വ്യാജവാർത്തകളും കൃത്രിമമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന പൊതുപ്രതീതികളും ഇന്ന് രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആയുധങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഒരു വാർത്ത പൂർണ്ണമായും വ്യാജമായിരിക്കണമെന്നില്ല; യഥാർത്ഥ സംഭവത്തിൽ നിന്ന് ചില വസ്തുതകൾ മാത്രം തെരഞ്ഞെടുത്ത്, അവയ്ക്ക് പ്രത്യേകമായ സന്ദർഭവും വ്യാഖ്യാനവും നൽകി, ആവർത്തിച്ചാവർത്തിച്ച് പ്രചരിപ്പിച്ചാൽ പോലും ഒരു കൃത്രിമ പ്രതീതി ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കാനാകും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പ്രചരിക്കുന്ന ഓരോ സന്ദേശവും ശരിയാണോ തെറ്റാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നതിലുപരി, ആരാണ് ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നത്, എന്തിനാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്, ഏത് വികാരത്തെയാണ് ഉണർത്തുന്നത്, എന്താണ് മറച്ചുവയ്ക്കുന്നത്, ആരുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യമാണ് അത് സേവിക്കുന്നത് എന്നിങ്ങനെ ചോദിക്കാൻ പാർട്ടി അനുഭാവികളെ പരിശീലിപ്പിക്കേണ്ടത് ഇന്ന് അടിയന്തര കടമയായി സി.പി.എം ഏറ്റെടുക്കണം.
സോഷ്യൽ മീഡിയ ഇന്ന് രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങളുടെ പ്രചാരണവേദി മാത്രമല്ല, വിവരങ്ങളും തെറ്റായ വിവരങ്ങളും കൃത്രിമ പ്രതീതികളും സംഘടിതമായി നിർമ്മിക്കുകയും പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടമേഖലയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ആശങ്കാജനകമായ വശം, വ്യാജവാർത്തകളെയും അർദ്ധസത്യങ്ങളെയും സന്ദർഭം മാറ്റിയ വിവരങ്ങളെയും കൃത്രിമമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന പൊതുപ്രതീതികളെയും തിരിച്ചറിയാനുള്ള ആവശ്യമായ വിമർശനാത്മക ശേഷി ഇല്ലാത്തതിനാൽ പാർട്ടി പ്രവർത്തകരും അനുഭാവികളും പോലും പലപ്പോഴും അതിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ അകപ്പെടുന്നു എന്നതാണ്. പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളോട് ആത്മാർത്ഥമായ പ്രതിബദ്ധതയുള്ള ഒരാൾ പോലും ഒരു വാർത്ത തന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നു എന്ന കാരണത്താൽ അത് പരിശോധിക്കാതെ വിശ്വസിക്കുകയും പങ്കുവയ്ക്കുകയും ചെയ്യാം. അതുപോലെ, എതിരാളികൾ നിരന്തരം ആവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ആരോപണം തെളിവില്ലാത്തതാണെങ്കിലും, അതിന്റെ ആവർത്തനം തന്നെ ഒരു “സത്യത്തിന്റെ പ്രതീതി” സൃഷ്ടിച്ച് പ്രവർത്തകരുടെ മനസ്സിൽ സംശയവും ആശയക്കുഴപ്പവും വളർത്താം. അതുകൊണ്ട് ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ പാർട്ടി പ്രവർത്തകർക്ക് രാഷ്ട്രീയ ബോധവും സംഘടനാ അച്ചടക്കവും മാത്രം മതിയാകില്ല; വിവരങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യത പരിശോധിക്കാനും വ്യാജവാർത്തകളെ തിരിച്ചറിയാനും കൃത്രിമ പ്രതീതി നിർമ്മാണത്തിന്റെ സാങ്കേതികതയും മനഃശാസ്ത്രവും തിരിച്ചറിയാനും കഴിയുന്ന ഒരു പുതിയ വിമർശനാത്മക ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷരതയും അനിവാര്യമാണ്. ഈ ശേഷി വളർത്തിയെടുക്കാതെ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ സംഘടിതമായ തെറ്റിദ്ധാരണാ പ്രചാരണങ്ങളെ ഫലപ്രദമായി നേരിടുക പ്രയാസകരമായിരിക്കും. അതിനാൽ ഓരോ ബ്രാഞ്ചിലും കുറഞ്ഞത് ഒരു പ്രവർത്തകനെങ്കിലും ഈ മേഖലയിൽ ഗൗരവമായി പരിശീലിപ്പിക്കുകയും, ആ പരിശീലനം ക്രമേണ മുഴുവൻ പാർട്ടി പ്രവർത്തകസമൂഹത്തിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ അടിയന്തര സംഘടനാ–രാഷ്ട്രീയ കടമയായി കാണേണ്ടതാണ്.
ഇതിനായി പാർട്ടിയുടെ താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് തന്നെ ഒരു പുതിയ മാധ്യമ സാക്ഷരതാ സംസ്കാരം വളർത്തിയെടുക്കണം. ഓരോ ബ്രാഞ്ചിലും സോഷ്യൽ മീഡിയ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രവർത്തകർക്ക് വ്യാജവാർത്ത തിരിച്ചറിയൽ, ചിത്രങ്ങളുടെയും വീഡിയോകളുടെയും സന്ദർഭപരിശോധന, പഴയ വാർത്തകൾ പുതിയ സംഭവങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന തന്ത്രങ്ങൾ തിരിച്ചറിയൽ, തലക്കെട്ടും ഉള്ളടക്കവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കൽ, കൃത്രിമമായി നിർമ്മിച്ച അക്കങ്ങളും സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളും പരിശോധിക്കൽ, എഡിറ്റ് ചെയ്ത ദൃശ്യങ്ങളും ശബ്ദങ്ങളും തിരിച്ചറിയൽ, ഉറവിടങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യത പരിശോധിക്കൽ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ പ്രായോഗിക പരിശീലനം നൽകണം. “കണ്ടാൽ ഉടൻ ഷെയർ ചെയ്യുക” എന്നതിനു പകരം “കണ്ടാൽ ആദ്യം പരിശോധിക്കുക” എന്ന ശീലം പാർട്ടി അനുഭാവികളുടെ അടിസ്ഥാന ഡിജിറ്റൽ അച്ചടക്കമായി മാറണം.
അതോടൊപ്പം, വ്യാജപ്രചാരണത്തെ നേരിടുന്നത് ഓരോ വ്യാജപോസ്റ്റിനും പിന്നാലെ ഓടിക്കൊണ്ട് മറുപടി നൽകുന്നതായി ചുരുക്കരുത്. അത് പലപ്പോഴും വ്യാജപ്രചാരണത്തിന് തന്നെ കൂടുതൽ ദൃശ്യത നൽകും. അതിനുപകരം, ആവർത്തിച്ച് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന പ്രതീതി നിർമ്മാണ മാതൃകകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയുടെ പ്രവർത്തനരീതി വിശദീകരിക്കുകയാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദം. ഒരു വ്യക്തിയെക്കുറിച്ചോ ഒരു നേതാവിനെക്കുറിച്ചോ ഒരു സ്ഥാപനത്തെക്കുറിച്ചോ തുടർച്ചയായി ഒരേ തരത്തിലുള്ള നെഗറ്റീവ് ഉള്ളടക്കം പ്രചരിക്കുമ്പോൾ, ഓരോ പോസ്റ്റിനെയും ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമായി കാണാതെ അതിനു പിന്നിലെ പ്രചാരണരീതിയും ബന്ധങ്ങളും ആവർത്തന മാതൃകകളും തിരിച്ചറിയാൻ പ്രവർത്തകരെ പഠിപ്പിക്കണം.
ഇതിനായി പാർട്ടിക്ക് ജില്ലാതലം മുതൽ ബ്രാഞ്ചുതലം വരെ വസ്തുതാ പരിശോധനാ സംവിധാനവും ദ്രുതപ്രതികരണ സംവിധാനവും രൂപീകരിക്കാവുന്നതാണ്. സംശയാസ്പദമായ ഉള്ളടക്കങ്ങൾ പ്രവർത്തകർക്ക് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാനുള്ള സംവിധാനം, അവ പരിശോധിച്ച് വസ്തുതകൾ സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന വിദഗ്ധസംഘം, സ്ഥിരീകരിച്ച വിവരങ്ങൾ ലളിതമായ ഭാഷയിൽ തയ്യാറാക്കി താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകർക്ക് എത്തിക്കുന്ന സംവിധാനം, ആവശ്യമായപ്പോൾ സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ ഏകോപിതമായി വസ്തുതാപരമായ വിശദീകരണം നൽകുന്ന സംവിധാനം എന്നിവ ഉണ്ടാകണം. എന്നാൽ ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം എതിരാളികളെ ആക്രമിക്കുകയല്ല; പൊതുജനങ്ങളുടെ അറിവിന്റെ ഗുണനിലവാരം സംരക്ഷിക്കുകയും രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തെ വസ്തുതകളിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും ആയിരിക്കണം.
ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, പാർട്ടി അനുഭാവികൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസവും വസ്തുതാപരമായ പരിശോധനയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കണം. നമ്മുടെ പക്ഷത്തുള്ള വാർത്തയായതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് സത്യമാകുന്നില്ല; എതിരാളിയുടെ പക്ഷത്തുള്ള വാർത്തയായതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് അസത്യവുമാകുന്നില്ല. സ്വന്തം പക്ഷത്തിനെതിരായാലും സത്യം അംഗീകരിക്കാനും സ്വന്തം പക്ഷത്തിന് അനുകൂലമായാലും തെളിവില്ലാത്ത അവകാശവാദം നിരാകരിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരമാണ് ദീർഘകാലത്ത് കൂടുതൽ ശക്തമായ പ്രതിരോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായ വിമർശനാത്മകവും ശാസ്ത്രീയവുമായ സമീപനവുമായി യോജിക്കുന്നതും ഇതുതന്നെയാണ്.
ഇന്ന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ മാത്രമല്ല, ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ബോധനിർമ്മിതിയിലാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയ നിർണായകമായി ഇടപെടുന്നത്. അതിനാൽ വ്യാജവാർത്തയെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ് ഇനി ഒരു അധിക കഴിവല്ല; ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകന്റെ അടിസ്ഥാന യോഗ്യതയാണ്. സംഘടനാ ശക്തിയോടൊപ്പം വിവരങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി വിശകലനം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷിയും സി.പി.എം വികസിപ്പിക്കേണ്ട സമയമാണിത്. ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ കൃത്രിമ പ്രതീതികൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതിന് ശേഷം അവ പൊളിച്ചെഴുതാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനെക്കാൾ, അത്തരം പ്രതീതികൾ എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് ജനങ്ങളെയും പ്രവർത്തകരെയും മുൻകൂട്ടി പഠിപ്പിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധം.
വ്യാജവാർത്തയെ തോൽപ്പിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ ആയുധം മറ്റൊരു പ്രചാരണമല്ല — സത്യത്തെ പരിശോധിക്കാനുള്ള പരിശീലനം നേടിയ ഒരു ബോധമുള്ള പ്രവർത്തകസമൂഹമാണ്.
സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ വ്യാപനം രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റം വരുത്തിയിരിക്കുകയാണ്. രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടം ഇനി പൊതുയോഗങ്ങളിലും പ്രകടനങ്ങളിലും പത്രങ്ങളിലുമാത്രം നടക്കുന്നില്ല; മനുഷ്യരുടെ ശ്രദ്ധ, ഓർമ്മ, വികാരം, വിശ്വാസം, രാഷ്ട്രീയ വിലയിരുത്തൽ എന്നിവയെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ ഇടങ്ങളിലാണ് അതിന്റെ ഒരു നിർണായക ഭാഗം നടക്കുന്നത്. ഈ പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ ശക്തി അതിന്റെ സംഘടനാ സംവിധാനത്തിലും ജനബന്ധങ്ങളിലും മാത്രമല്ല, വിവരങ്ങളുടെ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാനും അവയെ വിമർശനാത്മകമായി വിശകലനം ചെയ്യാനും തെറ്റായ വിവരങ്ങളെയും കൃത്രിമമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന പൊതുപ്രതീതികളെയും തിരിച്ചറിയാനും കഴിയുന്ന പ്രവർത്തകരുടെ എണ്ണത്തിലും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഓരോ സി.പി.എം ബ്രാഞ്ചിലും സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ ചുമതല വഹിക്കുന്ന പ്രവർത്തകൻ വെറും പാർട്ടി സന്ദേശങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന ഒരാളായി തുടരാൻ പാടില്ല; അയാൾ ഒരു വിവരവിശകലന പ്രവർത്തകനും വസ്തുതാപരിശോധകനും ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണത്തിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുന്ന പരിശീലിത പ്രവർത്തകനുമായിരിക്കണം. ഈ പരിശീലനത്തിന്റെ ആദ്യപടി വ്യാജവാർത്ത എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നതാണ്. ഒരു വാർത്ത പൂർണ്ണമായും കെട്ടിച്ചമച്ചതായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതിലും അപകടകരമായ മറ്റൊരു രീതി യഥാർത്ഥ വിവരത്തെ ഭാഗികമായി മാത്രം അവതരിപ്പിച്ച് തെറ്റായ പ്രതീതി സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ്. അതിനാൽ “ഇത് ശരിയാണോ?” എന്ന ചോദ്യം മാത്രം മതിയാകില്ല; “ഇത് എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്?”, “ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ സന്ദർഭം എന്താണ്?”, “എന്താണ് ഇവിടെ പറയാതെ വിട്ടിരിക്കുന്നത്?”, “ഈ അവതരണത്തിലൂടെ ആരുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യമാണ് സേവിക്കപ്പെടുന്നത്?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളും പ്രവർത്തകൻ ചോദിക്കാൻ പഠിക്കണം.
വ്യാജവാർത്ത നിർമ്മിക്കുന്ന ഏറ്റവും സാധാരണമായ രീതികളിലൊന്ന് പഴയ വാർത്തകളെയും ചിത്രങ്ങളെയും വീഡിയോകളെയും പുതിയ സംഭവങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ്. വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് നടന്ന ഒരു സംഭവത്തിന്റെ ദൃശ്യങ്ങൾ ഇന്നത്തെ കേരളത്തിലെ സംഭവമായി പ്രചരിപ്പിക്കാം; പഴയ പ്രസംഗം പുതിയ പ്രസ്താവനയായി അവതരിപ്പിക്കാം; പഴയ വാർത്തയുടെ തലക്കെട്ട് മാത്രം മാറ്റി പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. ഇതിനെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഏറ്റവും ലളിതമായ മാർഗം ഒരു ചിത്രത്തിന്റെയോ വീഡിയോയുടെയോ തീയതി, സ്ഥലം, ആദ്യ പ്രസിദ്ധീകരണം എന്നിവ പരിശോധിക്കുകയാണ്. അതുപോലെതന്നെ, യഥാർത്ഥമായ ഒരു പ്രസംഗത്തിൽ നിന്നോ അഭിമുഖത്തിൽ നിന്നോ ഏതാനും വാക്കുകൾ മാത്രം മുറിച്ചെടുത്ത് അവയുടെ മുൻപും പിന്നുമുള്ള സന്ദർഭം ഒഴിവാക്കി തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ അർത്ഥം നൽകുന്ന രീതിയും വ്യാപകമാണ്. അതിനാൽ ഒരു വീഡിയോ യഥാർത്ഥമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയാൽ പോലും അതിലെ അവകാശവാദം ശരിയാണെന്ന് ഉടൻ നിഗമനം ചെയ്യരുത്. “വീഡിയോ യഥാർത്ഥമാണോ?” എന്നതിനു പിന്നാലെ “ഈ വീഡിയോയുടെ മുഴുവൻ സന്ദർഭം എന്താണ്?” എന്ന ചോദ്യം വരണം. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകന്റെ ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷരതയുടെ അടിസ്ഥാനഘടകം തന്നെയാണ് വസ്തുതയും സന്ദർഭവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുക എന്നത്.
കൃത്രിമ പ്രതീതി നിർമ്മാണത്തിൽ തലക്കെട്ടുകൾക്ക് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുണ്ട്. വാർത്തയുടെ ഉള്ളടക്കം വസ്തുതാപരമായിരിക്കുമ്പോഴും തലക്കെട്ട് മാത്രം വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു പ്രത്യേക നിഗമനം സൃഷ്ടിക്കുന്ന രീതിയിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാം. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പലരും വാർത്തയുടെ മുഴുവൻ ഉള്ളടക്കം വായിക്കാതെ തലക്കെട്ട് മാത്രം കാണുകയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അഭിപ്രായം രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ ഈ രീതി പ്രത്യേകിച്ച് ഫലപ്രദമാണ്. ഇതോടൊപ്പം പകുതി സത്യം ഉപയോഗിച്ച് പൂർണ്ണമായ തെറ്റിദ്ധാരണ സൃഷ്ടിക്കുന്ന രീതിയും വ്യാപകമാണ്. പറയുന്ന വിവരം യഥാർത്ഥമായിരിക്കാം, പക്ഷേ അതിനോട് ബന്ധപ്പെട്ട നിർണായക വിവരങ്ങൾ മനഃപൂർവം ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ടാകാം. ഒരു സംഭവത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രം എടുത്ത് അതിനെ മുഴുവൻ സംഭവത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ വസ്തുതകൾ കള്ളമാകുന്നില്ല; എന്നാൽ വസ്തുതകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പും ക്രമീകരണവും തന്നെ ഒരു തെറ്റായ പ്രതീതി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് പ്രവർത്തകൻ ഓരോ വാർത്തയും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ “ഇവിടെ പറഞ്ഞത് ശരിയാണോ?” എന്നതോടൊപ്പം “ഇവിടെ പറയാത്തത് എന്താണ്?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കണം. ഈ രണ്ടാമത്തെ ചോദ്യമാണ് കൃത്രിമ പ്രതീതി നിർമ്മാണത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ പലപ്പോഴും കൂടുതൽ നിർണായകമാകുന്നത്.
ഒരു ആരോപണം നിരന്തരം ആവർത്തിക്കുന്നതും പൊതുജനബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ശക്തമായ തന്ത്രമാണ്. ഒരു ആരോപണം ഒരിക്കൽ കേൾക്കുമ്പോൾ ആളുകൾ അതിനെ സംശയത്തോടെ കാണാം. എന്നാൽ അതേ ആരോപണം വിവിധ പേജുകളിലും അക്കൗണ്ടുകളിലും വീഡിയോകളിലും വാർത്തകളിലും അഭിപ്രായങ്ങളിലും ആവർത്തിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ അത് ക്രമേണ “എല്ലാവരും പറയുന്ന കാര്യം” എന്ന പ്രതീതിയിലേക്ക് മാറുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ അവയെല്ലാം ഒരേ പ്രാഥമിക ഉറവിടത്തിൽ നിന്നുള്ള പുനരാവർത്തനങ്ങളായിരിക്കാം. അതിനാൽ ഒരു അവകാശവാദം എത്ര സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്നതിലുപരി അവയുടെ പ്രാഥമിക ഉറവിടം എവിടെയാണ് എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. ഇതേ രീതി ഒരു വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച് സ്ഥിരമായ നെഗറ്റീവ് പ്രതീതി നിർമ്മിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാം. ഒരാളുടെ പ്രവർത്തനത്തിലെ ഒരു പിഴവ് മാത്രം തെരഞ്ഞെടുത്ത് അത് നിരന്തരം പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ആ വ്യക്തിയുടെ മറ്റെല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമാക്കുകയും ചെയ്താൽ ആ വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച് ഒരു ഏകമുഖ പ്രതീതി ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ രൂപപ്പെടും. അതിനാൽ ഒരു വ്യക്തിയെയോ സ്ഥാപനത്തെയോ സർക്കാരിനെയോ പാർട്ടിയെയോ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത ചില സംഭവങ്ങൾ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കാതെ മുഴുവൻ പ്രവർത്തനരേഖയും വിശാലമായ തെളിവുകളും പരിശോധിക്കുന്ന ശീലം വളർത്തണം.
തെളിവിന് പകരം സംശയത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നതാണ് മറ്റൊരു സൂക്ഷ്മമായ പ്രചാരണരീതി. “ഇതിനു പിന്നിൽ എന്തോ ദുരൂഹതയുണ്ട്”, “ഇതിന്റെ പിന്നിൽ വലിയ കളിയുണ്ട്”, “ചില വിശ്വസനീയ കേന്ദ്രങ്ങൾ പറയുന്നത്…”, “പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ നിന്നുള്ള വിവരം അനുസരിച്ച്…” തുടങ്ങിയ വാചകങ്ങൾ പലപ്പോഴും യാതൊരു പരിശോധിക്കാവുന്ന തെളിവും നൽകാതെ സംശയം ജനിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ തെളിവിൽ നിന്ന് നിഗമനത്തിലേക്ക് പോകുന്ന ശാസ്ത്രീയ രീതിക്ക് പകരം സംശയത്തിൽ നിന്ന് നിഗമനത്തിലേക്ക് പോകുന്ന മനഃശാസ്ത്രമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രവർത്തകന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പരിശീലനശീലങ്ങളിൽ ഒന്നായിരിക്കണം “തെളിവ് എവിടെ?” എന്ന ചോദ്യം. അതുപോലെതന്നെ അജ്ഞാതമായ “ഉന്നത വൃത്തങ്ങൾ”, “വിശ്വസനീയ കേന്ദ്രങ്ങൾ”, “അകത്തെ വിവരം” തുടങ്ങിയ ഉറവിടങ്ങളെ അന്ധമായി വിശ്വസിക്കരുത്. ഉറവിടം പരിശോധിക്കാനാകാത്തിടത്ത് അവകാശവാദത്തെ സ്ഥിരീകരിക്കാത്ത വിവരം എന്ന നിലയിൽ മാത്രം കാണണം. പ്രശസ്തനായ ഒരാളോ സ്വയം വിദഗ്ധനെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന ഒരാളോ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു വാദം ശാസ്ത്രീയമോ വസ്തുതാപരമോ ആകുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ യോഗ്യത, വിഷയപരിചയം, ഉപയോഗിച്ച തെളിവുകൾ, പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഗവേഷണം, അവകാശവാദത്തിന്റെ മേഖല എന്നിവ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വ്യക്തിയുടെ പ്രശസ്തി തെളിവിന് പകരമാകുന്നില്ല എന്ന ബോധവും പ്രവർത്തകർക്ക് ഉണ്ടാകണം.
കൃത്രിമ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളും രാഷ്ട്രീയ പ്രതീതി നിർമ്മാണത്തിൽ വലിയ പങ്കുവഹിക്കുന്നു. “90 ശതമാനം ജനങ്ങളും”, “80 ശതമാനം ആളുകൾ വിശ്വസിക്കുന്നു”, “ജനങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഇതിനെ എതിർക്കുന്നു” തുടങ്ങിയ കണക്കുകൾ ഉറവിടമില്ലാതെ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത് ജനാഭിപ്രായത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു കൃത്രിമ ധാരണ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു കണക്കിന് പിന്നിൽ ഏത് പഠനമാണ്, ആരാണ് അത് നടത്തിയത്, സാമ്പിൾ എത്രയാണ്, പഠനകാലയളവ് എന്താണ്, ഉപയോഗിച്ച രീതിശാസ്ത്രം എന്താണ്, യഥാർത്ഥ റിപ്പോർട്ട് എവിടെയാണ് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാതെ അക്കങ്ങളെ വിശ്വസിക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ രണ്ട് സംഭവങ്ങൾ ഒരേ സമയത്ത് സംഭവിച്ചതുകൊണ്ട് ഒന്നാണ് മറ്റൊന്നിന് കാരണമെന്ന് നിഗമനം ചെയ്യുന്നതും തെറ്റായ കാരണ–ഫലബന്ധ നിർമ്മാണത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണത്തിൽ ഇത്തരം ബന്ധങ്ങൾ നിരന്തരം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഒരു സംഭവത്തിന് മറ്റൊന്ന് കാരണമാണെന്ന് പറയുമ്പോൾ അതിന് എന്ത് തെളിവാണ് ഉള്ളത് എന്ന് പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കണം. സഹസംഭവിത്വവും കാരണബന്ധവും ഒരേ കാര്യമല്ല എന്ന അടിസ്ഥാന ശാസ്ത്രീയ ബോധം പോലും സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രവർത്തകന്റെ പരിശീലനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം.
രാഷ്ട്രീയ വാദത്തിന് മറുപടി നൽകുന്നതിനുപകരം വ്യക്തിയെ ആക്രമിക്കുന്നതും കൃത്രിമ പ്രതീതി നിർമ്മാണത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ആയുധമാണ്. ഒരു നയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയിൽ അതിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നതിന് പകരം നേതാവിന്റെ വ്യക്തിജീവിതം, രൂപം, കുടുംബം, പഴയ പ്രസ്താവനകൾ, വ്യക്തിപരമായ ശീലങ്ങൾ തുടങ്ങിയ അപ്രസക്തമായ കാര്യങ്ങളിലേക്ക് ചർച്ച മാറ്റുന്നത് വാദത്തിന്റെ വിഷയത്തിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ തിരിക്കുകയാണ്. ഇതോടൊപ്പം വികാരപ്രേരിതമായ ഉള്ളടക്കവും വളരെ ശക്തമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭയം, കോപം, അപമാനം, പ്രതികാരം, വർഗീയത, അമിതമായ അഭിമാനം തുടങ്ങിയ വികാരങ്ങൾ ഉണർത്തുന്ന സന്ദേശങ്ങൾ ആളുകൾ വസ്തുതാപരിശോധന കൂടാതെ പങ്കുവയ്ക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. അതുകൊണ്ട് ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രവർത്തകൻ ഒരു സന്ദേശം കണ്ടപ്പോൾ ആദ്യം സ്വയം ചോദിക്കേണ്ടത് “ഇത് എന്നെ ചിന്തിപ്പിക്കുകയാണോ, അതോ ആദ്യം എന്നെ പ്രകോപിപ്പിക്കുകയാണോ?” എന്നതാണ്. വികാരത്തിന്റെ തീവ്രത കൂടുന്തോറും പരിശോധനയുടെ ആവശ്യകതയും കൂടണം. “ഇത് ഉടൻ ഷെയർ ചെയ്യണം”, “ഇത് ഡിലീറ്റ് ചെയ്യുന്നതിനു മുമ്പ് എല്ലാവരിലേക്കും എത്തിക്കണം” തുടങ്ങിയ അടിയന്തര സമ്മർദ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ കൂടുതൽ ജാഗ്രതയോടെ സമീപിക്കണം. അടിയന്തരത കൂടുമ്പോൾ പരിശോധനയും കൂടണം എന്നത് ഓരോ പ്രവർത്തകന്റെയും ഡിജിറ്റൽ അച്ചടക്കമായി മാറണം.
സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ വ്യാജ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ പ്രതീതിയും എളുപ്പത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കാനാകും. ഒരേ ആശയം നിരവധി അക്കൗണ്ടുകളിൽ നിന്ന് ഒരേ രീതിയിൽ പ്രചരിപ്പിക്കുകയോ, ഒരേ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ അനവധി പതിപ്പുകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയോ, ഏകോപിതമായ പ്രതികരണങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയോ ചെയ്താൽ ഒരു ആശയത്തിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉള്ളതിനേക്കാൾ വലിയ ജനപിന്തുണയുണ്ടെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ദൃശ്യതയും യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക പിന്തുണയും ഒരേ കാര്യമല്ല. “എല്ലാവരും പറയുന്നു”, “ജനങ്ങൾ മുഴുവൻ ഇതിനെ അംഗീകരിക്കുന്നു”, “ആർക്കും സംശയമില്ല” തുടങ്ങിയ ഭാഷയും തെളിവിന് പകരം സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ്. അതിനാൽ “എല്ലാവരും പറയുന്നു” എന്ന വാചകം കേൾക്കുമ്പോൾ “ആരാണ് പറയുന്നത്?”, “എത്രപേർ?”, “എങ്ങനെ അളന്നു?”, “സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കാനാകുമോ?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഉയരേണ്ടത്. ഇതേ രീതിയിൽ കണക്കുകളെയും താരതമ്യങ്ങളെയും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ കാലയളവ്, അടിസ്ഥാനവർഷം, ജനസംഖ്യ, അളവുകോൽ, വിലക്കയറ്റം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ മാറ്റിയിട്ടുണ്ടോ എന്നും പരിശോധിക്കണം. ഒരു സംഖ്യ ഒറ്റയ്ക്ക് ഒരു രാഷ്ട്രീയ സത്യത്തെ തെളിയിക്കുന്നില്ല; അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാൻ അതിന്റെ പശ്ചാത്തലവും അളവുകോലും ആവശ്യമാണ്.
യഥാർത്ഥ സർക്കാർ രേഖയെയോ കോടതി വിധിയെയോ നിയമത്തെയോ ഔദ്യോഗിക സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കിനെയോ പോലും തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിച്ച് രാഷ്ട്രീയ പ്രതീതി നിർമ്മിക്കാനാകും. രേഖ യഥാർത്ഥമായിരിക്കാം; പക്ഷേ അതിലെ ഒരു വാചകത്തെ അതിന്റെ നിയമപരമോ ഭരണപരമോ സാമ്പത്തികമോ ആയ യഥാർത്ഥ സന്ദർഭത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് മറ്റൊരു അർത്ഥം നൽകാം. അതിനാൽ പ്രധാനപ്പെട്ട രേഖകൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലൂടെ മാത്രം മനസ്സിലാക്കാതെ സാധ്യമെങ്കിൽ യഥാർത്ഥ രേഖ പരിശോധിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് നിയമം, സർക്കാർ ഉത്തരവ്, കോടതി വിധി, സാമ്പത്തിക കണക്ക്, ഔദ്യോഗിക റിപ്പോർട്ട് തുടങ്ങിയവയുടെ കാര്യത്തിൽ ഒരു പ്രവർത്തകൻ തന്റെ അറിവിന്റെ പരിധി തിരിച്ചറിയുകയും ആവശ്യമെങ്കിൽ വിദഗ്ധരുടെ സഹായം തേടുകയും വേണം. എല്ലാ വിഷയത്തിലും ഉടൻ അഭിപ്രായം പറയേണ്ട ബാധ്യതയില്ല; പരിശോധിച്ച ശേഷം മാത്രം അഭിപ്രായം പറയാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ അച്ചടക്കമാണ് കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്.
കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ വളർച്ചയോടെ ഈ പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുകയാണ്. ഒരാൾ പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞതായി തോന്നിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളും, നടന്നിട്ടില്ലാത്ത സംഭവങ്ങൾ നടന്നതായി തോന്നിക്കുന്ന ദൃശ്യങ്ങളും, യഥാർത്ഥ വ്യക്തികളുടെ മുഖവും ശബ്ദവും ഉപയോഗിച്ചുള്ള കൃത്രിമ ഉള്ളടക്കങ്ങളും കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ “ഞാൻ സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് കണ്ടു” എന്നതുപോലും ഡിജിറ്റൽ കാലത്ത് മതിയായ തെളിവല്ല. ഒരു വീഡിയോ യഥാർത്ഥമാണെന്ന് തോന്നുന്നത് അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം യഥാർത്ഥമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല. സംശയമുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ മുഴുവൻ വീഡിയോ, പ്രാഥമിക പ്രസംഗം, ഔദ്യോഗിക പ്രസ്താവന, വിശ്വാസയോഗ്യമായ സ്വതന്ത്ര റിപ്പോർട്ടുകൾ എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. എന്നാൽ ഇതിലും പ്രധാനമായി പ്രവർത്തകൻ ഒരു സാങ്കേതിക ഉപകരണം ഉപയോഗിച്ച് മാത്രം സത്യവും അസത്യവും തിരിച്ചറിയാമെന്ന് കരുതരുത്. സാങ്കേതിക പരിശോധനയ്ക്ക് പരിധികളുണ്ട്; ഉറവിടപരിശോധനയും സന്ദർഭപരിശോധനയും സ്വതന്ത്ര സ്ഥിരീകരണവും ഇന്നും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മാർഗങ്ങളാണ്.
അവസാനമായി, ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു സംഭവത്തിൽ നിന്ന് ഒരു വ്യക്തിയെയോ സ്ഥാപനത്തെയോ സർക്കാരിനെയോ പാർട്ടിയെയോ കുറിച്ച് സമ്പൂർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ നിഗമനം നിർമ്മിക്കുന്ന രീതിയെ തിരിച്ചറിയാൻ പ്രവർത്തകർ പഠിക്കണം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഒരു തെറ്റ് അയാൾ എപ്പോഴും തെറ്റുകാരനാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല; ഒരു സ്ഥാപനത്തിലെ ഒരു വീഴ്ച ആ സ്ഥാപനം മുഴുവൻ പരാജയമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല; ഒരു സർക്കാരിന്റെ ഒരു തെറ്റായ തീരുമാനം അതിന്റെ എല്ലാ നയങ്ങളും ഒരുപോലെയാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല; ഒരു പാർട്ടി അംഗത്തിന്റെ ഒരു തെറ്റ് ആ പാർട്ടിയിലെ മുഴുവൻ അംഗങ്ങളുടെയും സ്വഭാവത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല. ഇത് ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണത്തിലേക്കുള്ള അന്യായമായ പൊതുവൽക്കരണമാണ്. അതിനാൽ ഓരോ നിഗമനത്തിന്റെയും വ്യാപ്തിക്ക് അതിനനുസരിച്ചുള്ള തെളിവുണ്ടോ എന്ന് ചോദിക്കണം. ഒരു സംഭവത്തിന് തെളിയിക്കാൻ കഴിയുന്ന കാര്യത്തേക്കാൾ വലിയ നിഗമനം അതിൽ നിന്ന് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അവിടെ പ്രതീതി നിർമ്മാണത്തിന്റെ സാധ്യതയുണ്ട്.
പാർട്ടിക്ക് അനുകൂലമായാലും പ്രതികൂലമായാലും തെളിവില്ലാത്ത വാർത്ത നിരസിക്കുക; സ്വന്തം പക്ഷത്തിനെതിരായാലും തെളിയിക്കപ്പെട്ട വസ്തുത അംഗീകരിക്കുക; എതിരാളിയുടെ വാദത്തിൽ ശരിയായ ഭാഗമുണ്ടെങ്കിൽ അത് തിരിച്ചറിയുക; വികാരത്തിന് മുമ്പ് തെളിവിനെ പരിശോധിക്കുക; വാർത്തയുടെ ഉള്ളടക്കത്തെയും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വ്യാഖ്യാനത്തെയും വേർതിരിക്കുക; ഒരു വിവരത്തിന് പിന്നിലെ താൽപര്യങ്ങളും അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുക. ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രവർത്തകരെയാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയ കാലഘട്ടത്തിലെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധശേഷി നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രവർത്തകരെന്ന് പറയാൻ കഴിയുക.
അതിനാൽ ഓരോ ബ്രാഞ്ചിലും സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രവർത്തകർക്കുള്ള പരിശീലനം ഒരു ചെറിയ സാങ്കേതിക ക്ലാസായി ചുരുക്കാതെ പാർട്ടി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഒരു സ്ഥിരം ഘടകമാക്കണം. മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രചരിച്ച വ്യാജവാർത്തകളും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന ഉള്ളടക്കങ്ങളും എടുത്ത് അവയുടെ ഉറവിടം, ഭാഷ, ദൃശ്യങ്ങൾ, സന്ദർഭം, തെളിവ്, രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം, പ്രചാരണരീതി എന്നിവ കൂട്ടായി പരിശോധിക്കണം. ഒരു വാർത്ത യഥാർത്ഥമാണോ വ്യാജമാണോ എന്ന് അധ്യാപകൻ പറഞ്ഞുകൊടുക്കുന്നതിനുപകരം, പ്രവർത്തകർക്ക് സ്വയം തെളിവുകൾ പരിശോധിച്ച് നിഗമനത്തിലെത്താനുള്ള പരിശീലനം നൽകണം. അങ്ങനെ ചെയ്യുമ്പോഴാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രവർത്തകൻ ഒരു പോസ്റ്റ് പങ്കുവയ്ക്കുന്ന വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് യാഥാർഥ്യത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനായി മാറുന്നത്. ദീർഘകാലത്ത് ഇത് പാർട്ടിയുടെ പ്രചാരണശേഷിയെ മാത്രമല്ല, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചിന്തയുടെ ഗുണനിലവാരത്തെയും ഉയർത്തും.
ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഓരോ പ്രവർത്തകനും ഓർമ്മിക്കേണ്ട ഒരു ലളിതമായ ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയ അച്ചടക്കം രൂപപ്പെടുത്താം: കണ്ടതുകൊണ്ട് വിശ്വസിക്കരുത്; കേട്ടതുകൊണ്ട് വിശ്വസിക്കരുത്; പലരും പങ്കുവച്ചതുകൊണ്ട് വിശ്വസിക്കരുത്; സ്വന്തം പക്ഷത്തിന് അനുകൂലമാണെന്ന കാരണത്താൽ വിശ്വസിക്കരുത്. ആദ്യം ഉറവിടം പരിശോധിക്കുക, പിന്നെ സന്ദർഭം പരിശോധിക്കുക, തുടർന്ന് തെളിവ് പരിശോധിക്കുക, സ്വതന്ത്ര സ്ഥിരീകരണം തേടുക, അതിനുശേഷം മാത്രം പങ്കുവയ്ക്കുക. കാരണം വ്യാജവാർത്തയെ തോൽപ്പിക്കാൻ മറ്റൊരു വ്യാജവാർത്ത മതിയാകില്ല; കൃത്രിമ പ്രതീതിയെ നേരിടാൻ മറ്റൊരു കൃത്രിമ പ്രതീതി മതിയാകില്ല. വസ്തുതയെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള പരിശീലനം നേടിയ, വിമർശനാത്മകമായി ചിന്തിക്കുന്ന, തെളിവിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സംഘടിത പ്രവർത്തകസമൂഹമാണ് അതിനുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധം.
Leave a comment