ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിന്റെ രണ്ടാം ഘട്ട അവലോകനം

2026-ലെ കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൽഡിഎഫിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി യുഡിഎഫ് അധികാരത്തിലെത്തിയത്, “ഭരണം മോശമായതിനാൽ ജനങ്ങൾ മാറ്റം ആവശ്യപ്പെട്ടു” എന്ന ലളിതമായ വിശദീകരണത്തിൽ ഒതുക്കാനാവില്ല. അതുപോലെ തന്നെ “വികസനവും ക്ഷേമവും നല്ലതായിരുന്നിട്ടും ജനങ്ങൾ നന്ദികെട്ടവരായി പെരുമാറി” എന്നും പറയുന്നത് രാഷ്ട്രീയ യാഥാർഥ്യത്തെ ലഘൂകരിക്കുന്നതാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് ഭരണനേട്ടവും ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ-മനഃശാസ്ത്രപരമായ പ്രതീക്ഷകളും തമ്മിലുള്ള അന്തരം, പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണത്തിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയ ക്ഷീണം, ഭരണശൈലിയോടുള്ള അസംതൃപ്തി, സാമൂഹിക കൂട്ടുകെട്ടുകളുടെ പുനഃക്രമീകരണം, സംഘടനാപരമായ ദൗർബല്യം, ആശയവിനിമയത്തിലെ പരാജയം, ചില വിവാദങ്ങളുടെ പ്രതീകാത്മക സ്വാധീനം, യുഡിഎഫിന്റെ തന്ത്രപരമായ മുന്നേറ്റം, ബിജെപിയുടെ വളർച്ച എന്നിവയുടെ സംയുക്തഫലമായിരുന്നു.

ആദ്യം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തിന്റെ വ്യാപ്തി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. 2021-ൽ 99 സീറ്റുകൾ നേടിയ എൽഡിഎഫ് 2026-ൽ വെറും 35 സീറ്റിലേക്കാണ് താഴ്ന്നത്; യുഡിഎഫ് 40-ൽ നിന്ന് 102 സീറ്റിലേക്കുയർന്നു. എൽഡിഎഫിന്റെ വോട്ടുശെയർ 44.44 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 37.44 ശതമാനമായി കുറഞ്ഞപ്പോൾ യുഡിഎഫിന്റേത് 38.88 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 46.55 ശതമാനമായി ഉയർന്നു. സിപിഐ(എം)-ന്റെ വോട്ടുശെയർ 25.38 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 21.77 ശതമാനമായി കുറഞ്ഞത് നാലു പതിറ്റാണ്ടിനിടയിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇത് ചെറിയൊരു “സീറ്റുമാറ്റം” മാത്രമല്ല; എൽഡിഎഫിന്റെ പരമ്പരാഗത സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറയിൽ ഒരു ഭാഗം ചോർന്നുപോയതിന്റെ സൂചന കൂടിയാണ്.

എന്നാൽ ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വൈരുധ്യമുണ്ട്. എൽഡിഎഫ് സർക്കാരിന്റെ പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണനേട്ടങ്ങൾ നിഷേധിക്കാനാവില്ല. പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം, സർക്കാർ ആശുപത്രികളുടെ നവീകരണം, ഭവനപദ്ധതികൾ, ക്ഷേമപെൻഷൻ, അതിദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജനം, റോഡ്-പാലം-നഗര അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം, ഡിജിറ്റൽ ഭരണസംവിധാനം, ദുരന്തനിവാരണത്തിലെ ഇടപെടലുകൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സർക്കാർ ശ്രദ്ധേയമായ ഇടപെടലുകൾ നടത്തിയിരുന്നു. കോവിഡ്, നിപ്പ, പ്രളയം തുടങ്ങിയ പ്രതിസന്ധികളിലെ ഭരണപരമായ ഇടപെടലുകളും സർക്കാരിന്റെ ജനസ്വീകാര്യതയ്ക്ക് ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ശക്തമായ അടിത്തറയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ “വികസനമില്ലാത്ത സർക്കാർ” എന്ന ആരോപണം വസ്തുതാപരമായി നിലനിൽക്കില്ല. സിപിഐ(എം) തന്നെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനത്തിൽ അതിദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി ജനക്ഷേമ പ്രവർത്തനങ്ങളെ നേട്ടങ്ങളായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

പക്ഷേ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സർക്കാർ നടത്തിയ പദ്ധതികളുടെ ഓഡിറ്റ് അല്ല; അത് ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ജനവിധിയാണ്. ഒരു സർക്കാർ “ഞങ്ങൾ എന്തെല്ലാം ചെയ്തു” എന്നതിലാണ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ വോട്ടർ “എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഇനി എന്താണ് മാറാൻ പോകുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ചോദിക്കുന്നത്. പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണത്തിനുശേഷം ജനങ്ങളുടെ പ്രതീക്ഷകൾ സ്വാഭാവികമായും ഉയരും. ആദ്യ അഞ്ചു വർഷത്തിൽ അത്ഭുതകരമായി തോന്നിയ ഒരു റോഡ്, പാലം, ആശുപത്രി, സ്കൂൾ കെട്ടിടം എന്നിവ രണ്ടാം അഞ്ചു വർഷത്തിൽ സാധാരണ ഭരണത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു. ഒരിക്കൽ ലഭിച്ച ക്ഷേമം “നേട്ടം” എന്നതിൽ നിന്ന് “അവകാശം” എന്ന നിലയിലേക്ക് മാറുന്നു. അതിനാൽ പഴയ നേട്ടങ്ങൾ മാത്രം ആവർത്തിച്ച് പറഞ്ഞാൽ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ആവേശം സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല.

ഇവിടെയാണ് ഭരണവിരുദ്ധ വികാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം പ്രധാനമാകുന്നത്. കേരളത്തിൽ അധികാരമാറ്റം ഒരു ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. 1980-കളിൽ നിന്ന് എൽഡിഎഫും യുഡിഎഫും മാറിമാറി അധികാരത്തിലെത്തിയിരുന്ന മാതൃക 2021-ൽ എൽഡിഎഫ് തകർത്തിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് 2026-ൽ മൂന്നാം തുടർച്ചയായ വിജയം നേടാൻ എൽഡിഎഫിന് സാധാരണ ഭരണനേട്ടത്തേക്കാൾ വളരെ വലിയ ജനപിന്തുണ ആവശ്യമായിരുന്നു. പത്ത് വർഷത്തെ അധികാരത്തിന് ശേഷം “ഒന്ന് മാറി നോക്കാം” എന്ന മനോഭാവം സ്വാഭാവികമായി ശക്തമായി. 2021-ൽ ഉണ്ടായിരുന്ന മാറ്റത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം 2026-ൽ ഭരണതുടർച്ചയ്ക്കുള്ള ആഗ്രഹമായി നിലനിന്നില്ല. 2025-ലെ തദ്ദേശതിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ യുഡിഎഫിന്റെ മുന്നേറ്റം ഈ മനോഭാവത്തിന്റെ ആദ്യ സൂചനയായി കാണാം.

ഇതോടൊപ്പം ഭരണശൈലി ഒരു വലിയ ഘടകമായി. ഒരു സർക്കാരിന്റെ ജനപ്രീതി പദ്ധതികളുടെ എണ്ണത്തിൽ മാത്രമല്ല, ജനങ്ങൾ അധികാരത്തെ എങ്ങനെ അനുഭവിക്കുന്നു എന്നതിലും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഉദ്യോഗസ്ഥാധിപത്യം, തീരുമാനങ്ങളിലെ കേന്ദ്രീകരണം, പോലീസിനോടും ബ്യൂറോക്രസിയോടുമുള്ള പരാതികൾ, ചില മന്ത്രിമാരുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമതയെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനങ്ങൾ, സാധാരണക്കാരുടെ പരാതികൾക്ക് സമയബന്ധിത പരിഹാരം ലഭിക്കാത്ത അനുഭവങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ക്രമേണ ഭരണത്തോടുള്ള അകലം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കാം. സിപിഐ(എം)യുടെ സ്വന്തം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനം പോലും ഭരണത്തിൽ പൊതുജന അസംതൃപ്തി അവഗണിക്കപ്പെട്ടെന്നും, മന്ത്രിമാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ അമിതമായി ആശ്രയിച്ചെന്നും, അഹങ്കാരം, അഴിമതി, ബന്ധുപക്ഷപാതം തുടങ്ങിയ പ്രവണതകൾ ചില നേതാക്കളിലും പ്രവർത്തകരിലും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും സമ്മതിക്കുന്നു.

“കാര്യമായ അഴിമതി ആരോപണങ്ങൾ ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല” എന്ന ധാരണയിൽ ചെറിയൊരു തിരുത്തൽ ആവശ്യമാണ്. വ്യാപകമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ട ഒരു മഹാ അഴിമതി സർക്കാർ നേരിട്ട് നടത്തിയതായി പറയുന്നത് ശരിയല്ലെങ്കിലും, രാഷ്ട്രീയമായി സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ആരോപണങ്ങളും വിവാദങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സ്വർണക്കടത്ത് സംബന്ധിച്ച വിവാദങ്ങൾ, സഹകരണ ബാങ്കുകളിലെ ക്രമക്കേടുകൾ, ചില നേതാക്കളുടെയും പ്രവർത്തകരുടെയും ജീവിതശൈലിയെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ, പിന്നീട് ശബരിമല സ്വർണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം എന്നിവ പ്രതിപക്ഷത്തിന് “അഴിമതി” എന്ന പൊതുചിത്രം നിർമ്മിക്കാൻ സഹായിച്ചു. സിപിഐ(എം)യുടെ സ്വന്തം അവലോകനം തന്നെ ചില നേതാക്കളിലും പ്രവർത്തകരിലും അഴിമതി, ബന്ധുപക്ഷപാതം, വരുമാനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്ത ആഡംബരജീവിതം എന്നിവയുടെ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെട്ടതായി സമ്മതിക്കുന്നു.

ഇതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മനഃശാസ്ത്രം വളരെ പ്രധാനമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ട അഴിമതിയും അഴിമതിയുടെ പ്രതിച്ഛായയും ഒരേ കാര്യമല്ല. വോട്ടർ കോടതിയിൽ തെളിവ് പരിശോധിക്കുന്നതുപോലെ ആരോപണങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നില്ല. “ഈ സർക്കാർ സത്യസന്ധമാണോ?”, “നേതാക്കൾ സാധാരണക്കാരെപ്പോലെ ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ?”, “ഞങ്ങളുടെ പരാതികൾ കേൾക്കുന്നുണ്ടോ?” എന്നതാണ് ജനങ്ങളുടെ അനുഭവപരമായ പരിശോധന. ഒരു ചെറിയ അഴിമതി പോലും വലിയ പ്രതിച്ഛായാ പ്രതിസന്ധി സൃഷ്ടിക്കാം, പ്രത്യേകിച്ച് അഴിമതിവിരുദ്ധ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യമുള്ള ഒരു പാർട്ടിക്കാണ് അത് സംഭവിക്കുന്നതെങ്കിൽ.

പിണറായി വിജയൻ എന്ന വ്യക്തിത്വം ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മറ്റൊരു നിർണായക ഘടകമായി. ഭരണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ ജനപ്രീതി സർക്കാരിന്റെ ശക്തിയായി മാറി. എന്നാൽ അതേ സമയം ഭരണത്തിന്റെ എല്ലാ കുറവുകളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. 2021-ലെ “പിണറായി മോഡൽ” 2026-ൽ “പിണറായി വിരുദ്ധത”യായി മാറാനുള്ള സാധ്യത ഇതോടെ വർധിച്ചു. സിപിഐ(എം)യുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനം തന്നെ പ്രചാരണം അമിതമായി ഒരു വ്യക്തിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതിലൂടെ യുഡിഎഫിന് അദ്ദേഹത്തെ ലക്ഷ്യമിട്ട് പ്രചാരണം നടത്താൻ അവസരം ലഭിച്ചുവെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഇതിൽ ഒരു ഗൗരവമേറിയ സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നവും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തി ജനങ്ങളുമായുള്ള സ്ഥിരമായ ബന്ധമാണ്; സർക്കാർ ആ ബന്ധത്തിന് പകരമാകരുത്. ഒരു പാർട്ടി അധികാരത്തിൽ വരുമ്പോൾ അതിന്റെ ജനകീയ സംഘടനകൾ സർക്കാർ നയങ്ങളെ ജനങ്ങളിലേക്ക് വിശദീകരിക്കുന്ന പ്രചാരണയന്ത്രങ്ങളായി മാത്രം മാറിയാൽ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവം ക്ഷയിക്കും. ജനങ്ങളുടെ പരാതികൾ കേൾക്കുന്ന, തൊഴിലാളികളോടും കർഷകരോടും സാധാരണക്കാരോടും ഇടപെടുന്ന, അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ സമരം ചെയ്യുന്ന “mass line” ദുർബലപ്പെട്ടാൽ സർക്കാർ-പാർട്ടി-ജനങ്ങൾ എന്ന ത്രികോണത്തിലെ ജനബന്ധം തകരും. സിപിഐ(എം)യുടെ ഔദ്യോഗിക അവലോകനം തന്നെ കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിൽ ജനകീയ സംഘടനകൾ ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്ത് സമരം ചെയ്യുന്നതിൽ വീഴ്ച സംഭവിച്ചതും അതിലൂടെ ചില വിഭാഗങ്ങൾ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നതും സമ്മതിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടാണ് ക്ഷേമപദ്ധതികൾ ലഭിച്ചിട്ടും തൊഴിലാളി, കർഷക തൊഴിലാളി, ദരിദ്ര കർഷക വിഭാഗങ്ങളിലെ ഒരു ഭാഗം എൽഡിഎഫിൽ നിന്ന് അകന്നത് എന്നത് വളരെ ഗൗരവമുള്ള കണ്ടെത്തലാകുന്നത്. ഒരു ഇടതുപക്ഷ പാർട്ടിക്ക് ഇത് വെറും ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തോൽവി മാത്രമല്ല; അതിന്റെ വർഗ്ഗപരമായ പ്രതിനിധിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പാണ്. ക്ഷേമം നൽകുന്ന സർക്കാർ എന്ന നിലയിൽ ജനങ്ങളെ സമീപിക്കുന്നതും അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ ഘടനാപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അവരോടൊപ്പം രാഷ്ട്രീയമായി പോരാടുന്ന പാർട്ടി എന്ന നിലയിൽ നിലനിൽക്കുന്നതും രണ്ടുതരത്തിലുള്ള കാര്യങ്ങളാണ്. ആദ്യത്തേത് മാത്രം ശക്തമായാൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം മങ്ങിപ്പോകും.

യുവാക്കളുടെ മനോഭാവവും നിർണായകമാണ്. കേരളത്തിലെ ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള യുവതലമുറയ്ക്ക് ക്ഷേമപെൻഷനേക്കാൾ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങൾ തൊഴിൽ, ഉയർന്ന ശമ്പളമുള്ള അവസരങ്ങൾ, സംരംഭകത്വം, സ്വകാര്യ നിക്ഷേപം, ആഗോള തൊഴിൽ വിപണിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം, നഗരജീവിതത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ തുടങ്ങിയവയാണ്. സർക്കാർ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനത്തിൽ മുന്നേറിയെങ്കിലും “കേരളത്തിൽ പഠിച്ച ശേഷം കേരളത്തിൽ തന്നെ മികച്ച ജീവിതം സാധ്യമാണോ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ മറുപടി ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ വികസനത്തിന്റെ നേട്ടം വോട്ടായി മാറണമെന്നില്ല. ഇവിടെ വികസനം എന്നതിന്റെ അർത്ഥം റോഡും പാലവും മാത്രമല്ല; ജീവിതാവസരങ്ങളുടെ വികസനമാണ്.

മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദവും ധനകാര്യ പരിമിതികളും ആണ്. ക്ഷേമപെൻഷൻ, ശമ്പളം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം തുടർച്ചയായി മെച്ചപ്പെടുത്തണമെന്ന് ജനങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ധനകാര്യ പരിമിതികൾ കാരണം സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ച പല കാര്യങ്ങളും സമയബന്ധിതമായി നടപ്പാക്കാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ അനുഭവത്തിൽ “സർക്കാർ നല്ലതാണ്, പക്ഷേ കിട്ടേണ്ടത് സമയത്ത് കിട്ടുന്നില്ല” എന്ന വൈരുധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. എൽഡിഎഫിന്റെ ഔദ്യോഗിക അവലോകനം കേന്ദ്രസർക്കാരുമായുള്ള ധനകാര്യ-ഫെഡറൽ തർക്കങ്ങളും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പരിമിതികളും പദ്ധതികളുടെ നടപ്പാക്കലിനെ ബാധിച്ചതായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിശദീകരണം വോട്ടറുടെ മനസ്സിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും സ്വീകരിക്കപ്പെടണമെന്നില്ല. ജനങ്ങൾക്ക് കാരണം അറിയുന്നതും ഫലം അനുഭവിക്കുന്നതും രണ്ടാണ്.

ഇതിനോടൊപ്പം വിലക്കയറ്റം, ജീവിതച്ചെലവ്, ഭവനച്ചെലവ്, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ആരോഗ്യച്ചെലവ് തുടങ്ങിയ ദൈനംദിന പ്രശ്നങ്ങളും ചേർന്നു. ഒരു സർക്കാർ വലിയ വികസനപദ്ധതികൾ പൂർത്തിയാക്കിയാലും അടുക്കളയിലെ ചെലവ് കൂടുകയാണെങ്കിൽ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഫലം ഉടനടി അനുഭവപ്പെടും. പ്രത്യേകിച്ച് താഴ്ന്ന-ഇടത്തരം വരുമാനക്കാരുടെ കാര്യത്തിൽ, മാസാവസാനത്തെ സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദമാണ് ഭരണത്തിന്റെ വിലയിരുത്തലിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നത്.

ന്യൂനപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ മാറ്റം മറ്റൊരു നിർണായക ഘടകമായിരുന്നു. കേരളത്തിലെ യുഡിഎഫിന്റെ ശക്തി ദീർഘകാലമായി രൂപപ്പെട്ടിട്ടുള്ള കോൺഗ്രസ്–മുസ്ലിം ലീഗ്–കേരള കോൺഗ്രസ് ഉൾപ്പെടുന്ന വിശാല സാമൂഹിക കൂട്ടുകെട്ടിലാണ്. 2026-ൽ ഈ കൂട്ടുകെട്ട് കൂടുതൽ ഏകോപിതമായി പ്രവർത്തിച്ചതായി ഫലങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തിലെ ചില വിഭാഗങ്ങളിലും എൽഡിഎഫിനെക്കുറിച്ചുള്ള അകലം വർധിച്ചുവെന്ന വിലയിരുത്തലുകൾ പുറത്തുവന്നു; കൃഷി, റബർ വില, ന്യൂനപക്ഷ താൽപര്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ഈ വിഭാഗങ്ങളിൽ പ്രാധാന്യമാർജിച്ചതായി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

അതേസമയം, എൽഡിഎഫിന്റെ മതനിരപേക്ഷ പ്രതിച്ഛായയെ ബാധിച്ച ചില രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് Global Ayyappa Sangamam-ൽ ഉത്തർപ്രദേശ് മുഖ്യമന്ത്രി യോഗി ആദിത്യനാഥിന്റെ സന്ദേശം വായിച്ചതിനെ സിപിഐ(എം)യുടെ തന്നെ അവലോകനം വളരെ ഗൗരവത്തോടെ കാണുന്നു. ഇത് ഹിന്ദുത്വ ശക്തികളോട് എൽഡിഎഫ് “soft” ആകുന്നു എന്ന പ്രതീതി സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നാണ് പാർട്ടിയുടെ വിലയിരുത്തൽ. ഇവിടെ യഥാർത്ഥ നയമാറ്റത്തേക്കാൾ രാഷ്ട്രീയ പ്രതീകങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യമാണ് കാണേണ്ടത്. ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ മതനിരപേക്ഷതയെക്കുറിച്ച് സംശയം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചെറിയൊരു പ്രതീകവും ചില ന്യൂനപക്ഷ വോട്ടർമാരിൽ വലിയ പ്രതികരണം ഉണ്ടാക്കാം.

അതേസമയം ഹിന്ദു വോട്ടർമാരുടെ ഒരു വിഭാഗത്തിലും എൽഡിഎഫിനോടുള്ള അകലം ഉണ്ടായി. ശബരിമല വിഷയത്തിന്റെ പഴയ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിധ്വനികൾ, ക്ഷേത്രബന്ധിത വിഷയങ്ങൾ, ബിജെപിയുടെ വളർച്ച, എൽഡിഎഫ് സ്വീകരിച്ച ചില സാംസ്കാരിക നിലപാടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയക്കുഴപ്പം എന്നിവ ഇതിൽ പങ്കുവഹിച്ചു. ബിജെപി 2026-ൽ മൂന്ന് സീറ്റുകൾ നേടുകയും 14.20 ശതമാനം NDA വോട്ടുശെയർ നേടുകയും ചെയ്തു; ബിജെപിയുടെ മാത്രം വോട്ടുശെയർ 11.42 ശതമാനമായിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഫലം എല്ലാ സീറ്റുകളും ബിജെപി ജയിച്ചതല്ല; മൂന്നാം ശക്തിയായി അത് വോട്ടുകളുടെ വിതരണം മാറ്റിയതാണ്.

കേരളത്തിലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഗണിതത്തിൽ ഇത് നിർണായകമാണ്. പല മണ്ഡലങ്ങളിലും വിജയി 50 ശതമാനം വോട്ട് പോലും നേടുന്നില്ല. 2026-ലെ വിശകലനത്തിൽ 101 വിജയികൾക്ക് പോൾ ചെയ്ത വോട്ടുകളുടെ പകുതിയിൽ താഴെ മാത്രമാണ് ലഭിച്ചതെന്ന് ADR ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു; നിരവധി മണ്ഡലങ്ങളിൽ വിജയമാർജിൻ 10 ശതമാനത്തിൽ താഴെയായിരുന്നു. അതിനാൽ എൽഡിഎഫിൽ നിന്ന് ഏതാനും ശതമാനം വോട്ടുകൾ ബിജെപിയിലേക്കോ മറ്റുള്ളവരിലേക്കോ മാറുകയും മറ്റൊരു വിഭാഗം യുഡിഎഫിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്താൽ പോലും സീറ്റുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ അതിശയകരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കാം. 37 ശതമാനം വോട്ട് നേടിയ എൽഡിഎഫിന് 35 സീറ്റും 46.5 ശതമാനം നേടിയ യുഡിഎഫിന് 102 സീറ്റും ലഭിച്ചത് ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ തെളിവാണ്.

യുഡിഎഫിന്റെ വിജയത്തിൽ “ആരായിരിക്കണം സർക്കാർ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് വ്യക്തമായ മറുപടി നൽകാൻ കഴിഞ്ഞത് നിർണായകമായി. പത്ത് വർഷം ഭരണത്തിലിരുന്ന എൽഡിഎഫിനെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് വിജയസാധ്യതയുള്ള ഏക വലിയ ബദലായി യുഡിഎഫ് നിലനിന്നു. അതിനാൽ യുഡിഎഫിന് ലഭിച്ച മുഴുവൻ വോട്ടും അതിന്റെ നയങ്ങളോടുള്ള ആവേശത്തിന്റെ വോട്ടാണെന്ന് കരുതുന്നത് തെറ്റാണ്. അതിൽ ഗണ്യമായൊരു പങ്ക് “എൽഡിഎഫിനെ മാറ്റണം” എന്ന negative vote ആയിരിക്കാം. എന്നാൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ negative vote-നും positive vote-നും ഒരേ രാഷ്ട്രീയ മൂല്യമാണുള്ളത്: അധികാരം മാറ്റാൻ രണ്ടും മതിയാകും.

യുഡിഎഫിന്റെ മറ്റൊരു നേട്ടം പ്രചാരണത്തിന്റെ ലളിതീകരണമായിരുന്നു. എൽഡിഎഫ് വികസനം, ക്ഷേമം, ദേശീയ രാഷ്ട്രീയം, കേന്ദ്രത്തിന്റെ അവഗണന, ഫെഡറലിസം തുടങ്ങിയ നിരവധി വിഷയങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവെച്ചപ്പോൾ യുഡിഎഫിന് “പത്ത് വർഷം മതി—മാറ്റം വേണം” എന്ന ലളിതമായ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണവിവരങ്ങളേക്കാൾ ലളിതമായ വികാരപരമായ സന്ദേശങ്ങൾ പലപ്പോഴും ശക്തമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 2026-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനത്തിൽ തന്നെ സിപിഐ(എം) അംഗീകരിക്കുന്നത് വികസന-ക്ഷേമ പ്രചാരണത്തിന് രാഷ്ട്രീയമായ മൂർച്ച ആവശ്യമായത്ര ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതിന്റെ പ്രചാരണം ഒരു വ്യക്തിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിപ്പോയെന്നും ആണ്.

ഇവിടെ സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെയും മാധ്യമങ്ങളുടെയും മാറ്റവും പരിഗണിക്കണം. സർക്കാർ നടത്തിയ നൂറ് നല്ല കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാൻ നൂറ് സന്ദേശങ്ങൾ വേണം; ഒരു വിവാദം പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ഒരു വീഡിയോ മതിയാകും. ഭരണത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ നേട്ടങ്ങൾ സാധാരണയായി സങ്കീർണ്ണമാണ്; ആരോപണങ്ങൾ ലളിതമാണ്. “അഴിമതി”, “അഹങ്കാരം”, “കേന്ദ്രവൽക്കരണം”, “BJP deal” തുടങ്ങിയ വാക്കുകൾക്ക് വളരെ വേഗത്തിൽ രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥം ലഭിക്കും. സിപിഐ(എം) ഔദ്യോഗിക അവലോകനം മാധ്യമങ്ങൾ സർക്കാരിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ വേണ്ടത്ര റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തില്ലെന്നും പ്രതിപക്ഷ അനുകൂല അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചെന്നും ആരോപിക്കുന്നുണ്ട്. അതേസമയം പാർട്ടി സ്വന്തം ആശയവിനിമയത്തിലെ ദൗർബല്യവും അംഗീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മറ്റുള്ളവർ നമ്മെ തെറ്റായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു എന്ന പരാതി മാത്രം മതിയാകില്ല; നമ്മൾ എന്തുകൊണ്ട് സ്വന്തം കഥ ജനങ്ങളിൽ വിശ്വസനീയമായി എത്തിക്കാനായില്ല എന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം.

അതിനാൽ “ജനങ്ങൾ എൽഡിഎഫിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ കണ്ടില്ല” എന്ന വിശദീകരണം പൂർണ്ണമല്ല. ജനങ്ങൾ നേട്ടങ്ങൾ കണ്ടിരിക്കാം; പക്ഷേ നേട്ടങ്ങൾക്കപ്പുറം മാറ്റം ആഗ്രഹിച്ചിരിക്കാം. ഒരാൾക്ക് സർക്കാർ നല്ലതാണെന്ന് തോന്നിക്കൊണ്ടുതന്നെ മറ്റൊരു സർക്കാരിന് വോട്ട് ചെയ്യാം. “ഇത് മോശം സർക്കാരാണ്” എന്ന നിഗമനം മാത്രമല്ല വോട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനം. “ഇത് നല്ല സർക്കാരാണ്, പക്ഷേ ഇനി മറ്റൊരാൾക്ക് അവസരം നൽകാം” എന്നതും ജനാധിപത്യത്തിലെ സാധുവായ രാഷ്ട്രീയ വിധിയാണ്.

ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ഗൗരവമുള്ള വശം എൽഡിഎഫിന്റെ സ്വന്തം വർഗ്ഗാടിത്തറയിൽ ഉണ്ടായ ചോർച്ചയാണ്. സിപിഐ(എം)യുടെ ഔദ്യോഗിക അവലോകനം തൊഴിലാളികൾ, കർഷക തൊഴിലാളികൾ, ദരിദ്ര കർഷകർ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വോട്ടുഷെയർ കുറഞ്ഞതായി തന്നെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ശരിയാണെങ്കിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം “മധ്യവർഗ്ഗം എൽഡിഎഫിനെ ഉപേക്ഷിച്ചു” എന്നതിൽ മാത്രം കാണാനാവില്ല. ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ജനവിഭാഗങ്ങളിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയ അകലം രൂപപ്പെട്ടതാണ് ഏറ്റവും ഗൗരവമുള്ള മുന്നറിയിപ്പ്.

അവസാനം, ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ ഒരു “വികസനം vs അഴിമതി” എന്ന ദ്വന്ദത്തിൽ വായിക്കുന്നത് തെറ്റായിരിക്കും. കൂടുതൽ ശരിയായ വായന ഇതാണ്: “നേട്ടങ്ങളുള്ള പക്ഷേ പത്ത് വർഷം അധികാരത്തിലിരുന്ന സർക്കാർ” എന്ന നിലയിൽ എൽഡിഎഫ് ഒരു ഉയർന്ന പ്രതീക്ഷയുടെ ഇരയായി. അതിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ സാധാരണയായി മാറി; കുറവുകൾ രാഷ്ട്രീയമായി വലുതായി. ഭരണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ സർക്കാർ സ്വയം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഭാഷയിൽ നിന്നു ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന അനുഭവത്തിന്റെ ഭാഷയിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാനായില്ല. പാർട്ടിയും സർക്കാരും തമ്മിലുള്ള അകലം വർധിച്ചു. നേതൃകേന്ദ്രീകരണം ശക്തമായി. ചില വിവാദങ്ങൾ വിശ്വാസ്യതയെ ബാധിച്ചു. അടിസ്ഥാന വർഗ്ഗങ്ങളിലെ ഒരു വിഭാഗം അകന്നു. ന്യൂനപക്ഷ കൂട്ടുകെട്ടിൽ വിള്ളൽ ഉണ്ടായി. ബിജെപി മൂന്നാം ശക്തിയായി വോട്ടുകളുടെ ഗണിതം മാറ്റി. മറുവശത്ത്, യുഡിഎഫ് ഭരണവിരുദ്ധ വികാരത്തെ ഒരു ഏകോപിത രാഷ്ട്രീയ ബദലാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ വിജയിച്ചു.

അതുകൊണ്ട് 2026-ലെ കേരളവിധിയെ എൽഡിഎഫ് സർക്കാരിന്റെ പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണത്തിന്റെ നിഷേധമായി കാണുന്നത് ചരിത്രപരമായി തെറ്റായിരിക്കും. അതുപോലെ അത് കേവലം “കേരളത്തിന്റെ പതിവ് അധികാരമാറ്റം” എന്നും പറയാനാവില്ല. 99 സീറ്റിൽ നിന്ന് 35 സീറ്റിലേക്കുള്ള വീഴ്ചയും സിപിഐ(എം)-ന്റെ 40 വർഷത്തെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന വോട്ടുഷെയറും കാണിക്കുന്നത് സാധാരണ anti-incumbency-യെക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാപരമായ പ്രതിസന്ധിയാണ്.

എന്റെ വിലയിരുത്തലിൽ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ കാരണം ഇതാണ്: എൽഡിഎഫ് സർക്കാർ “നല്ല ഭരണകൂടം” എന്ന നിലയിൽ ശക്തമായിരുന്നെങ്കിലും, തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ “ജനങ്ങളോടൊപ്പം നിൽക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ശക്തി” എന്ന സ്വന്തം അടിസ്ഥാന തിരിച്ചറിയൽ അതേ ശക്തിയിൽ നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വികസനവും ക്ഷേമവും ഭരണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളാണ്; പക്ഷേ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മൂലധനം അതിനേക്കാൾ വലുതാണ്—ജനങ്ങളുമായുള്ള സജീവബന്ധം, അവരുടെ ദൈനംദിന പ്രശ്നങ്ങളിലെ ഇടപെടൽ, വർഗ്ഗപരമായ പ്രതിനിധിത്വം, രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തത, സംഘടനാപരമായ ജനകീയത, അധികാരത്തോടുള്ള വിമർശനാത്മക അകലം. ഈ ഘടകങ്ങൾ ദുർബലപ്പെടുമ്പോൾ, ഏറ്റവും നല്ല ഭരണനേട്ടങ്ങൾക്കുപോലും തുടർച്ചയായ അധികാരത്തിനുള്ള ഉറപ്പ് നൽകാൻ കഴിയില്ല.

അതിനാൽ 2026-ലെ വിധിയുടെ ആഴത്തിലുള്ള സന്ദേശം “കേരളം എൽഡിഎഫിന്റെ വികസനത്തെ നിരസിച്ചു” എന്നതല്ല; “വികസനം മാത്രം മതിയാകില്ല, ഭരണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളെക്കാൾ ജനങ്ങളുമായുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം പ്രധാനമാണ്” എന്നതാണ്. സിപിഐ(എം)യുടെ സ്വന്തം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനം ഇപ്പോൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ, ഭരണ, സംഘടനാപരമായ ദൗർബല്യങ്ങൾ ഈ വ്യാഖ്യാനത്തെ ശക്തമായി പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.

ഒടുവിൽ, യുഡിഎഫിന്റെ വിജയം എൽഡിഎഫിന്റെ എല്ലാ നേട്ടങ്ങളുടെയും നിഷേധമല്ല; എൽഡിഎഫിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ക്ഷീണത്തിന്റെ മേൽ യുഡിഎഫ് കെട്ടിപ്പടുത്ത വിജയമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തെ കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം യുഡിഎഫ് എത്രത്തോളം നല്ല ഭരണം കാഴ്ചവെക്കും എന്നതിലുപരി, എൽഡിഎഫ് ഈ തോൽവിയെ ഒരു താൽക്കാലിക അധികാരനഷ്ടമായി കാണുമോ, അതോ സ്വന്തം ജനകീയ-വർഗ്ഗ-ആശയപരമായ അടിത്തറയുടെ പുനർനിർമാണത്തിനുള്ള ചരിത്രപരമായ അവസരമായി ഉപയോഗിക്കുമോ എന്നതാണ്. 2026-ലെ വിധിയുടെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രപ്രാധാന്യം അതിലാണ്.

2026-ലെ കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൽഡിഎഫിനുണ്ടായ കനത്ത പരാജയത്തെ ഒരു സാധാരണ ഭരണവിരുദ്ധ തരംഗമായി മാത്രം കാണുന്നത് യാഥാർഥ്യത്തെ വളരെ ലളിതമാക്കുന്നതായിരിക്കും. 2021-ൽ 99 സീറ്റുകൾ നേടിയ എൽഡിഎഫ് 2026-ൽ 35 സീറ്റിലേക്കാണ് ചുരുങ്ങിയത്. അതേസമയം യുഡിഎഫ് 40 സീറ്റിൽ നിന്ന് 102 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർന്നു. എൽഡിഎഫിന്റെ വോട്ടുഷെയർ ഏകദേശം ഏഴ് ശതമാനം പോയിന്റ് കുറഞ്ഞപ്പോൾ യുഡിഎഫിന്റേത് ഏകദേശം എട്ട് ശതമാനം പോയിന്റ് വർധിച്ചു. ബിജെപിയുടെ വോട്ടുഷെയർ ഗണ്യമായ നിലയിൽ തുടരുകയും മൂന്ന് സീറ്റുകൾ നേടുകയും ചെയ്തു. അതുകൊണ്ട് ഇത് ഒരു മുന്നണിയുടെ ചെറിയ തിരിച്ചടി മാത്രമല്ല; കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ വോട്ടുകളുടെ ഘടനയിൽ ഉണ്ടായ ശ്രദ്ധേയമായ പുനർവിന്യാസത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്.

ഈ ഫലത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുധ്യം ഇതാണ്: എൽഡിഎഫ് സർക്കാരിന്റെ പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണത്തെ മുഴുവൻ പരാജയപ്പെട്ട ഭരണമായി വിശേഷിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല. പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുആരോഗ്യം, ഭവനനിർമാണം, ക്ഷേമപെൻഷൻ, അതിദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം, ഡിജിറ്റൽ ഭരണസംവിധാനം, ദുരന്തനിവാരണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സർക്കാർ ശ്രദ്ധേയമായ ഇടപെടലുകൾ നടത്തിയിരുന്നു. പല വികസനപദ്ധതികളും ദീർഘകാല അടിസ്ഥാനസൗകര്യ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. കോവിഡ്, പ്രളയം, നിപ്പ തുടങ്ങിയ പ്രതിസന്ധികളിൽ സർക്കാർ സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനക്ഷമതയും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് “വികസനമില്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ് എൽഡിഎഫ് തോറ്റത്” എന്ന വിശദീകരണം വസ്തുതാപരമായി അപര്യാപ്തമാണ്.

എന്നാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഒരു ഭരണറിപ്പോർട്ടിന്റെ മൂല്യനിർണയമല്ല. ജനങ്ങൾ വോട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ സർക്കാർ കഴിഞ്ഞ കാലത്ത് എന്തുചെയ്തു എന്നതോടൊപ്പം, അടുത്ത അഞ്ചു വർഷത്തിൽ എന്താണ് ചെയ്യാൻ പോകുന്നത് എന്നും വിലയിരുത്തുന്നു. ഒരു പദ്ധതിയുടെ ഉദ്ഘാടനവും ഒരു പാലത്തിന്റെ നിർമ്മാണവും ഒരു ആശുപത്രിയുടെ നവീകരണവും ആദ്യഘട്ടത്തിൽ വലിയ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടമായി അനുഭവപ്പെടും. എന്നാൽ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ അവ സാധാരണ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാകും. ക്ഷേമപെൻഷൻ ആദ്യമായി ലഭിക്കുമ്പോൾ അത് സർക്കാരിന്റെ നേട്ടമാണ്; തുടർച്ചയായി ലഭിക്കുമ്പോൾ അത് ജനങ്ങളുടെ അവകാശമായി മാറുന്നു. അങ്ങനെ സർക്കാർ ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ ക്രമേണ “നേട്ടങ്ങൾ” എന്നതിൽ നിന്ന് “സ്വാഭാവികമായി ലഭിക്കേണ്ട സേവനങ്ങൾ” എന്ന നിലയിലേക്ക് മാറുന്നു. അതിനാൽ പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണത്തിനുശേഷം പഴയ നേട്ടങ്ങളുടെ പട്ടിക മാത്രം അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ ജനപിന്തുണ സൃഷ്ടിക്കുക വളരെ പ്രയാസമാണ്.

ഇവിടെയാണ് വികസനത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലും മാറ്റമുണ്ടായിരിക്കുന്നത്. പഴയ കേരളത്തിൽ റോഡ്, പാലം, വൈദ്യുതി, സ്കൂൾ, ആശുപത്രി, വീട് എന്നിവ വികസനത്തിന്റെ പ്രധാന സൂചകങ്ങളായിരുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് വികസനം എന്നത് അതിനപ്പുറമാണ്. മികച്ച തൊഴിൽ, ഉയർന്ന ശമ്പളം, സംരംഭകത്വം, സ്വകാര്യ നിക്ഷേപം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ആഗോള തൊഴിൽവിപണിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം, നഗരജീവിതത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം, ഭവനസുരക്ഷ, കുട്ടികളുടെ ഭാവി എന്നിവയും വികസനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. സർക്കാർ “കേരളത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യം മെച്ചപ്പെടുത്തി” എന്ന് പറയുമ്പോൾ യുവാവ് ചോദിക്കുന്നത് “എനിക്ക് ഇവിടെ നല്ലൊരു ജോലി കിട്ടുമോ?” എന്നതാണ്. സർക്കാർ “വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് വിപ്ലവം നടത്തി” എന്നു പറയുമ്പോൾ കുടുംബം ചോദിക്കുന്നത് “എന്റെ കുട്ടി പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഇവിടെ തന്നെ നല്ലൊരു ജീവിതം നയിക്കുമോ?” എന്നതാണ്. ഈ വ്യക്തിജീവിതത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയചോദ്യത്തിന് എൽഡിഎഫിന്റെ വികസനപ്രചാരണത്തിൽ വേണ്ടത്ര കേന്ദ്രസ്ഥാനം ലഭിച്ചില്ല.

അതോടൊപ്പം പത്ത് വർഷം അധികാരത്തിൽ തുടരുന്നതിന്റെ സ്വാഭാവിക രാഷ്ട്രീയ ക്ഷീണവും പ്രവർത്തിച്ചു. ഒരു സർക്കാർ ദീർഘകാലം അധികാരത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ സമൂഹത്തിലെ കൂടുതൽ കൂടുതൽ പ്രശ്നങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം അതിന്റെ മേൽ വരുന്നു. തൊഴിലില്ലായ്മ, വിലക്കയറ്റം, റോഡുകളുടെ പ്രശ്നം, സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലെ കാലതാമസം, ആശുപത്രിയിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ, കൃഷിയുടെ പ്രതിസന്ധി, വ്യവസായത്തിലെ തടസ്സങ്ങൾ, ഭവനച്ചെലവ്—ഓരോ പ്രശ്നവും ക്രമേണ സർക്കാരിന്റെ മുഖവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ സാമ്പത്തിക നയങ്ങളോ ആഗോള സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങളോ കാരണമാകുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ പോലും സാധാരണ വോട്ടറുടെ ദൈനംദിന അനുഭവത്തിൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമായി മാറാം. പത്ത് വർഷത്തെ അധികാരത്തിൽ ഭരണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ മാത്രം കൂടുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്; ജനങ്ങളുടെ അസംതൃപ്തികൾ സർക്കാരുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന മേഖലകളും കൂടുന്നു.

ഇതോടൊപ്പം “ഒന്ന് മാറ്റി നോക്കാം” എന്ന മനോഭാവവും ശക്തമായി. 2021-ൽ കേരളം പതിവ് അധികാരമാറ്റത്തെ മറികടന്ന് എൽഡിഎഫിന് തുടർച്ചയായി അധികാരം നൽകിയിരുന്നു. അതിനാൽ 2026-ൽ ആ ചരിത്രപരമായ തുടർച്ച ആവർത്തിക്കാൻ എൽഡിഎഫിന് സാധാരണ ഭരണനേട്ടത്തേക്കാൾ വലിയ ജനപിന്തുണ ആവശ്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ അഞ്ച് വർഷം മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ-മനഃശാസ്ത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ 2026-ൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പിണറായി വിജയന്റെ ആദ്യ ഭരണകാലത്തെ പ്രതിസന്ധി മാനേജ്മെന്റ്, പ്രളയം, കോവിഡ്, ശക്തമായ ഭരണനേതൃത്വം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച പ്രത്യേക goodwill കാലക്രമത്തിൽ ക്ഷയിച്ചു. പത്ത് വർഷം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അതേ നേതൃത്വത്തിന്റെ ശക്തി തന്നെ ചിലർക്കു ഭരണക്ഷീണത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കാം.

ഇവിടെ പിണറായി വിജയന്റെ വ്യക്തികേന്ദ്രിത നേതൃത്വത്തിന്റെ ഇരട്ട സ്വഭാവം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. ശക്തമായ നേതൃത്വം ഒരു സർക്കാരിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ബ്രാൻഡിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തും. എന്നാൽ നേട്ടങ്ങൾ ഒരു വ്യക്തിയുമായി കൂടുതൽ ശക്തമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പരാജയങ്ങളും വിവാദങ്ങളും അതേ വ്യക്തിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടും. ഒരു കൂട്ടായ മന്ത്രിസഭയുടെ തീരുമാനങ്ങൾക്കുപകരം “പിണറായി സർക്കാർ” എന്ന പ്രതിച്ഛായ ശക്തമാകുമ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ക്രമേണ “പിണറായി വേണമോ വേണ്ടയോ?” എന്ന വ്യക്തികേന്ദ്രിത ചോദ്യമായി മാറുന്നു. സിപിഐ(എം)യുടെ സ്വന്തം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനവും പ്രചാരണം അമിതമായി ഒരു വ്യക്തിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതിലൂടെ പ്രതിപക്ഷത്തിന് അദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ആക്രമണം എളുപ്പമായതായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുണ്ട്.

എന്നാൽ ഇവിടെ ഭരണശൈലിയെക്കുറിച്ചുള്ള ജനങ്ങളുടെ അനുഭവവും നിർണായകമാണ്. സർക്കാർ കാര്യക്ഷമമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നത് പദ്ധതികളുടെ എണ്ണത്തിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. ഒരു സാധാരണ പൗരൻ സർക്കാർ ഓഫീസിൽ എത്തുമ്പോൾ എങ്ങനെ പെരുമാറപ്പെടുന്നു, പരാതിക്ക് എത്ര വേഗത്തിൽ പരിഹാരം ലഭിക്കുന്നു, ഉദ്യോഗസ്ഥർ ജനങ്ങളോട് എത്രമാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളവരാണ്, രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ ജനങ്ങളുമായി എത്രത്തോളം നേരിട്ട് ഇടപെടുന്നു എന്നതും ഭരണത്തിന്റെ ജനാനുഭവത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. കേന്ദ്രീകൃതമായ ശക്തമായ ഭരണത്തിന് വേഗത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയാം; എന്നാൽ അതേ കേന്ദ്രീകരണം താഴെത്തട്ടിൽ “ഞങ്ങളെ ആരും കേൾക്കുന്നില്ല” എന്ന ബോധം സൃഷ്ടിച്ചാൽ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വില വളരെ വലുതായിരിക്കും.

ഇവിടെയാണ് അഴിമതിയുടെ പ്രശ്നം സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കേണ്ടത്. എൽഡിഎഫ് സർക്കാരിനെതിരെ നിയമപരമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ട ഒരു വൻ അഴിമതി മാത്രം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിന്റെ കാരണമാണെന്ന് പറയുന്നത് ശരിയല്ല. എന്നാൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ട അഴിമതിയും അഴിമതിയുടെ പ്രതിച്ഛായയും ഒരേ കാര്യമല്ല. സ്വർണക്കടത്ത് വിവാദം, സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ക്രമക്കേടുകൾ, ചില നിയമനങ്ങളെയും ബന്ധുപക്ഷപാതത്തെയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ആരോപണങ്ങൾ, ചില നേതാക്കളുടെയും പ്രവർത്തകരുടെയും ജീവിതശൈലിയെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ചേർന്ന് “അധികാരം സാധാരണക്കാരിൽ നിന്ന് അകന്നു” എന്ന ഒരു പ്രതിച്ഛായ സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രതിപക്ഷത്തിന് കഴിഞ്ഞു. സിപിഐ(എം)യുടെ സ്വന്തം അവലോകനവും ചില നേതാക്കളിലും പ്രവർത്തകരിലും അഴിമതി, ബന്ധുപക്ഷപാതം, വരുമാനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്ത ആഡംബരജീവിതം തുടങ്ങിയ പ്രതിച്ഛായകൾ രൂപപ്പെട്ടതായി അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

ഇത് നിയമപരമായ കുറ്റസ്ഥാപനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാദമല്ല; രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള വാദമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ടർ കോടതിയിൽ തെളിവുകൾ പരിശോധിക്കുന്നതുപോലെ ഓരോ ആരോപണവും പരിശോധിക്കുന്നില്ല. “ഈ സർക്കാർ സത്യസന്ധമാണോ?”, “അധികാരത്തിലുള്ളവർ സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നുണ്ടോ?”, “അധികാരം ഉപയോഗിക്കുന്നത് പൊതുതാൽപര്യത്തിനാണോ?” എന്ന അനുഭവപരമായ ചോദ്യങ്ങളാണ് വോട്ടിന്റെ പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഒരു വലിയ അഴിമതി തെളിയിക്കപ്പെടാതെ പോയാലും ചെറിയ ആരോപണങ്ങളുടെ തുടർച്ച വിശ്വാസത്തിന്റെ ക്ഷയം സൃഷ്ടിക്കാം.

എൽഡിഎഫിന്റെ പരാജയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള തലത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ പാർട്ടിയും സർക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ശക്തി സർക്കാർ സംവിധാനത്തിൽ നിന്നല്ല; ജനങ്ങളുമായുള്ള സംഘടനാപരമായ ബന്ധത്തിൽ നിന്നാണ്. തൊഴിലാളി സംഘടനകൾ, കർഷകസംഘങ്ങൾ, വിദ്യാർത്ഥി-യുവജന സംഘടനകൾ, വനിതാ സംഘടനകൾ, സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനം, പ്രാദേശിക സമരങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ പാർട്ടി ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഒരു പാർട്ടി ദീർഘകാലം അധികാരത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ പാർട്ടിയുടെ ജനബന്ധം ക്രമേണ സർക്കാർ സംവിധാനത്തിലൂടെയുള്ള ബന്ധമായി മാറാനുള്ള അപകടമുണ്ട്. അപ്പോൾ പാർട്ടി ജനങ്ങളുടെ പരാതികൾ കേൾക്കുന്ന സംഘടനയല്ലാതായി, സർക്കാരിന്റെ പദ്ധതികൾ വിശദീകരിക്കുന്ന സംഘടനയായി മാറുന്നു.

ഇതാണ് ഇടതുപക്ഷത്തിന് ഏറ്റവും അപകടകരമായ പരിവർത്തനം. സർക്കാർ ജനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം നൽകുന്നത് അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ ജനങ്ങൾക്കുവേണ്ടി സർക്കാർ ചെയ്യുന്നതും ജനങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന് പാർട്ടി നടത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനവും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് ക്ഷേമപദ്ധതി ലഭിക്കുന്നത് ഒരു ഭരണനേട്ടമാണ്; എന്നാൽ അയാളുടെ തൊഴിൽസുരക്ഷ, വേതനം, ജോലി സമയം, കരാർ തൊഴിൽ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവയ്ക്കായി പാർട്ടി അയാളോടൊപ്പം പോരാടുന്നത് വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയമാണ്. ഈ രണ്ടാമത്തെ ബന്ധം ദുർബലപ്പെട്ടാൽ ഇടതുപക്ഷ സർക്കാർ ഒരു നല്ല welfare administration ആയി മാറാം; പക്ഷേ അതിന്റെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം ക്ഷയിക്കാം.

സിപിഐ(എം)യുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനം തന്നെ ജനകീയ സംഘടനകൾ ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്ത് സമരങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ വീഴ്ച സംഭവിച്ചതും ചില അടിസ്ഥാന ജനവിഭാഗങ്ങൾ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നതും അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് ഒരു സാധാരണ സംഘടനാപരമായ വീഴ്ചയല്ല; പാർട്ടിയുടെ വർഗ്ഗസ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ മുന്നറിയിപ്പാണ്. തൊഴിലാളി, കർഷക തൊഴിലാളി, ദരിദ്ര കർഷകർ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത സാമൂഹിക അടിത്തറകളിൽ വോട്ടുചോർച്ച സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രത്തിന്റെ പരാജയം എന്നതിലുപരി സാമൂഹികബന്ധത്തിലെ വിള്ളലായി കാണണം.

ഇതിനെ മാർക്സിസ്റ്റ് സൈദ്ധാന്തിക തലത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ഒരു വൈരുധ്യം കാണാം. ഒരു ഇടതുപക്ഷ സർക്കാർ അധികാരത്തിലെത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ മുന്നിൽ രണ്ട് യുക്തികൾ നിലനിൽക്കും. ഒന്നാമത്തേത് ഭരണത്തിന്റെ യുക്തിയാണ്—സാമ്പത്തിക വളർച്ച, നിക്ഷേപം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യം, ധനകാര്യ നിയന്ത്രണം, ഭരണകാര്യക്ഷമത, വ്യവസായ വികസനം. രണ്ടാമത്തേത് വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ യുക്തിയാണ്—തൊഴിലാളി, കർഷക തൊഴിലാളി, ദരിദ്ര കർഷകൻ, അസംഘടിത തൊഴിലാളി, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവരുടെ താൽപര്യങ്ങൾക്കായി സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങളിൽ ഇടപെടൽ. ആദ്യത്തെ യുക്തി ശക്തമാകുകയും രണ്ടാമത്തേത് ദുർബലമാകുകയും ചെയ്താൽ സർക്കാർ കാര്യക്ഷമമായ ഒരു ഭരണകൂടമാകാം; എന്നാൽ അതിന്റെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം ക്രമേണ മങ്ങിപ്പോകും.

കേരളത്തിലെ പുതിയ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ വളർച്ചയും ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം, ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം, സർക്കാർ-സ്വകാര്യ തൊഴിൽ, സേവനമേഖല, ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ കേരളത്തിൽ വലിയൊരു മധ്യവർഗ്ഗ സമൂഹം രൂപപ്പെട്ടു. ഈ വിഭാഗം പൂർണ്ണമായും മുതലാളിത്ത അനുകൂലമല്ല. അത് പൊതുആരോഗ്യവും പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും സാമൂഹിക സുരക്ഷയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം സ്വകാര്യ സ്വത്ത്, സംരംഭം, ഉപഭോഗം, ഉയർന്ന വരുമാനം, വ്യക്തിഗത സാമ്പത്തിക ചലനം എന്നിവയ്ക്കും വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. അതിനാൽ പുതിയ കേരള മധ്യവർഗ്ഗത്തെ പഴയ തൊഴിലാളി-മുതലാളി ദ്വന്ദത്തിലൂടെ മാത്രം മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ക്ഷേമവും വിപണിയും ഒരുമിച്ച് ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു സാമൂഹിക വിഭാഗമാണത്.

യുവാക്കളുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഈ മാറ്റം കൂടുതൽ ശക്തമാണ്. കേരളത്തിലെ യുവാക്കൾക്ക് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ സംഭാവനകൾ അറിയാമെങ്കിലും അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതീക്ഷകൾ തൊഴിൽ, സാങ്കേതികവിദ്യ, AI, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, ഗിഗ് ഇക്കോണമി, റിമോട്ട് വർക്ക്, വിദേശ തൊഴിൽ, ആഗോള സാമ്പത്തിക അവസരങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. “കേരളം സാമൂഹികമായി പുരോഗമിച്ചു” എന്ന ചരിത്രവാദം മാത്രം അവരെ ആകർഷിക്കില്ല. “അടുത്ത പത്ത് വർഷത്തിൽ എന്റെ ജീവിതം എങ്ങനെയായിരിക്കും?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയമാണ് അവർ അന്വേഷിക്കുന്നത്. ഈ ഭാവിരാഷ്ട്രീയം എൽഡിഎഫിന്റെ പ്രചാരണത്തിൽ കൂടുതൽ ശക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടേണ്ടതായിരുന്നു.

സ്ത്രീകളുടെ രാഷ്ട്രീയവും ഇതേ രീതിയിൽ മാറിയിട്ടുണ്ട്. സ്ത്രീകളെ ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ ഗുണഭോക്താക്കളായി മാത്രം കാണുന്നത് ഇനി മതിയാകില്ല. വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സുരക്ഷ, കുടുംബച്ചെലവ്, കുട്ടികളുടെ ഭാവി, വയോജനപരിചരണം, നഗരജീവിതം, യാത്ര, ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ സ്വതന്ത്രമായ രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നു. കുടുംബത്തിലെ പുരുഷൻ ഒരു മുന്നണിയെ പിന്തുണച്ചാലും സ്ത്രീ മറ്റൊരു മുന്നണിക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയബോധം മാറിയിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ കുടുംബത്തെ ഒരു ഏകക വോട്ടറായി കാണുന്ന പഴയ കണക്കുകൂട്ടലുകൾക്ക് ഇപ്പോൾ പരിമിതിയുണ്ട്.

ന്യൂനപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ മാറ്റവും എൽഡിഎഫിന്റെ പരാജയത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിരിക്കാം. കേരളത്തിലെ യുഡിഎഫിന്റെ ദീർഘകാല ശക്തി കോൺഗ്രസ്, മുസ്ലിം ലീഗ്, കേരള കോൺഗ്രസ് തുടങ്ങിയ പാർട്ടികളിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട വിശാല സാമൂഹിക കൂട്ടുകെട്ടിലാണ്. 2026-ൽ ഈ കൂട്ടുകെട്ട് വീണ്ടും കൂടുതൽ ഏകോപിതമായി പ്രവർത്തിച്ചതായി ഫലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മുസ്ലിം സമൂഹത്തിലെ ഒരു വിഭാഗം എൽഡിഎഫിൽ നിന്ന് യുഡിഎഫിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയതും, ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ബിജെപിയുടെ വളർച്ച സൃഷ്ടിച്ച സുരക്ഷിതത്വബോധത്തിന്റെ പ്രശ്നവും, സാമൂഹിക പ്രതിനിധിത്വം, പ്രാദേശിക സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളും ചേർന്നിരിക്കാം ഈ പുനഃക്രമീകരണത്തിന് പിന്നിൽ.

ക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തിലും സമാനമായ പുനഃക്രമീകരണം ഉണ്ടായിരിക്കാം. റബർ കർഷകർ, ചെറുകിട കർഷകർ, മധ്യവർഗ്ഗ കുടുംബങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട താൽപര്യങ്ങൾ, ന്യൂനപക്ഷ സുരക്ഷിതത്വബോധം എന്നിവ യുഡിഎഫിന് അനുകൂലമായി പ്രവർത്തിച്ചിരിക്കാം. ഇതിനെ “മതവോട്ട്” എന്ന ഒറ്റവാക്കിൽ വിശദീകരിക്കുന്നത് തെറ്റാണ്. കേരളത്തിലെ community politics പലപ്പോഴും മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനൊപ്പം സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, കൃഷി, സ്ഥാപനപരമായ പ്രതിനിധിത്വം, ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക എന്നിവയുടെ സംയോജനമാണ്.

അതേസമയം ബിജെപിയുടെ വളർച്ചയും ഈ രാഷ്ട്രീയ പുനർവിന്യാസത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകമാണ്. ബിജെപി മൂന്ന് സീറ്റുകൾ നേടിയതിലുപരി, ഏകദേശം 14 ശതമാനം എൻഡിഎ വോട്ടുശെയർ നിലനിർത്തിയത് പ്രധാനമാണ്. മൂന്നാം ശക്തിയുടെ പ്രാധാന്യം സീറ്റുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല; വോട്ടുകൾ എവിടെ നിന്ന് ആരിലേക്കാണ് മാറുന്നതെന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. ചെറിയ തോതിൽ ബിജെപിയിലേക്ക് മാറുന്ന വോട്ടുകൾ പല മണ്ഡലങ്ങളിലും എൽഡിഎഫിന്റെയോ യുഡിഎഫിന്റെയോ വിജയപരാജയം നിർണയിക്കാൻ കഴിയും. അതുകൊണ്ട് ബിജെപിയുടെ വളർച്ച കേരളത്തിലെ ദ്വിമുന്നണി രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഗണിതത്തെ മാറ്റിത്തുടങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്.

2024-ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2025-ലെ തദ്ദേശതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2026-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്നിവയെ ഒരു തുടർച്ചയായി നോക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിക്കും. 2025-ലെ തദ്ദേശതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന്റെ മുന്നേറ്റം എൽഡിഎഫിന് ഗൗരവമുള്ള മുന്നറിയിപ്പായിരുന്നു. തദ്ദേശതലത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ ജനബന്ധം ദുർബലമാകുകയും യുഡിഎഫ് താഴെത്തട്ടിൽ ശക്തമാകുകയും ചെയ്താൽ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അതിന്റെ പ്രതിഫലം ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ 2026-ലെ പരാജയം പെട്ടെന്ന് ഉണ്ടായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ അപകടമല്ല; രണ്ടുമൂന്ന് വർഷമായി രൂപപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രവണതയുടെ പര്യവസാനമാണ്.

യുഡിഎഫിന്റെ വിജയത്തെയും അതേ ആഴത്തിൽ വായിക്കണം. 102 സീറ്റുകൾ നേടിയതുകൊണ്ട് കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളിൽ 102 മണ്ഡലങ്ങളിലെയും ഭൂരിപക്ഷം യുഡിഎഫിന്റെ നയങ്ങളോടുള്ള ആവേശപൂർവമായ പിന്തുണയാണെന്ന് കരുതാൻ കഴിയില്ല. ഫസ്റ്റ്-പാസ്റ്റ്-ദി-പോസ്റ്റ് സംവിധാനത്തിൽ “എൽഡിഎഫിനെ മാറ്റണം” എന്ന negative vote-നും “യുഡിഎഫിനെ വേണം” എന്ന positive vote-നും ഒരേ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് മൂല്യമാണുള്ളത്. പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണത്തിനെതിരായ അസംതൃപ്തിയെ വിജയസാധ്യതയുള്ള ഏക വലിയ ബദലായി യുഡിഎഫ് ഏകോപിപ്പിച്ചതാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ വിജയം.

യുഡിഎഫിന്റെ വിജയം അതുകൊണ്ട് ഒരു ideological conversion ആയി കാണേണ്ടതില്ല. എൽഡിഎഫിൽ നിന്ന് യുഡിഎഫിലേക്ക് പോയ ഓരോ വോട്ടറും വലതുപക്ഷ ആശയത്തിലേക്ക് മാറിയെന്നില്ല. പലരും സർക്കാർ മാറ്റാൻ മാത്രം വോട്ട് ചെയ്തിരിക്കാം. ഇതാണ് 2026-ലെ വിധിയുടെ ഒരു പ്രധാന പ്രത്യേകത. കേരളം മുഴുവനായി വലതുപക്ഷത്തേക്ക് മാറിയെന്നതിനേക്കാൾ, എൽഡിഎഫിനോടുള്ള അസംതൃപ്തി യുഡിഎഫിന് അനുകൂലമായ ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കൂട്ടുകെട്ടായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു എന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹമായ വ്യാഖ്യാനം.

അതുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ടത് “വികസനം” അല്ല, “ക്ഷേമം” അല്ല, “ഇടതുപക്ഷ മൂല്യങ്ങൾ” പോലും അല്ല. കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറഞ്ഞാൽ, വികസന-ക്ഷേമ നേട്ടങ്ങളെ ഒരു പുതിയ ജനകീയ രാഷ്ട്രീയബന്ധമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ട ഭരണ-സംഘടനാ മാതൃകയാണ് പരാജയപ്പെട്ടത്. ശക്തമായ ഭരണനേതൃത്വം, പദ്ധതികേന്ദ്രിത വികസനം, ക്ഷേമവിതരണം എന്നിവ 2021-ൽ വിജയിച്ച രാഷ്ട്രീയ മാതൃകയായിരുന്നു. 2026-ൽ അതിന്റെ പരിധികൾ പ്രകടമായി.

ഇവിടെനിന്ന് ഉയരുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം എൽഡിഎഫ് ഇനി എന്തു ചെയ്യണം എന്നതാണ്. “മാധ്യമങ്ങൾ ഞങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചു”, “പ്രതിപക്ഷം തെറ്റായ പ്രചാരണം നടത്തി”, “ജനങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ നേട്ടങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയില്ല” എന്ന പ്രതിരോധാത്മക സമീപനം സ്വീകരിച്ചാൽ പരാജയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന കാരണങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടില്ല. പകരം “ജനങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് എന്താണ് പറഞ്ഞത്?” എന്ന ചോദ്യം സ്വീകരിക്കണം. പരാജയത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഭൂപടം മണ്ഡലംതോറും, വർഗ്ഗംതോറും, പ്രായംതോറും, തൊഴിൽവിഭാഗംതോറും, ലിംഗംതോറും, സാമൂഹിക വിഭാഗംതോറും പഠിക്കണം.

പ്രത്യേകിച്ച് തൊഴിലാളി വർഗ്ഗത്തിന്റെ തന്നെ മാറ്റം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇന്ന് തൊഴിലാളി എന്നത് പഴയ ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി മാത്രമല്ല. ഗിഗ് തൊഴിലാളി, ആപ്പ് അധിഷ്ഠിത ഡെലിവറി തൊഴിലാളി, കരാർ ജീവനക്കാരൻ, സ്വകാര്യ ആശുപത്രി ജീവനക്കാരൻ, സ്വകാര്യ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനത്തിലെ അധ്യാപകൻ, പ്രവാസി തൊഴിലാളി, അസംഘടിത മേഖലയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ, ചെറുകിട സ്വയംതൊഴിൽക്കാരൻ എന്നിവരും പുതിയ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഇവരുടെ ജീവിതവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെടുന്ന പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

അതുപോലെ കർഷക രാഷ്ട്രീയവും പഴയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങരുത്. റബർ, നാളികേരം, നെല്ല്, പച്ചക്കറി, മത്സ്യബന്ധനം, ചെറുകിട കൃഷി എന്നിവയിൽ വിപണി, കാലാവസ്ഥ, ഇറക്കുമതി, വിലസ്ഥിരത, ഉൽപാദനച്ചെലവ്, ഇടനിലക്കാരുടെ സ്വാധീനം, ഭൂമിയുടെ fragmentation എന്നിവ പുതിയ പ്രശ്നങ്ങളാണ്. ഈ സാമ്പത്തിക വൈരുധ്യങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്ത് പുതിയ കർഷക രാഷ്ട്രീയമുണ്ടാക്കാതെ പഴയ സംഘടനാ ഘടനകൾ മാത്രം നിലനിർത്തുന്നത് മതിയാകില്ല.

ഇതോടൊപ്പം കേരളത്തിലെ പുതിയ മധ്യവർഗ്ഗത്തെയും ഇടതുപക്ഷം ശത്രുവായി കാണരുത്. അവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും സാമൂഹിക സുരക്ഷയ്ക്കും പൊതുസേവനങ്ങൾക്കും അനുകൂലരാണ്. എന്നാൽ അവർ കാര്യക്ഷമമായ സർക്കാർ, നല്ല നഗരജീവിതം, സ്വകാര്യ സംരംഭത്തിനുള്ള അവസരം, ഉയർന്ന വരുമാനം, സാങ്കേതിക പുരോഗതി എന്നിവയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ പൊതുമേഖലയും സ്വകാര്യ മേഖലയും, ക്ഷേമവും വിപണിയും, സാമൂഹിക സുരക്ഷയും സംരംഭകത്വവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ഇടതുപക്ഷ സാമ്പത്തിക ദർശനം കേരളത്തിന് ആവശ്യമാണ്.

അവസാനമായി, 2026-ലെ കേരളവിധിയുടെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള സന്ദേശം “ജനങ്ങൾ എൽഡിഎഫിന്റെ വികസനത്തെ നിരസിച്ചു” എന്നതല്ല. അതിലും സൂക്ഷ്മമായ സന്ദേശമാണ് അത് നൽകുന്നത്. ജനങ്ങൾ വികസനം സ്വീകരിച്ചു, ക്ഷേമം സ്വീകരിച്ചു, പൊതുസേവനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു; എന്നാൽ അതിനൊപ്പം ഭരണത്തിന്റെ മനുഷ്യബന്ധം, രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തം, വ്യക്തിഗത ഭാവി, തൊഴിൽ, ജീവിതച്ചെലവ്, സാമൂഹിക പ്രതിനിധിത്വം, അധികാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു. ആ പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് പഴയ നേട്ടങ്ങളുടെ പട്ടിക മാത്രം മതിയായ മറുപടിയായില്ല.

അതിനാൽ 2026-ലെ തോൽവിയെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ അന്ത്യം എന്ന് കാണുന്നതും തെറ്റാണ്; അതിനെ കേവലം സാധാരണ ഭരണവിരുദ്ധത എന്ന് കാണുന്നതും തെറ്റാണ്. കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥത്തിൽ ഇത് ഭരണപരമായ ഇടതുപക്ഷവും ജനകീയ-വർഗ്ഗപരമായ ഇടതുപക്ഷവും തമ്മിൽ രൂപപ്പെട്ട അകലത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. സർക്കാർ ശക്തമായി പ്രവർത്തിച്ചെങ്കിലും പാർട്ടിയുടെ സാമൂഹിക വേരുകൾ അതേ അനുപാതത്തിൽ ശക്തമായില്ലെങ്കിൽ അധികാരം തന്നെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ബലഹീനതയായി മാറാം. സർക്കാർ ജനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനൊപ്പം പാർട്ടി ജനങ്ങളോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കണം. ഈ രണ്ടും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഇല്ലാതാകുമ്പോഴാണ് ഒരു ഇടതുപക്ഷ സർക്കാർ ക്രമേണ ഒരു സാധാരണ ക്ഷേമഭരണമായി തോന്നിത്തുടങ്ങുന്നത്.

അതിനാൽ എൽഡിഎഫിന്റെ മുന്നിലുള്ള ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുള്ള തന്ത്രം രൂപപ്പെടുത്തുക എന്നതല്ല. ജനങ്ങളുമായുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം പുനർനിർമിക്കുക എന്നതാണ്. തൊഴിലാളിയുടെ പുതിയ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടക്കുക, യുവാവിന്റെ ഭാവിഭയത്തെ രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നമാക്കുക, സ്ത്രീയുടെ സ്വതന്ത്ര സാമൂഹിക സാന്നിധ്യം മനസ്സിലാക്കുക, കർഷകന്റെ വിപണി പ്രതിസന്ധിയെ പുതിയ രീതിയിൽ സമീപിക്കുക, മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ആഗ്രഹങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുക, സാമൂഹിക-മതന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ സുരക്ഷിതത്വബോധത്തെ ഗൗരവമായി കാണുക, അഴിമതിയെയും ബന്ധുപക്ഷപാതത്തെയും സംബന്ധിച്ച സംശയങ്ങൾക്കെതിരെ പൂജ്യ-സഹിഷ്ണുത പുലർത്തുക, അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണത്തിന് പകരം കൂട്ടായ നേതൃത്വം ശക്തിപ്പെടുത്തുക, ജനകീയ സംഘടനകളെ വീണ്ടും ജനങ്ങളുടെ സമരങ്ങളുടെ ഉപകരണങ്ങളാക്കുക—ഇവയെല്ലാം ഒരുമിച്ചാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.

അപ്പോൾ മാത്രമേ 2026-ലെ തോൽവി ഒരു രാഷ്ട്രീയ ദുരന്തത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ചരിത്രപരമായ ആത്മപരിശോധനയായി മാറുകയുള്ളൂ. കാരണം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശക്തി അധികാരം കൈവശം വയ്ക്കുന്നതിലല്ല; അധികാരത്തിന് പുറത്തായാലും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയെ സംഘടിതമായ സാമൂഹിക ശക്തിയാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശേഷിയിലാണ്. 2026-ലെ കേരളവിധി ആ അടിസ്ഥാന സത്യത്തെ എൽഡിഎഫിനെ വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്.

അതിനാൽ ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ അന്തിമ സന്ദേശം ഒരൊറ്റ വാക്യത്തിൽ പറയുകയാണെങ്കിൽ അത് ഇതായിരിക്കും: നല്ല ഭരണം അധികാരം നേടിക്കൊടുക്കാം; എന്നാൽ ദീർഘകാലം ജനകീയമായി നിലനിൽക്കാൻ നല്ല ഭരണത്തോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്ന ഒരു ജനകീയ രാഷ്ട്രീയവും അനിവാര്യമാണ്. എൽഡിഎഫിന്റെ അടുത്ത ചരിത്രം നിർണയിക്കുന്നത് ഈ രണ്ടിനെയും വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിക്കാൻ അതിന് കഴിയുമോ എന്നതായിരിക്കും.

ഇവിടെ ഒരു അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തം കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഭരണനേട്ടം സ്വതവേ രാഷ്ട്രീയ മൂലധനമായി മാറുന്നില്ല. ഒരു സർക്കാർ നിർമ്മിച്ച റോഡ്, ആശുപത്രി, സ്കൂൾ, പാലം, ഭവനം എന്നിവ ഭൗതിക മൂലധനമാണ്; ക്ഷേമപദ്ധതികൾ സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ മൂലധനമാണ്; എന്നാൽ ജനങ്ങൾ ആ നേട്ടങ്ങളെ സർക്കാരിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദർശനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും അതിൽ വിശ്വാസം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് അവ രാഷ്ട്രീയ മൂലധനമായി മാറുന്നത്. ഈ പരിവർത്തനത്തിന് ഭരണനേട്ടത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ ആവശ്യമുണ്ട്. ജനങ്ങളുമായി നിരന്തരമായ ആശയവിനിമയം, വിശ്വാസം, പങ്കാളിത്തം, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധിത്വം, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിശ്വസനീയമായ ദർശനം എന്നിവ അതിന് ആവശ്യമാണ്. എൽഡിഎഫിന്റെ പ്രശ്നം ഭരണനേട്ടങ്ങളുടെ അഭാവമല്ല; അവയെ ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിലെ പരിമിതിയാണ്.

ഇത് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാൻ ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തെ പരിഗണിക്കാം. ആ കുടുംബത്തിന് സർക്കാർ ആശുപത്രിയിൽ മികച്ച ചികിത്സ ലഭിച്ചു, കുട്ടി സർക്കാർ സ്കൂളിൽ നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം നേടി, കുടുംബത്തിലെ വയോധികന് ക്ഷേമപെൻഷൻ ലഭിച്ചു, വീട്ടിലേക്കുള്ള റോഡ് മെച്ചപ്പെട്ടു. കുടുംബം ഇതെല്ലാം അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ കുടുംബത്തിലെ യുവാവിന് ജോലി ലഭിക്കുന്നില്ല, കുടുംബത്തിന്റെ ജീവിതച്ചെലവ് ഉയരുന്നു, വീട് പണിയാനുള്ള ചെലവ് അസഹ്യമാണ്, കുട്ടിയുടെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം ചെലവേറിയതാണ്, സർക്കാർ ഓഫീസിൽ ഒരു കാര്യം നടത്താൻ പലതവണ പോകേണ്ടിവരുന്നു. അപ്പോൾ കുടുംബത്തിന്റെ മൊത്തം അനുഭവം “സർക്കാർ മോശമാണ്” എന്നതാവണമെന്നില്ല; പക്ഷേ “ഇനി മാറ്റം പരീക്ഷിക്കാം” എന്ന തീരുമാനത്തിലേക്ക് അത് എത്താം. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം രൂപപ്പെടുന്നത് പലപ്പോഴും ഈ സമഗ്ര അനുഭവത്തിലാണ്.

രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ GDP, വരുമാനം, നിക്ഷേപം, ക്ഷേമച്ചെലവ് തുടങ്ങിയ കണക്കുകൾകൊണ്ട് മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. ജനങ്ങളുടെ അനുഭവസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും അത്ര തന്നെ പ്രധാനമാണ്. മാസത്തിന്റെ അവസാനം പണം ബാക്കിയുണ്ടോ, കുട്ടിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസം എങ്ങനെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകും, ചികിത്സയ്ക്കായി എത്ര ചെലവാകും, വീട് പണിയാൻ കഴിയുമോ, മകൻ വിദേശത്തേക്ക് പോകാതെ ഇവിടെ ജോലി കണ്ടെത്തുമോ, വയോധികനായ മാതാപിതാവിനെ എങ്ങനെ പരിപാലിക്കും—ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളാണ് കുടുംബത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മനോഭാവത്തെ നിർണയിക്കുന്നത്.

ഒരു സർക്കാർ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളിൽ വിജയിച്ചാലും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവത്തിൽ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള അനിശ്ചിതത്വം വർധിച്ചാൽ ആ വിജയം വോട്ടായി മാറണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ “കേരളത്തിന്റെ വികസന സൂചികകൾ മെച്ചപ്പെട്ടു” എന്ന വാദവും “ജനങ്ങൾക്ക് സർക്കാർ വീണ്ടും വേണം” എന്ന രാഷ്ട്രീയ നിഗമനവും തമ്മിൽ നേരിട്ടുള്ള ബന്ധമില്ല.

ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു പ്രധാന ആശയം relative deprivation അഥവാ ആപേക്ഷിക പിന്നാക്കബോധമാണ്. ദാരിദ്ര്യം കുറയുമ്പോൾ മനുഷ്യരുടെ പ്രതീക്ഷകൾ പലപ്പോഴും കുറയുന്നില്ല; മറിച്ച് ഉയരുന്നു. ഒരു കുടുംബത്തിന് മുമ്പ് ഒരു സാധാരണ വീട് മതിയായിരുന്നു; പിന്നീട് മെച്ചപ്പെട്ട വീട് വേണം. മുമ്പ് ബിരുദം മതിയായിരുന്നു; പിന്നീട് പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസം വേണം. മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജോലി കിട്ടിയാൽ മതിയായിരുന്നു; പിന്നീട് ഉയർന്ന ശമ്പളമുള്ള ജോലി വേണം. മുമ്പ് സർക്കാർ ആശുപത്രി മതിയായിരുന്നു; പിന്നീട് ലോകോത്തര ചികിത്സാ സൗകര്യം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

അതിനാൽ വികസനം വിജയിക്കുമ്പോൾ തന്നെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതീക്ഷയുടെ നിലവാരം ഉയരുന്നു. ഇതൊരു വിരോധാഭാസമാണ്: ഒരു സർക്കാർ സമൂഹത്തെ മെച്ചപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങളും കൂടുതൽ കഠിനമാകുന്നു. എൽഡിഎഫ് പത്ത് വർഷം കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക പ്രതീക്ഷകളെ ഉയർത്തിയെങ്കിൽ, അതിന്റെ തന്നെ വിജയം പിന്നീട് അതിന് ഒരു രാഷ്ട്രീയ വെല്ലുവിളിയായി മാറിയിരിക്കാം.

കേരളം ദീർഘകാലം മനുഷ്യവികസനത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളെക്കാൾ മുന്നിലായിരുന്നു. എന്നാൽ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ കേരള മോഡലിന്റെ പ്രധാന ചോദ്യങ്ങൾ മാറുന്നു. ഉയർന്ന സാക്ഷരതയും ആരോഗ്യനിലവാരവും സാമൂഹിക സുരക്ഷയും കൈവരിച്ച ശേഷം അടുത്ത ഘട്ടം എന്താണ്? ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമതയുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കും? യുവാക്കൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള തൊഴിൽ എങ്ങനെ നൽകും? കേരളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കുള്ള നിർബന്ധിത കുടിയേറ്റം എങ്ങനെ കുറയ്ക്കും? വാർധക്യസമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ എങ്ങനെ പരിഹരിക്കും? കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും തീരദേശ പ്രതിസന്ധിയും എങ്ങനെ നേരിടും? കൃത്രിമബുദ്ധിയും ഓട്ടോമേഷനും തൊഴിൽ വിപണിയെ മാറ്റുമ്പോൾ കേരളം എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കും?

ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഇനി “വികസനം” എന്ന പദത്തിന് പുതിയ അർത്ഥം നൽകുന്നത്. പിണറായി സർക്കാരിന്റെ ആദ്യഘട്ട വികസന രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന ശക്തി ഭൗതിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യത്തിലായിരുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത ഘട്ടത്തിന് knowledge economy, green economy, care economy, high-value manufacturing, biotechnology, digital economy, advanced services എന്നിവയെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ദർശനം ആവശ്യമാണ്. ഈ ഭാവിദർശനം ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയകൽപ്പനയിൽ ശക്തമായി പതിയാതെ പോയാൽ കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തെ നേട്ടങ്ങൾ ചരിത്രപരമായ അംഗീകാരമായി മാറിയാലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയമായി മാറണമെന്നില്ല.

കേരളത്തിലെ തൊഴിലില്ലായ്മയെ പഴയ അർത്ഥത്തിൽ മാത്രം കാണുന്നതും തെറ്റാണ്. ജോലി ഇല്ലാത്തവൻ മാത്രമല്ല പ്രശ്നം; തനിക്ക് അനുയോജ്യമായ ജോലി ലഭിക്കാത്തവനും പ്രശ്നമാണ്. ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ യുവാവ് കുറഞ്ഞ ശമ്പളമുള്ള ജോലി സ്വീകരിക്കേണ്ടിവരുന്നു. മറ്റൊരാൾ വിദേശത്തേക്ക് പോകുന്നു. മറ്റൊരാൾ സർക്കാർ ജോലി പ്രതീക്ഷിച്ച് വർഷങ്ങളോളം കാത്തിരിക്കുന്നു. മറ്റൊരാൾ ഗിഗ് ഇക്കോണമിയിൽ അനിശ്ചിത വരുമാനത്തോടെ ജോലി ചെയ്യുന്നു. മറ്റൊരാൾ സ്വന്തം നാട്ടിൽ സംരംഭം തുടങ്ങാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അനുമതികൾ, വിപണി, മൂലധനം, വാടക, വൈദ്യുതി, നികുതി തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളിൽ കുടുങ്ങുന്നു.

ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് പുതിയ തൊഴിൽ പ്രതിസന്ധി രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ “തൊഴിൽ സൃഷ്ടിച്ചു” എന്ന കണക്കിനേക്കാൾ “എന്തുതരത്തിലുള്ള തൊഴിലാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?” എന്ന ചോദ്യം പ്രധാനമാണ്. സ്ഥിരതയുള്ളതോ? ഉയർന്ന വേതനമുള്ളതോ? സാമൂഹിക സുരക്ഷയുള്ളതോ? ഉൽപാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്നതോ? യുവാക്കളുടെ കഴിവിനനുസരിച്ചുള്ളതോ? ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഇനി ഇടതുപക്ഷ തൊഴിൽരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാകേണ്ടത്.

കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ പ്രവാസസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ഗൾഫ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിദേശ തൊഴിൽ കേരളത്തിലെ കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ഘടനയെ മാത്രമല്ല, അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതീക്ഷകളെയും മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. വിദേശത്ത് ജീവിച്ചുവരുന്ന കുടുംബങ്ങൾ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ ഭരണസംവിധാനങ്ങളെയും പൊതുസേവനങ്ങളെയും നഗരസൗകര്യങ്ങളെയും തൊഴിൽസംസ്കാരത്തെയും നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് അവരുടെ പ്രതീക്ഷകൾ കേരളത്തിലെ പഴയ ഭരണപരമായ നിലവാരങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല.

അവർ ചോദിക്കും: ഇവിടെ സർക്കാർ സേവനം ഇത്രയും വേഗത്തിൽ ലഭിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്? റോഡും നഗരസംവിധാനവും ഇനിയും മെച്ചപ്പെടാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്? സ്വകാര്യ സംരംഭത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യം നൽകാൻ കഴിയാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്? കുട്ടികൾക്ക് ലോകോത്തര വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും ഇവിടെ തന്നെ ലഭിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്? ഈ താരതമ്യബോധം കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മാനദണ്ഡങ്ങളെ നിരന്തരം ഉയർത്തുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ ഗ്രാമീണ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പഴയ മാതൃകയിൽ മാത്രം വായിക്കാനാവില്ല. തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി, കോഴിക്കോട്, കണ്ണൂർ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങൾക്കൊപ്പം ചെറുപട്ടണങ്ങളും വേഗത്തിൽ നഗരവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയാണ്. ഗതാഗതക്കുരുക്ക്, മാലിന്യസംസ്കരണം, വെള്ളം, പാർക്കിംഗ്, പൊതുഗതാഗതം, നഗരഭവനം, വാടക, വായുമലിനീകരണം, ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങൾ, സുരക്ഷ, നഗരപച്ചപ്പ് തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ വിഷയങ്ങളായി മാറുന്നു.

ഒരു സർക്കാർ സംസ്ഥാനതലത്തിൽ വലിയ വികസനപദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കിയാലും ഒരു നഗരവാസിയുടെ ദിനാനുഭവം മോശമാണെങ്കിൽ ആ വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിലയിരുത്തൽ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ കേരള രാഷ്ട്രീയം state-level development-നൊപ്പം everyday urban governance-ലും മത്സരിക്കേണ്ടിവരും.

കേരളത്തിലെ വികസനരാഷ്ട്രീയത്തിൽ അടുത്ത കാലത്ത് കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്ന മറ്റൊരു വൈരുധ്യം വികസനവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ളതാണ്. റോഡുകൾ, ദേശീയപാതകൾ, റെയിൽവേ, വ്യവസായം, ഖനനം, നഗരവികസനം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. അതേ സമയം കേരളം പ്രളയം, ഉരുൾപൊട്ടൽ, തീരശോഷണം, കടുത്ത മഴ, ചൂട്, ജലപ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവ നേരിടുന്നു.

ഇടതുപക്ഷത്തിന് ഇവിടെ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ അവസരം ഉണ്ടായിരുന്നു. വികസനത്തെ എതിർക്കാതെ തന്നെ പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദമായ വികസന മാതൃക മുന്നോട്ടുവയ്ക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏക ശക്തി എന്ന നിലയിൽ അത് സ്വയം അവതരിപ്പിക്കാമായിരുന്നു. എന്നാൽ വികസനവിരുദ്ധതയും വികസനപക്ഷപാതവും എന്ന ഇരട്ട ചട്ടക്കൂടിൽ കുടുങ്ങിയാൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ സവിശേഷമായ പരിസ്ഥിതി രാഷ്ട്രീയം രൂപപ്പെടില്ല.

ഭാവിയിലെ കേരള വികസനം “കൂടുതൽ നിർമ്മാണം” എന്നതിൽ നിന്ന് “കൂടുതൽ പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള സമൂഹം” എന്ന ആശയത്തിലേക്ക് മാറണം. Climate-resilient infrastructure, sustainable agriculture, water security, coastal protection, renewable energy, decentralized waste management എന്നിവ വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് വരേണ്ടതുണ്ട്.

രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഏറ്റവും അപകടകരമായ മാറ്റങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് അധികാരം ക്രമേണ entitlement അഥവാ സ്വാഭാവിക അവകാശബോധമായി മാറുന്നത്. ഒരു പാർട്ടി ദീർഘകാലം അധികാരത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ “ജനങ്ങൾ നമ്മെ തിരഞ്ഞെടുക്കും” എന്ന ആത്മവിശ്വാസം ചിലപ്പോൾ “ജനങ്ങൾ നമ്മെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതാണ്” എന്ന മനോഭാവമായി മാറാം. രണ്ടിനും ഇടയിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്.

ജനാധിപത്യത്തിൽ ഒരു സർക്കാരിന് ജനങ്ങളുടെ പിന്തുണ ലഭിക്കേണ്ടത് ഓരോ തവണയും പുതുതായി തെളിയിക്കേണ്ടതാണ്. പഴയ ചരിത്രം, പഴയ സമരങ്ങൾ, പഴയ നേട്ടങ്ങൾ എന്നിവ ഭാവിയിലെ വോട്ടിന് സ്ഥിരമായ അവകാശം നൽകുന്നില്ല. ഈ സത്യം മറന്നാൽ സംഘടനയുടെ ഭാഷയിലും നേതാക്കളുടെ പെരുമാറ്റത്തിലും മാറ്റം വരും. ജനങ്ങളെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നതിനുപകരം അവരെ ഉപദേശിക്കാൻ തുടങ്ങും. വിമർശനം കേൾക്കുന്നതിനുപകരം വിമർശകനെ ശത്രുവായി കാണും. ഈ മാറ്റം വളരെ ചെറിയ തോതിൽ ആരംഭിച്ചാലും ദീർഘകാലത്ത് വലിയ രാഷ്ട്രീയ അകലം സൃഷ്ടിക്കും.

ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പാർട്ടിയുടെ ആഭ്യന്തര ജനാധിപത്യവും പ്രധാനമാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയിൽ മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് മാത്രം നിർദ്ദേശങ്ങൾ പോകുകയും താഴെ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് യാഥാർഥ്യാനുഭവങ്ങൾ എത്താതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ നേതാക്കൾക്ക് സമൂഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മനോഭാവം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ് ലഭിക്കുന്ന അനുകൂല റിപ്പോർട്ടുകളും പൊതുസമ്മേളനങ്ങളിലെ വലിയ ജനക്കൂട്ടങ്ങളും പാർട്ടി പ്രവർത്തകരുടെ ആവേശവും യഥാർത്ഥ വോട്ടർമനോഭാവത്തിന് പകരമാകില്ല.

ജനങ്ങൾ പറയാൻ മടിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ പാർട്ടിക്ക് കേൾക്കാൻ കഴിയണം. പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്ന തൊഴിലാളി, പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്ന യുവാവ്, സർക്കാർ നടപടിയിൽ അസംതൃപ്തനായ ഗുണഭോക്താവ്, മറ്റൊരു മുന്നണിക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ച പഴയ അനുഭാവി—ഇവരിൽ നിന്നാണ് യഥാർത്ഥ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഡാറ്റ ലഭിക്കുന്നത്. ഈ സാമൂഹിക feedback mechanism ദുർബലമായാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം വന്നശേഷം മാത്രമേ യാഥാർഥ്യം മനസ്സിലാകൂ.

മാധ്യമങ്ങൾ പക്ഷപാതപരമായി പെരുമാറിയെന്ന് ഒരു പാർട്ടിക്ക് തോന്നാം. സോഷ്യൽ മീഡിയ തെറ്റായ പ്രചാരണം നടത്തിയെന്നും പറയാം. അത് ചിലപ്പോൾ വസ്തുതാപരമായും ശരിയായിരിക്കാം. എന്നാൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന ഉത്തരവാദിത്വം സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുക എന്നതാണ്. മറ്റൊരാൾ തെറ്റായി ചിത്രീകരിച്ചാൽ അത് തിരുത്താനുള്ള വിശ്വാസ്യതയും ആശയവിനിമയ ശേഷിയും പാർട്ടിക്ക് ഉണ്ടായിരിക്കണം.

ഒരു പാർട്ടിക്ക് ശക്തമായ ജനബന്ധമുണ്ടെങ്കിൽ മാധ്യമവിരുദ്ധ പ്രചാരണം അത്ര എളുപ്പത്തിൽ വിജയിക്കില്ല. ജനങ്ങൾ സ്വന്തം അനുഭവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാധ്യമവാദങ്ങളെ തള്ളിക്കളയും. അതുകൊണ്ട് മാധ്യമങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനെക്കാൾ പ്രധാനമാണ് ജനങ്ങളുടെ സ്വന്തം അനുഭവത്തെ പാർട്ടിയുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ മാധ്യമമാക്കുന്നത്.

എൽഡിഎഫിന്റെ പരാജയം വിശദീകരിക്കുമ്പോൾ യുഡിഎഫിന്റെ സ്വന്തം പരിമിതികളും കാണണം. വലിയ വിജയമെന്നത് അതിന്റെ എല്ലാ സാമൂഹിക കൂട്ടുകെട്ടുകളും സ്ഥിരമായി മാറിയെന്നർത്ഥമല്ല. ഭരണത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചാൽ യുഡിഎഫിന് തന്നെ ഭരണവിരുദ്ധതയുടെ ചക്രം നേരിടേണ്ടിവരും. കോൺഗ്രസിനുള്ളിലെ factionalism, ഘടകകക്ഷികളുടെ താൽപര്യവ്യത്യാസങ്ങൾ, മുസ്ലിം ലീഗ്-കോൺഗ്രസ് ബന്ധത്തിലെ സൂക്ഷ്മതകൾ, കേരള കോൺഗ്രസ് വിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രാദേശിക താൽപര്യങ്ങൾ, ബിജെപിയുടെ വളർച്ച എന്നിവയെല്ലാം യുഡിഎഫിന്റെ മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളികളാണ്.

പ്രതിപക്ഷമായിരിക്കുമ്പോൾ “മാറ്റം” എന്ന ഒറ്റ സന്ദേശം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. അധികാരത്തിൽ എത്തിയാൽ തൊഴിൽ, ധനകാര്യം, ക്ഷേമം, വികസനം, പരിസ്ഥിതി, കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ബന്ധം, സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ എന്നിവയിൽ വ്യക്തമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കേണ്ടിവരും. അപ്പോൾ യുഡിഎഫിന്റെ കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ ആന്തരിക വൈരുധ്യങ്ങൾ പുറത്ത് വരാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

അതുകൊണ്ട് 2026-ലെ ഫലം എൽഡിഎഫിന് തിരിച്ചടിയായെങ്കിലും അത് യുഡിഎഫിന് സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയ ആധിപത്യം ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല. കേരളത്തിന്റെ ദ്വിമുന്നണി ഘടന ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു; പക്ഷേ അതിനുള്ളിൽ ബിജെപി മൂന്നാമത്തെ ശക്തിയായി പുതിയ സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ഇവിടെ കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകാം. ബിജെപി ക്രമേണ ഒരു നിർണായക മൂന്നാം ശക്തിയായി മാറുകയാണെങ്കിൽ പഴയ എൽഡിഎഫ്-യുഡിഎഫ് മത്സരത്തിന്റെ ഗണിതം മാറും. ബിജെപി വിജയിക്കാത്ത മണ്ഡലങ്ങളിലും അതിന്റെ വോട്ടുശെയർ വിജയിയെ നിർണയിക്കാൻ കഴിയും. അതിനാൽ എൽഡിഎഫിനും യുഡിഎഫിനും ഇനി സ്വന്തം വോട്ടർമാരെ മാത്രം കണക്കാക്കി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രം രൂപപ്പെടുത്താനാവില്ല; ബിജെപിയുടെ സാമൂഹിക വ്യാപനവും പരിഗണിക്കേണ്ടിവരും.

ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതം കേരളത്തിലെ മതനിരപേക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുനർനിർവചനമാണ്. ബിജെപിയെ നേരിടാൻ എൽഡിഎഫും യുഡിഎഫും സ്വീകരിക്കുന്ന തന്ത്രങ്ങൾ ന്യൂനപക്ഷ-ഭൂരിപക്ഷ സാമൂഹിക കൂട്ടുകെട്ടുകളെയും ബാധിക്കും. ഒരു പക്ഷം ബിജെപിയുടെ വളർച്ച തടയാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊന്ന് ഭൂരിപക്ഷ സമൂഹത്തിലെ അതൃപ്തിയെ അവഗണിക്കാതിരിക്കാനുള്ള സമ്മർദ്ദം നേരിടും. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മതനിരപേക്ഷതയെ വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രമല്ല, സാമൂഹിക വിശ്വാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാക്കേണ്ടിവരും.

ഇവിടെ ഇടതുപക്ഷത്തിന് പ്രത്യേക ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. ബിജെപിയുടെ വളർച്ചയെ നേരിടാൻ ഭൂരിപക്ഷ മതവികാരങ്ങളെ അനുകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ ഇടതുപക്ഷം തന്റെ ആശയപരമായ പ്രത്യേകത നഷ്ടപ്പെടുത്തും. അതേസമയം ഭൂരിപക്ഷ സമൂഹത്തിലെ യഥാർത്ഥ സാംസ്കാരിക വികാരങ്ങളെ അവഗണിച്ചാലും രാഷ്ട്രീയമായി അകലം ഉണ്ടാകും.

ശരിയായ വഴി മതവികാരത്തെ അപമാനിക്കുകയോ അതിനെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കുകയോ അല്ല; മതവിശ്വാസത്തിനും മതനിരപേക്ഷ ഭരണത്തിനും ഇടയിൽ ജനാധിപത്യപരമായ ഒരു പുതിയ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയാണ്. ക്ഷേത്രം, പള്ളി, ദേവാലയം എന്നിവ ജനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും ഭരണകൂടം എല്ലാ മതങ്ങളോടും സമദൂരം പാലിക്കുന്നതും ശാസ്ത്രീയ-ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതുമായ നിലപാട് വേണം.

ഇവിടെ മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് മറ്റൊരു അടിസ്ഥാന ചോദ്യമുണ്ട്: വികസനം ആർക്കുവേണ്ടി? ഒരു ദേശീയപാത നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ ഭൂമി നഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും അതിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുന്നവർക്കും ഒരേ അനുഭവമല്ല. ഒരു വ്യവസായ പാർക്ക് വരുമ്പോൾ നിക്ഷേപകനും തൊഴിലാളിക്കും പ്രദേശവാസിക്കും ഒരേ താൽപര്യമല്ല. ഒരു നഗരവികസന പദ്ധതി വരുമ്പോൾ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന് ലഭിക്കുന്ന സൗകര്യവും തെരുവ് വ്യാപാരിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന നഷ്ടവും വ്യത്യസ്തമാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ ഇടതുപക്ഷ വികസനരാഷ്ട്രീയം “വികസനം വേണമോ വേണ്ടയോ?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് മാറി “വികസനത്തിന്റെ ചെലവ് ആരാണ് വഹിക്കുന്നത്, നേട്ടം ആരാണ് കൈപ്പറ്റുന്നത്, തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിൽ ആരുടെ ശബ്ദമാണ് കേൾക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങണം.

ഇതാണ് വികസനത്തെ വർഗ്ഗപരമായി വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള പുതിയ മാർഗം. അത്തരമൊരു സമീപനം സ്വീകരിച്ചാൽ പരിസ്ഥിതി, ഭൂമി, തൊഴിൽ, വ്യവസായം, നഗരവൽക്കരണം തുടങ്ങിയ പല വൈരുധ്യങ്ങൾക്കും ഇടതുപക്ഷത്തിന് കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമായ രാഷ്ട്രീയ പരിഹാരങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കാനാകും.

എൽഡിഎഫിന്റെ പുനർനിർമാണം അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുള്ള manifesto തയ്യാറാക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രം സാധിക്കില്ല. കേരളം 2035-ലോ 2040-ലോ എങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുതിയ ദർശനം ആവശ്യമാണ്. ഉയർന്ന മനുഷ്യവികസനത്തോടൊപ്പം ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമതയുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, എല്ലാവർക്കും സാമൂഹിക സുരക്ഷ, യുവാക്കൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള തൊഴിൽ, സ്ത്രീകൾക്ക് കൂടുതൽ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം, വയോജനങ്ങൾക്ക് സമഗ്ര പരിചരണം, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം, ഡിജിറ്റൽ-ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതി, ജനാധിപത്യ വികേന്ദ്രീകരണം എന്നിവയെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക കരാർ ആവശ്യമാണ്. അത് വെറും സർക്കാർ പദ്ധതി പട്ടികയാകരുത്. കേരള സമൂഹത്തിന്റെ അടുത്ത ചരിത്രഘട്ടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ സങ്കൽപ്പമായിരിക്കണം.

അവസാനം, എൽഡിഎഫിന്റെ പുനർജനനത്തിന് ഏറ്റവും ആവശ്യമായത് ഒരു മാനസിക മാറ്റമാണ്. സർക്കാർ അധികാരത്തിൽ ഇല്ലാത്ത കാലം ഒരു “interregnum” അഥവാ ഇടക്കാലം മാത്രമായി കാണരുത്. അത് സമൂഹത്തിൽ വീണ്ടും വേരുറപ്പിക്കാനുള്ള കാലമാകണം. സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും നിയമസഭയിലും മാത്രമല്ല, തൊഴിലിടങ്ങളിലും കോളനികളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും ക്യാമ്പസുകളിലും കർഷക കൂട്ടായ്മകളിലും സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടായ്മകളിലും യുവജനങ്ങളുടെ പുതിയ സാമൂഹിക ഇടങ്ങളിലും പാർട്ടി വീണ്ടും സജീവമാകണം.

ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കുകയും അവയിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുത്തുകയും വേണം. മുകളിൽ നിന്ന് നയം താഴേക്ക് ഇറക്കുന്നതിന് പകരം താഴെ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് നയം മുകളിലേക്ക് നിർമ്മിക്കണം. അപ്പോഴാണ് പാർട്ടി വീണ്ടും സമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ബോധത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നത്.

ഇതാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ “mass line” എന്ന ആശയത്തിന്റെ ജീവൻ. ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുക, ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി രൂപപ്പെടുത്തുക, വീണ്ടും ജനങ്ങളിലേക്ക് അതിനെ കൊണ്ടുപോകുക എന്ന ചക്രം നിലച്ചാൽ പാർട്ടി ഒരു ഭരണസംഘടനയായി മാത്രം മാറും. ആ ചക്രം വീണ്ടും ചലിപ്പിക്കുകയാണ് എൽഡിഎഫിന്റെ മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം.

2026-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുധ്യം ഇതാണ്: എൽഡിഎഫിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ ചില നേട്ടങ്ങൾ തന്നെയാണ് അതിന്റെ അടുത്ത രാഷ്ട്രീയ പരാജയത്തിന് സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം ഒരുക്കിയത്. വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും മെച്ചപ്പെട്ടതോടെ ജനങ്ങളുടെ പ്രതീക്ഷകൾ ഉയർന്നു. അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം വർധിച്ചതോടെ ജനങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉയർന്ന നിലവാരത്തിലുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ക്ഷേമം വ്യാപിച്ചതോടെ അത് അവകാശമായി മാറി. ഡിജിറ്റൽ സൗകര്യങ്ങൾ വളർന്നതോടെ ഭരണത്തിലെ കാലതാമസം കൂടുതൽ അസഹ്യമായി തോന്നി. സാമൂഹിക പുരോഗതി ഉയർന്നതോടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധിത്വത്തിനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങളും ഉയർന്നു.

അതായത് വികസനത്തിന്റെ വിജയം തന്നെ പുതിയ അസംതൃപ്തിയുടെ സാമൂഹിക അടിത്തറ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇത് ഒരു പരാജയമല്ല; ആധുനിക സമൂഹത്തിലെ വികസനത്തിന്റെ dialectical സ്വഭാവമാണ്. ഒരു ആവശ്യം നിറവേറ്റുമ്പോൾ അടുത്ത ആവശ്യം ജനിക്കുന്നു. ഒരു വൈരുധ്യം പരിഹരിക്കുമ്പോൾ പുതിയ വൈരുധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കഴിഞ്ഞ നേട്ടങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലുപരി അവയിൽ നിന്ന് അടുത്ത ചരിത്രഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യകത തിരിച്ചറിയുക എന്നതാണ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദൗത്യം.

ഇതുകൊണ്ടാണ് 2026-ലെ കേരളവിധിയെ ഒരു ലളിതമായ “ജനങ്ങൾ എൽഡിഎഫിനെ മടുത്തു” എന്ന വാക്യത്തിൽ അവസാനിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തത്. ജനങ്ങൾ മാറിയിരിക്കുന്നു; കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഘടന മാറിയിരിക്കുന്നു; തൊഴിലിന്റെ സ്വഭാവം മാറിയിരിക്കുന്നു; മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷകൾ മാറിയിരിക്കുന്നു; യുവാക്കളുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ മാറിയിരിക്കുന്നു; നഗരവൽക്കരണം മാറിയിരിക്കുന്നു; സാങ്കേതികവിദ്യ സമൂഹത്തെ മാറ്റിയിരിക്കുന്നു; പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ പുതിയ തലത്തിലേക്ക് ഉയർന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ പുതിയ യാഥാർഥ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയിൽ എൽഡിഎഫിന്റെ പരിവർത്തനം അതേ വേഗത്തിൽ നടന്നില്ല.

അതിനാൽ 2026-ലെ തോൽവി ഒരു വിധത്തിൽ കാലത്തിന്റെ മാറ്റവും രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയുടെ മാറ്റവും തമ്മിലുള്ള വേഗവ്യത്യാസത്തിന്റെ ഫലമാണ്. സമൂഹം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; പാർട്ടി അതിനെ പിന്തുടർന്നു, പക്ഷേ അതേ വേഗത്തിൽ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സങ്കൽപ്പത്തെ പുനർനിർമിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

ഇതാണ് ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള പാഠം: ഒരു ജനകീയ പ്രസ്ഥാനം സമൂഹത്തെ മാറ്റുന്നതിൽ വിജയിച്ചാൽ, സമൂഹം മാറിയതിനുശേഷം ആ പ്രസ്ഥാനവും മാറണം. മാറാതെ നിന്നാൽ സ്വന്തം വിജയത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഫലങ്ങളാൽ തന്നെ അത് പഴയ രാഷ്ട്രീയ രൂപത്തിൽ പ്രസക്തിയില്ലാത്തതാകാം.

അതുകൊണ്ട് എൽഡിഎഫിന് മുന്നിലുള്ള ചോദ്യം “അടുത്ത തവണ എങ്ങനെ ജയിക്കാം?” എന്നതല്ല. അതിനേക്കാൾ വലിയ ചോദ്യം “മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കേരളത്തിന്റെ പുതിയ സാമൂഹിക വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയ്ക്ക് പുതിയ ഇടതുപക്ഷ പരിഹാരം നൽകാൻ കഴിയുമോ?” എന്നതാണ്. അതിന് കഴിയുമെങ്കിൽ 2026 ഒരു തോൽവിയുടെ വർഷം മാത്രമല്ല; പുതിയ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ജനനത്തിനുള്ള ചരിത്രപരമായ ഇടവേളയായിരിക്കും. അതിന് കഴിയാതെ പോയാൽ 2026 ഒരു താൽക്കാലിക അധികാരനഷ്ടമല്ല, കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദീർഘകാല പരിവർത്തനത്തിന്റെ തുടക്കമായി മാറാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

അവസാനം, ഒരു വാക്യത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ: എൽഡിഎഫ് തോറ്റത് കേരളം വികസനം ആഗ്രഹിക്കാത്തതിനാലല്ല; വികസനം, ക്ഷേമം, ജനാധിപത്യം, തൊഴിൽ, സാമൂഹിക നീതി, വ്യക്തിഗത അവസരം എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അടുത്ത ഘട്ടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദർശനം ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ അതിന് മതിയായ ശക്തിയോടെ സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാലാണ്. ഇതാണ് 2026-ലെ കേരളവിധിയുടെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ വൈരുധ്യം.

2026-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിനുശേഷം സി.പി.എം. ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടത് തോൽവിയെ ന്യായീകരിക്കുകയല്ല, മറിച്ച് അതിനെ നിർഭയമായി അംഗീകരിക്കുകയും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങളെ ആത്മവിമർശനത്തോടെ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുകയാണ്. കേന്ദ്രത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ, മാധ്യമങ്ങളുടെ പക്ഷപാതം, യുഡിഎഫിന്റെ തെറ്റായ പ്രചാരണം, ബിജെപിയുടെ വർഗീയ രാഷ്ട്രീയം തുടങ്ങിയവ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം. എന്നാൽ അവയെ തോൽവിയുടെ പ്രധാന കാരണങ്ങളായി ഉയർത്തിക്കാട്ടി സ്വന്തം ദൗർബല്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നത് ആത്മവഞ്ചനയായിരിക്കും. പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗിക അവലോകനം തന്നെ അഹങ്കാരം, അഴിമതി, ബന്ധുപക്ഷപാതം, ആഡംബരജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായ, ജനങ്ങളുമായുള്ള അകലം, മന്ത്രിമാരുടെ അപ്രാപ്യത, ഉദ്യോഗസ്ഥരെ അമിതമായി ആശ്രയിക്കൽ, ജനകീയ സംഘടനകളുടെ നിഷ്ക്രിയത തുടങ്ങിയ ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഇനി പാർട്ടിയുടെ ആദ്യ ചോദ്യം “തോൽവിയുടെ കാരണം മറ്റുള്ളവർ എന്ത് ചെയ്തു എന്നതാണോ?” എന്നതല്ല, “ജനങ്ങൾ നമ്മോട് എന്താണ് പറഞ്ഞത്?” എന്നതായിരിക്കണം. ജനവിധിയെ ഒരു ശത്രുവിന്റെ ഗൂഢാലോചനയായി കാണാതെ സമൂഹം നൽകിയ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമായി വായിക്കാനുള്ള ധൈര്യമാണ് പുനർനിർമാണത്തിന്റെ ആദ്യ നിബന്ധന.

ഈ ആത്മപരിശോധന സ്വാഭാവികമായി പാർട്ടിയും സർക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ പുനഃപരിശോധിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കണം. കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിനിടെ പാർട്ടിയുടെയും ഭരണകൂടത്തിന്റെയും അതിർത്തികൾ പല തലങ്ങളിലും മങ്ങിപ്പോയത് ഗുരുതരമായ സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. സർക്കാർ ജനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതാണ്; എന്നാൽ പാർട്ടി സർക്കാരിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ വക്താവായി മാത്രം ചുരുങ്ങരുത്. പാർട്ടിയുടെ ദൗത്യം അതിനേക്കാൾ വിപുലമാണ്. ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുകയും അവ സർക്കാരിന്റെ മുന്നിൽ എത്തിക്കുകയും, സർക്കാർ നടപടികളിൽ വീഴ്ചയുണ്ടെങ്കിൽ ജനങ്ങളുടെ പക്ഷത്ത് നിന്ന് അത് ചോദ്യം ചെയ്യുകയും, ആവശ്യമെങ്കിൽ സ്വന്തം സർക്കാരിന്മേൽ പോലും ജനാധിപത്യപരമായ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുകയും ചെയ്യുക എന്നത് പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. സർക്കാർ ഒരു കർഷകന്റെ പ്രശ്നത്തിന് ഭരണപരമായ പരിഹാരം നൽകാം; എന്നാൽ ആ പ്രശ്നത്തിന്റെ പിന്നിലുള്ള ഉൽപാദനച്ചെലവ്, വിപണി, വിലനിർണയം, ഇടനിലക്കാരുടെ ചൂഷണം, ഇറക്കുമതി നയം തുടങ്ങിയ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ വിഷയമാക്കി കർഷകരെ സംഘടിപ്പിക്കുക പാർട്ടിയുടെയും കർഷകസംഘടനയുടെയും ദൗത്യമാണ്. സർക്കാർ ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് ക്ഷേമപദ്ധതി നൽകാം; എന്നാൽ കരാർ തൊഴിൽ, ഗിഗ് തൊഴിൽ, കുറഞ്ഞ വേതനം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളിൽ തൊഴിലാളികളെ സംഘടിപ്പിക്കുക പാർട്ടിയുടെ ജനകീയ രാഷ്ട്രീയമാണ്. അതിനാൽ വളരെ ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ സർക്കാർ ജനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കണം; പാർട്ടി ജനങ്ങളോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കണം. ഈ അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസം പുനഃസ്ഥാപിക്കാതെ സംഘടനാപരമായ പുനർനിർമാണം സാധ്യമല്ല.

ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായി സി.പി.എം.യുടെ ചരിത്രപരമായ ശക്തിയായ mass line വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ജനകീയപാത എന്നത് തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ് വീടുകൾ കയറിയിറങ്ങി വോട്ട് ചോദിക്കുന്ന പ്രവർത്തനമല്ല. ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുക, അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ യഥാർത്ഥ വൈരുധ്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക, അവയെ സാമൂഹികവും വർഗ്ഗപരവുമായ നിലയിൽ വിശകലനം ചെയ്യുക, അവയ്ക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുക, ആ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം വളർത്തുക, വീണ്ടും ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുക എന്നതാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം. പാർലമെന്ററി പ്രവണത, bureaucratism, routinism തുടങ്ങിയവ സംഘടനയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന പ്രവണതകളാണെന്ന് പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ രേഖകൾ തന്നെ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ഓരോ ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി പ്രദേശത്തും വർഷം മുഴുവൻ ഒരു അടിസ്ഥാന ചോദ്യം ഉയർന്നുകൊണ്ടിരിക്കണം: “നമ്മുടെ പ്രദേശത്തെ ജനങ്ങളുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?” തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വരുമ്പോൾ മാത്രം ജനങ്ങളെ സമീപിക്കുന്ന സംഘടനയിൽ നിന്ന്, ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ തുടർച്ചയായി ഇടപെടുന്ന സംഘടനയായി പാർട്ടി മാറണം. ജനങ്ങളോടുള്ള ബന്ധം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്തെ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലിൽ നിന്ന് ജീവിതകാലത്തെ രാഷ്ട്രീയബന്ധമായി മാറണം.

ഇതിന് ഏറ്റവും ചെറിയ സംഘടനാ ഘടകമായ പാർട്ടി ബ്രാഞ്ചിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ പുനർനിർവചിക്കേണ്ടിവരും. ബ്രാഞ്ച് മേൽക്കമ്മിറ്റിയിൽ നിന്നുള്ള സർക്കുലറുകൾ താഴേക്ക് കൈമാറുന്ന ഒരു ഭരണഘടകമായി മാത്രം നിലനിൽക്കരുത്. അതിന്റെ പ്രദേശത്തെ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യം പഠിക്കുന്ന ഒരു ജനകീയ രാഷ്ട്രീയകേന്ദ്രമായി അത് മാറണം. ആ പ്രദേശത്തെ തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കൾ ആരാണ്, അസംഘടിത തൊഴിലാളികളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, സ്ത്രീകളുടെ പ്രധാന സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ എന്താണ്, കർഷകരുടെയും കർഷക തൊഴിലാളികളുടെയും അവസ്ഥ എന്താണ്, വയോജനങ്ങൾ നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ എന്ത് പ്രതിസന്ധിയാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്, വീടും ഭൂമിയും ഇല്ലാത്തവർ ആരൊക്കെയാണ്, പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്, സ്വകാര്യ വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ മേഖലയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവരുടെ അവസ്ഥ എന്താണ് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ ബ്രാഞ്ചിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പഠനത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. അങ്ങനെ ബ്രാഞ്ച് യോഗം നടത്താനുള്ള സ്ഥലം മാത്രമല്ല, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കുകയും അതിൽ ഇടപെടുകയും ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയ കേന്ദ്രമായി മാറണം.

ഇതോടൊപ്പം പാർട്ടി അംഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവവും പുനർനിർമിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു കാലത്ത് സി.പി.എം. പ്രവർത്തകൻ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രവർത്തകൻ മാത്രമായിരുന്നില്ല. രാഷ്ട്രീയമായി പഠിച്ച, സമൂഹത്തെ വിശകലനം ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ള, ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്ന, വർഗ്ഗതാൽപര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്ന, പാർട്ടിയുടെ നിലപാട് സാധാരണ മനുഷ്യന് മനസ്സിലാകുന്ന ഭാഷയിൽ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനായിരുന്നു. ഇന്ന് അത്തരം രാഷ്ട്രീയമായി പരിശീലനം നേടിയ കേഡർമാരുടെ കുറവ് പാർട്ടി തന്നെ അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ കേഡർ പരിശീലനം ഒരു പതിവ് സംഘടനാ പരിപാടിയായി കാണാതെ അടിയന്തര രാഷ്ട്രീയ ദൗത്യമായി കാണണം. പുതിയ കേഡർ മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തികശാസ്ത്രം മാത്രം പഠിച്ചാൽ പോരാ; ഭരണഘടന, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, പരിസ്ഥിതി, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ, AI, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, മാധ്യമപ്രവർത്തനം, സോഷ്യൽ മീഡിയ, ഡാറ്റാ വിശകലനം, പൊതുജനാരോഗ്യം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം നേടണം. മാർക്സിനെ വായിക്കാനും gig worker-ന്റെ ജീവിതം മനസ്സിലാക്കാനും ഒരുപോലെ കഴിയുന്ന കേഡറാണ് 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് കേഡർ.

ഇതിൽ യുവാക്കളുടെ പ്രശ്നം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ യുവാക്കൾ 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ അതേ രൂപത്തിലുള്ളവരല്ല. ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾ, IT ജീവനക്കാർ, കരാർ തൊഴിലാളികൾ, സ്വകാര്യ വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാർ, സ്റ്റാർട്ടപ്പ് സംരംഭകർ, തൊഴിൽ തേടുന്ന ബിരുദധാരികൾ, വിദേശത്തേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നവർ എന്നിവരൊക്കെ പുതിയ തൊഴിൽസമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. ഇവരെ “മധ്യവർഗ്ഗം” എന്ന ഒറ്റവിഭാഗത്തിൽ ഒതുക്കുന്നത് സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ പരിമിതിയാണ്. platform economy-യിലെ തൊഴിലാളിയുടെ തൊഴിൽഅസ്ഥിരത, algorithmic control, സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ അഭാവം, വേതനത്തിലെ അനിശ്ചിതത്വം എന്നിവ പുതിയ വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുടെ രൂപങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് സി.പി.എം. പുതിയ തൊഴിൽബന്ധങ്ങളുടെ വർഗ്ഗസ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുകയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ ഇടതുപക്ഷ തൊഴിൽരാഷ്ട്രീയം രൂപപ്പെടുത്തുകയും വേണം. യുവാക്കളോട് “പാർട്ടിയിൽ വരൂ” എന്ന് പറയുന്നതിന് മുമ്പ് “നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ പ്രധാന വൈരുധ്യം എന്താണ്?” എന്ന് ചോദിക്കാൻ കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരമാണ് ആവശ്യമായത്.

അതുപോലെ തന്നെ കേരളത്തിലെ തൊഴിൽരാഷ്ട്രീയവും പഴയ സംഘടനാ ഘടനയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. സ്ഥിരം തൊഴിലാളിയോടൊപ്പം കരാർ തൊഴിലാളി, ഗിഗ് തൊഴിലാളി, domestic worker, migrant worker, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാരൻ, self-employed worker, student-worker തുടങ്ങിയവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പുതിയ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനം രൂപപ്പെടുത്തണം. തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ, വേതനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, തൊഴിൽസുരക്ഷ, platform നിയന്ത്രണം, തൊഴിൽസമയത്തിന്റെ മാറ്റം, AI മൂലമുള്ള തൊഴിൽപരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ തൊഴിലാളി രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. ഒരു സർക്കാർ തൊഴിലാളികൾക്ക് അനുകൂലമായ നയം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെക്കുറിച്ച് സർക്കാർ നേട്ടമായി പറയുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ അതിന്റെ വർഗ്ഗപരമായ പ്രാധാന്യം ജനങ്ങളുമായി ചർച്ച ചെയ്യണം. പ്രശ്നം നയമില്ലായ്മ മാത്രം അല്ല; നയത്തെ വർഗ്ഗബോധമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതുമാണ്.

കർഷകരിലേക്കും ഗ്രാമീണ ദരിദ്രരിലേക്കും പാർട്ടി വീണ്ടും ആഴത്തിൽ തിരിച്ചുപോകേണ്ടതുണ്ട്. റബർ, നെല്ല്, നാളികേരം, പച്ചക്കറി, മത്സ്യം, ചെറുകിട കൃഷി, കാർഷിക തൊഴിലാളി, ഭൂമിയില്ലാത്ത കുടുംബങ്ങൾ എന്നിവരുടെ പ്രശ്നങ്ങളെ പൊതുവായ “കർഷകപ്രശ്നം” എന്ന ഒറ്റ വിഭാഗത്തിൽ ഒതുക്കാതെ പ്രത്യേകം പഠിക്കണം. ഉൽപാദനച്ചെലവ്, വിപണി വില, ഇറക്കുമതി, ഇടനിലക്കാരുടെ നിയന്ത്രണം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, കടബാധ്യത, ഭൂമിയുടെ വലുപ്പക്കുറവ്, തൊഴിലാളി ക്ഷാമം തുടങ്ങിയ ഓരോ ഘടകത്തിനും വ്യത്യസ്തമായ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ ആവശ്യമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ചെറുകിട കർഷകനും കർഷക തൊഴിലാളിയും വീണ്ടും പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്ര രാഷ്ട്രീയവിഭാഗങ്ങളായി മാറണം. സർക്കാർ കർഷകർക്കായി ചെയ്ത പദ്ധതികളുടെ പട്ടിക പറയുന്നതിനെക്കാൾ, കർഷകന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിൽ എന്താണ് മാറിയത്, ഇനി എന്താണ് മാറേണ്ടത് എന്ന ചോദ്യമാണ് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാകേണ്ടത്.

അതേസമയം മധ്യവർഗ്ഗത്തെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ എതിരാളിയായി കാണുന്ന പഴയ സമീപനം പുനഃപരിശോധിക്കണം. കേരളത്തിലെ മധ്യവർഗ്ഗം ഇന്ന് വളരെ വിപുലമാണ്. സർക്കാർ ജീവനക്കാർ, അധ്യാപകർ, IT ജീവനക്കാർ, ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങൾ, പ്രൊഫഷണലുകൾ, ചെറിയ സംരംഭകർ, പെൻഷൻകാർ തുടങ്ങി വലിയൊരു ജനവിഭാഗം അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. അവർക്ക് പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും പൊതുജനാരോഗ്യവും സാമൂഹിക സുരക്ഷയും വേണം; അതോടൊപ്പം സ്വകാര്യ സംരംഭത്തിനും സമ്പാദ്യത്തിനും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതനിലവാരത്തിനും അവസരം വേണം. അതിനാൽ “മുതലാളിത്തത്തിന് എതിര്” എന്ന പൊതുമുദ്രാവാക്യം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഈ സമൂഹവിഭാഗത്തെ സമീപിക്കാനാവില്ല. സാമൂഹിക സുരക്ഷയും സംരംഭകത്വവും തൊഴിലവകാശവും പൊതുസേവനവും നിയന്ത്രിതമായ സ്വകാര്യപങ്കാളിത്തവും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ ഇടതുപക്ഷ സാമ്പത്തിക മാതൃക അവതരിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സ്വകാര്യ മേഖലയെ മുഴുവനായി ശത്രുവായി കാണാതെ, അതിന്റെ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തം ഉറപ്പാക്കുകയും തൊഴിലാളിയുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയമാണ് ആവശ്യമായത്.

ഇതെല്ലാം വിശ്വാസ്യതയോടെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകണമെങ്കിൽ അഴിമതിക്കെതിരെ യാതൊരു വിട്ടുവീഴ്ചയും പാടില്ല. ഒരു നേതാവ് നിയമപരമായി കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് തെളിയുന്നതുവരെ കാത്തിരുന്നശേഷം മാത്രം രാഷ്ട്രീയ നടപടി സ്വീകരിക്കുന്ന രീതി മതിയാകില്ല. നിയമപരമായ കുറ്റവും രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക ഉത്തരവാദിത്തവും വ്യത്യസ്തമാണ്. പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗിക അവലോകനം തന്നെ അഹങ്കാരം, അഴിമതി, ബന്ധുപക്ഷപാതം, ആഡംബരജീവിതം തുടങ്ങിയ പ്രവണതകൾ ചില നേതാക്കളിലും പ്രവർത്തകരിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതും സമയബന്ധിതമായ തിരുത്തൽ നടപടികൾ എടുക്കാതിരുന്നത് ജനവിശ്വാസത്തെ ബാധിച്ചതും അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ ഒരു ശക്തമായ നൈതിക-ഉത്തരവാദിത്ത സംവിധാനം ഉണ്ടാകണം. നേതാക്കളുടെ താൽപര്യസംഘർഷം, ബന്ധുക്കളുടെ നിയമനം, അധികാരദുരുപയോഗം, പൊതുസമ്പത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ വ്യക്തമായ ആഭ്യന്തര മാനദണ്ഡങ്ങൾ വേണം. “ഞങ്ങളുടെ സഖാവ് തെറ്റ് ചെയ്യില്ല” എന്ന സംഘടനാ മനോഭാവം അവസാനിക്കണം. ഒരു സഖാവ് തെറ്റ് ചെയ്താൽ ആദ്യം ജനങ്ങളോട് ഉത്തരവാദിയായിരിക്കേണ്ടത് പാർട്ടിയാണ്.

സ്ഥാനാർത്ഥി തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. മുകളിൽ നിന്ന് സ്ഥാനാർത്ഥിയെ തീരുമാനിച്ച് താഴേക്ക് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന രീതിക്ക് പകരം ജനബന്ധം, വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസ്യത, രാഷ്ട്രീയ കഴിവ്, സാമൂഹിക പ്രതിനിധിത്വം, പ്രാദേശിക അംഗീകാരം എന്നിവ പ്രധാന മാനദണ്ഡങ്ങളാകണം. ഒരു സ്ഥാനാർത്ഥി പാർട്ടിയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്നയാളാണോ എന്നതിനെക്കാൾ, മണ്ഡലത്തിലെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം മനസ്സിലാക്കുന്നയാളാണോ, അവരുടെ ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കാൻ കഴിയുന്നയാളാണോ, വ്യക്തിപരമായി വിശ്വാസ്യതയുള്ളയാളാണോ, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിവുള്ളയാളാണോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം. യുവാക്കൾ, സ്ത്രീകൾ, തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, പട്ടികജാതി-പട്ടികവർഗ്ഗ വിഭാഗങ്ങൾ, ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിത്വവും യാഥാർഥ്യമായിരിക്കണം; പ്രതീകാത്മകമാകരുത്.

സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിൽ സീറ്റുകളുടെ എണ്ണം വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ മാത്രം മാറ്റം ഒതുങ്ങരുത്. പാർട്ടിയുടെ എല്ലാ തലങ്ങളിലുമുള്ള തീരുമാനമെടുക്കൽ പ്രക്രിയയിൽ സ്ത്രീകളുടെ സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വം വളർത്തണം. ഒരു സ്ത്രീയെ വനിതാ വിഭാഗത്തിന്റെ നേതാവ് എന്ന പരിധിയിൽ മാത്രം കാണാതെ സാമ്പത്തികം, വ്യവസായം, കൃഷി, ധനകാര്യം, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ, പരിസ്ഥിതി, രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും നേതാവായി വളർത്തണം. സ്ത്രീകളുടെ രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തം അവരുടെ വോട്ട് നേടാനുള്ള ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രമല്ല; പാർട്ടിയുടെ സാമൂഹിക പ്രതിനിധിത്വം തന്നെ ശരിയാക്കാനുള്ള അനിവാര്യതയാണ്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തിലെ unpaid care work, തൊഴിൽഅവസരങ്ങൾ, സുരക്ഷ, സ്വത്തവകാശം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം.

ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവും പുതിയ രീതിയിൽ പുനർനിർമിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മുസ്ലിംകളും ക്രൈസ്തവരും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളുമായി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് മാത്രം ബന്ധപ്പെടുന്ന രീതി അവസാനിക്കണം. വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, വ്യാപാരം, കൃഷി, പ്രവാസം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, സാംസ്കാരിക അവകാശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദം വേണം. അതേസമയം മതസംഘടനകളുടെ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദത്തിന് കീഴടങ്ങുന്നതും ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ശരിയായ വഴി അല്ല. വിശ്വാസത്തെ ബഹുമാനിക്കുകയും മതത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദുരുപയോഗത്തെ എതിർക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മതനിരപേക്ഷ മാനവികതയാണ് കൂടുതൽ ആരോഗ്യകരമായ വഴി. മതവിശ്വാസമുള്ള സാധാരണ മനുഷ്യനെ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയുടെ സ്വാഭാവിക അനുയായി എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നത് ഗുരുതരമായ രാഷ്ട്രീയ പിഴവാണ്. മതവിശ്വാസിയും മതനിരപേക്ഷ ജനാധിപത്യവാദിയും ഒരേ വ്യക്തിയിൽ സഹവർത്തിക്കാം എന്ന യാഥാർഥ്യം ഇടതുപക്ഷം അംഗീകരിക്കണം.

ഇതോടൊപ്പം ഹിന്ദുത്വത്തെ വെറും പ്രസംഗങ്ങളിലൂടെയോ വർഗീയതാവിരുദ്ധ മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലൂടെയോ നേരിടാനാവില്ല. ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയം ശക്തിപ്പെടുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കണം. ഒരു തൊഴിലാളിയോട് “ഹിന്ദുത്വം അപകടകരമാണ്” എന്ന് പറയുന്നതിൽ മാത്രം കാര്യമില്ല; അയാളുടെ തൊഴിൽഅസ്ഥിരത, വിലക്കയറ്റം, സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ അഭാവം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം തുടങ്ങിയ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നങ്ങളെ മതവൈരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നത് എങ്ങനെ നടക്കുന്നു എന്നും അതിലൂടെ ആർക്കാണ് രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക നേട്ടം ലഭിക്കുന്നതെന്നും വിശദീകരിക്കണം. വർഗീയതയെ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് പരാജയപ്പെടുത്താനാവില്ല. തൊഴിലാളി, ദരിദ്രൻ, കർഷകൻ, യുവാവ് എന്നിവരുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചുള്ള ജനകീയവും anti-corporate-ഉം pro-worker-ഉം pro-poor-ഉം ആയ രാഷ്ട്രീയമാണ് ഹിന്ദുത്വത്തെ നേരിടാനുള്ള കൂടുതൽ ശക്തമായ ഇടതുപക്ഷ മാർഗം.

ഇതോടൊപ്പം കേരളത്തിലെ സി.പി.എം.ക്ക് പ്രത്യേക സാധ്യതയുള്ള ഒരു മേഖലയാണ് ശാസ്ത്രീയ ചിന്ത. അന്ധവിശ്വാസം, വ്യാജശാസ്ത്രം, തെറ്റായ ആരോഗ്യവിവരങ്ങൾ, ജ്യോതിഷവാദം, ശാസ്ത്രവിരുദ്ധ പ്രചാരണം തുടങ്ങിയവയെക്കുറിച്ച് പ്രസംഗിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ ഒരു പുതിയ ജനകീയ ശാസ്ത്രപ്രസ്ഥാനം രൂപപ്പെടുത്തണം. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, പൊതുജനാരോഗ്യം, കൃഷി, ഭക്ഷണം, AI, ജനിതകശാസ്ത്രം, പരിസ്ഥിതി, സാങ്കേതികവിദ്യ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയ അറിവ് ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കണം. ശാസ്ത്രത്തെ പാർട്ടിയുടെ ആശയപ്രചാരണത്തിന്റെ ഒരു ഉപകരണമാക്കി ചുരുക്കാതെ, സമൂഹത്തിന്റെ യുക്തിചിന്തയും തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള ശേഷിയും വളർത്തുന്ന ഒരു ജനാധിപത്യ മൂല്യമായി അവതരിപ്പിക്കണം.

ഇതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അടിത്തറ പാർട്ടിയുടെ ആശയപരമായ പുനർനിർമാണമാണ്. 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കേരളത്തിൽ മാർക്സിസം എന്താണ് പറയുന്നത് എന്ന ചോദ്യത്തിന് സി.പി.എം. പുതിയ ഉത്തരങ്ങൾ നൽകണം. AIയും automation-ഉം തൊഴിൽരംഗത്തെ മാറ്റുമ്പോൾ തൊഴിൽ എന്ന ആശയത്തെ എങ്ങനെ പുനർവിശകലനം ചെയ്യണം? Platform capitalism-ന്റെ സ്വഭാവം എന്താണ്? Data ആരുടേതാണ്? ആരോഗ്യരംഗത്തെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളെ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു? പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധിയെ Marxian political economy ഉപയോഗിച്ച് എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാം? പ്രവാസിസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വർഗ്ഗസ്വഭാവം എന്താണ്? പുതിയ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം എന്താണ്? care economy-യിൽ സ്ത്രീകളുടെ അദൃശ്യശ്രമത്തെ എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയമാക്കാം? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരമില്ലാതെ പഴയ സിദ്ധാന്തഭാഷ ആവർത്തിക്കുന്നത് പുതിയ തലമുറയെ ആകർഷിക്കുകയില്ല. പുതിയ കേരളത്തിന്റെ പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പുതിയ ഇടതുപക്ഷ ചിന്ത വളർത്തണം.

അതിന് സി.പി.എം. ആദ്യം തന്നെ “എല്ലാത്തിനും ഉത്തരം അറിയുന്ന പാർട്ടി” എന്ന മനോഭാവത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരണം. പഠിക്കുന്ന പാർട്ടിയായി മാറണം. സർവകലാശാലകളുമായും ഗവേഷകരുമായും സാമൂഹികശാസ്ത്രജ്ഞരുമായും സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരുമായും പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധരുമായും ശാസ്ത്രജ്ഞരുമായും സാങ്കേതികവിദഗ്ധരുമായും സംവാദവേദികൾ സൃഷ്ടിക്കണം. പാർട്ടിക്ക് പുറത്തുള്ള വിമർശകരെയും ക്ഷണിച്ച് അവരുടെ വാദങ്ങൾ കേൾക്കണം. പാർട്ടിയുടെ നിലപാടുകളോട് വിയോജിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് പോലും പഠിക്കാൻ കഴിയണം. ഒരു നല്ല പാർട്ടി കോൺഗ്രസ് റിപ്പോർട്ട് മാത്രം മതിയാകില്ല; കേരളസമൂഹത്തിലെ മാറ്റങ്ങളെ തുടർച്ചയായി പഠിക്കുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹിക ഗവേഷണ സംവിധാനം പാർട്ടിക്കാവശ്യമാണ്.

ഈ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ പഠനം ഡിജിറ്റൽ കാലത്തെ പുതിയ ആശയവിനിമയരീതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. ഇന്നത്തെ യുവാവ് പാർട്ടി ഓഫീസിൽ എത്തുന്നതിന് മുമ്പ് YouTube, Instagram, Facebook, podcasts, short videos, online debates തുടങ്ങിയവയിലൂടെ രാഷ്ട്രീയത്തെ അനുഭവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പാർട്ടി വാർത്തകളും നേതാക്കളുടെ പ്രസംഗങ്ങളും മാത്രം പോസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നത് മതിയാകില്ല. ഒരു യുവ കേഡറിന് കുറച്ച് മിനിറ്റിനുള്ളിൽ ഒരു സാമ്പത്തിക നയം വിശദീകരിക്കാനും, ഒരു തെറ്റായ പ്രചാരണം വസ്തുതകളോടെ തിരുത്താനും, ഒരു ശാസ്ത്രീയ വിഷയം സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കാനും കഴിയണം. സോഷ്യൽ മീഡിയയെ പ്രതിരോധപ്രചാരണത്തിന്റെ വേദിയായി മാത്രം കാണാതെ ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കുന്ന, രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം നടത്തുന്ന, പുതിയ ആശയങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കുന്ന, ജനങ്ങളെ യഥാർത്ഥ സംഘടനാപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വേദിയാക്കി മാറ്റണം.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ ആഭ്യന്തര ജനാധിപത്യവും പുനഃസ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണം എന്നത് മുകളിൽ നിന്ന് നിർദ്ദേശങ്ങൾ താഴേക്ക് അയയ്ക്കുന്നതല്ല; താഴെ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങളും അഭിപ്രായങ്ങളും വിമർശനങ്ങളും മുകളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയും അവയെ ഗൗരവമായി പരിഗണിച്ച് കൂട്ടായ തീരുമാനം എടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്. വിമർശനം, സ്വയംവിമർശനം, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം, വ്യക്തിഗത ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവ യഥാർത്ഥ സംഘടനാജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. പാർട്ടി സമ്മേളനങ്ങൾ മേൽനേതൃത്വത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ട് അംഗീകരിക്കുന്ന ചടങ്ങുകളായി ചുരുങ്ങരുത്. താഴെത്തട്ടിലുള്ള ഘടകങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും തെറ്റായ തീരുമാനങ്ങളെ വിമർശിക്കാനും യഥാർത്ഥ അവകാശം ഉണ്ടായിരിക്കണം. താഴെ നിന്നുള്ള സത്യം മുകളിലേക്ക് എത്താത്ത സംഘടനയ്ക്ക് സ്വന്തം തെറ്റുകൾ സമയത്ത് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല.

ഇതിന് സഹായകമായി ഓരോ മണ്ഡലത്തിലും ഒരു “ജനകീയ ഓഡിറ്റ്” നടത്തുന്നത് വളരെ പ്രയോജനകരമായിരിക്കും. പാർട്ടി ജനങ്ങളോട് നേരിട്ട് ചോദിക്കണം: “ഞങ്ങളുടെ സർക്കാർ ചെയ്ത ഏറ്റവും നല്ല മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?”, “ഏറ്റവും മോശമായ മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?”, “പാർട്ടിയെക്കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ പ്രധാന പരാതി എന്താണ്?”, “ഞങ്ങളുടെ നേതാക്കളെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് എന്താണ് തോന്നുന്നത്?”, “അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തിൽ കേരളം എന്ത് ചെയ്യണം?”, “എന്തുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാതിരുന്നത്?” ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകുന്നവരിൽ പാർട്ടി അനുഭാവികൾ മാത്രം പോരാ; വോട്ട് മാറിയവരും എൽഡിഎഫിന് ഒരിക്കലും വോട്ട് ചെയ്യാത്തവരും ഉൾപ്പെടണം. മാത്രമല്ല, തോറ്റ മണ്ഡലങ്ങളിൽ മാത്രം ഈ പഠനം നടത്തുന്നതും തെറ്റാണ്. എൽഡിഎഫ് ജയിച്ച മണ്ഡലങ്ങളിലുമുള്ള അസംതൃപ്തി കണ്ടെത്തണം. ഇന്നത്തെ ചെറിയ അസംതൃപ്തിയാണ് നാളത്തെ വലിയ തോൽവിയുടെ വിത്താകുന്നത്.

എല്ലാത്തിനുമുപരി സി.പി.എം. ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രമായി ചുരുങ്ങരുത്. അടുത്ത അഞ്ച് വർഷം മുഴുവൻ “2026-ലെ തോൽവി എങ്ങനെ മറികടക്കാം?” എന്ന ചിന്തയിൽ മാത്രം ചെലവഴിച്ചാൽ വീണ്ടും അതേ പ്രശ്നങ്ങൾ ആവർത്തിക്കപ്പെടും. അതിനു പകരം “കേരളത്തിന്റെ അടുത്ത ചരിത്രഘട്ടത്തെ ഏത് സാമൂഹിക ശക്തിയാണ് രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടത്?” എന്ന ചോദ്യമാണ് പാർട്ടി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കേണ്ടത്. അതിനായി തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതത്തിലേക്കും കർഷകന്റെ പ്രശ്നത്തിലേക്കും യുവാവിന്റെ ഭാവിയിലേക്കും സ്ത്രീയുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്കും ശാസ്ത്രത്തിലേക്കും പരിസ്ഥിതിയിലേക്കും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യയിലേക്കും നഗരജീവിതത്തിന്റെ ദൈനംദിന പ്രശ്നങ്ങളിലേക്കും അസംഘടിത തൊഴിൽ മേഖലയിലേക്കും പാർട്ടി വീണ്ടും ആഴത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം.

അവസാനം, ഈ മുഴുവൻ പുനർനിർമാണത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസം വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കണം. അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിക്കുക എന്നത് ലക്ഷ്യമല്ല; ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ യഥാർത്ഥ വൈരുധ്യങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും വിശ്വസനീയമായ രാഷ്ട്രീയ പരിഹാരം നൽകുന്ന ശക്തിയായി വീണ്ടും മാറുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. അങ്ങനെ മാറാൻ കഴിഞ്ഞാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം അതിന്റെ സ്വാഭാവികമായ രാഷ്ട്രീയഫലമായി വരും. അതുകൊണ്ട് 2026-ലെ തോൽവിയെ ഒരു താൽക്കാലിക തിരിച്ചടിയായി മാത്രം കാണാതെ, സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാപരമായ പുനർജനനത്തിനുള്ള അവസരമായി കാണേണ്ടതാണ്.

ഇന്ന് സി.പി.എം. നേരിടുന്ന യഥാർത്ഥ ചോദ്യം “എങ്ങനെ വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ വരാം?” എന്നതിലും ആഴത്തിലുള്ളതാണ്. മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കേരളത്തിന്റെ പുതിയ വർഗ്ഗ-സാമൂഹിക വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിന് പുതിയ ഇടതുപക്ഷ ഉത്തരങ്ങൾ നൽകുന്ന ജീവിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി മാറാൻ കഴിയുമോ? എന്നതാണ് ചോദ്യം. പഴയ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഓർമ്മയിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്ന പാർട്ടിയായി തുടരുകയാണെങ്കിൽ അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രസക്തി ക്രമേണ ക്ഷയിക്കും. എന്നാൽ സ്വന്തം തെറ്റുകളെ നിർഭയമായി അംഗീകരിക്കുകയും, ജനങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകുകയും, പുതിയ കേഡറെയും പുതിയ നേതൃത്വത്തെയും വളർത്തുകയും, ശാസ്ത്രത്തെയും സാങ്കേതികവിദ്യയെയും പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളെയും മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിലേക്ക് ഉൾക്കൊള്ളിക്കുകയും, ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾക്ക് വിശ്വസനീയമായ പരിഹാരങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുകയും ചെയ്താൽ ഈ തോൽവി ഒരു അസ്തമയമല്ല, ഒരു പുതിയ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പുനർജനനത്തിനുള്ള ചരിത്രപരമായ ഇടവേളയായി മാറാം.

അതിനാൽ 2026-ലെ ജനവിധിയുടെ യഥാർത്ഥ പാഠം ഒരു വാചകത്തിൽ ചുരുക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് ഇതാണ്: സി.പി.എം.ക്ക് പഴയ രാഷ്ട്രീയത്തെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി ആവർത്തിക്കേണ്ടതില്ല; മാറിയ കേരളത്തിന് അനുയോജ്യമായ പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തെ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതാണ് ഇനി മുന്നിലുള്ള കടമയും, അതുതന്നെയാണ് കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ദീർഘകാല ഭാവി നിർണയിക്കുന്ന ചരിത്രപരമായ പരീക്ഷയും.

2026-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിനുശേഷം സി.പി.എം. നേരിടുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രശ്നം അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എങ്ങനെ ജയിക്കാം എന്നതല്ല; പാർട്ടി എന്തുതരത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു, അതിൽ എന്തെല്ലാം അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചു, അവയിൽ ഏതൊക്കെയാണ് തിരുത്തേണ്ടത് എന്നതാണ്. പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനം തന്നെ അഹങ്കാരം, അഴിമതി, ബന്ധുപക്ഷപാതം, ആഡംബരജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായ, ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അകലം, ജനകീയ സംഘടനകളുടെ നിഷ്ക്രിയത, മന്ത്രിമാരുടെ അപ്രാപ്യത, ഉദ്യോഗസ്ഥരെ അമിതമായി ആശ്രയിക്കൽ, രാഷ്ട്രീയമായി പരിശീലനം ലഭിച്ച കേഡർമാരുടെ കുറവ് തുടങ്ങിയ നിരവധി ദൗർബല്യങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ വേണ്ടത് ചില വ്യക്തികളെ മാറ്റുകയോ ഏതാനും കമ്മിറ്റികളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന പരിമിതമായ നടപടിയല്ല; പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ സംസ്കാരത്തെയും ജനബന്ധത്തെയും നേതൃത്വരീതിയെയും രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനരീതിയെയും ഒരുമിച്ച് പുനർനിർമിക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ പുനർനിർമാണത്തിന്റെ തുടക്കം തന്നെ പാർട്ടി സ്വന്തം ലക്ഷ്യത്തെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും ആലോചിക്കുന്നതിൽ നിന്നായിരിക്കണം. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുകയും സർക്കാർ രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ ഉപാധികളാണ്; എന്നാൽ അവ പാർട്ടിയുടെ അന്തിമ ലക്ഷ്യമല്ല. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ സാമൂഹികവും വർഗ്ഗപരവുമായ വൈരുധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ സംഘടിതമായ സാമൂഹിക ശക്തിയാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന ദൗത്യം. ഈ വ്യത്യാസം ക്രമേണ മങ്ങുമ്പോഴാണ് ഒരു വിപ്ലവ രാഷ്ട്രീയ സംഘടന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രമായി ചുരുങ്ങുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ് വീടുകൾ കയറിയിറങ്ങുകയും ബൂത്ത് കമ്മിറ്റികൾ സജീവമാക്കുകയും വോട്ടർമാരുടെ കണക്കെടുക്കുകയും പ്രചാരണം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് സംഘടനാപ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രധാന രൂപങ്ങളായി മാറുന്നു. എന്നാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾക്കിടയിലെ കാലയളവിൽ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ സജീവ സാന്നിധ്യം കുറയുന്നു. ഈ പ്രവണതയാണ് ആദ്യം തിരുത്തേണ്ടത്.

അതിന്റെ ഭാഗമായി പാർട്ടിയും സർക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പുനഃക്രമീകരിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തെ അനുഭവത്തിൽ സർക്കാർ ജനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങളും പാർട്ടി ജനങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന് ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മങ്ങിപ്പോയതായി കാണാം. സർക്കാർ ഒരു കർഷകന്റെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാൻ ഒരു പദ്ധതി നടപ്പാക്കാം; എന്നാൽ ആ കർഷകന്റെ പിന്നിലുള്ള വിലനിർണയം, വിപണി, ഉൽപാദനച്ചെലവ്, ഇറക്കുമതി, കടബാധ്യത തുടങ്ങിയ ഘടനാപരമായ പ്രശ്നങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ വിഷയമാക്കി കർഷകരെ സംഘടിപ്പിക്കുക പാർട്ടിയുടെയും കർഷകസംഘടനയുടെയും ദൗത്യമാണ്. സർക്കാർ ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് ഒരു ക്ഷേമപദ്ധതി നൽകാം; എന്നാൽ കരാർ തൊഴിൽ, ഗിഗ് തൊഴിൽ, വേതനം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളിൽ തൊഴിലാളികളെ സംഘടിപ്പിച്ച് പോരാടുന്നത് പാർട്ടിയുടെ ദൗത്യമാണ്. അതുകൊണ്ട് വളരെ ലളിതമായി പറയുകയാണെങ്കിൽ, സർക്കാർ ജനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കണം; പാർട്ടി ജനങ്ങളോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കണം. ഈ അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസം പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

ഇതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ വീണ്ടും ജനകീയപാത അഥവാ mass line സ്ഥാപിക്കണം. ജനകീയപാത എന്നത് തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ് ജനങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ പോയി വോട്ട് ചോദിക്കുന്നതല്ല. ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുക, അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുക, അവയെ സാമൂഹികവും വർഗ്ഗപരവുമായ നിലയിൽ വിശകലനം ചെയ്യുക, അവ പരിഹരിക്കാനുള്ള കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം സംഘടിപ്പിക്കുക, ആ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം വളർത്തുക, വീണ്ടും ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുക എന്ന തുടർച്ചയായ പ്രക്രിയയാണ് അത്. ഈ ചക്രം നിലച്ചാൽ പാർട്ടി ജനങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് അവരെ “മാനേജ്” ചെയ്യുന്ന സംഘടനയായി മാറും. സി.പി.എം.യുടെ ഔദ്യോഗിക അവലോകനം തന്നെ കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിൽ ജനകീയ സംഘടനകൾ ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്ത് സമരങ്ങൾ നടത്തുന്നതിൽ വീഴ്ച സംഭവിച്ചതായും അതിന്റെ ഫലമായി അടിസ്ഥാന ജനവിഭാഗങ്ങളിൽ ചിലർ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നതായും അംഗീകരിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് സംഘടനയുടെ ഏറ്റവും ചെറിയ ഘടകമായ പാർട്ടി ബ്രാഞ്ചിനെ തന്നെ പുനർനിർമിക്കണം. ഒരു ബ്രാഞ്ച് മേൽക്കമ്മിറ്റിയുടെ തീരുമാനങ്ങളും സർക്കുലറുകളും താഴേക്ക് കൈമാറുന്ന ഒരു ഭരണഘടകം മാത്രമാകരുത്. അതിന്റെ പ്രദേശത്തെ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷണകേന്ദ്രമായി അത് മാറണം. ആ പ്രദേശത്തെ തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കൾ ആരാണ്, അസംഘടിത തൊഴിലാളികളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്താണ്, സ്ത്രീകൾ നേരിടുന്ന പ്രധാന ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ എന്തൊക്കെയാണ്, കർഷകരുടെയും കർഷക തൊഴിലാളികളുടെയും പ്രശ്നങ്ങൾ എന്താണ്, വയോജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ എന്താണ്, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ നേരിടുന്ന പ്രതിസന്ധികൾ എന്താണ്, പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്, സ്വകാര്യ വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ മേഖലയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവരുടെ അവസ്ഥ എന്താണ് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ ബ്രാഞ്ചിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പഠനത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. അങ്ങനെ ബ്രാഞ്ച് ഒരു യോഗം നടത്തുന്ന ഇടമല്ല, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം പഠിക്കുകയും അതിൽ ഇടപെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ജനകീയ രാഷ്ട്രീയ കേന്ദ്രം ആയി മാറണം.

ഇതോടൊപ്പം യോഗകേന്ദ്രിത സംഘടനാരീതിയും മാറ്റേണ്ടതുണ്ട്. വലിയ സമ്മേളനങ്ങൾ, പൊതുയോഗങ്ങൾ, പ്രസംഗങ്ങൾ, ജാഥകൾ എന്നിവയ്ക്ക് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സ്ഥാനമുണ്ട്. എന്നാൽ അവ മാത്രം സംഘടനയുടെ ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നില്ല. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ ഒരു യഥാർത്ഥ പ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുകയും അതിന്റെ കാരണം കണ്ടെത്തുകയും പാർട്ടിയുടെ നിലപാട് വ്യക്തമാക്കുകയും അതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി എന്ത് കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം നടത്തണമെന്ന് തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചെറിയതും കേന്ദ്രീകൃതവുമായ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകണം. യോഗങ്ങളുടെ എണ്ണം കൂട്ടുന്നതിനെക്കാൾ യോഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലവാരം ഉയർത്തുകയാണ് വേണ്ടത്.

ഇതിന്റെ സ്വാഭാവിക തുടർച്ചയാണ് കേഡർ പുനർനിർമാണം. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ അംഗസംഖ്യയിലല്ല, രാഷ്ട്രീയമായി ബോധവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സജീവ കേഡർമാരിലാണ്. ജനങ്ങളോട് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് ലളിതമായ ഭാഷയിൽ വിശദീകരിക്കാനും അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കാനും അവയെ വിശകലനം ചെയ്യാനും ജനകീയ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് മാറ്റാനും കഴിയുന്ന സഖാക്കളുടെ ഒരു പുതിയ തലമുറ വളർത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഇന്നത്തെ കേഡർക്ക് മാർക്സിസ്റ്റ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വായിക്കാൻ കഴിയുന്നതോടൊപ്പം ഗിഗ് തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതം മനസ്സിലാക്കാനും AI സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വാധീനം വിശദീകരിക്കാനും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനും സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ തെറ്റായ പ്രചാരണങ്ങളെ വസ്തുതകളോടെ നേരിടാനും കഴിയണം. മാർക്സിസത്തിന്റെ പഠനം കാലിക സമൂഹത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ പഠനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.

യുവാക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ ഇത് കൂടുതൽ പ്രധാനമാണ്. യുവാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ വോട്ടുബാങ്കായി കാണുന്നതിന് പകരം പുതിയ സാമൂഹിക-വർഗ്ഗ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സജീവ ഘടകങ്ങളായി കാണണം. ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾ, IT ജീവനക്കാർ, കരാർ തൊഴിലാളികൾ, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാർ, സ്റ്റാർട്ടപ്പ് സംരംഭകർ, തൊഴിൽ തേടുന്ന ബിരുദധാരികൾ, വിദേശത്തേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്ന യുവാക്കൾ എന്നിവരുടെ ജീവിതം പഴയ തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ മാതൃകയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. അവരുടെ തൊഴിൽഅസ്ഥിരത, ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ഭവനപ്രശ്നം, തൊഴിൽവിപണിയിലെ മത്സരം, ഡിജിറ്റൽ നിയന്ത്രണം, സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ അഭാവം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി മനസ്സിലാക്കുന്ന പുതിയ ഇടതുപക്ഷ ഭാഷ രൂപപ്പെടുത്തണം. യുവാക്കളോട് “പാർട്ടിയിൽ ചേരുക” എന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നതിനു മുമ്പ് “നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ പ്രധാന പ്രശ്നം എന്താണ്?” എന്ന് ചോദിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരമാണ് വേണ്ടത്.

സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിലും സമാനമായ മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. സ്ത്രീകൾക്ക് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സീറ്റുകൾ നൽകുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. പാർട്ടിയുടെ എല്ലാ തലങ്ങളിലുമുള്ള തീരുമാനമെടുക്കൽ പ്രക്രിയയിൽ സ്ത്രീകളുടെ സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വം വളർത്തണം. സ്ത്രീകളെ വനിതാ സംഘടനയുടെ പരിധിയിൽ മാത്രം ഒതുക്കാതെ സാമ്പത്തികം, വ്യവസായം, കൃഷി, ശാസ്ത്രം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭരണകൂടം, രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രം തുടങ്ങിയ എല്ലാ മേഖലകളിലും നേതാക്കളായി വളർത്തണം. കുടുംബത്തിലെ പുരുഷന്റെ രാഷ്ട്രീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനൊപ്പം സ്ത്രീയുടെ സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രീയബോധവും ഇന്ന് നിർണായകമായതിനാൽ സ്ത്രീകളെ സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തികളായി കാണുന്നത് സംഘടനാപരമായും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയപരമായും അനിവാര്യമാണ്.

അഴിമതി, ബന്ധുപക്ഷപാതം, അധികാരദുരുപയോഗം എന്നിവയുടെ കാര്യത്തിൽ സി.പി.എം. ഇനി കൂടുതൽ ഉയർന്ന നൈതിക മാനദണ്ഡം സ്വീകരിക്കണം. ഒരു ആരോപണം നിയമപരമായി തെളിയുന്നതുവരെ കാത്തിരുന്ന ശേഷം മാത്രം രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തം നിർണയിക്കുന്ന രീതി പാർട്ടിയുടെ വിശ്വാസ്യതയ്ക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും മതിയായ സംരക്ഷണം നൽകില്ല. നിയമപരമായ കുറ്റവും രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക ഉത്തരവാദിത്തവും വ്യത്യസ്തമാണ്. അതുകൊണ്ട് നേതാക്കളുടെയും പാർട്ടി സ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളവരുടെയും താൽപര്യസംഘർഷം, ബന്ധുക്കളുടെ നിയമനം, അധികാരദുരുപയോഗം, പൊതുസമ്പത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ വ്യക്തമായ ആഭ്യന്തര മാനദണ്ഡങ്ങൾ വേണം. ഗുരുതരമായ സംശയം ഉയർന്നാൽ സ്വതന്ത്രമായ പരിശോധന പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ ബന്ധപ്പെട്ട വ്യക്തിയെ സംഘടനാ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് മാറ്റിനിർത്തുന്നതുപോലുള്ള നടപടികൾക്കും വ്യക്തമായ വ്യവസ്ഥ വേണം.

ഇതോടൊപ്പം നേതാക്കളുടെ ജീവിതശൈലിയെക്കുറിച്ചുള്ള പാർട്ടിയുടെ സമീപനവും പുനഃപരിശോധിക്കണം. നിയമപരമായി ഒരു പാർട്ടി നേതാവ് സമ്പന്നനാകാൻ പാടില്ല എന്നല്ല കാര്യം. എന്നാൽ തൊഴിലാളികളോടും ദരിദ്രരോടും ത്യാഗത്തെയും ലാളിത്യത്തെയും കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന നേതാവിന്റെ പ്രകടമായ ആഡംബരജീവിതം പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസ്യതയെ ബാധിക്കും. ലളിതജീവിതം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വ്യക്തിപരമായ നൈതികത മാത്രമല്ല; നേതാവും പാർട്ടിയുടെ സാമൂഹിക അടിത്തറയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ദൃശ്യമായ അടയാളമാണ്. അതിനാൽ അധികാരത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നതിനൊപ്പം സാമൂഹികമായി അകന്നുപോകുന്ന ജീവിതശൈലിയെ സംഘടനാപരമായി നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തണം.

സംഘടനാപരമായ പുനർനിർമാണത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മറ്റൊരു ഘടകം സ്ഥാനാർത്ഥി നിർണയമാണ്. ഒരു സ്ഥാനാർത്ഥിയെ പാർട്ടിയുടെ മേൽഘടകങ്ങൾ തീരുമാനിച്ച് താഴേക്ക് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിനു പകരം ജനബന്ധം, വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസ്യത, രാഷ്ട്രീയ കഴിവ്, സാമൂഹിക പ്രതിനിധിത്വം, പ്രാദേശിക അംഗീകാരം തുടങ്ങിയ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പ്രധാനമാക്കണം. സ്ഥാനാർത്ഥി ജനങ്ങളെ കാണാൻ കഴിയുന്ന വ്യക്തിയാണോ, മണ്ഡലത്തിലെ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ടോ, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തെ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുമോ, വ്യക്തിപരമായി വിശ്വാസ്യതയുള്ളയാളാണോ എന്നതായിരിക്കണം പ്രധാന ചോദ്യങ്ങൾ. സ്ഥാനാർത്ഥി തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ പിഴവുകൾക്ക് താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരെ മാത്രം കുറ്റപ്പെടുത്താതെ സംസ്ഥാന-ജില്ലാ നേതൃത്വത്തിനും വ്യക്തമായ ഉത്തരവാദിത്തം വേണം.

ഇവിടെ പാർട്ടിയുടെ ആഭ്യന്തര ജനാധിപത്യവും നിർണായകമാണ്. ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണം എന്നത് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് നിർദ്ദേശങ്ങൾ അയയ്ക്കുന്ന സംവിധാനമല്ല. താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് യാഥാർഥ്യങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എത്തുകയും അവയെ വിമർശനാത്മകമായി ചർച്ച ചെയ്യുകയും കൂട്ടായ തീരുമാനത്തിലെത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സംവിധാനമാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം. ഒരു ബ്രാഞ്ചിലെ പ്രവർത്തകൻ മേൽനേതൃത്വത്തിന്റെ തീരുമാനത്തെ വിമർശിക്കാൻ ഭയപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, ഒരു ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി സംസ്ഥാന നേതൃത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഒരു നേതാവിന്റെ ജനപ്രീതി അദ്ദേഹത്തെ വിമർശനത്തിന് മുകളിലാക്കുകയാണെങ്കിൽ, സംഘടനയുടെ സ്വയംതിരുത്തൽ ശേഷി ക്രമേണ നഷ്ടപ്പെടും. വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും സംഘടനാ ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രവർത്തനരീതിയാക്കണം.

അതിന്റെ ഭാഗമായി ഓരോ തലത്തിലും താഴെനിന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിവരശേഖരണ സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കണം. ഓരോ ബ്രാഞ്ചും മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ അതിന്റെ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യണം. ഏരിയ കമ്മിറ്റി അവ സംയോജിപ്പിക്കണം; ജില്ലാ കമ്മിറ്റി അവയിൽ നിന്ന് പ്രധാന പ്രവണതകൾ കണ്ടെത്തണം; സംസ്ഥാന നേതൃത്വം ആ വിവരങ്ങളെ നയരൂപീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കണം. അങ്ങനെ പാർട്ടിക്ക് സമൂഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മനോഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തുടർച്ചയായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം ലഭിക്കും. ഇത് രഹസ്യാന്വേഷണമല്ല; ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തുടർച്ചയായ സാമൂഹിക പഠനമാണ്.

ഇതിനൊപ്പം ഒരു “ജനകീയ ഓഡിറ്റ്” തന്നെ നടത്തുന്നത് പ്രയോജനകരമായിരിക്കും. ഓരോ മണ്ഡലത്തിലും, പ്രത്യേകിച്ച് എൽഡിഎഫിന് വോട്ട് കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിൽ, ജനങ്ങളോട് പാർട്ടി നേരിട്ട് ചോദിക്കണം: സർക്കാർ ചെയ്ത ഏറ്റവും നല്ല കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, ഏറ്റവും മോശമായ കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, പാർട്ടിയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന പരാതി എന്താണ്, നേതാക്കളെക്കുറിച്ച് എന്താണ് അഭിപ്രായം, എന്തുകൊണ്ടാണ് വോട്ട് മാറിയത്, അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തിൽ കേരളത്തിൽ എന്താണ് പ്രധാനമായി ചെയ്യേണ്ടത് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ. ഇതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ പാർട്ടി അനുകൂലികളിൽ നിന്ന് മാത്രം ശേഖരിക്കരുത്. എൽഡിഎഫിന് വോട്ട് ചെയ്യാതിരുന്നവരെയും ഉൾപ്പെടുത്തണം. വോട്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെ ശബ്ദം കേൾക്കാനുള്ള ധൈര്യം തന്നെയാണ് പുനർനിർമാണത്തിന്റെ ആദ്യ പരീക്ഷണം.

സംഘടനാപരമായ പുനർനിർമാണത്തിൽ മറ്റൊരു പ്രധാന തിരുത്തൽ, താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരെ മാത്രം ഉത്തരവാദികളാക്കുന്ന സംസ്കാരം അവസാനിപ്പിക്കുകയാണ്. ബ്രാഞ്ച് സജീവമല്ലെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് സജീവമല്ലാത്തത് എന്ന് ചോദിക്കണം. ജില്ലാ നേതൃത്വം തെറ്റായ സ്ഥാനാർത്ഥിയെ തിരഞ്ഞെടുത്താൽ അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ബ്രാഞ്ചിനല്ല. സംസ്ഥാന നേതൃത്വം ജനങ്ങളുടെ മനോഭാവം തിരിച്ചറിയാതെ പോയാൽ അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സാധാരണ പ്രവർത്തകനല്ല. അതുകൊണ്ട് ഓരോ തലത്തിലുമുള്ള നേതൃത്വത്തിന് വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തം വേണം. പുനർനിർമാണം താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് മാത്രം തുടങ്ങേണ്ടതല്ല; മുകളിലെ നേതൃത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തനരീതിയിലും അതേ തോതിൽ മാറ്റം വരണം.

നേതൃത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവവും അതിനൊപ്പം മാറണം. ശക്തനായ നേതാവ് എന്നത് പാർട്ടിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വ്യക്തിയല്ല; വിമർശനം കേൾക്കാനും വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളാനും പുതിയ നേതാക്കളെ വളർത്താനും ജനങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെടാനും കഴിയുന്ന വ്യക്തിയാണ്. നേതൃത്വത്തിന്റെ വിലയിരുത്തലിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം മാത്രമല്ല, എത്ര പുതിയ കേഡർമാരെ വളർത്തി, എത്ര ജനകീയ പ്രശ്നങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയമാക്കി, എത്രത്തോളം ജനബന്ധം നിലനിർത്തി, വിമർശനങ്ങളെ എങ്ങനെ സ്വീകരിച്ചു തുടങ്ങിയ മാനദണ്ഡങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തണം. ഒരാൾ എത്രകാലം സ്ഥാനത്ത് ഇരുന്നു എന്നതിനെക്കാൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സംഘടന എത്രത്തോളം വളർന്നു എന്നതായിരിക്കണം പ്രധാന ചോദ്യം.

ഈ പുനർനിർമാണം ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പുള്ള അടിയന്തര പ്രവർത്തനമായി കാണരുത്. അതിന് വർഷങ്ങളെടുക്കുന്ന വ്യക്തമായ സംഘടനാപരമായ പരിപാടി വേണം. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓരോ ബ്രാഞ്ചിന്റെയും സംഘടനാപരമായ അവസ്ഥ വിലയിരുത്തണം. തുടർന്ന് പ്രദേശത്തെ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളുടെ പഠനം നടത്തണം. അതോടൊപ്പം കേഡർ പരിശീലനം, യുവ-സ്ത്രീ നേതൃത്വത്തിന്റെ വളർച്ച, ജനകീയ സംഘടനകളുടെ പുനരുജ്ജീവനം, ജനകീയ സമരങ്ങളുടെ വികസനം എന്നിവ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകണം. ഓരോ വർഷവും പാർട്ടി സ്വന്തം സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ വിലയിരുത്തണം. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അടുത്തെത്തുമ്പോൾ മാത്രമല്ല, തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾക്കിടയിലുള്ള മുഴുവൻ കാലയളവിലും സംഘടനയെ സ്വയം പരിശോധിക്കുന്ന ശീലം ഉണ്ടാകണം.

അവസാനം, ഈ പുനർനിർമാണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പാർട്ടി ഓഫീസുകളുടെയും കമ്മിറ്റികളുടെയും പുനഃക്രമീകരണം മാത്രമാകരുത്. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി പാർട്ടിയുടെ ബന്ധം പുനർനിർമിക്കുകയാണ് യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം. ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ പാർട്ടി അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു കർഷകന് ഉൽപന്നത്തിന് ന്യായവില ലഭിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ പാർട്ടി അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു മത്സ്യത്തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതം തീരശോഷണം മൂലം പ്രതിസന്ധിയിലായപ്പോൾ പാർട്ടി അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു യുവാവിന് തൊഴിൽ ലഭിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ പാർട്ടി അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു സ്ത്രീക്ക് തൊഴിലിടത്തിൽ അനീതി നേരിട്ടപ്പോൾ പാർട്ടി അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു ആദിവാസി കുടുംബം ഭൂമിക്കായി പോരാടുമ്പോൾ പാർട്ടി അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു നഗരത്തിലെ മാലിന്യപ്രശ്നം ജനങ്ങളുടെ ആരോഗ്യത്തെ ബാധിക്കുമ്പോൾ പാർട്ടി അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കണം.

ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ പാർട്ടി ദൃശ്യമായാൽ മാത്രമേ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും പാർട്ടി വീണ്ടും ദൃശ്യമായി മാറുകയുള്ളൂ. പാർലമെന്ററി പ്രവർത്തനം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഉപാധിയാണ്; എന്നാൽ ജനകീയ സമരമാണ് അതിന്റെ ജീവശക്തി. അധികാരത്തിൽ വരുമ്പോൾ സർക്കാർ ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കണം; അധികാരത്തിൽ ഇല്ലാത്തപ്പോഴും പാർട്ടി ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്മാറരുത്. മറിച്ച് അധികാരത്തിന് പുറത്തുള്ള കാലം ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുത്താനുള്ള അവസരമായി ഉപയോഗിക്കണം.

അതുകൊണ്ട് സി.പി.എം.യുടെ സംഘടനാ പുനർനിർമാണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ചക്രം ഇങ്ങനെയായിരിക്കണം: സർക്കാരിൽ നിന്ന് പാർട്ടിയിലേക്ക്, പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളിലേക്ക്, ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക്, പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ സമരത്തിലേക്ക്, സമരത്തിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലേക്ക്, രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ കേഡറിലേക്ക്, പുതിയ കേഡറിൽ നിന്ന് പുതിയ നേതൃത്വത്തിലേക്ക്. ഈ ചക്രം വീണ്ടും സജീവമാകുമ്പോഴാണ് സംഘടനയ്ക്ക് പുതിയ ജീവൻ ലഭിക്കുക.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ 2026-ലെ തോൽവിക്കുശേഷം സി.പി.എം. ചെയ്യേണ്ടത് ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തിരിച്ചുവരവിനുള്ള യന്ത്രം തയ്യാറാക്കുകയല്ല. സ്വന്തം സാമൂഹിക വേരുകൾ വീണ്ടും കണ്ടെത്തുകയും പുതിയ സമൂഹത്തിന്റെ പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുകയും അവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പുതിയ കേഡറെയും പുതിയ നേതൃത്വത്തെയും പുതിയ ജനകീയ രാഷ്ട്രീയത്തെയും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്. അത് ഒരു സംഘടനാ പരിഷ്കാരം മാത്രമല്ല; പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പുനർജനനമാണ്.

അവസാനമായി, ഈ പുനർനിർമാണത്തിന്റെ വിജയത്തിന് ഏറ്റവും ലളിതമായ ഒരു മാനദണ്ഡമുണ്ട്. അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എത്ര സീറ്റ് ലഭിച്ചു എന്നതല്ല. ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് തന്റെ ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നവുമായി സ്വാഭാവികമായി സി.പി.എം. ബ്രാഞ്ചിലേക്ക് വരാൻ തോന്നുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ്. അങ്ങനെ ഒരു ബന്ധം വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കാനായാൽ പാർട്ടി വീണ്ടും ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാകും. അപ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം അതിന്റെ പിന്നാലെ വരുന്ന ഫലമായിരിക്കും; ലക്ഷ്യം തന്നെയായിരിക്കില്ല.

ഇന്നത്തെ കേരളത്തിൽ സോഷ്യൽ മീഡിയയെ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനുള്ള ഉപകരണം മാത്രമായി കാണുന്നത് വലിയ രാഷ്ട്രീയ പിഴവായിരിക്കും. സമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധം രൂപപ്പെടുന്ന പ്രധാന ഇടങ്ങളിലൊന്നായി സോഷ്യൽ മീഡിയ മാറിയിരിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് യുവാക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ പ്രസംഗങ്ങളേക്കാൾ YouTube വീഡിയോകൾ, Instagram റീലുകൾ, Facebook പോസ്റ്റുകൾ, WhatsApp സന്ദേശങ്ങൾ, podcasts, online debates, memes, short-form videos എന്നിവയാണ് പലപ്പോഴും ആദ്യ രാഷ്ട്രീയസമ്പർക്കം. അതുകൊണ്ട് സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ സി.പി.എം.യുടെ കടമ സ്വന്തം സർക്കാരിനെയും പാർട്ടിയെയും പ്രതിരോധിക്കുക എന്നതിൽ ഒതുങ്ങരുത്; ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യാഥാർഥ്യങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്ത് ജനാധിപത്യപരവും വിശ്വാസ്യതയുള്ളതുമായ ഒരു പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയ ആശയവിനിമയ സംസ്കാരം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതായിരിക്കണം.

ഇവിടെ ആദ്യം തിരിച്ചറിയേണ്ടത് ഒരു അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസമാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പാർട്ടിയുടെ പ്രവർത്തനം രണ്ട് തലങ്ങളിലായിരിക്കണം. ഒന്നാമത്തേത് വിവരവിനിമയം—സർക്കാർ എന്തു ചെയ്തു, എന്തുകൊണ്ട് ചെയ്തു, അതിന്റെ ഫലം എന്താണ്, ഒരു നയം എങ്ങനെ നടപ്പാക്കുന്നു തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ ജനങ്ങളെ അറിയിക്കുക. രണ്ടാമത്തേതും കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായത് രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം—ഒരു പ്രശ്നത്തിന്റെ പിന്നിലെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ കാരണങ്ങൾ എന്താണ്, അതിൽ വർഗ്ഗതാൽപര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഒരു നയത്തിന്റെ ഗുണവും ദോഷവും എന്താണ്, ബദൽ പരിഹാരം എന്താണ് എന്നൊക്കെ ജനങ്ങളുമായി ചർച്ച ചെയ്യുക. ഒന്നാമത്തേത് മാത്രം ചെയ്താൽ സോഷ്യൽ മീഡിയ സർക്കാർ പരസ്യവേദിയായി ചുരുങ്ങും. രണ്ടാമത്തേത് ശക്തമാകുമ്പോഴാണ് അത് ജനകീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ വേദിയാകുന്നത്.

സി.പി.എം.യുടെ ഏറ്റവും വലിയ ദൗർബല്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയത്തെ സ്വന്തം ഭാഷയിൽ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയാത്തത് ആയിരിക്കരുത്. മറ്റുള്ളവർ പാർട്ടിയെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയുന്നു എന്നതിനെ നിരന്തരം പ്രതികരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രവർത്തനം എങ്കിൽ പാർട്ടി എപ്പോഴും പ്രതിരോധത്തിലായിരിക്കും. ഇന്ന് ഒരു ആരോപണം ഉയർന്നു; ഉടൻ മറുപടി. നാളെ ഒരു വീഡിയോ വൈറലായി; ഉടൻ മറുപടി. മറ്റന്നാൾ ഒരു വ്യാജവാർത്ത; വീണ്ടും വിശദീകരണം. ഇങ്ങനെ മറ്റുള്ളവരുടെ agenda-യെ പിന്തുടരുന്ന പാർട്ടിക്ക് സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ agenda സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ reactive communication-ൽ നിന്ന് proactive political communication-ലേക്ക് മാറണം.

ഉദാഹരണത്തിന് കേരളത്തിലെ തൊഴിലില്ലായ്മയെക്കുറിച്ച് ഒരു പോസ്റ്റ് വന്നാൽ “എൽഡിഎഫ് ഇത്രയും തൊഴിൽ നൽകി” എന്ന മറുപടി മാത്രം പോരാ. തൊഴിൽരഹിതത്വത്തിന്റെ ഘടന എന്താണ്, കേരളത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിൽവിപണിയും തമ്മിലുള്ള mismatch എന്താണ്, ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ തൊഴിലാളിയുടെ അവസ്ഥ എന്താണ്, AI വരുമ്പോൾ തൊഴിൽ എങ്ങനെ മാറും, സർക്കാർ എന്തുചെയ്യണം, സ്വകാര്യ മേഖലയെ എങ്ങനെ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാം തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസ പരമ്പര തന്നെ സൃഷ്ടിക്കാം. അപ്പോൾ പാർട്ടി ഒരു ആരോപണത്തിന് മറുപടി പറയുന്നില്ല; ഒരു പ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയുടെ ദിശ തന്നെ നിർണയിക്കുകയാണ്.

ഇതിന് സോഷ്യൽ മീഡിയ ഉള്ളടക്കം വളരെ ലളിതമായ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ രേഖകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ഭാഷ അതേപടി സോഷ്യൽ മീഡിയയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത് യുവാക്കളെ അകറ്റും. മാർക്സിസത്തെ ലളിതമാക്കണം; പക്ഷേ ലളിതവൽക്കരിച്ച് വികലമാക്കരുത്. “Inflation എന്താണ്?”, “GDP വളർന്നിട്ടും തൊഴിലില്ലായ്മ എന്തുകൊണ്ട്?”, “Corporate profit എങ്ങനെ വർധിക്കുന്നു?”, “Gig worker തൊഴിലാളിയാണോ?”, “AI ആരുടെ ഉൽപാദനശേഷിയാണ്?”, “Data ആരുടേതാണ്?”, “Privatisation എന്താണ്?”, “Public health എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനമാണ്?” തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് രണ്ട് മിനിറ്റിലും അഞ്ച് മിനിറ്റിലും ഇരുപത് മിനിറ്റിലും വ്യത്യസ്ത ആഴങ്ങളിൽ ഉത്തരം നൽകുന്ന ഉള്ളടക്കം ആവശ്യമാണ്.

ഇവിടെ short-form content-നും long-form political education-നും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. 30–60 സെക്കൻഡ് ദൈർഘ്യമുള്ള ഒരു വീഡിയോ ഒരു വിഷയത്തിലേക്ക് ആളുകളെ ആകർഷിക്കാം. അതിന് പിന്നാലെ അഞ്ച് മിനിറ്റ് വിശദീകരണം നൽകാം. കൂടുതൽ താൽപര്യമുള്ളവർക്ക് podcast അല്ലെങ്കിൽ ദീർഘവീഡിയോ നൽകാം. അങ്ങനെ ഒരു വിഷയം “reel → explainer → deep discussion” എന്ന മൂന്ന് തലങ്ങളിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കാം. ഇതുവഴി സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ വേഗതയും രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ആഴവും ഒരുമിച്ച് നിലനിർത്താം.

ഇതോടൊപ്പം ഒരു നേതാവിന്റെ പ്രസംഗം വീഡിയോയായി പകർത്തി അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യുന്നത് സോഷ്യൽ മീഡിയ തന്ത്രമല്ല എന്ന തിരിച്ചറിവ് വേണം. ഒരു മണിക്കൂർ പ്രസംഗം ഒരു മണിക്കൂർ വീഡിയോയായി നൽകുന്നതിനേക്കാൾ അതിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആശയം 60 സെക്കൻഡിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന വീഡിയോ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായേക്കാം. നേതാക്കളുടെ പ്രസംഗങ്ങൾക്കു പുറമെ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ, ശാസ്ത്രജ്ഞർ, അധ്യാപകർ, ഡോക്ടർമാർ, തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, യുവാക്കൾ, സ്ത്രീകൾ, സാങ്കേതികവിദഗ്ധർ തുടങ്ങിയവരുടെ ശബ്ദങ്ങൾക്കും സ്ഥാനം നൽകണം. പാർട്ടിയുടെ മുഖം നേതാക്കൾ മാത്രം ആകരുത്; സമൂഹം തന്നെ പാർട്ടിയുടെ സംസാരിക്കുന്ന മുഖമായി മാറണം.

ഇവിടെ ഏറ്റവും വലിയ സാധ്യത ജനങ്ങളുടെ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കമാക്കുന്നതിലാണ്. ഒരു തൊഴിലാളി തന്റെ തൊഴിൽഅസ്ഥിരതയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കട്ടെ. ഒരു കർഷകൻ ഉൽപാദനച്ചെലവും വിലയും വിശദീകരിക്കട്ടെ. ഒരു മത്സ്യത്തൊഴിലാളി കടലിന്റെ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയട്ടെ. ഒരു സർക്കാർ സ്കൂൾ അധ്യാപകൻ പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ മാറ്റം വിവരിക്കട്ടെ. ഒരു യുവാവ് കേരളത്തിൽ ജോലി ലഭിക്കാത്തതിന്റെ അനുഭവം പറയട്ടെ. ഒരു സ്ത്രീ care work-ന്റെ സാമ്പത്തിക മൂല്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കട്ടെ. ഇതിലൂടെ പാർട്ടിയുടെ പ്രചാരണം “നേതാക്കൾ പറയുന്നത്” എന്നതിൽ നിന്ന് “ജനങ്ങൾ അവരുടെ ജീവിതം പറയുന്നത്” എന്നതിലേക്ക് മാറും.

ഇത് സി.പി.എം.യുടെ പരമ്പരാഗത ജനകീയ രാഷ്ട്രീയവുമായി സോഷ്യൽ മീഡിയയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ മാർഗമായിരിക്കും. സോഷ്യൽ മീഡിയയെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് സന്ദേശം അയയ്ക്കുന്ന മാധ്യമമാക്കാതെ താഴെ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയ അനുഭവങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്ന മാധ്യമമാക്കണം. ജനങ്ങളുടെ പരാതികൾ, നിർദ്ദേശങ്ങൾ, അനുഭവങ്ങൾ, വിമർശനങ്ങൾ എന്നിവ പാർട്ടിക്ക് തിരിച്ചെത്തണം. അങ്ങനെ സോഷ്യൽ മീഡിയ ഒരു propaganda channel മാത്രമല്ല, ഒരു political feedback system കൂടിയാകണം.

അതിന് ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനാ സംവിധാനം ആവശ്യമാണ്. ഓരോ ജില്ലയിലും സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രവർത്തകരുടെ ഒരു professionalised team വേണം. എന്നാൽ അതിനെ വെറും പാർട്ടി അനുകൂല പോസ്റ്റുകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന “IT cell” ആയി കാണരുത്. രാഷ്ട്രീയ ഗവേഷണം, fact-checking, data analysis, visual communication, video production, ഭാഷ, നിയമപരമായ അറിവ്, digital security എന്നിവയിൽ പരിശീലനം ലഭിച്ച സംഘമായിരിക്കണം അത്. ഓരോ വിഷയത്തിനും ബന്ധപ്പെട്ട മേഖലയിൽ വിദഗ്ധരുമായി ബന്ധമുള്ള ഒരു research network ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരു സാമ്പത്തിക വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് പോസ്റ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ കണക്കുകൾ പരിശോധിക്കണം; ആരോഗ്യ വിഷയത്തിൽ ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ പരിശോധിക്കണം; നിയമവിഷയത്തിൽ നിയമ വിദഗ്ധരുടെ സഹായം തേടണം.

വിശ്വാസ്യതയാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ മൂലധനം. ഒരിക്കൽ ഒരു പാർട്ടി വ്യാജ കണക്ക് പ്രചരിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് പൊതുജനങ്ങളിൽ ധാരണ രൂപപ്പെട്ടാൽ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ വിവരങ്ങൾ പോലും വിശ്വസിക്കപ്പെടില്ല. അതിനാൽ “നമ്മുടെ പക്ഷത്തിന് അനുകൂലമായ കണക്ക്” എന്നതിനെക്കാൾ “പരിശോധിച്ച കണക്ക്” എന്ന മാനദണ്ഡം വേണം. പാർട്ടിക്ക് അനുകൂലമല്ലാത്ത കണക്കുകൾ വന്നാലും അവ മറച്ചുവയ്ക്കാതെ വിശദീകരിക്കാനുള്ള ധൈര്യം വേണം. ഒരു സർക്കാർ പദ്ധതിക്ക് ഗുണമുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ പരിമിതി എന്താണെന്ന് പറയുന്ന ഒരു പാർട്ടിക്ക് കൂടുതൽ ദീർഘകാല വിശ്വാസ്യത ലഭിക്കും.

അതുപോലെ fact-checking ഒരു പ്രതിരോധപ്രവർത്തനം മാത്രമാകരുത്. വ്യാജവാർത്ത വന്നശേഷം അതിനെ തള്ളുന്നത് വൈകിയ പ്രതികരണമാണ്. പാർട്ടി തന്നെ സ്ഥിരമായി “വസ്തുതാ പരിശോധന” നടത്തുന്ന ഒരു സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കണം. “ഈ ആഴ്ച പ്രചരിച്ച അഞ്ച് പ്രധാന അവകാശവാദങ്ങൾ—യാഥാർഥ്യം എന്താണ്?” എന്ന രീതിയിലുള്ള ഉള്ളടക്കം ജനങ്ങൾക്ക് ഏറെ പ്രയോജനപ്പെടും. എന്നാൽ fact-checking-ലും വ്യക്തിപരമായ അധിക്ഷേപം ഒഴിവാക്കണം. വ്യക്തിയെ അപമാനിക്കുന്നതിനുപകരം അവകാശവാദത്തെ തെളിവുകളിലൂടെ പരിശോധിക്കണം.

ഇവിടെ trolling culture-നെക്കുറിച്ചും ഗൗരവമായി ചിന്തിക്കണം. എതിരാളികളെ പരിഹസിക്കുന്ന memes താൽക്കാലികമായി വൈറലാകാം. എന്നാൽ സ്ഥിരമായി പരിഹാസം, അധിക്ഷേപം, വ്യക്തിപരമായ ആക്രമണം എന്നിവയെ രാഷ്ട്രീയ ആശയവിനിമയത്തിന്റെ പ്രധാന രീതിയാക്കിയാൽ പാർട്ടിയുടെ ഗൗരവം നഷ്ടപ്പെടും. വിമർശനം ശക്തമായിരിക്കാം; പക്ഷേ അത് വസ്തുതാപരവും രാഷ്ട്രീയപരവുമായിരിക്കണം. വ്യക്തിയെ തോൽപ്പിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ആശയത്തെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയാണ് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ നിലവാരം.

ഇതോടൊപ്പം സ്വന്തം പാർട്ടി പ്രവർത്തകരുടെ സോഷ്യൽ മീഡിയ പെരുമാറ്റത്തിനും വ്യക്തമായ മാർഗനിർദ്ദേശം വേണം. ഓരോ സഖാവും സ്വന്തം അക്കൗണ്ടിൽ എന്തും എഴുതുന്നതിനെ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കണം എന്നല്ല. എന്നാൽ വ്യാജവാർത്ത പ്രചരിപ്പിക്കൽ, വ്യക്തിപരമായ അധിക്ഷേപം, സ്ത്രീകളെ അപമാനിക്കുന്ന ഭാഷ, മതവിദ്വേഷം, ജാതിവിദ്വേഷം, തെറ്റായ ചിത്രങ്ങൾ, AI-generated misinformation എന്നിവ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനെതിരെ കർശനമായ സംഘടനാ മാനദണ്ഡം വേണം. ഒരു പാർട്ടി പ്രവർത്തകന്റെ വ്യക്തിഗത പോസ്റ്റ് പോലും പാർട്ടിയുടെ പൊതുചിത്രത്തെ ബാധിക്കാം.

സ്ത്രീകളുടെയും ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെയും പ്രതിനിധിത്വം സോഷ്യൽ മീഡിയയിലും ഉറപ്പാക്കണം. പാർട്ടിയുടെ ഡിജിറ്റൽ ലോകം പുരുഷ നേതാക്കളുടെ പ്രസംഗങ്ങളാൽ മാത്രം നിറഞ്ഞാൽ പുതിയ തലമുറയിലെ സ്ത്രീകളെയും ന്യൂനപക്ഷ യുവാക്കളെയും അത് ആകർഷിക്കില്ല. സ്ത്രീകൾ രാഷ്ട്രീയം, സാമ്പത്തികം, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ, പരിസ്ഥിതി, തൊഴിൽ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രമായി സംസാരിക്കുന്ന ഒരു digital public sphere സൃഷ്ടിക്കണം. അതുപോലെ മുസ്ലിം, ക്രൈസ്തവ, ദളിത്, ആദിവാസി, മത്സ്യത്തൊഴിലാളി, പ്രവാസി, അസംഘടിത തൊഴിലാളി തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ അവരുടെ സ്വന്തം ശബ്ദത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കണം.

ഇതിലൂടെ ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ മാറ്റം ഉണ്ടാകും. പാർട്ടി “എല്ലാവർക്കും വേണ്ടി സംസാരിക്കുന്ന” സംഘടന എന്നതിൽ നിന്ന് ജനങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിക്കാൻ അവസരം നൽകുന്ന സംഘടനയായി മാറും. ജനാധിപത്യത്തിൽ ഇത് കൂടുതൽ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയബന്ധമാണ്.

സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പ്രാദേശിക ഭാഷയുടെ ശക്തി പൂർണ്ണമായി ഉപയോഗിക്കണം. കേരളത്തിൽ മലയാളം തന്നെയാണ് പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ ഭാഷ. എന്നാൽ മലയാളത്തിനുള്ളിലും വ്യത്യസ്ത പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലികൾക്കും സംസാരരീതികൾക്കും പ്രാധാന്യമുണ്ട്. വളരെ ഔപചാരികമായ രാഷ്ട്രീയ മലയാളം മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നതിനു പകരം സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ സംസാരഭാഷയിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തണം. എന്നാൽ ഭാഷ ലളിതമാക്കുമ്പോൾ ആശയത്തിന്റെ കൃത്യത നഷ്ടപ്പെടരുത്. ഇതാണ് digital political communication-ന്റെ വലിയ കല.

അതോടൊപ്പം പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങളുടെ digital mapping നടത്താം. ഓരോ ജില്ലയിലും ജനങ്ങൾ നേരിടുന്ന പ്രധാന പ്രശ്നങ്ങൾ—തൊഴിൽ, കൃഷി, മത്സ്യബന്ധനം, മാലിന്യം, വെള്ളം, ഗതാഗതം, തീരശോഷണം, വനസംരക്ഷണം, ആരോഗ്യസൗകര്യം, വിദ്യാഭ്യാസം—എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ചെറിയ ഡോക്യുമെന്ററികൾ തയ്യാറാക്കാം. സംസ്ഥാനതലത്തിലുള്ള വലിയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളേക്കാൾ ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവിതം കാണിക്കുന്ന അഞ്ച് മിനിറ്റ് വീഡിയോ കൂടുതൽ വിശ്വാസ്യത സൃഷ്ടിക്കും.

ഇതോടൊപ്പം പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രത്തെ ഡിജിറ്റൽ രൂപത്തിൽ പുനർവായിക്കണം. കേരളത്തിലെ തൊഴിലാളി സമരങ്ങൾ, കർഷകസമരങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ആരോഗ്യത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ, ഭൂസമരങ്ങൾ, ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ചരിത്രം പഴയ ഫോട്ടോകളും രേഖകളും അഭിമുഖങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് അവതരിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ അത് “ഞങ്ങൾ ഒരിക്കൽ ഇതെല്ലാം ചെയ്തു” എന്ന ആത്മപ്രശംസയായി മാറരുത്. പഴയ സമരത്തിൽ നിന്ന് ഇന്നത്തെ പ്രശ്നത്തിലേക്ക് ഒരു ബന്ധം സ്ഥാപിക്കണം. ഉദാഹരണത്തിന്, പഴയ തൊഴിലാളി സമരത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ന് gig worker-ന്റെ പ്രശ്നത്തിലേക്ക് എത്തണം. പഴയ ഭൂസമരത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ന് ഭൂമിയില്ലാത്തവരുടെ പ്രശ്നത്തിലേക്ക് എത്തണം.

AIയുടെ കാലത്ത് സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രവർത്തനം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകും. Deepfake വീഡിയോകൾ, AI-generated voice, fabricated documents, manipulated images എന്നിവ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ സി.പി.എം.ക്ക് ഒരു ശക്തമായ digital verification സംവിധാനം വേണം. അതോടൊപ്പം AIയെ വെറും misinformation-ന്റെ ഭീഷണിയായി കാണാതെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ഗവേഷണത്തിനും വിവർത്തനത്തിനും data analysis-നും ഉപയോഗിക്കാനുള്ള ശേഷിയും പാർട്ടി വികസിപ്പിക്കണം.

എന്നാൽ AI ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴും ഒരു അടിസ്ഥാന തത്വം പാലിക്കണം: മനുഷ്യന്റെ രാഷ്ട്രീയ അനുഭവത്തിന് പകരം യന്ത്രം സംസാരിക്കരുത്. യന്ത്രം ഉള്ളടക്കം നിർമ്മിക്കാൻ സഹായിക്കാം; പക്ഷേ ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ വേദനയും ഒരു കർഷകന്റെ അനിശ്ചിതത്വവും ഒരു യുവാവിന്റെ ഭാവിഭയവും യഥാർത്ഥ മനുഷ്യരുടെ ശബ്ദത്തിലൂടെയാണ് രാഷ്ട്രീയമായി വിശ്വസനീയമാകുന്നത്.

സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ 24 മണിക്കൂർ reactive war room എന്ന മാതൃകയും പുനഃപരിശോധിക്കണം. എല്ലാ വിമർശനത്തിനും മറുപടി നൽകേണ്ടതില്ല. ചില കാര്യങ്ങൾക്ക് ഉടൻ മറുപടി വേണം; ചിലത് വിശദമായ മറുപടി ആവശ്യപ്പെടും; ചിലത് അവഗണിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. ഓരോ വിമർശനത്തെയും യുദ്ധമായി കാണുന്നത് പാർട്ടിയെ നിരന്തരം പ്രതിരോധത്തിലാക്കും. അതിനാൽ ഉള്ളടക്കത്തിന് priority system വേണം: പൊതുതാൽപര്യമുള്ള വിഷയങ്ങൾ, വസ്തുതാപരമായി തെറ്റായ പ്രധാന പ്രചാരണങ്ങൾ, പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളെ ബാധിക്കുന്ന വിഷയങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകണം.

ഇതോടൊപ്പം social media metrics-നെക്കുറിച്ചും ജാഗ്രത വേണം. Views, likes, shares, followers എന്നിവ രാഷ്ട്രീയ വിജയത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ അളവുകോലുകളല്ല. ഒരു meme-ന് പത്ത് ലക്ഷം views ലഭിച്ചാലും അത് ഒരു രാഷ്ട്രീയബോധവും സൃഷ്ടിച്ചില്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ മൂല്യം പരിമിതമാണ്. മറുവശത്ത്, ആയിരം പേർ മാത്രം കണ്ട ഒരു ആഴത്തിലുള്ള വീഡിയോ ഒരു തൊഴിലാളി സംഘടനയുടെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയ്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചേക്കാം. അതിനാൽ engagement-നെ likes കൊണ്ട് മാത്രം അളക്കാതെ conversation, participation, political learning, offline mobilisation എന്നിവയും അളക്കണം.

ഇവിടെ സോഷ്യൽ മീഡിയയും സംഘടനാപ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത്. ഒരു Facebook പോസ്റ്റ് അവസാനിക്കുന്നത് “Share ചെയ്യൂ” എന്നതിൽ മാത്രമാകരുത്. അതിന് ശേഷം എന്ത്? ഒരു ചർച്ചയുണ്ടാകുമോ? ഒരു പ്രാദേശിക യോഗമുണ്ടാകുമോ? ഒരു തൊഴിലാളി കൂട്ടായ്മ രൂപപ്പെടുമോ? ഒരു ഹർജി നൽകുമോ? ഒരു പഠനസംഘം രൂപപ്പെടുമോ? ഒരു ജനകീയ സമരം സംഘടിപ്പിക്കുമോ? Digital engagement → political discussion → real-world organisation → collective action എന്ന ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുമ്പോഴാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയ യഥാർത്ഥ ജനകീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഉപകരണമാകുന്നത്.

അവസാനം, സി.പി.എം. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ജയിക്കേണ്ടത് മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ കൂടുതൽ പോസ്റ്റുകൾ ഇട്ടുകൊണ്ടല്ല. കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമായി, കൂടുതൽ ബൗദ്ധികമായി, കൂടുതൽ ജനകീയമായി, കൂടുതൽ മനുഷ്യസ്നേഹത്തോടെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടാണ്. ജനങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങളെ ഭയപ്പെടാത്ത, സ്വന്തം വീഴ്ചകൾ സമ്മതിക്കാൻ കഴിയുന്ന, കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന, ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന, തൊഴിലാളിയുടെയും കർഷകന്റെയും യുവാവിന്റെയും സ്ത്രീയുടെയും യഥാർത്ഥ ജീവിതം കേൾക്കുന്ന, എതിരാളിയെ അധിക്ഷേപിക്കുന്നതിനുപകരം ആശയത്തെ വിമർശിക്കുന്ന ഒരു ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുത്തണം.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ സോഷ്യൽ മീഡിയ സി.പി.എം.ന് ഒരു പ്രചാരണ ഉപകരണം മാത്രമല്ല; പാർട്ടിയുടെ പുനർനിർമാണത്തിനുള്ള ഒരു ജനകീയ രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണശാല കൂടിയാണ്. ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുക, അവയെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്യുക, ജനങ്ങൾക്ക് തിരിച്ചുനൽകുക, ചർച്ച സൃഷ്ടിക്കുക, യഥാർത്ഥ സംഘടനാപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് മാറ്റുക—ഈ ചക്രം സജീവമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ സോഷ്യൽ മീഡിയ പാർട്ടിയുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പുതിയ സംഘടനാ ഉപകരണമായി മാറും.

അതിന്റെ അടിസ്ഥാനസൂത്രവാക്യം വളരെ ലളിതമാണ്: “ജനങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ നിന്ന്, ജനങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്ന സോഷ്യൽ മീഡിയയിലേക്ക്.” അതാണ് സി.പി.എം.യുടെ ഡിജിറ്റൽ പുനർനിർമാണത്തിന്റെ കേന്ദ്രദിശ.

2026-ലെ കേരള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം സി.പി.എമ്മിനും എൽ.ഡി.എഫിനും ഒരു സാധാരണ അധികാരമാറ്റമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ചരിത്രപാഠമാണ്. പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണത്തിനിടയിൽ വികസനത്തിലും ക്ഷേമത്തിലും അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളിലും പൊതുസേവനങ്ങളിലും നിരവധി നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ചിട്ടും ജനവിധി അനുകൂലമാകാതിരുന്നത്, ഭരണനേട്ടവും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരവും ഒരേ കാര്യമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജനങ്ങൾ ഒരു സർക്കാരിനെ വിലയിരുത്തുന്നത് സർക്കാർ നിർമ്മിച്ച റോഡുകളുടെയും പാലങ്ങളുടെയും എണ്ണത്തിലൂടെയോ ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ വ്യാപ്തിയിലൂടെയോ മാത്രം അല്ല; സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ അവർ അനുഭവിക്കുന്ന തൊഴിൽസാധ്യത, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ സമീപനം, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷ, സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷം, നേതാക്കളുടെ പെരുമാറ്റം, രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസ്യത എന്നിവയുടെ സമഗ്രമായ അനുഭവത്തിലൂടെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഈ പരാജയത്തെ വികസനവിരുദ്ധമായ ഒരു ജനവിധിയായി കാണുന്നത് യാഥാർഥ്യത്തെ ലളിതവൽക്കരിക്കലായിരിക്കും.

ഇതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള കാരണം ഭരണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളും ജനങ്ങളുടെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രതീക്ഷകളും തമ്മിലുള്ള വിടവിലാണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്. കേരളം കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിനിടയിൽ സാമൂഹികമായും സാമ്പത്തികമായും സാങ്കേതികമായും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു. ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള യുവതലമുറ, പുതിയ തൊഴിൽരൂപങ്ങൾ, ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, വിദേശപ്രവാസം, വേഗത്തിലുള്ള നഗരവൽക്കരണം, ഡിജിറ്റൽ ജീവിതം, ഉയർന്ന ഉപഭോഗപ്രതീക്ഷകൾ, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി, വയോജനസമൂഹത്തിന്റെ വളർച്ച, പുതിയ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ വ്യാപനം എന്നിവ ചേർന്ന് കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഘടന തന്നെ മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. ഈ പുതിയ കേരളത്തിന് പഴയ വികസനഭാഷയും പഴയ സംഘടനാരീതികളും മാത്രം മതിയാകില്ല. സമൂഹം മാറുമ്പോൾ അതിനെ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയവും മാറണം.

ഇവിടെയാണ് സി.പി.എമ്മിന്റെ സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നം ഏറ്റവും ശക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഒരു ജനകീയ പ്രസ്ഥാനമായി വളർന്ന പാർട്ടി ദീർഘകാലം അധികാരത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ യന്ത്രവുമായി അതിന്റെ ബന്ധം കൂടുതൽ അടുത്തുവരുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ ആ ബന്ധം പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര ജനകീയ പ്രവർത്തനത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുമ്പോൾ പ്രശ്നം ആരംഭിക്കുന്നു. സർക്കാർ ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ഭരണപരമായി പരിഹരിക്കുമ്പോൾ പാർട്ടി ആ പ്രശ്നങ്ങളുടെ സാമൂഹികവും വർഗ്ഗപരവുമായ കാരണങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ വ്യത്യാസം മങ്ങിപ്പോയാൽ പാർട്ടി ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്ന് ഭരണത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി മാത്രം കാണപ്പെടും. അതുകൊണ്ട് സർക്കാരിനെ വീണ്ടും പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുകയും പാർട്ടിയെ വീണ്ടും ജനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് സംഘടനാ പുനർനിർമാണത്തിന്റെ ആദ്യപടി.

അതിനാൽ ഇനി വേണ്ടത് അധികാരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാനുള്ള ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണമല്ല; ജനങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പുനർനിർമാണമാണ്. ഓരോ ബ്രാഞ്ചും വീണ്ടും പ്രദേശത്തിന്റെ സാമൂഹിക ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെടണം. ഓരോ കേഡറും ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കാനും പഠിക്കാനും വിശകലനം ചെയ്യാനും കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനാകണം. ഓരോ ജനകീയ സംഘടനയും സർക്കാരിന്റെ പദ്ധതികൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഏജൻസിയായി ചുരുങ്ങാതെ ജനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി പോരാടുന്ന സ്വതന്ത്ര സംഘടനയായി മാറണം. വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും പാർട്ടി സമ്മേളനങ്ങളിലെ ഔപചാരിക വാക്കുകളല്ലാതെ ദൈനംദിന സംഘടനാജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് നിർദ്ദേശങ്ങൾ അയയ്ക്കുന്നതിനു പകരം താഴെ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എത്തുന്ന ഒരു സജീവ സംഘടനാ സംസ്കാരം പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

ഇതോടൊപ്പം രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക വിശ്വാസ്യത പുനഃസ്ഥാപിക്കേണ്ടതും അനിവാര്യമാണ്. അഴിമതി, ബന്ധുപക്ഷപാതം, അധികാരദുരുപയോഗം, ആഡംബരജീവിതം, ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന നേതൃശൈലി എന്നിവ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളേക്കാൾ കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളാണ്. കാരണം സി.പി.എമ്മിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂലധനം പണം, മാധ്യമശക്തി, കോർപ്പറേറ്റ് പിന്തുണ എന്നിവയല്ല; ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസമാണ്. ആ വിശ്വാസത്തിൽ ചെറിയ വിള്ളൽ പോലും ദീർഘകാലത്ത് വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതമുണ്ടാക്കും. അതിനാൽ പാർട്ടി നിയമപരമായ മാനദണ്ഡങ്ങളെക്കാൾ ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക മാനദണ്ഡം തന്നെ സ്വന്തം നേതാക്കൾക്കും പ്രവർത്തകർക്കും ബാധകമാക്കണം.

അതേസമയം സംഘടനയുടെ പുനർനിർമാണം പഴയതിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകലായിരിക്കരുത്. പുതിയ കേരളത്തിന്റെ പുതിയ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കണം. സ്ഥിരം തൊഴിലാളിയോടൊപ്പം ഗിഗ് തൊഴിലാളിയെയും കരാർ തൊഴിലാളിയെയും IT ജീവനക്കാരനെയും സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാരനെയും അസംഘടിത തൊഴിലാളിയെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പുതിയ തൊഴിലാളി രാഷ്ട്രീയം രൂപപ്പെടുത്തണം. ചെറുകിട കർഷകനും കർഷക തൊഴിലാളിയും മത്സ്യത്തൊഴിലാളിയും പ്രവാസി കുടുംബവും യുവ സംരംഭകനും മധ്യവർഗ്ഗ കുടുംബവും വയോജനവും സ്ത്രീയും പുതിയ ഇടതുപക്ഷ സാമൂഹിക സഖ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. പുതിയ വർഗ്ഗഘടനയെ മനസ്സിലാക്കാതെ പഴയ വർഗ്ഗവിഭാഗങ്ങളുടെ ഭാഷ ആവർത്തിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല.

യുവാക്കളോടുള്ള സമീപനത്തിലും അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. യുവാക്കളെ വോട്ടർമാരായി കാണുന്നതിനു പകരം ഭാവിയിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാക്കളായി കാണണം. അവർ പാർട്ടിയുടെ പരിപാടികളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരായി മാത്രം നിൽക്കാതെ രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനമെടുക്കുന്നവരായി വളരണം. അതുപോലെ സ്ത്രീകളുടെ രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തം വനിതാ സംഘടനയുടെയും പ്രതീകാത്മക സ്ഥാനാർത്ഥിത്വത്തിന്റെയും പരിധിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുകൊണ്ടുവരണം. പാർട്ടിയുടെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും സ്ത്രീകളുടെ സ്വതന്ത്ര നേതൃത്വത്തെ വളർത്തണം. ഒരു പുതിയ തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഉടമസ്ഥത സൃഷ്ടിക്കാതെ ഒരു പഴയ പാർട്ടിക്ക് പുതിയ സമൂഹത്തിൽ ദീർഘകാലം ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.

സോഷ്യൽ മീഡിയ രംഗത്തും ഇതേ മാറ്റമാണ് ആവശ്യം. സോഷ്യൽ മീഡിയയെ എതിരാളികളുടെ ആരോപണങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകുന്ന പ്രചാരണവേദിയായി മാത്രം കാണുന്നത് വലിയ പരിമിതിയാണ്. അത് രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതിന്റെയും പുതിയ ആശയങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കുന്നതിന്റെയും ജനകീയ സംഘടന വളർത്തുന്നതിന്റെയും വേദിയായി ഉപയോഗിക്കണം. നേതാക്കൾ സംസാരിക്കുന്ന സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ നിന്ന് ജനങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്ന സോഷ്യൽ മീഡിയയിലേക്ക് മാറണം. തൊഴിലാളി തന്റെ പ്രശ്നം പറയണം; കർഷകൻ തന്റെ അനുഭവം പറയണം; യുവാവ് തന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക പറയണം; സ്ത്രീ തന്റെ ജീവിതത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങൾ പറയണം. പാർട്ടി അവരുടെ ശബ്ദങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും അവയിൽ നിന്ന് പുതിയ നയങ്ങളും സമരങ്ങളും രൂപപ്പെടുത്തുകയും വേണം.

ഇതോടൊപ്പം സി.പി.എം.യുടെ ഏറ്റവും വലിയ ബൗദ്ധിക ദൗത്യം മാർക്സിസത്തെ പുതിയ കാലത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുകയാണ്. AIയും automation-ഉം തൊഴിൽരംഗത്തെ മാറ്റുമ്പോൾ തൊഴിൽ എന്ന ആശയത്തെ എങ്ങനെ വിശകലനം ചെയ്യണം? Dataയും digital platforms-ഉം പുതിയ മൂലധനരൂപങ്ങളായി എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു? കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും ecological crisis-ഉം വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു? care economy-യിൽ സ്ത്രീകളുടെ അദൃശ്യശ്രമത്തെ എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയമാക്കണം? പ്രവാസവും കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്താണ്? ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള പുതിയ മധ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ വർഗ്ഗസ്വഭാവം എന്താണ്? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് സമകാലികവും ശാസ്ത്രീയവുമായ ഉത്തരങ്ങൾ നൽകുന്ന പുതിയ കേരളീയ മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്ത വളർത്തിയെടുക്കണം.

അതിനാൽ ഇനി സി.പി.എം.യുടെ മുന്നിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രണ്ടേ രണ്ടാണ്. ഒന്നുകിൽ കഴിഞ്ഞ കാലത്തെ വിജയങ്ങളുടെ ഓർമ്മയിൽ ജീവിച്ച്, പഴയ സംഘടനാ ഘടനയും പഴയ രാഷ്ട്രീയഭാഷയും സംരക്ഷിച്ച്, അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തിരിച്ചുവരാനുള്ള തന്ത്രങ്ങൾ മാത്രം ആവിഷ്കരിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ 2026-ലെ തോൽവിയെ ഒരു ചരിത്രപരമായ മുന്നറിയിപ്പായി സ്വീകരിച്ച്, സ്വന്തം സംഘടനയെയും നേതൃത്വത്തെയും രാഷ്ട്രീയഭാഷയെയും ജനബന്ധത്തെയും ആശയപരമായ ഉപകരണങ്ങളെയും പുനർനിർമിക്കാം. ആദ്യത്തെ വഴി താൽക്കാലികമായി ചില തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങൾ നേടിക്കൊടുക്കാം; രണ്ടാമത്തെ വഴിയാണ് ദീർഘകാല ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഭാവി നൽകുക.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വൈരുധ്യം കൂടി ഓർക്കണം. സി.പി.എം. ഒരിക്കൽ കേരളത്തെ മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ച പ്രസ്ഥാനമാണ്; ആ ശ്രമത്തിന്റെ ഫലമായി മാറിയ കേരളം ഇപ്പോൾ സി.പി.എമ്മിനോടും മാറാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയാണ്. ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും സാമൂഹിക സുരക്ഷയും ജനാധിപത്യബോധവും വളർത്തിയ സമൂഹം ഇനി കൂടുതൽ ഉയർന്ന നിലവാരത്തിലുള്ള ഭരണവും കൂടുതൽ സുതാര്യതയും കൂടുതൽ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും കൂടുതൽ തൊഴിൽസാധ്യതയും കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയതയും കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തവും ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ പാർട്ടിയുടെ തന്നെ ചരിത്രവിജയങ്ങൾ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ മാനദണ്ഡങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ വൈരുധ്യത്തെ തിരിച്ചറിയുകയാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ ബുദ്ധി.

അതുകൊണ്ട് 2026-ലെ പരാജയത്തെ അവസാനമായി കാണേണ്ടതില്ല. അത് ഒരു ഇടവേളയായും ആത്മപരിശോധനയുടെ അവസരമായും പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തുടക്കമായും മാറ്റാൻ കഴിയും. എന്നാൽ അതിന് ആത്മവിമർശനം പ്രസംഗങ്ങളിൽ മാത്രം മതിയാകില്ല; സംഘടനാ ഘടനയിൽ മാറ്റം വേണം. ജനങ്ങളുമായി ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കണം. കേഡറിനെ പുനർവിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്യണം. പുതിയ തലമുറയെ നേതൃത്വത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം. അഴിമതിക്കും ബന്ധുപക്ഷപാതത്തിനും ശൂന്യ സഹിഷ്ണുത വേണം. ജനകീയ സംഘടനകളെ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ അനുവദിക്കണം. സോഷ്യൽ മീഡിയയെ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ വേദിയാക്കണം. അതിലുപരി, മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കേരളത്തിന്റെ പുതിയ വൈരുധ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി അതിന് പുതിയ ഇടതുപക്ഷ പരിഹാരങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കണം.

അവസാനം, സി.പി.എം. സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം “അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എങ്ങനെ ജയിക്കാം?” എന്നതല്ല. “കേരളത്തിലെ സാധാരണ മനുഷ്യന് തന്റെ ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നവുമായി, തന്റെ പ്രതീക്ഷയുമായി, തന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയുമായി വീണ്ടും ഏത് രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അടുത്തേക്കാണ് പോകാൻ തോന്നുക?” എന്നതാണ്. ആ ചോദ്യത്തിന് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് മറുപടി കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞാൽ സംഘടനയും ആശയവും നേതൃത്വവും സ്വാഭാവികമായി പുനർനിർമിക്കപ്പെടും.

അപ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം ലക്ഷ്യമല്ലാതാകും; ജനങ്ങളുമായുള്ള പുനർബന്ധത്തിന്റെ ഫലമായി അത് വീണ്ടും സംഭവിക്കും. ഒരു കാലത്ത് കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ ഇടതുപക്ഷത്തിന് ഇനി വേണ്ടത് സ്വന്തം പഴയ മഹത്വം ആവർത്തിക്കുകയല്ല, പുതിയ കേരളത്തിന്റെ പുതിയ ചരിത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കി അതിന്റെ ഭാവിയെ രൂപപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന ഒരു പുതിയ ഇടതുപക്ഷമായി സ്വയം പുനർസൃഷ്ടിക്കുകയാണ്. അതാണ് 2026-ലെ ജനവിധിയുടെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള പാഠവും സി.പി.എം.ന്റെ മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ചരിത്രപരമായ കടമയും.