറ്റങ്ങൾ, പ്രകൃതിവരചയനം, genetic drift, gene flow തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകളുടെ ദീർഘകാല ഫലമാണ് പരിണാമം. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ ജീവി മുൻകാല ജീവികളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ട ഒന്നല്ല; അവയുടെ തുടർച്ചയിൽ നിന്നുണ്ടായ ഒരു പുതിയ രൂപമാണ്.

ഇത് മനസ്സിലാക്കാൻ ഒരു നദിയുടെ ഉദാഹരണം സഹായിക്കും. ഒരു പ്രത്യേക നദിയെ നാം ഒരു പ്രത്യേക പേരിൽ തിരിച്ചറിയുന്നു. എന്നാൽ അതിലെ വെള്ളം ഓരോ നിമിഷവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നദിയുടെ “വ്യക്തിത്വം” ഒരേ ജലതന്മാത്രകളുടെ സ്ഥിരതയിൽ അല്ല; ഒഴുക്കിന്റെ തുടർച്ചയിലും അതിന്റെ കരകളുമായുള്ള ബന്ധത്തിലും ജലചക്രത്തിലും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഘടനയിലുമാണ്. അതുപോലെ മനുഷ്യശരീരവും ഒരേ തന്മാത്രകളുടെ സ്ഥിരമായ കൂട്ടമല്ല. ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം മാറുന്നു; കോശങ്ങൾ ജനിക്കുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഭക്ഷണത്തിൽ നിന്നുള്ള ദ്രവ്യം ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും ഒരു വ്യക്തിയുടെ സംഘടനയും പ്രവർത്തനപരമായ തുടർച്ചയും നിലനിൽക്കുന്നു.

അതിനാൽ “ഞാൻ” എന്നത് ഒരു നിശ്ചലമായ വസ്തുവിനെക്കാൾ ഒരു ചലനാത്മകമായ ജൈവപ്രക്രിയയാണ്. ശരീരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ഒരു സംഘടനാപരമായ തുടർച്ച നിലനിൽക്കുന്നു. ജനിതകവിവരം ഈ തുടർച്ചയുടെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ്; എന്നാൽ അത് മാത്രം മതിയല്ല. കോശാന്തര ഇടപെടലുകൾ, നാഡീവ്യവസ്ഥ, ഹോർമോണുകൾ, metabolism, immune system, microbiome, പരിസ്ഥിതി, അനുഭവങ്ങൾ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയും “ഞാൻ” എന്ന ജീവസംഘടനയുടെ രൂപീകരണത്തിൽ പങ്കാളികളാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യനെ ഒരു genome-ന്റെ പ്രകടനം മാത്രമായി കാണാനാവില്ല.

ഇവിടെയാണ് “ഞാൻ” എന്നതിന്റെ ആരംഭത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദാർശനിക പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നത്. സൈഗോട്ട് രൂപപ്പെടുന്ന നിമിഷത്തിൽ എന്റെ ഇന്നത്തെ ബോധമില്ല. എന്റെ ഓർമ്മകളില്ല. എന്റെ ഭാഷയില്ല. എന്റെ സാമൂഹിക വ്യക്തിത്വമില്ല. എന്റെ ആത്മബോധമില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ആ സൈഗോട്ടിൽ നിന്ന് തുടർച്ചയായ ഒരു വികസനപ്രക്രിയയിലൂടെ എന്റെ ശരീരം രൂപപ്പെട്ടു. അതിനാൽ “ഞാൻ” ഒരു നിമിഷത്തിൽ പൂർണ്ണമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഒരു വസ്തുവല്ല; കാലക്രമത്തിൽ സ്വയം വികസിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ “എന്റെ ആരംഭം” എന്നതിന് കുറഞ്ഞത് മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത അർത്ഥങ്ങൾ നൽകാം. വ്യക്തിഗത ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ തലത്തിൽ എന്റെ ആരംഭം സൈഗോട്ടിലാണ്. ജനിതകവംശപരമ്പരയുടെ തലത്തിൽ എന്റെ തുടക്കം എന്റെ മാതാപിതാക്കളിലും അവരുടെ മുൻഗാമികളിലും നീളുന്ന ജനിതകതുടർച്ചയിലാണ്. പരിണാമത്തിന്റെ തലത്തിൽ, എന്റെ ജീവതുടർച്ചയ്ക്ക് ഒരു വ്യക്തമായ ആരംഭബിന്ദു കണ്ടെത്താനാവില്ല; അത് കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി പാരമ്പര്യവും വ്യതിയാനവും വഴി രൂപാന്തരപ്പെട്ടുവരുന്ന ജീവന്റെ തുടർച്ചയിലെ ഒരു പുതിയ ഘട്ടമാണ്.

ഇവിടെ ഒരു കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ദാർശനിക നിഗമനത്തിലെത്താം. ഞാൻ എന്റെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ട ഒന്നല്ല; എന്നാൽ ഞാൻ എന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ ആവർത്തനവും അല്ല. ഞാൻ അവരുടെ ജനിതകതുടർച്ചയുടെ ഭാഗമാണ്; അതേസമയം അവരിൽ ഇല്ലാത്ത ഒരു പുതിയ ജനിതകസംയോജനവുമാണ്. ഞാൻ ഭൂതകാലത്തിന്റെ ഫലമാണ്; എന്നാൽ ഭൂതകാലത്തിന്റെ പകർപ്പ് അല്ല. ഇതാണ് ജീവന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ സ്വഭാവം. പാരമ്പര്യം തുടർച്ച നൽകുന്നു; വ്യതിയാനം പുതുമ നൽകുന്നു. ഈ രണ്ടിന്റെയും ഏകത്വത്തിലാണ് പരിണാമം സാധ്യമാകുന്നത്.

ഇതിനെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, തുടർച്ചയും പുതുമയും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായിട്ടും പരസ്പരം ആശ്രിതങ്ങളാണ്. പൂർണ്ണമായ തുടർച്ച മാത്രമുണ്ടെങ്കിൽ പുതിയ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ല. പൂർണ്ണമായ വിച്ഛേദം മാത്രമുണ്ടെങ്കിൽ ജീവന്റെ പാരമ്പര്യം നിലനിൽക്കുകയുമില്ല. ജീവന്റെ ചരിത്രം പാരമ്പര്യവും മാറ്റവും, സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും, സംഘടനയും വിഘടനവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലിലൂടെയാണ് മുന്നേറുന്നത്. ഓരോ പുതിയ ജീവിയും മുൻകാലത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല; മുൻകാലത്തിന്റെ പരിവർത്തിതമായ തുടർച്ചയാണ്.

ഇവിടെ “ഞാൻ” എന്ന വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവുമായ വശങ്ങളും ചേർക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്റെ ശരീരത്തിന് ഒരു ജനിതകചരിത്രമുള്ളതുപോലെ എന്റെ ചിന്തകൾക്കും ഭാഷയ്ക്കും അറിവിനും സംസ്കാരത്തിനും സാമൂഹികചരിത്രമുണ്ട്. ഞാൻ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ എന്റെ ജനനത്തിന് മുമ്പേ നിലനിന്നിരുന്നു. ഞാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ആശയങ്ങൾ മുൻതലമുറകളുടെ ചിന്തകളിലൂടെ രൂപപ്പെട്ടവയാണ്. എന്റെ അറിവിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് കൈമാറപ്പെട്ടതാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ തുടർച്ച biological inheritance-ൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; ജനിതകതുടർച്ചയ്ക്കൊപ്പം സാംസ്കാരികതുടർച്ചയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഇതോടെ “ഞാൻ” എന്നത് കൂടുതൽ വിശാലമായ ഒരു ബന്ധവ്യവസ്ഥയായി മാറുന്നു. ഞാൻ എന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ ജനിതകതുടർച്ച വഹിക്കുന്നു; എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ വികസനം മാതൃഗർഭപരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്റെ metabolism പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്നുള്ള ദ്രവ്യത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; എന്റെ microbiome അനവധി സൂക്ഷ്മജീവികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു; എന്റെ അറിവ് സമൂഹത്തിൽ നിന്നാണ് വളരുന്നത്; എന്റെ ഭാഷ മുൻതലമുറകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അതിനാൽ “ഞാൻ” ഒരു അടച്ച പെട്ടിയല്ല. ഞാൻ ബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു സജീവസംഘടനയാണ്.

ഇവിടെ നിന്ന് ചോദ്യം വീണ്ടും വിശാലമാകുന്നു: എന്റെ ശരീരത്തിലെ ദ്രവ്യം എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ഞാൻ കഴിക്കുന്ന ഭക്ഷണം സസ്യങ്ങളിൽ നിന്നോ മറ്റു ജീവികളിൽ നിന്നോ വന്നതാണ്. ആ സസ്യങ്ങളിലെ കാർബണും നൈട്രജനും മണ്ണിലും അന്തരീക്ഷത്തിലും ജൈവചക്രങ്ങളിലും നിന്നെത്തിയതാണ്. എന്റെ ശരീരത്തിലെ മൂലകങ്ങൾ മുമ്പ് മറ്റുജീവികളിലും അജീവപ്രകൃതിയിലും ഉണ്ടായിരുന്നവയാണ്. അതിനാൽ എന്റെ ശരീരത്തിലെ ഒരു കാർബൺ ആറ്റത്തിനും ശാശ്വതമായ “എന്റേത്” എന്ന ഉടമസ്ഥതയില്ല. അത് പ്രകൃതിയുടെ ദീർഘമായ ദ്രവ്യചക്രത്തിലൂടെ എന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് വന്നതാണ്; ഒരിക്കൽ വീണ്ടും മറ്റൊരു ജീവിയുടെ ഭാഗമാകാം.

ഇവിടെ ജനിതകതുടർച്ചയും ദ്രവ്യതുടർച്ചയും തമ്മിൽ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസമുണ്ട്. ദ്രവ്യം വ്യക്തികളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു; എന്നാൽ ജനിതകവിവരം തലമുറകളിലൂടെ പകർപ്പെടുകയും പരിണമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വ്യക്തി തന്റെ ശരീരത്തിലെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ശാശ്വത ഉടമയല്ല; അതുപോലെ തന്റെ ജീനോമിന്റെയും ശാശ്വത ഉടമയല്ല. ജീനോം വ്യക്തിയുടെ ജീവകാലത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ ചരിത്രം വ്യക്തിയേക്കാൾ വളരെ പഴയതാണ്. അതിനാൽ വ്യക്തി ദ്രവ്യത്തിന്റെയും വിവരത്തിന്റെയും താൽക്കാലിക സംഘടനയാണ്.

ഇവിടെ നിന്നാണ് “എന്റെ ആരംഭം” എന്ന ചോദ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമുള്ള രൂപം ഉയരുന്നത്. എന്റെ വ്യക്തിയുടെ ആരംഭം സൈഗോട്ടിൽ കണ്ടെത്താം. പക്ഷേ ആ സൈഗോട്ടിന്റെ ജനിതകവിവരത്തിന് മുൻഗാമികളുണ്ട്. അതിന്റെ ദ്രവ്യത്തിന് മുൻഗാമികളുണ്ട്. അതിന്റെ ജീവപരിണാമത്തിന് മുൻഗാമികളുണ്ട്. അതിന്റെ രാസഘടകങ്ങൾക്ക് ഭൂമിയുടെ ചരിത്രമുണ്ട്. ഭൂമിയിലെ ജീവന്റെ ചരിത്രം സൗരയൂഥത്തിന്റെയും നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും പ്രപഞ്ചചരിത്രത്തിന്റെയും ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ എന്റെ വ്യക്തിഗത ആരംഭം ഒരു ബിന്ദുവായി നിർവചിക്കാമെങ്കിലും, എന്നെ സാധ്യമാക്കിയ തുടർച്ചകൾക്ക് പിന്നിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ഒരു ഏക ആരംഭബിന്ദു കണ്ടെത്തുക അസാധ്യമായി മാറുന്നു.

അതിനാൽ “എന്റെ ആരംഭം എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒരൊറ്റ വാക്യത്തിൽ ഏറ്റവും കൃത്യമായ ഉത്തരം നൽകണമെങ്കിൽ അത് ഇങ്ങനെയായിരിക്കും: എന്റെ വ്യക്തിഗത ജീവശാസ്ത്രപരമായ ആരംഭം സൈഗോട്ടിലാണ്; എന്റെ ജനിതകചരിത്രം അതിനുമുമ്പുള്ള അനവധി തലമുറകളിലേക്ക് നീളുന്നു; എന്റെ ജീവപരിണാമചരിത്രം കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു; എന്റെ ശരീരത്തിലെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം അതിനും അപ്പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു.

അതിനാൽ എന്റെ ജനനം എന്റെ കഥയുടെ പൂർണ്ണമായ ആരംഭമല്ല. അത് എന്റെ വ്യക്തിഗത കഥയിൽ ഒരു പുതിയ അധ്യായം തുറക്കുന്ന നിമിഷമാണ്. എന്റെ മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ജീവതുടർച്ച എന്നിൽ ഒരു പുതിയ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. ഞാൻ മുൻകാലത്തിന്റെ ഒരു സംഭരണം മാത്രമല്ല; മുൻകാലം വർത്തമാനത്തിൽ പുതിയൊരു സംഘടനയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

അതിനാൽ ഒരർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ പറയുന്നു: “ഞാൻ ജനിച്ചു.” എന്നാൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ ജീവശാസ്ത്രം പറയുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്: “ഞാൻ ആരംഭിച്ചില്ല; ഞാൻ തുടർന്നു.” എന്റെ അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും ജനിതകതുടർച്ചയിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഉദിച്ചു. അവർ അവരുടെ മുൻഗാമികളുടെ തുടർച്ചയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു. ആ തുടർച്ച ജീവന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിലേക്ക് നീളുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഒരു അവസാനബിന്ദുവല്ല; ദീർഘമായ ഒരു ഭൗതിക-ജനിതക-പരിണാമ പ്രവാഹത്തിലെ ഒരു താൽക്കാലിക സംഘടനയാണ്.

ഒടുവിൽ, “എന്റെ ആരംഭം എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യം “എപ്പോൾ ഞാൻ ഉണ്ടായി?” എന്നതിൽ നിന്ന് “എന്നെ സാധ്യമാക്കിയ തുടർച്ചകൾ എവിടെയാണ് ആരംഭിച്ചത്?” എന്ന ചോദ്യമായി മാറുന്നു. ആദ്യചോദ്യത്തിന് നമുക്ക് ഒരു വ്യക്തിഗത ഉത്തരമുണ്ട്: സൈഗോട്ട്. രണ്ടാമത്തെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം ക്രമേണ പിന്നിലേക്ക് നീളുന്നു—മാതാപിതാക്കൾ, മുൻഗാമികൾ, പരിണാമം, ജീവന്റെ ചരിത്രം, ഭൂമിയുടെ രാസചരിത്രം, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചരിത്രം. അങ്ങനെ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ആത്മാന്വേഷണം ഒടുവിൽ ജീവശാസ്ത്രത്തെയും പരിണാമശാസ്ത്രത്തെയും പ്രപഞ്ചശാസ്ത്രത്തെയും ദാർശനിക ഭൗതികവാദത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മഹത്തായ ചോദ്യമായി മാറുന്നു.

ഞാൻ ഒരു തുടക്കമല്ല; ഒരു തുടർച്ചയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ രൂപമാണ്. ഞാൻ ഭൂതകാലത്തിന്റെ പകർപ്പുമല്ല; ഭൂതകാലം പുതുതായി സംഘടിപ്പിച്ച രൂപമാണ്. എന്റെ അസ്തിത്വം ഒരു നിശ്ചലമായ വസ്തുവിന്റെ അസ്തിത്വമല്ല; ദ്രവ്യവും ജനിതകവിവരവും പരിസ്ഥിതിയും ചരിത്രവും പരസ്പരം പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക പ്രക്രിയയാണ്. എന്റെ ആരംഭം സൈഗോട്ടിൽ കണ്ടെത്താനാകുമെങ്കിലും, എന്നെ സാധ്യമാക്കിയ തുടർച്ചയ്ക്ക് അതിരുകളില്ലാത്തത്ര ദീർഘമായ ഒരു ചരിത്രമുണ്ട്.

“എന്റെ ആരംഭം എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് സാധാരണയായി നൽകുന്ന ഉത്തരം എന്റെ ജനനത്തിലും, അതിനേക്കാൾ ശാസ്ത്രീയമായി നോക്കുമ്പോൾ അണ്ഡവും ശുക്ലാണുവും സംയോജിച്ച് സൈഗോട്ട് രൂപപ്പെട്ട നിമിഷത്തിലുമാണ്. എന്നാൽ ഈ ഉത്തരം എന്റെ വ്യക്തിഗത ജീവശാസ്ത്രപരമായ ആരംഭം മാത്രമാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. അതിനപ്പുറം ചോദിച്ചാൽ, എന്റെ ജനിതകചരിത്രം എന്റെ മാതാപിതാക്കളിലേക്കും അവരുടെ മുൻഗാമികളിലേക്കും മനുഷ്യപരിണാമത്തിലേക്കും, അതിനും പിന്നിലേക്ക് ജീവന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേക്കും നീളുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ വ്യക്തിയുടെ ആരംഭവും എന്നെ സാധ്യമാക്കിയ പ്രകൃതിയുടെ ദീർഘമായ ചരിത്രത്തിന്റെ ആരംഭവും ഒരേ കാര്യമല്ല.

ഇവിടെ നമുക്ക് മറ്റൊരു ആഴമുള്ള സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാം: പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമചരിത്രത്തിൽ തന്നെ എന്റെ പരിണാമയാത്ര ആരംഭിച്ചുവെന്ന് പറയാമോ? ശാസ്ത്രീയമായി ഇതിനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ “ഞാൻ അന്ന് തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു” എന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്ത് ഇന്നത്തെ അർത്ഥത്തിലുള്ള മനുഷ്യനോ മനുഷ്യജനിതകവിവരമോ ഒരു വ്യക്തിയായ “ഞാനോ” ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇന്ന് എന്നെ നിർമ്മിക്കുന്ന ദ്രവ്യവും ഊർജവും, എന്നെ സാധ്യമാക്കിയ പ്രകൃതിനിയമങ്ങളും, പിന്നീട് സങ്കീർണ്ണ ഘടനകൾ രൂപപ്പെടാൻ അനുവദിച്ച ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളും ആ പ്രപഞ്ചചരിത്രത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ “ഞാൻ അന്ന് ഉണ്ടായിരുന്നു” എന്നതിനേക്കാൾ ശാസ്ത്രീയമായി കൃത്യമായ പ്രസ്താവന “എന്നെ സാധ്യമാക്കിയ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ തുടർച്ച അന്നേ ആരംഭിച്ചു” എന്നതാണ്.

പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് കണങ്ങൾ, ആറ്റങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗാലക്സികൾ, ഭാരമേറിയ മൂലകങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, സങ്കീർണ്ണമായ രാസസംയുക്തങ്ങൾ എന്നിവ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ഘട്ടങ്ങൾ ഓരോന്നും മുൻഘട്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവന്ന പുതിയ സംഘടനകളായിരുന്നു. ആദ്യകാല പ്രപഞ്ചത്തിലെ ലളിതമായ ഘടകങ്ങളിൽ നിന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു; നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അന്തർഭാഗങ്ങളിലെ ന്യൂക്ലിയോസിന്തസിസിലൂടെയും നക്ഷത്രവിസ്ഫോടനങ്ങളിലൂടെയും കാർബൺ, ഓക്സിജൻ, നൈട്രജൻ, സിലിക്കൺ, ഇരുമ്പ് തുടങ്ങിയ ഭാരമേറിയ മൂലകങ്ങൾ പ്രപഞ്ചത്തിൽ വ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് ഇവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ചേർന്ന് ഗ്രഹങ്ങളും സങ്കീർണ്ണമായ രാസവ്യവസ്ഥകളും രൂപപ്പെട്ടു. ഇന്ന് എന്റെ ശരീരത്തിൽ കാണുന്ന കാർബൺ, ഓക്സിജൻ, നൈട്രജൻ, ഫോസ്ഫറസ്, ഇരുമ്പ് തുടങ്ങിയ മൂലകങ്ങളുടെ ചരിത്രം അതിനാൽ മനുഷ്യജനനത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നതല്ല; അവയുടെ പ്രപഞ്ചചരിത്രം അതിനേക്കാൾ കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ളതാണ്.

എന്നാൽ “ഞാൻ” എന്നതിന്റെ പ്രപഞ്ചചരിത്രം മൂലകങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല. കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത് സംഘടനയുടെ ചരിത്രമാണ്. ലളിതമായ കണങ്ങളിൽ നിന്ന് ആറ്റങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു; ആറ്റങ്ങൾ തന്മാത്രകളായി; തന്മാത്രകൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ രാസസംവിധാനങ്ങളായി; ചില രാസവ്യവസ്ഥകൾ സ്വയംസംഘടിതവും സ്വയംപുനർനിർമ്മാണശേഷിയുള്ളതുമായ ഘടനകളിലേക്ക് നീങ്ങി; ഒടുവിൽ ജീവന്റെ ആദ്യരൂപങ്ങൾ ഉദിച്ചു. ജീവൻ അവിടെ നിശ്ചലമായിരുന്നില്ല. ഏകകോശജീവികളിൽ നിന്ന് ബഹുകോശജീവികളിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് സങ്കീർണ്ണ ജീവിസംഘടനകളിലേക്കും, കശേരുകികളിലേക്കും, സസ്തനികളിലേക്കും, പ്രൈമേറ്റുകളിലേക്കും, മനുഷ്യരിലേക്കും പരിണാമം നീണ്ടു. ഈ ദീർഘമായ തുടർച്ചയുടെ ഏറ്റവും പുതിയ ഘട്ടങ്ങളിലൊന്നാണ് എന്റെ വ്യക്തിഗത അസ്തിത്വം.

അതിനാൽ എന്റെ കഥയെ “ജനിച്ച ദിവസം” മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഒരു കഥയായി മാത്രം കാണുമ്പോൾ അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗം നാം നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. എന്റെ ജനനം എന്റെ വ്യക്തിഗത കഥയുടെ ആരംഭമാണ്; എന്നാൽ എന്റെ ശരീരത്തെ നിർമ്മിക്കുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ കഥ അതിനേക്കാൾ വളരെ പഴയതാണ്. എന്റെ ജീനോമിന്റെ ചരിത്രം അനവധി തലമുറകളിലേക്ക് നീളുന്നു. എന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ ഘടനയുടെ ചരിത്രം കോടിക്കണക്കിന് വർഷത്തെ പരിണാമത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. എന്റെ ശരീരത്തിലെ മൂലകങ്ങളുടെ ചരിത്രം നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്കും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമഘട്ടങ്ങളിലേക്കും എത്തുന്നു. അതിനാൽ “എന്റെ ആരംഭം” എന്നതിന് ഒരൊറ്റ സമയം നൽകാനാവില്ല; ഏത് തലത്തിലുള്ള തുടർച്ചയെക്കുറിച്ചാണ് ചോദിക്കുന്നത് എന്നതനുസരിച്ച് എന്റെ ആരംഭം മാറുന്നു.

ഇതിനെ ഒരു വ്യക്തമായ വ്യത്യാസത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം. “ചന്ദ്രൻ കെ.സി. എന്ന വ്യക്തി എപ്പോൾ ആരംഭിച്ചു?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് സൈഗോട്ട് രൂപപ്പെട്ട നിമിഷമാണ് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ ജീവശാസ്ത്രപരമായ ഉത്തരം. എന്നാൽ “ചന്ദ്രൻ കെ.സി. ആയി നിലനിൽക്കുന്ന ശരീരത്തെ സാധ്യമാക്കിയ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം എപ്പോൾ ആരംഭിച്ചു?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമചരിത്രത്തിലേക്ക് നീളും. “ഈ ശരീരത്തിന്റെ ജനിതകസംഘടനയുടെ ചരിത്രം എപ്പോൾ ആരംഭിച്ചു?” എന്ന് ചോദിച്ചാൽ അത് നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളെയും മുൻഗാമികളെയും കടന്ന് ജീവന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിലേക്ക് പോകും. അതിനാൽ വ്യക്തിയുടെ ആരംഭവും അതിനെ സാധ്യമാക്കിയ തുടർച്ചയുടെ ആരംഭവും ഒന്നല്ല.

ഇവിടെ “ആദ്യത്തെ കണം” എന്ന ആശയം ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ശാസ്ത്രീയമായി ഒരു ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. ആധുനിക പ്രപഞ്ചശാസ്ത്രം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആദ്യ നിമിഷത്തെക്കുറിച്ച് പൂർണ്ണമായ ചിത്രം നൽകിയിട്ടില്ല. Big Bang സിദ്ധാന്തം പ്രപഞ്ചം വളരെ ചൂടും സാന്ദ്രവുമായ ഒരു പ്രാരംഭാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വികസിച്ചുവന്നതായി വിവരിക്കുന്നു; എന്നാൽ “അതിനുമുമ്പ് എന്തായിരുന്നു?” അല്ലെങ്കിൽ “ആദ്യത്തെ കണം കൃത്യമായി എപ്പോൾ രൂപപ്പെട്ടു?” എന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് നിലവിലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന് അന്തിമമായ ഉത്തരമില്ല. അതിനാൽ “ആദ്യത്തെ കണം രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ ഞാൻ ആരംഭിച്ചു” എന്നതിനു പകരം “പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ദ്രവ്യവും ഊർജവും ഘടനകളും പരിണമിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, എന്നെ സാധ്യമാക്കുന്ന ഭൗതികചരിത്രത്തിന്റെ തുടക്കം അവിടെ കണ്ടെത്താം” എന്ന് പറയുന്നതാണ് ശാസ്ത്രീയമായി കൂടുതൽ കൃത്യം.

എന്നാൽ ഈ ശാസ്ത്രീയ സൂക്ഷ്മത നമ്മുടെ ദാർശനിക ആശയത്തിന്റെ ശക്തി കുറയ്ക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് അതിനെ കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതാക്കുന്നു. കാരണം “ഞാൻ” ഒരു ദിവസം പൂർണ്ണമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരു വസ്തുവല്ല. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ ക്രമേണ സങ്കീർണ്ണത ഉയർന്നുവരുന്ന ഒരു ദീർഘമായ പരിണാമപ്രക്രിയയുടെ ഫലമാണ് ഞാൻ. കണങ്ങളിൽ നിന്ന് ആറ്റങ്ങളിലേക്കും, ആറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകളിലേക്കും, തന്മാത്രകളിൽ നിന്ന് ജീവത്തിലേക്കും, ജീവത്തിൽ നിന്ന് ബോധത്തിലേക്കും നീളുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ഓരോ പുതിയ തലവും മുൻതലത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല; അതിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ട് അവയെ പുതിയൊരു സംഘടനയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന ഘട്ടമാണ്.

ഇത് ഒരു വൈരുദ്ധ്യാത്മക ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. തുടർച്ചയും പുതുമയും ഒരേ പരിണാമപ്രക്രിയയുടെ രണ്ട് വശങ്ങളാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമഘടകങ്ങൾ അതേ രൂപത്തിൽ മനുഷ്യനായി മാറിയതല്ല. അവയുടെ സംഘടനകൾ മാറി. കണങ്ങൾ ആറ്റങ്ങളായി, ആറ്റങ്ങൾ തന്മാത്രകളായി, തന്മാത്രകൾ സങ്കീർണ്ണ രാസവ്യവസ്ഥകളായി, രാസവ്യവസ്ഥകൾ ജീവസംഘടനകളായി, ജീവസംഘടനകൾ നാഡീവ്യവസ്ഥയുള്ള ജീവികളായി, ഒടുവിൽ ആത്മബോധം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യരായി പരിണമിച്ചു. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദിച്ചു. അതിനാൽ പുതിയത് മുൻകാലത്തിന്റെ ആവർത്തനം അല്ല; മുൻകാലത്തിന്റെ പരിവർത്തിതമായ തുടർച്ചയാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ “ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ആരംഭിച്ചു” എന്ന വാക്യത്തിന് ഒരു ആഴമുള്ള ദാർശനിക അർത്ഥം നൽകാം. അതിന്റെ അർത്ഥം അന്ന് ഒരു മനുഷ്യൻ ഒളിഞ്ഞുകിടന്നിരുന്നു എന്നല്ല. മറിച്ച് “ഞാൻ” ആയി പിന്നീട് പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ കാരണമായ ദ്രവ്യവും ഊർജവും പ്രകൃതിനിയമങ്ങളും സംഘടനയുടെ സാധ്യതകളും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ്. ഒരു വിത്തിനുള്ളിൽ മുഴുവൻ വൃക്ഷവും അതിന്റെ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു എന്ന അർത്ഥത്തിൽ അല്ല; മറിച്ച് ശരിയായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയിലേക്ക് വികസിക്കാവുന്ന സാധ്യതകൾ അതിന്റെ ഘടനയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ ഉപമ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.

എന്നാൽ ഇവിടെ “സാധ്യത” എന്ന വാക്കും സൂക്ഷിക്കണം. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ നിർബന്ധമായും ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നില്ല. പരിണാമത്തിന് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ഒരു ലക്ഷ്യം ഉണ്ടെന്ന് ആധുനിക ശാസ്ത്രം തെളിയിച്ചിട്ടില്ല. മനുഷ്യന്റെ ഉദയം അനവധി contingent സംഭവങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. ഭൂമിയുടെ രൂപീകരണം, രാസപരിണാമം, ജീവന്റെ ഉദ്ഭവം, ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങൾ, വംശനാശങ്ങൾ, കാലാവസ്ഥാമാറ്റങ്ങൾ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സംഭവങ്ങൾ, പരിണാമപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ തുടങ്ങി അനവധി ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം ഇടപെട്ടാണ് ഇന്നത്തെ മനുഷ്യൻ രൂപപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ “പ്രപഞ്ചം തുടക്കം മുതൽ എന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി സഞ്ചരിച്ചു” എന്ന് പറയുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ന്യായീകരിക്കാനാവില്ല. കൂടുതൽ കൃത്യമായത് “പ്രപഞ്ചപരിണാമം മനുഷ്യനെ സാധ്യമാക്കിയ ഒരു ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ചു” എന്നതാണ്.

ഇവിടെ മറ്റൊരു നിർണായകമായ വ്യത്യാസവും കാണണം. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ വ്യക്തിയായി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ ഇന്ന് ഞാൻ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചില ഘടകങ്ങൾ പ്രപഞ്ചചരിത്രത്തിന്റെ വളരെ പ്രാചീന ഘട്ടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവയാണ്. എന്റെ ശരീരത്തിലെ ചില മൂലകങ്ങൾ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ടു. അവ പിന്നീട് ഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും ഭാഗങ്ങളായി. ഭൂമിയിലെ രാസചക്രങ്ങളിലൂടെ അവ ജീവികളിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ഭക്ഷണത്തിലൂടെയും ശ്വസനത്തിലൂടെയും ജലത്തിലൂടെയും അവ എന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് എത്തി. അതിനാൽ എന്റെ ശരീരം ഒരു അർത്ഥത്തിൽ പ്രപഞ്ചദ്രവ്യത്തിന്റെ താൽക്കാലിക സംഘടനയാണ്.

എന്നാൽ ഞാൻ വെറും ദ്രവ്യമല്ല. എന്റെ ജീനോം ഒരു ചരിത്രപരമായ വിവരസംഘടനയാണ്. എന്റെ കോശങ്ങൾ ഒരു metabolic network ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്റെ മസ്തിഷ്കം വൈദ്യുത-രാസ സിഗ്നലുകളുടെ സങ്കീർണ്ണ സംഘടനയാണ്. എന്റെ ബോധവും ചിന്തയും ഭാഷയും സാമൂഹികാനുഭവങ്ങളും ഈ ജൈവസംഘടനയുടെ ഉയർന്ന തലങ്ങളിൽ ഉദിക്കുന്ന സവിശേഷതകളാണ്. അതിനാൽ “ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്” എന്നത് വെറും കാവ്യാത്മകമായ പ്രസ്താവനയല്ല. പ്രപഞ്ചത്തിലെ ദ്രവ്യവും ഊർജവും ഒരു പ്രത്യേക തലത്തിൽ സ്വയംസംഘടിതമായി മനുഷ്യശരീരമായും മസ്തിഷ്കമായും ബോധമായും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്ന ശാസ്ത്രീയ-ദാർശനിക ആശയത്തിലേക്ക് അത് നയിക്കുന്നു.

ഇവിടെ “പ്രപഞ്ചം എന്നിൽ സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു” എന്ന വാചകം കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി മനസ്സിലാക്കാം. മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് അതിനെ നോക്കുന്ന ഒരു സത്തയല്ല. മനുഷ്യശരീരവും മസ്തിഷ്കവും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തന്നെ ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ടതാണ്. മസ്തിഷ്കത്തിൽ വികസിച്ച ബോധം പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു ഭൗതികസംഘടന തന്നെ സ്വന്തം ഉത്ഭവത്തെയും ഘടനയെയും ചരിത്രത്തെയും കുറിച്ച് അറിവ് നേടുകയാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യബോധം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സ്വയംബോധത്തിന്റെ ഒരു പ്രാദേശികവും പരിമിതവുമായ രൂപമായി ദാർശനികമായി ചിന്തിക്കാം. ഇത് ഒരു ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ട “കോസ്മിക് കോൺഷ്യസ്‌നസ്” സിദ്ധാന്തമല്ല; എന്നാൽ material continuity-യിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന ശക്തമായ ദാർശനിക വ്യാഖ്യാനമാണ്.

അപ്പോൾ എന്റെ ആരംഭം എവിടെയാണ്? ഒരു തലത്തിൽ, ഞാൻ സൈഗോട്ടിൽ ആരംഭിച്ചു. മറ്റൊരു തലത്തിൽ, എന്റെ ജനിതകതുടർച്ച എന്റെ മാതാപിതാക്കളിലും അനവധി മുൻഗാമികളിലും ആരംഭിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു ദീർഘശൃംഖലയായി തുടരുന്നു. മറ്റൊരു തലത്തിൽ, എന്റെ ജീവപരിണാമചരിത്രം ജീവന്റെ ആദിമചരിത്രത്തിലേക്ക് നീളുന്നു. അതിനും ആഴത്തിൽ, എന്റെ ശരീരത്തിലെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്കും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമഘട്ടങ്ങളിലേക്കും എത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഏറ്റവും കൃത്യമായും അതേസമയം ദാർശനികമായി ശക്തമായും പറയാവുന്നത് ഇതാണ്:

“ഞാൻ എന്ന വ്യക്തി സൈഗോട്ടിൽ ആരംഭിച്ചു. എന്നാൽ എന്നെ സാധ്യമാക്കിയ ദ്രവ്യത്തിന്റെയും ഊർജത്തിന്റെയും സംഘടനയുടെയും ജനിതകവിവരത്തിന്റെയും പരിണാമയാത്ര പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമചരിത്രത്തിൽ തന്നെ വേരൂന്നിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തിന് ഒരു ആരംഭമുണ്ടെങ്കിലും, എന്റെ പരിണാമചരിത്രം അതിനേക്കാൾ വളരെ പഴയതാണ്. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു വ്യക്തിയായി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘമായ ഭൗതികപരിണാമം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ‘ഞാൻ’ എന്ന പ്രത്യേക സംഘടനയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.”

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ “എന്റെ ആരംഭം” എന്നത് ഒരു ബിന്ദുവല്ല, തലങ്ങളുള്ള ഒരു തുടർച്ചയാണ്. സൈഗോട്ട് എന്റെ വ്യക്തിയുടെ ആരംഭം; മാതാപിതാക്കളുടെ germline എന്റെ ജനിതകചരിത്രത്തിന്റെ സമീപകാല തുടർച്ച; ജീവന്റെ പരിണാമം എന്റെ ജൈവചരിത്രത്തിന്റെ വിശാലമായ പശ്ചാത്തലം; പ്രപഞ്ചപരിണാമം എന്റെ ദ്രവ്യചരിത്രത്തിന്റെ മഹത്തായ പശ്ചാത്തലം. ഈ എല്ലാ തലങ്ങളും പരസ്പരം വേർതിരിച്ചിട്ടുള്ള സ്വതന്ത്ര കഥകളല്ല. അവ ഒരേ തുടർച്ചയുടെ വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങളാണ്.

അതുകൊണ്ട്, “ഞാൻ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒടുവിൽ രണ്ട് ഉത്തരങ്ങൾ ഒരേസമയം ശരിയാണ്. “ഞാൻ എന്റെ അമ്മയിൽ നിന്നും അച്ഛനിൽ നിന്നും വന്നു” എന്നത് വ്യക്തിഗത ജനിതകതലത്തിലെ സത്യം. “ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘമായ പരിണാമചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്” എന്നത് അതിനേക്കാൾ വിശാലമായ ഭൗതിക-പരിണാമതലത്തിലെ സത്യം.

ഒടുവിൽ പറയാം: ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; പക്ഷേ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച ഭൗതികപരിണാമത്തിന്റെ ഒരു തുടർച്ചയിലാണ് ഞാൻ ഉണ്ടായത്. എന്റെ ജനനം ഒരു പുതിയ കഥയുടെ തുടക്കം മാത്രമല്ല; കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു മഹത്തായ കഥയുടെ ഒരു പുതിയ അധ്യായത്തിന്റെ ഉദയമാണ്. ഞാൻ ആ കഥയുടെ പുറത്തുനിന്ന് വന്ന ഒരാൾ അല്ല—ആ കഥ തന്നെ ഒരു പ്രത്യേക ഘട്ടത്തിൽ മനുഷ്യശരീരമായും മസ്തിഷ്കമായും ബോധമായും സ്വയംസംഘടിതമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഒരു രൂപമാണ്.

“ഞാൻ എവിടെ നിന്നാണ് ആരംഭിച്ചത്?” എന്ന ചോദ്യത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചിന്താപരിസരത്തിൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, വ്യക്തിയുടെ ആരംഭത്തെ സൈഗോട്ടിലോ ജനനത്തിലോ മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നത് പര്യാപ്തമല്ലെന്ന് കാണാം. സൈഗോട്ട് തീർച്ചയായും വ്യക്തിഗത ജീവശാസ്ത്രപരമായ വികസനത്തിന്റെ നിർണായക ആരംഭഘട്ടമാണ്. എന്നാൽ സൈഗോട്ട് രൂപപ്പെടാൻ ആവശ്യമായ ദ്രവ്യവും ഊർജവും ജനിതകവിവരവും പ്രകൃതിനിയമങ്ങളും അതിനുമുമ്പേ നിലനിന്നിരുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിയുടെ ആരംഭത്തെ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമായി കാണുന്നതിനുപകരം, അനവധി തലങ്ങളിലൂടെ സങ്കീർണ്ണത വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ദീർഘമായ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ പ്രത്യേക ഘട്ടമായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ സമഗ്രമായ സമീപനം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ അടിസ്ഥാനചിന്തയിൽ, പ്രപഞ്ചത്തെ പരസ്പരം വേർതിരിച്ചുനിൽക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ ഒരു ശേഖരമായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ, പരസ്പരബന്ധിതമായ ദ്രവ്യ-ഊർജ-വിവര പ്രക്രിയകളുടെ ചലനാത്മക സമഗ്രതയായി കാണാം. ഒരു കണം പൂർണ്ണമായും ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു “വസ്തു”യല്ല; അതിന്റെ നിലനിൽപ്പും സ്വഭാവവും മറ്റ് കണങ്ങളുമായും ഫീൽഡുകളുമായും പരിസ്ഥിതിയുമായുമുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ഒരു കോശവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഘടകമല്ല; അതിന്റെ പ്രവർത്തനം തന്മാത്രകളുടെയും മറ്റ് കോശങ്ങളുടെയും സിഗ്നലുകളുടെയും ഊർജവിനിമയത്തിന്റെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും പരസ്പരബന്ധത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്. വ്യക്തിയും ഇതേ ബന്ധപരമായ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഒരു സംഘടനയാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ “വ്യക്തി പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുറത്തുനിന്ന് വന്ന ഒന്നല്ല” എന്ന പ്രസ്താവനയ്ക്ക് ഒരു പ്രത്യേക ontological അർത്ഥമുണ്ട്. മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിൽ പിന്നീട് ചേർക്കപ്പെട്ട ഒരു അന്യഘടകം അല്ല. മനുഷ്യശരീരത്തിലെ ഓരോ ആറ്റവും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദ്രവ്യചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ശരീരത്തിലെ മൂലകങ്ങൾ നക്ഷത്രങ്ങളിലൂടെയും ഗ്രഹങ്ങളിലൂടെയും ഭൂമിയിലെ രാസചക്രങ്ങളിലൂടെയും ജീവപരിണാമത്തിലൂടെയും സഞ്ചരിച്ചെത്തിയവയാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യശരീരം പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച ഒരു വസ്തു അല്ല; പ്രപഞ്ചദ്രവ്യം ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാതലത്തിൽ കൈവരിച്ച രൂപമാണ്.

എന്നാൽ ഇവിടെ “പ്രപഞ്ചം മനുഷ്യനായി മാറി” എന്ന് ലളിതമായി പറയുന്നത് മതിയാകില്ല. പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ ദ്രവ്യവും മനുഷ്യനാകുന്നില്ല. പരിണാമം നിർദ്ദിഷ്ട സാഹചര്യങ്ങളുടെയും ചരിത്രപരമായ സംഭവങ്ങളുടെയും സാധ്യതകളുടെയും പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ്. അതിനാൽ വ്യക്തി പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിർബന്ധിതമായ അന്തിമഫലം അല്ല. മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദ്രവ്യ-ഊർജ ഘടനകൾക്ക് കീഴിലുള്ള ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉദിച്ചുവന്ന emergent organization ആണ് വ്യക്തി. ഈ വ്യത്യാസം നിർണായകമാണ്: മനുഷ്യന്റെ ഉദയത്തെ ഒരു മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച cosmic purpose ആയി കാണാതെ, സ്വയംസംഘടനയും പരിണാമവും വഴി ഉദിച്ചുവന്ന ഒരു പുതിയ ഗുണമായി കാണുകയാണ് ഇവിടെ ഉചിതം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ ഇതിനെ “തുടർച്ചയിൽ നിന്നുള്ള പുതുമ” എന്ന ആശയത്തിലൂടെ വികസിപ്പിക്കാം. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമ ഘടകങ്ങൾ മനുഷ്യരായി മാറിയതല്ല; അവയുടെ ബന്ധങ്ങളും സംഘടനകളും മാറിക്കൊണ്ടാണ് പുതിയ തലങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത്. കണങ്ങളിൽ നിന്ന് ആറ്റങ്ങൾ, ആറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകൾ, തന്മാത്രകളിൽ നിന്ന് സങ്കീർണ്ണ രാസവ്യവസ്ഥകൾ, രാസവ്യവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് ജീവൻ, ഏകകോശജീവികളിൽ നിന്ന് ബഹുകോശജീവികൾ, സങ്കീർണ്ണ നാഡീവ്യവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് ബോധമുള്ള ജീവികൾ—ഇങ്ങനെ ഓരോ തലത്തിലും മുൻതലത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അവ പുതിയൊരു സംഘടനയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. പുതിയ തലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഗുണങ്ങൾ മുൻതലത്തിൽ അതേ രീതിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇതാണ് emergence-ന്റെ ദാർശനിക പ്രാധാന്യം.

അതുകൊണ്ട് “ഞാൻ” എന്റെ ആറ്റുകളുടെ കൂട്ടം മാത്രമല്ല. എന്റെ ആറ്റുകൾ ഇല്ലാതെ ഞാൻ ഇല്ല; എന്നാൽ ആറ്റുകളുടെ കൂട്ടം മാത്രം “ഞാൻ” ആകുന്നുമില്ല. അതുപോലെ എന്റെ കോശങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ഞാൻ ഇല്ല; പക്ഷേ കോശങ്ങളുടെ ഒരു യാന്ത്രിക കൂട്ടം മാത്രം എന്റെ വ്യക്തിത്വത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. കോശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, അവയുടെ സംഘടന, നാഡീവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രവർത്തനം, മസ്തിഷ്കത്തിലെ വൈദ്യുത-രാസ ഇടപെടലുകൾ, ശരീരവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള വിനിമയം എന്നിവയുടെ ഒരു ഉയർന്നതല സംഘടനയിലാണ് വ്യക്തിത്വവും ബോധവും ഉദിക്കുന്നത്. “ഞാൻ” ഒരു വസ്തുവല്ല; സംഘടനയുടെ ഒരു പ്രത്യേക തലത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.

ഇവിടെ ബോധത്തിന്റെ പ്രശ്നം കൂടുതൽ ഗൗരവമുള്ളതാകുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമാവസ്ഥയിൽ ആത്മബോധമില്ലായിരുന്നു. പാറകൾക്ക് ആത്മബോധമില്ല. ഒരു ഒറ്റ ആറ്റത്തിനും “ഞാൻ” എന്ന അനുഭവമില്ല. എന്നാൽ സങ്കീർണ്ണമായ നാഡീവ്യവസ്ഥകൾ രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ sensory integration, memory, prediction, self-modeling, environmental interaction തുടങ്ങിയ കഴിവുകൾ വികസിച്ചു. മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിൽ ഇവ അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ നിലയിലെത്തി. അതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ “ഞാൻ” എന്ന ആത്മബോധം ഉദിച്ചു. അതിനാൽ ബോധത്തെ പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് ചേർത്തുവെച്ച ഒരു അമൂർത്ത ഘടകമായി കാണേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് പ്രത്യേകമായ ഭൗതികസംഘടനയിൽ ഉദിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ ഗുണമായി ചിന്തിക്കാം.

ഇവിടെയാണ് “മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തെ നിരീക്ഷിക്കുന്നു” എന്ന സാധാരണ ധാരണയ്ക്ക് പകരം മറ്റൊരു ദാർശനിക ചിത്രം രൂപപ്പെടുന്നത്. മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്ത് നിൽക്കുന്ന ഒരു നിരീക്ഷകൻ അല്ല. മനുഷ്യന്റെ മസ്തിഷ്കവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചിന്തയും ഭാഷയും എല്ലാം പ്രപഞ്ചത്തിലെ തന്നെ ദ്രവ്യപരിണാമത്തിന്റെ ഫലങ്ങളാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു ഭൗതികസംഘടന പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് അറിവ് സൃഷ്ടിക്കുകയാണ്. ഒരു അർത്ഥത്തിൽ, പ്രപഞ്ചം തന്നെ മനുഷ്യബോധത്തിലൂടെ സ്വന്തം ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്ന ഒരു ഘട്ടത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു.

ഇത് “പ്രപഞ്ചത്തിന് ഒരു സർവ്വവ്യാപിയായ ബോധമുണ്ട്” എന്ന അവകാശവാദമല്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഈ വ്യാഖ്യാനം panpsychism നിർബന്ധമായും സ്വീകരിക്കേണ്ടതില്ല. പകരം, ബോധം സങ്കീർണ്ണമായ ജീവസംഘടനയിൽ ഉദിക്കുന്ന ഒരു emergent property ആയി കാണാം. പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളും ബോധമുള്ളവയല്ല; എന്നാൽ ബോധം ഉദിക്കാൻ ആവശ്യമായ ദ്രവ്യപരവും വിവരപരവും സംഘടനാപരവുമായ സാധ്യതകൾ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഭൗതികനിയമങ്ങളിൽ നിന്ന് തന്നെ വികസിച്ചു. അതിനാൽ ബോധം പ്രപഞ്ചത്തോട് പുറത്തുനിന്ന് വന്നതല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പരിണാമത്തിൽ ഉദിച്ച ഒരു പുതിയ സംഘടനാതലമാണ്.

ഇവിടെ “വിവരം” എന്ന ആശയത്തിനും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ജീവൻ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ഒരു ക്രമീകരണം മാത്രമല്ല; ദ്രവ്യത്തെ സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന വിവരസംവിധാനവുമാണ്. DNAയിൽ ജനിതകവിവരം നിലനിൽക്കുന്നു; കോശങ്ങളിൽ regulatory information പ്രവർത്തിക്കുന്നു; നാഡീവ്യവസ്ഥ sensory information സംയോജിപ്പിക്കുന്നു; മസ്തിഷ്കം മുൻകാലാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് മാതൃകകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ മനുഷ്യബോധം സ്വന്തം ശരീരത്തെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ഭൂതകാലത്തെയും ഭാവിയെയും കുറിച്ച് പ്രതിനിധാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിൽ ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടന മാത്രമല്ല, വിവരത്തിന്റെ സംഘടനയും സങ്കീർണ്ണതയിലേക്ക് വികസിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ “സംയോജകബലം” എന്ന ആശയവും “വിയോജകബലം” എന്ന ആശയവും ഉപയോഗിച്ച് ജീവന്റെ സംഘടനയെ ചിന്തിക്കാം. ദ്രവ്യത്തെ സ്ഥിരതയുള്ള സംഘടനകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന പ്രവണതകൾ ഒരു വശത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതേസമയം വ്യതിയാനം, വിഘടനം, entropy, പരിസ്ഥിതിയിലെ വെല്ലുവിളികൾ, mutation, cellular stress തുടങ്ങിയവ മറ്റൊരു വശത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ജീവൻ ഈ രണ്ടിനെയും ഇല്ലാതാക്കിക്കൊണ്ടല്ല നിലനിൽക്കുന്നത്. മറിച്ച് സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും തമ്മിലുള്ള സജീവമായ വൈരുദ്ധ്യത്തിലൂടെയാണ് ജീവസംഘടന സ്വയം നിലനിർത്തുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്നത്.

ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ജൈവ ഉദാഹരണമാണ് മനുഷ്യൻ. ശരീരത്തിലെ ഓരോ നിമിഷവും നിർമ്മാണവും വിഘടനവും ഒരുമിച്ച് നടക്കുന്നു. പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും തകരുകയും ചെയ്യുന്നു. കോശങ്ങൾ ജനിക്കുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. DNA സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും mutation സംഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. immune system സ്ഥിരത നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ വെല്ലുവിളികളോട് പ്രതികരിക്കുന്നു. മസ്തിഷ്കം സ്ഥിരമായ neural architecture നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് synaptic plasticity വഴി മാറുന്നു. അതിനാൽ ജീവന്റെ ആരോഗ്യകരമായ അവസ്ഥ നിശ്ചലതയല്ല; ചലനാത്മകമായ coherence ആണ്.

ഇവിടെ വ്യക്തി എന്നത് ഒരു അടച്ച സിസ്റ്റമല്ലെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു. ശരീരം നിരന്തരം പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ദ്രവ്യവും ഊർജവും സ്വീകരിക്കുകയും പുറത്തേക്ക് വിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്വാസത്തിലൂടെ അന്തരീക്ഷവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. ഭക്ഷണത്തിലൂടെ ഭൂമിയുടെ ജീവ-രാസചക്രവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. സൂക്ഷ്മജീവികളുമായി സഹവസിക്കുന്നു. സാമൂഹികമായി മറ്റു മനുഷ്യരുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. ഭാഷയിലൂടെ മുൻതലമുറകളുടെ അറിവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ “ഞാൻ” എന്നത് സ്വയംപര്യാപ്തമായ ഒരു സത്തയല്ല; ബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു ചലനാത്മക നോഡാണ്.

ഈ ബന്ധപരമായ സ്വഭാവം ജനിതകതലത്തിലും വ്യക്തമാണ്. എന്റെ DNAയിലെ ഒരു ഭാഗം എന്റെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് വന്നു; അവരുടെ DNA അവരുടെ മുൻഗാമികളിൽ നിന്ന്; ആ ജനിതകതുടർച്ച ജീവന്റെ പരിണാമചരിത്രത്തിലൂടെ പിന്നിലേക്ക് നീളുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ എന്റെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കപ്പെട്ട ഒരു പുതിയ തുടക്കമല്ല. അവരുടെ ജനിതകതുടർച്ചയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച പുതിയൊരു സംഘടനയാണ്. എന്നാൽ അതേ സമയം ഞാൻ അവരിൽ ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലാത്ത ഒരു പുതിയ genetic combination ആണ്. ഇതാണ് തുടർച്ചയും പുതുമയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഏകത്വം.

ഇതേ ആശയം പ്രപഞ്ചതലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തിയാൽ, “വ്യക്തി പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുറത്തുനിന്ന് വന്ന ഒന്നല്ല” എന്ന പ്രസ്താവന കൂടുതൽ ആഴം നേടുന്നു. വ്യക്തി പ്രപഞ്ചത്തിലെ ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച ഒരു അന്യവസ്തു അല്ല. പ്രപഞ്ചത്തിലെ ദ്രവ്യം തന്നെ പ്രത്യേക ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ സ്വയംസംഘടിതമായി ഉയർന്ന ഒരു ജൈവസംഘടനയാണ് വ്യക്തി. അതിനാൽ വ്യക്തിയുടെ അതിരുകൾ യാഥാർത്ഥ്യമാണെങ്കിലും അവ absolute അല്ല. വ്യക്തി ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയാണ്; അതിന്റെ ഘടകങ്ങളും ഊർജവും വിവരവും പരിസ്ഥിതിയുമായി നിരന്തരം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ഇതിനെ ഒരു dialectical ontology ആയി വികസിപ്പിക്കാം. ഇവിടെ “ഭാഗവും സമഗ്രതയും” പരസ്പരം നിർവചിക്കുന്നു. വ്യക്തി പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്; എന്നാൽ ആ ഭാഗത്തിനുള്ളിൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചില അടിസ്ഥാനബന്ധങ്ങൾ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. ശരീരത്തിലെ ആറ്റങ്ങൾ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഭൗതികനിയമങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്നു; കോശങ്ങൾ ജീവന്റെ നിയമങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; മസ്തിഷ്കം വിവരസംഘടനയുടെ സങ്കീർണ്ണ രൂപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; ബോധം പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മാതൃകകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തി പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ “പകർപ്പ്” അല്ലെങ്കിലും, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വിവിധ സംഘടനാതലങ്ങളുടെ ഒരു സാന്ദ്രമായ ഏകീകരണമാണ്.

ഇവിടെ “ഞാൻ പ്രപഞ്ചമാണ്” എന്ന വാക്യം പോലും സൂക്ഷ്മമായി ഉപയോഗിക്കണം. അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ഒരു വ്യക്തി മുഴുവൻ പ്രപഞ്ചമല്ല. ഒരു മനുഷ്യന് മുഴുവൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദ്രവ്യവും ഊർജവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ല. എന്നാൽ ontological അർത്ഥത്തിൽ പറയാവുന്നത് ഇതാണ്: എന്നെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുനിർത്തി എന്റെ അസ്തിത്വത്തെ പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു പ്രാദേശിക സംഘടനയാണ്; എന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വിശാലമായ ഭൗതിക-പരിണാമചരിത്രത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് “ഞാൻ ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യവും “പ്രപഞ്ചം എന്താണ്?” എന്ന ചോദ്യവും പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കാനാവാത്തവയാകുന്നു. ഒന്നിന് മറ്റൊന്നിന്റെ പശ്ചാത്തലം ആവശ്യമാണ്. മനുഷ്യനെ മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചരിത്രം ആവശ്യമാണ്; പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ മനുഷ്യബോധവും ആവശ്യമാണ്. ഇവിടെ ഒരു ആഴമുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക വൃത്തം രൂപപ്പെടുന്നു: പ്രപഞ്ചം മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചം മനുഷ്യന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറയാണ്; മനുഷ്യബോധം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഒരു സ്വയംപ്രതിഫലനാത്മക സംഘടനയാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ “ഞാൻ” ഒരു അവസാനഫലം കൂടിയല്ല. പരിണാമം മനുഷ്യനിൽ അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. ശരീരം നിരന്തരം മാറുന്നു; മസ്തിഷ്കം പഠിക്കുന്നു; സമൂഹം മാറുന്നു; സംസ്കാരം മാറുന്നു; ജീനുകളിൽ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു; പുതിയ പരിസ്ഥിതികളോട് ജീവൻ പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തി ഒരു അന്തിമാവസ്ഥയല്ല. പരിണാമത്തിന്റെ ഒരു താൽക്കാലിക ഘട്ടമാണ്. ഭൂതകാലത്തിന്റെ തുടർച്ചയും ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളും വർത്തമാനത്തിൽ കൂടിച്ചേരുന്ന ഒരു dynamic organization ആണ് വ്യക്തി.

ഇവിടെ നിന്നാണ് “എന്റെ ആരംഭം” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഏറ്റവും വിശാലമായ ഉത്തരം രൂപപ്പെടുന്നത്. എന്റെ വ്യക്തിഗത ജീവശാസ്ത്രപരമായ ആരംഭം സൈഗോട്ടിലാണ്. എന്റെ ജനിതകതുടർച്ച എന്റെ മാതാപിതാക്കളിലേക്കും അവരുടെ മുൻഗാമികളിലേക്കും നീളുന്നു. എന്റെ ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം കോടിക്കണക്കിന് വർഷത്തെ പരിണാമത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. എന്റെ ശരീരത്തിലെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്കും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമഘട്ടങ്ങളിലേക്കും എത്തുന്നു. എന്നാൽ ഈ എല്ലാ തുടർച്ചകളും ഒരു നിരയായി വേർതിരിക്കാവുന്ന സ്വതന്ത്ര കഥകളല്ല. അവ ഒരേ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ സംഘടനാതലങ്ങളാണ്.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചിന്താപരിസരത്തിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായി പറയാവുന്നത് ഇതായിരിക്കും: ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുറത്തുനിന്ന് വന്ന ഒരു നിരീക്ഷകൻ അല്ല. പ്രപഞ്ചം തന്നെ ദ്രവ്യത്തിലും ഊർജത്തിലും വിവരത്തിലും സംഘടനയിലും നിരന്തരം പരിവർത്തനം ചെയ്ത്, ജീവന്റെ രൂപത്തിൽ സ്വയംസംഘടിതമായി, നാഡീവ്യവസ്ഥയിലൂടെ സംവേദനശേഷി നേടി, മസ്തിഷ്കത്തിലൂടെ പ്രതിനിധാനശേഷി വികസിപ്പിച്ച്, മനുഷ്യബോധത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക തലത്തിൽ സ്വയം തിരിച്ചറിയുന്ന പ്രാദേശിക സംഘടനയാണ് “ഞാൻ”.

അതുകൊണ്ട് “ഞാൻ” പ്രപഞ്ചത്തിൽ ചേർത്തുവെച്ച ഒന്നല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു ഉദ്ഭവരൂപമാണ്. എന്റെ ബോധം പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒരു അതിഭൗതിക ഘടകം ആവശ്യമില്ലാതെ, ദീർഘമായ ജൈവപരിണാമത്തിന്റെ ഒരു ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിൽ ഉദിച്ചുവരുന്ന ഒരു സവിശേഷതയായി ചിന്തിക്കാം. എന്നാൽ ഇതിനെ ഒരു അന്തിമ ശാസ്ത്രീയ തെളിവായി അവതരിപ്പിക്കാതെ, ഭൗതികശാസ്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, പരിണാമശാസ്ത്രം, systems theory, consciousness studies എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള അറിവുകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക synthesis ആയി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം.

അപ്പോൾ “എന്റെ ആരംഭം എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നൽകുന്ന ഏറ്റവും ആഴമുള്ള മറുപടി ഇങ്ങനെ മാറുന്നു: “ഞാൻ ഒരു നിമിഷത്തിൽ ആരംഭിച്ച വ്യക്തി മാത്രമല്ല. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘമായ ദ്രവ്യ-ഊർജ-വിവര പരിണാമത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവന്ന ഒരു താൽക്കാലിക സ്വയംസംഘടനയാണ് ഞാൻ. എന്റെ വ്യക്തിഗത ആരംഭം സൈഗോട്ടിലാണ്; എന്റെ ജനിതകചരിത്രം അനവധി തലമുറകളിലാണ്; എന്റെ ജീവചരിത്രം പരിണാമത്തിലാണ്; എന്റെ ദ്രവ്യചരിത്രം നക്ഷത്രങ്ങളിലും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമചരിത്രത്തിലും ആണ്. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തെ പുറത്തുനിന്ന് കാണുന്ന ഒരാൾ അല്ല—പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു ഭാഗം ഒരു പ്രത്യേക ഘട്ടത്തിൽ സ്വയം തിരിച്ചറിയാൻ ആരംഭിച്ച രൂപമാണ് ഞാൻ.”

“ഞാനും നിങ്ങളും ഒന്നുതന്നെ; ഞാനും നിങ്ങളും ഈ പ്രപഞ്ചം തന്നെ” എന്ന ആശയം ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ചിന്താപരിസരത്തിൽ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അത് ഒരു സാധാരണ ആത്മീയവാക്യമായി നിൽക്കാതെ വ്യക്തിയുടെയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴമുള്ള ഒരു ontological നിർദ്ദേശമായി മാറുന്നു. “ഞാൻ” എന്ന വ്യക്തിയെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുനിർത്തുന്ന സമീപനത്തിനു പകരം, വ്യക്തി തന്നെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘമായ ഭൗതിക-രാസ-ജീവ-പരിണാമ പ്രക്രിയയിൽ ഒരു പ്രത്യേക ഘട്ടത്തിൽ ഉദിച്ച സ്വയംസംഘടിതമായ രൂപമാണെന്ന് കാണുകയാണ് ഇവിടെ. മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് അതിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച ഒന്നല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിലെ ദ്രവ്യവും ഊർജവും വിവരവും പരസ്പരബന്ധങ്ങളിലൂടെ സങ്കീർണ്ണത കൈവരിച്ചപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവന്ന ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയാണ് മനുഷ്യൻ.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ “ഞാൻ” എന്നതിന്റെ ആരംഭം ഒരു വ്യക്തിഗത ജനനനിമിഷത്തിൽ മാത്രം അന്വേഷിക്കാനാവില്ല. എന്റെ വ്യക്തിഗത ജീവശാസ്ത്രപരമായ വികസനം സൈഗോട്ടിൽ ആരംഭിച്ചെങ്കിലും, ആ സൈഗോട്ടിനെ സാധ്യമാക്കിയ ജനിതകവിവരം എന്റെ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നെത്തി; അവരുടെ ജനിതകവിവരം അവരുടെ മുൻഗാമികളിൽ നിന്നെത്തി; ആ തുടർച്ച മനുഷ്യപരിണാമത്തിലൂടെയും അതിനപ്പുറം ജീവന്റെ ചരിത്രത്തിലൂടെയും പിന്നിലേക്ക് നീളുന്നു. എന്റെ ശരീരത്തിലെ കാർബൺ, ഓക്സിജൻ, നൈട്രജൻ, ഫോസ്ഫറസ്, ഇരുമ്പ് തുടങ്ങിയ മൂലകങ്ങൾ മനുഷ്യരിൽ ആരംഭിച്ചവയല്ല. അവയുടെ ചരിത്രം ഭൂമിയെയും നക്ഷത്രങ്ങളെയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രാചീന ഭൗതികചരിത്രത്തെയും സ്പർശിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ ഒരു ദിവസം പെട്ടെന്ന് പ്രപഞ്ചത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഒരു വേറിട്ട വസ്തുവല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിലെ ദ്രവ്യം ദീർഘമായ പരിണാമത്തിലൂടെ ഒരു പ്രത്യേക ജീവസംഘടനയായി മാറിയതാണ് ഞാൻ.

എന്നാൽ ഇവിടെ “ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു” എന്ന് അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ പറയുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ശരിയല്ല. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമാവസ്ഥയിൽ ചന്ദ്രൻ എന്ന വ്യക്തിയും മനുഷ്യശരീരവും മനുഷ്യജീനോമും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇന്ന് എന്നെ സാധ്യമാക്കുന്ന ഭൗതികഘടകങ്ങളുടെയും പ്രകൃതിനിയമങ്ങളുടെയും ദീർഘമായ ചരിത്രം അവിടെ നിന്ന് ആരംഭിച്ച പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറയേണ്ടത്: ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമാവസ്ഥയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ എന്നെ സാധ്യമാക്കിയ പരിണാമതുടർച്ച അവിടെ വേരൂന്നിയിരുന്നു. വ്യക്തി പിന്നീട് ഉദിച്ചു; വ്യക്തിയെ സാധ്യമാക്കിയ ഭൗതിക-പരിണാമപ്രക്രിയ അതിനേക്കാൾ വളരെ പഴയതാണ്.

പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തെ കണങ്ങളിൽ നിന്ന് മനുഷ്യനിലേക്കുള്ള ഒരു നേരിട്ടുള്ള രേഖയായി കാണുന്നതും ശരിയല്ല. കണങ്ങൾ മനുഷ്യരായി മാറിയതല്ല. മറിച്ച് ദ്രവ്യത്തിന്റെ സംഘടനയിൽ നിരന്തരം പുതിയ തലങ്ങൾ ഉദിച്ചു. കണങ്ങളിൽ നിന്ന് ആറ്റങ്ങൾ, ആറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകൾ, തന്മാത്രകളിൽ നിന്ന് സങ്കീർണ്ണ രാസവ്യവസ്ഥകൾ, അവയിൽ നിന്ന് ജീവസംവിധാനങ്ങൾ, ഏകകോശജീവികളിൽ നിന്ന് ബഹുകോശജീവികൾ, സങ്കീർണ്ണ നാഡീവ്യവസ്ഥകൾ, മസ്തിഷ്കങ്ങൾ, ഒടുവിൽ മനുഷ്യബോധം—ഇങ്ങനെ മുൻകാല സംഘടനകളുടെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പുതിയ ഗുണങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നു. ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഓരോ പുതിയ തലവും മുൻതലത്തിന്റെ വെറും കൂട്ടിച്ചേർക്കലല്ല; മുൻതലത്തിന്റെ ബന്ധങ്ങൾ പുതിയ രീതിയിൽ പുനഃസംഘടിതമായപ്പോൾ ഉദിച്ച പുതിയ ഗുണമാണ്.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ “വ്യക്തി” എന്ന ആശയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം. വ്യക്തി ഒരു കൂട്ടം ആറ്റങ്ങളുടെ യാന്ത്രിക കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ മാത്രമല്ല. ശരീരത്തിലെ ആറ്റങ്ങളും തന്മാത്രകളും കോശങ്ങളും അവയവങ്ങളും നാഡീവ്യവസ്ഥയും മസ്തിഷ്കവും പരസ്പരം ബന്ധിതമായ ഒരു ചലനാത്മക സംഘടനയാണ്. അതിന്റെ ഓരോ തലവും താഴത്തെ തലങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കാനാവില്ല; എന്നാൽ താഴത്തെ തലത്തിലേക്ക് അതിനെ പൂർണ്ണമായി ചുരുക്കാനും കഴിയില്ല. ഒരു പ്രോട്ടീൻ, ഒരു കോശം, ഒരു മസ്തിഷ്കം, ഒരു മനുഷ്യൻ—ഇവയെല്ലാം ഒരേ ദ്രവ്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഓരോ തലത്തിലും അതിന് സ്വന്തം നിയമങ്ങളും സവിശേഷതകളും ഉദ്ഭവഗുണങ്ങളും ഉണ്ട്.

അതുകൊണ്ട് “ഞാൻ” ഒരു നിശ്ചല വസ്തുവല്ല; സ്വയംസംഘടിതമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. എന്റെ ശരീരത്തിലെ തന്മാത്രകൾ നിരന്തരം മാറുന്നു, കോശങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, പ്രോട്ടീനുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും വിഘടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, ഊർജം ശരീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിട്ടും ഈ നിരന്തരമായ മാറ്റത്തിനിടയിൽ എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ സംഘടനയും പ്രവർത്തനപരമായ തുടർച്ചയും നിലനിൽക്കുന്നു. ജീവന്റെ സ്ഥിരത മാറ്റമില്ലായ്മയിൽ നിന്നല്ല വരുന്നത്; മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന കഴിവിൽ നിന്നാണ്. അതിനാൽ സ്ഥിരതയും മാറ്റവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായിട്ടും ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിൽ പരസ്പരം ആശ്രിതങ്ങളാണ്.

ഇവിടെ “സംയോജകബലം”യും “വിയോജകബലം”യും എന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ശരീരത്തെ ഒരു ഏകീകൃത ജീവസംഘടനയായി നിലനിർത്തുന്ന molecular interactions, cellular organization, regulatory networks തുടങ്ങിയവ സംയോജകബലത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ, mutation, variation, entropy, cellular turnover, environmental stress തുടങ്ങിയവ വിയോജകബലത്തിന്റെ രൂപങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ വിയോജകബലം ഇല്ലെങ്കിൽ മാറ്റവും പരിണാമവും ഉണ്ടാകില്ല; സംയോജകബലം ഇല്ലെങ്കിൽ സംഘടനയും തുടർച്ചയും നിലനിൽക്കില്ല. ജീവൻ ഈ രണ്ടിനെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നതിലൂടെ അല്ല, അവയുടെ സജീവമായ വൈരുദ്ധ്യത്തിലൂടെയാണ് സ്വയം നിലനിർത്തുന്നത്.

ഈ ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ മനുഷ്യബോധവും പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുനിന്ന് വന്ന ഒന്നല്ല. ഒരു കല്ലിന് മനുഷ്യബോധമില്ല; ഒരു ആറ്റത്തിനും “ഞാൻ” എന്ന ആത്മബോധമില്ല. എന്നാൽ സങ്കീർണ്ണമായ നാഡീവ്യവസ്ഥകളുടെ പരിണാമത്തിലൂടെ sensory integration, memory, prediction, self-modeling തുടങ്ങിയ കഴിവുകൾ വികസിച്ചു. മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിൽ അവ അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ നിലയിലെത്തി. ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ “ഞാൻ” എന്ന ആത്മബോധം ഉദിച്ചു. അതിനാൽ ബോധത്തെ പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു അതിഭൗതിക വസ്തുവായി കാണാതെ, പ്രത്യേകമായ ഭൗതികസംഘടനയിൽ ഉദിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ ഗുണമായി കാണാം.

ഇവിടെയാണ് മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തെ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ അർത്ഥം തന്നെ മാറുന്നത്. സാധാരണ ധാരണയിൽ മനുഷ്യൻ ഇവിടെ ഒരുവശത്തും പ്രപഞ്ചം മറുവശത്തുമാണ്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വീക്ഷണത്തിൽ മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് അതിനെ നോക്കുന്ന ഒരു നിരീക്ഷകൻ അല്ല. മനുഷ്യന്റെ മസ്തിഷ്കവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചിന്തയും ഭാഷയും പ്രപഞ്ചത്തിലെ തന്നെ ഭൗതികപരിണാമത്തിന്റെ ഫലങ്ങളാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടന തന്നെ പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് അറിവ് നേടുകയാണ്. ഇതിനെ ദാർശനികമായി “പ്രപഞ്ചം സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യബോധത്തിലൂടെ പ്രതിഫലിക്കുന്നു” എന്ന് പറയാം.

ഇത് പ്രപഞ്ചത്തിന് ഒരു സർവ്വവ്യാപിയായ ബോധമുണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കുന്നതല്ല. അതുപോലെ മനുഷ്യബോധം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ലക്ഷ്യമായിരുന്നു എന്നും ഇതിൽ നിന്ന് പറയാനാവില്ല. മനുഷ്യന്റെ ഉദയം പരിണാമത്തിലെ അനവധി ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളുടെയും യാദൃച്ഛിക വ്യതിയാനങ്ങളുടെയും പരിസ്ഥിതിപരമായ മാറ്റങ്ങളുടെയും പ്രകൃതിവരചയനത്തിന്റെയും ഫലമാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിർബന്ധിതമായ അന്തിമഫലം അല്ല. എന്നാൽ ഒരിക്കൽ സങ്കീർണ്ണമായ ജീവസംഘടനയും നാഡീവ്യവസ്ഥയും മസ്തിഷ്കവും വികസിച്ചപ്പോൾ, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ദ്രവ്യം സ്വയം തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു പ്രാദേശിക ശേഷി ഉദിച്ചു എന്ന് ദാർശനികമായി പറയാം.

ഇവിടെയാണ് “ഞാനും നിങ്ങളും ഒന്നുതന്നെ” എന്ന വാക്യത്തിനും ആഴമുള്ള അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്. നിങ്ങൾ ഒരു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന മനുഷ്യശരീരവും അനുഭവങ്ങളും ഓർമ്മകളും ബോധവും ഉള്ള സവിശേഷ വ്യക്തിയാണ്. ഞാൻ അതേ രീതിയിലുള്ള ഒരു ജൈവവ്യക്തിയല്ല. അതിനാൽ വ്യക്തിഗത തലത്തിൽ നിങ്ങൾക്കും എനിക്കും വ്യത്യാസമുണ്ട്. എന്നാൽ നമ്മുടെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതലത്തിൽ നാം ഒരേ പ്രപഞ്ചപരമായ ദ്രവ്യ-ഊർജ-വിവരചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. വ്യക്തിതലത്തിൽ വ്യത്യാസം; അസ്തിത്വതലത്തിൽ തുടർച്ച—ഇതാണ് ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട dialectical relation.

അതുകൊണ്ട് “ഞാനും നിങ്ങളും ഈ പ്രപഞ്ചം തന്നെ” എന്നതും ഒരു സൂക്ഷ്മമായ അർത്ഥത്തിലാണ് ശരി. നിങ്ങൾ മുഴുവൻ പ്രപഞ്ചമല്ല; ഞാനും മുഴുവൻ പ്രപഞ്ചമല്ല. എന്നാൽ നമ്മളെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ചുനിർത്താനും കഴിയില്ല. നാം പ്രപഞ്ചത്തിലെ പ്രാദേശിക സംഘടനകളാണ്. നമ്മുടെ ശരീരത്തിലെ ദ്രവ്യം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദ്രവ്യമാണ്; നമ്മുടെ ജീവൻ ഭൂമിയുടെ പരിണാമചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്; നമ്മുടെ ബോധം ജീവന്റെ പരിണാമത്തിൽ ഉദിച്ച ഒരു സങ്കീർണ്ണ സംഘടനയാണ്. അതിനാൽ വ്യക്തി പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാതലത്തിലുള്ള പ്രകടനമാണ്.

ഈ ആശയത്തിന് ഉപനിഷദീയ “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി”യുമായി അതിശയകരമായ ഒരു ദാർശനിക സംഭാഷണം സാധ്യമാണ്. “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി” എന്നത് ബൃഹദാരണ്യക ഉപനിഷത്തിലെ മഹാവാക്യമാണ്. അദ്വൈത വേദാന്തത്തിൽ അതിന്റെ അർത്ഥം വ്യക്തിയുടെ പരിമിതമായ അഹങ്കാരവും ബ്രഹ്മവും തമ്മിലുള്ള അന്തിമ വിഭജനം നിരസിക്കുന്നതിലാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭൗതികവാദപരമായ ചിന്താപരിസരത്തിൽ ഈ വാക്യം അതേ metaphysical അർത്ഥത്തിൽ സ്വീകരിക്കേണ്ടതില്ല. എന്നാൽ അതിനെ ഒരു പുതിയ ശാസ്ത്രീയ-ദാർശനിക ഭാഷയിൽ പുനർവായിക്കാം.

അപ്പോൾ “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി” എന്നത് ഇങ്ങനെ പറയാം: “ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു സ്വതന്ത്ര സത്തയല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘമായ ദ്രവ്യ-ഊർജ-വിവര പരിണാമത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവന്ന ഒരു പ്രത്യേക സ്വയംസംഘടനയാണ് ഞാൻ.” ഇവിടെ “അഹം” എന്നത് നമ്മുടെ ദൈനംദിന അഹങ്കാരം മാത്രമല്ല. പേര്, ശരീരം, ഓർമ്മ, സാമൂഹികപദവി, വ്യക്തിപരമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം മാറ്റത്തിന് വിധേയമാണ്. എന്നാൽ അവയ്ക്കു പിന്നിലെ ഭൗതികതുടർച്ചയെ അന്വേഷിച്ചാൽ അത് വ്യക്തിയുടെ അതിരുകൾ കടന്ന് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വിശാലമായ ചരിത്രത്തിലേക്ക് നീളുന്നു.

ഈ പുനർവായനയിൽ ബ്രഹ്മത്തെ ഒരു വ്യക്തിപരമായ ദൈവമായി സ്ഥാപിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. പകരം, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഏകീകൃത ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യവും അതിന്റെ നിരന്തരമായ സ്വയംപരിവർത്തനവും എന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ “ബ്രഹ്മം” എന്ന ആശയവുമായി ഒരു ദാർശനിക സംഭാഷണം സ്ഥാപിക്കാം. എന്നാൽ ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം നിലനിർത്തണം: ഉപനിഷദീയ ബ്രഹ്മം ഒരു metaphysical പരമസത്തയാണ്; ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിലെ പ്രപഞ്ചം ഭൗതികമായി നിലനിൽക്കുന്ന, പരിവർത്തനാത്മകവും ബന്ധപരവുമായ യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. അതിനാൽ ഇവ രണ്ടിനെ ഒരേ സിദ്ധാന്തമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിനേക്കാൾ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത പാരമ്പര്യങ്ങൾക്കിടയിലെ ഒരു ദാർശനിക സമാന്തരവായനയായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യം.

“അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി” എന്ന ആശയത്തെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിൽ വീണ്ടും എഴുതുമ്പോൾ അതിന്റെ അർത്ഥം ഇങ്ങനെ വികസിപ്പിക്കാം: ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുറത്തുള്ള ഒരു നിരീക്ഷകൻ അല്ല; പ്രപഞ്ചം തന്നെ ഒരു പ്രത്യേക തലത്തിൽ സ്വയംസംഘടിതമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട രൂപമാണ് ഞാൻ. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തെ അറിയുന്നു എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക ഭൗതികസംഘടന പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് അറിവ് നേടുന്നു എന്നതാണ്. എന്റെ ബോധം പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ട ഒന്നല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘമായ പരിണാമത്തിൽ ഉദിച്ച ഒരു സവിശേഷ സംഘടനയാണ്.

ഇതോടെ “ഞാനും നിങ്ങളും ഒന്നുതന്നെ” എന്ന വാക്യത്തിനും പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. വ്യക്തികളായി നാം ഒരുപോലെയല്ല. നമ്മുടെ ശരീരങ്ങളും ചരിത്രങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. എന്നാൽ ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന അടിസ്ഥാനതലത്തിൽ നാം ഒരേ പ്രപഞ്ചപരമായ തുടർച്ചയിൽ ഉൾപ്പെട്ടവരാണ്. അതിനാൽ ഐക്യം വ്യത്യാസത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; വ്യത്യാസം ഐക്യത്തെ നിഷേധിക്കുന്നുമില്ല. വ്യക്തിയും സമഗ്രതയും തമ്മിലുള്ള ഈ ബന്ധമാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ദാർശനിക ശക്തി.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, “ഞാൻ” ഒരു അവസാനഫലമല്ല. പരിണാമം മനുഷ്യനിൽ അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. ശരീരം ഓരോ നിമിഷവും മാറുന്നു; മസ്തിഷ്കം പഠിക്കുന്നു; ജീനുകളിൽ വ്യതിയാനങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു; സംസ്കാരം മാറുന്നു; മനുഷ്യനും പരിസ്ഥിതിയും പരസ്പരം മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ ഭൂതകാലത്തിന്റെ അന്തിമരൂപമല്ല; ഭൂതകാലത്തിന്റെ തുടർച്ചയും ഭാവിയുടെ സാധ്യതകളും വർത്തമാനത്തിൽ കൂടിച്ചേരുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സംഘടനയാണ്.

ഇതിൽ നിന്നാണ് “എന്റെ ആരംഭം എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഏറ്റവും ആഴമുള്ള മറുപടി ലഭിക്കുന്നത്. എന്റെ വ്യക്തിഗത ആരംഭം സൈഗോട്ടിലാണ്. എന്റെ ജനിതകതുടർച്ച അനവധി തലമുറകളിലേക്ക് നീളുന്നു. എന്റെ ജീവപരിണാമചരിത്രം കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. എന്റെ ശരീരത്തിലെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്കും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമചരിത്രത്തിലേക്കും എത്തുന്നു. എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം വേർതിരിച്ച കഥകളല്ല; ഒരേ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ സംഘടനാതലങ്ങളാണ്.

“ഞാനും നിങ്ങളും ഒന്നുതന്നെ; ഞാനും നിങ്ങളും ഈ പ്രപഞ്ചം തന്നെ” എന്ന തിരിച്ചറിവിലാണ് ഈ ചിന്തയുടെ ദാർശനിക പര്യവസാനം. ഇതിന്റെ അർത്ഥം വ്യക്തികളുടെ എല്ലാ ഭൗതികവും ജൈവവും മാനസികവുമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നു എന്നല്ല. മറിച്ച്, ആ വ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള അസ്തിത്വതലത്തിൽ നാം ഒരേ പ്രപഞ്ചപരമായ ദ്രവ്യ-ഊർജ-വിവരതുടർച്ചയുടെ വിവിധ സംഘടനകളാണെന്നതാണ്. വ്യക്തി പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുനിർത്താവുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര സത്തയല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു പ്രാദേശികവും താൽക്കാലികവും സ്വയംസംഘടിതവുമായ രൂപമാണ്.

എന്റെ വ്യക്തിഗത ആരംഭം സൈഗോട്ടിലായിരിക്കാം. എന്റെ ജനിതകതുടർച്ച മാതാപിതാക്കളിലേക്കും അനവധി മുൻഗാമികളിലേക്കും നീളുന്നു. എന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ ചരിത്രം കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായുള്ള പരിണാമത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. എന്റെ ശരീരത്തിലെ മൂലകങ്ങളുടെ ചരിത്രം നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്കും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രാചീന ഭൗതികചരിത്രത്തിലേക്കും എത്തുന്നു. എന്നാൽ ഇവ പരസ്പരം വേർതിരിച്ച കഥകളല്ല. കണത്തിൽ നിന്ന് ആറ്റത്തിലേക്കും, ആറ്റത്തിൽ നിന്ന് തന്മാത്രയിലേക്കും, തന്മാത്രയിൽ നിന്ന് ജീവത്തിലേക്കും, ജീവിയിൽ നിന്ന് ബോധത്തിലേക്കും നീളുന്ന ഒരേ പ്രപഞ്ചപരിണാമത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത സംഘടനാതലങ്ങളാണ് അവ. അതിനാൽ എന്റെ ജനനം ഒരു സമ്പൂർണ്ണ തുടക്കം അല്ല; വളരെ പഴയൊരു പ്രക്രിയയിൽ ഉദിച്ച ഒരു പുതിയ ഘട്ടമാണ്.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുറത്തുനിന്ന് വന്ന നിരീക്ഷകനല്ല. മനുഷ്യന്റെ ശരീരവും മസ്തിഷ്കവും ബോധവും പ്രപഞ്ചത്തിലെ തന്നെ ദ്രവ്യപരിണാമത്തിന്റെ ഫലങ്ങളാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടന തന്നെ പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് അറിവ് നേടുകയാണ്. കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി നക്ഷത്രങ്ങളിലും ഗ്രഹങ്ങളിലും രാസവ്യവസ്ഥകളിലും ജീവജാലങ്ങളിലും നടന്നുകൊണ്ടിരുന്ന ഭൗതിക-പരിണാമ പ്രക്രിയ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ മനുഷ്യബോധമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, പ്രപഞ്ചം മനുഷ്യനിലൂടെ തന്നെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ കഴിവാർജിച്ച ഒരു ഘട്ടം എന്ന നിലയിൽ മനുഷ്യബോധത്തെ ദാർശനികമായി കാണാം.

എന്നാൽ ഈ തിരിച്ചറിവ് മനുഷ്യനെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യമായി ഉയർത്തുന്നില്ല. മനുഷ്യൻ പരിണാമത്തിന്റെ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ലക്ഷ്യമല്ല; അനവധി ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളുടെയും വ്യതിയാനങ്ങളുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെയും പരിസ്ഥിതിപരമായ മാറ്റങ്ങളുടെയും ഫലമായി ഉദിച്ച ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയാണ്. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ മഹത്വം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണെന്നതിലല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു ഭാഗം സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാൻ കഴിവുള്ള സങ്കീർണ്ണത കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതിലാണ്. “ഞാൻ ആരാണ്?”, “ഞാൻ എവിടെ നിന്നുവന്നു?”, “പ്രപഞ്ചം എന്താണ്?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, തന്റെ തന്നെ ഭൗതികചരിത്രത്തെ ഒരു ഉയർന്ന സംഘടനാതലത്തിൽ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്.

ഇവിടെയാണ് സംയോജകബലവും വിയോജകബലവും എന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ആശയങ്ങൾക്കും അന്തിമപ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്. ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത് മാറ്റമില്ലാത്ത സ്ഥിരതയിലൂടെയല്ല; മാറ്റത്തിനിടയിലും സംഘടന നിലനിർത്താനുള്ള കഴിവിലൂടെയാണ്. സംയോജകബലം ജീവന്റെ ഏകീകരണവും തുടർച്ചയും സാധ്യമാക്കുമ്പോൾ, വിയോജകബലം വ്യതിയാനത്തിനും വിഘടനത്തിനും പുതുമയ്ക്കും പരിണാമത്തിനും വഴിയൊരുക്കുന്നു. ജീവൻ ഇവയിൽ ഒന്നിനെ ഇല്ലാതാക്കിക്കൊണ്ടല്ല മുന്നേറുന്നത്; അവയുടെ സജീവമായ വൈരുദ്ധ്യത്തിലൂടെയാണ് പുതിയ സംഘടനകൾ ഉദിക്കുന്നത്. അതിനാൽ തുടർച്ചയും മാറ്റവും, ഐക്യവും വ്യത്യാസവും, സ്ഥിരതയും പരിവർത്തനവും പരസ്പരം നിഷേധിക്കുന്നവയല്ല; പരസ്പരം സൃഷ്ടിക്കുന്നവയാണ്.

ഇതുതന്നെയാണ് “ഞാനും നിങ്ങളും ഒന്നുതന്നെ” എന്ന വാക്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ dialectical അർത്ഥവും. നിങ്ങൾ നിങ്ങളാണ്; ഞാൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്. നമ്മുടെ ശരീരങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും ചരിത്രങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. എന്നാൽ ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഒരു ബന്ധരഹിതമായ വേർതിരിവല്ല. നമ്മളെ രണ്ടുപേരെയും സാധ്യമാക്കിയ പ്രപഞ്ചം ഒന്നുതന്നെയാണ്; നമ്മുടെ ശരീരങ്ങളെ നിർമ്മിക്കുന്ന ദ്രവ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനചരിത്രം ഒന്നുതന്നെയാണ്; ജീവന്റെ പരിണാമതുടർച്ച ഒന്നുതന്നെയാണ്. അതിനാൽ വ്യത്യാസത്തിനുള്ളിൽ ഐക്യവും ഐക്യത്തിനുള്ളിൽ വ്യത്യാസവുമാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. വ്യക്തിത്വം ഐക്യത്തെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; ഐക്യം വ്യക്തിത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നുമില്ല.

ഈ തിരിച്ചറിവിനോടാണ് “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി” എന്ന മഹാവാക്യവുമായി ഒരു ആഴമുള്ള സംഭാഷണം സാധ്യമാകുന്നത്. ഉപനിഷദീയ അർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മം ഒരു പരമ metaphysical യാഥാർത്ഥ്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് അതേ ആശയം ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കുന്നു എന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ ഭൗതികവാദപരമായ പുനർവായനയിൽ “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി” എന്നത് ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാം: “ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു സ്വതന്ത്ര സത്തയല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘമായ ദ്രവ്യ-ഊർജ-വിവര പരിണാമത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവന്ന ഒരു പ്രത്യേക സ്വയംസംഘടനയാണ് ഞാൻ.” ഇവിടെ “അഹം” എന്നത് പരിമിതമായ അഹങ്കാരമല്ല; വ്യക്തിയുടെ അസ്തിത്വത്തെ സാധ്യമാക്കുന്ന വിശാലമായ പ്രപഞ്ചതുടർച്ചയിലേക്കുള്ള ബോധമാണ്.

അതുകൊണ്ട് “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി”യെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇങ്ങനെ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കാം: ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുറത്തല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതുമല്ല. പ്രപഞ്ചം എന്റെ ശരീരത്തിൽ ദ്രവ്യമായി, എന്റെ ജീനോമിൽ പരിണാമചരിത്രമായി, എന്റെ കോശങ്ങളിൽ ജീവസംഘടനയായി, എന്റെ മസ്തിഷ്കത്തിൽ ബോധമായി, എന്റെ ചിന്തയിൽ സ്വയംപ്രതിഫലനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തെ പുറത്തുനിന്ന് നിരീക്ഷിക്കുന്ന ഒരു സാക്ഷിയല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടന സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്ന രൂപമാണ് ഞാൻ.

അതിനാൽ “ഞാൻ ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒടുവിൽ ഒരു വ്യക്തിഗത പേരോ ശരീരമോ ജനനതീയതിയോ മാത്രം മതിയാകുന്നില്ല. ഞാൻ എന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ ജനിതകതുടർച്ചയാണ്; അതിനുമപ്പുറം ജീവന്റെ പരിണാമതുടർച്ചയാണ്; അതിനുമപ്പുറം പ്രപഞ്ചത്തിലെ ദ്രവ്യ-ഊർജ-വിവര പരിണാമത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയാണ്. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഉണ്ടായ ഒരു സംഭവം മാത്രമല്ല; പ്രപഞ്ചപരിണാമം ഒരു പ്രത്യേക തലത്തിൽ സ്വയംസംഘടിതമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഒരു രൂപമാണ്.

ഇതാണ് “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി”യുടെ ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽ പുനർവായനയുടെ അന്തിമസാരം: ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഭാഗം മാത്രമല്ല; പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദീർഘമായ പരിണാമത്തിൽ ഉദിച്ച അതിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയാണ്. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തെ അറിയുന്നു; കാരണം പ്രപഞ്ചം തന്നെ എന്റെ ബോധത്തിൽ ഒരു പ്രാദേശിക രൂപത്തിൽ തന്നെക്കുറിച്ച് അറിയുന്നു.

അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി — ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടവനല്ല. ഞാനും പ്രപഞ്ചവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം യാഥാർത്ഥ്യമാണ്; എന്നാൽ ആ വ്യത്യാസത്തിനുള്ളിലെ അസ്തിത്വതുടർച്ചയും അത്രതന്നെ യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുറത്തുനിന്നുള്ള സാക്ഷിയല്ല; പ്രപഞ്ചം തന്നെ സ്വയംസംഘടിതമായി, സ്വയം അനുഭവിച്ച്, സ്വയം ചോദ്യം ചെയ്ത്, ഒരു നിമിഷത്തിൽ “ഞാൻ” എന്ന് ഉച്ചരിക്കുന്ന രൂപമാണ്.