ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ജീവശക്തി അതിന്റെ സംഘടനാ ഘടനയിലും അംഗസംഖ്യയിലും മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല; സമൂഹത്തിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും അവയിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും സ്വന്തം പ്രവർത്തനത്തിലെ തെറ്റുകൾ തിരുത്താനും മാറുന്ന സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് സ്വയം നവീകരിക്കാനുമുള്ള ശേഷിയിലാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി. ഈ അർത്ഥത്തിൽ പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ നിന്നോ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയവരിൽ നിന്നോ ഉയരുന്ന വിമർശനങ്ങളെ എങ്ങനെ സമീപിക്കുന്നു എന്നത് ഒരു സംഘടനാ നടപടിയുടെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിന്റെയും ജനാധിപത്യബോധത്തിന്റെയും ഡയലക്ടിക്കൽ പക്വതയുടെയും പ്രശ്നമാണ്. പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്ന എല്ലാവരെയും പാർട്ടി വിരുദ്ധരായി കാണുന്നതും, മറുവശത്ത് പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്ന എല്ലാവരെയും സ്വാഭാവികമായി ശരിയാണെന്ന് കരുതുന്നതും ഒരുപോലെ യാന്ത്രികമായ സമീപനങ്ങളാണ്. വിമർശനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം, സാമൂഹിക അടിസ്ഥാനം, ഉദ്ദേശ്യം, രാഷ്ട്രീയ ദിശ, അതിന്റെ പ്രായോഗിക ഫലങ്ങൾ എന്നിവ പരിശോധിച്ചുകൊണ്ടുള്ള വസ്തുനിഷ്ഠമായ സമീപനമാണ് ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് ആവശ്യമായത്.
സി.പി.എം. വിട്ടുപോയ എല്ലാവരെയും ഒരേ രാഷ്ട്രീയ മാനദണ്ഡത്തിൽ വിലയിരുത്തുന്നത് അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശരിയല്ല. ഒരാൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് പാർട്ടി വിട്ടത് എന്നത് പ്രധാനമാണ്; എന്നാൽ അതിനേക്കാൾ പ്രധാനമായി പരിഗണിക്കേണ്ടത് പാർട്ടി വിട്ടശേഷം അയാൾ സ്വീകരിച്ച രാഷ്ട്രീയ നിലപാടും പ്രവർത്തനരീതിയുമാണ്. പാർട്ടിയിലെ തെറ്റായ അനുഭവങ്ങൾ, സംഘടനാപരമായ അവഗണന, അന്യായമായ സമീപനങ്ങൾ, നേതൃത്വത്തിന്റെ തെറ്റായ തീരുമാനങ്ങൾ, ജനാധിപത്യപരമായ ഇടപെടലിനുള്ള പരിമിതികൾ, വ്യക്തിബന്ധങ്ങളിലെ സംഘർഷങ്ങൾ തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങളാൽ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയിട്ടും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയത്തോടും വർഗ്ഗപരമായ രാഷ്ട്രീയത്തോടും ജനപക്ഷ നിലപാടുകളോടും അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രതിബദ്ധത നിലനിർത്തുന്നവരുണ്ട്. അവർ പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തെയും പ്രവർത്തനരീതികളെയും ശക്തമായി വിമർശിച്ചേക്കാം. ചിലപ്പോൾ അവരുടെ വിമർശനം കടുത്തതായിരിക്കാം. എന്നാൽ വിമർശനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പാർട്ടിയെ തകർക്കുക എന്നതല്ല; പാർട്ടിയിലെ തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുകയും അവ തിരുത്തുകയും പാർട്ടിയെ കൂടുതൽ ജനാധിപത്യപരവും ജനപക്ഷപരവും വിപ്ലവപരമായി കാര്യക്ഷമവുമാക്കുകയുമാണ്. ഇവർ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നവരായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് അവർ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ശത്രുക്കളായി മാറുന്നില്ല.
ഇവരിൽനിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ മറ്റൊരു വിഭാഗവുമുണ്ട്. വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമാനനഷ്ടം, അധികാരലാഭം, സങ്കുചിത വ്യക്തിതാൽപര്യങ്ങൾ, വ്യക്തിപരമായ വിരോധം തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങളാൽ പാർട്ടി വിട്ടശേഷം, പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തോടുതന്നെ വൈരുദ്ധ്യമുള്ള നിലപാട് സ്വീകരിക്കുകയും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുമായി സജീവമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരാണ് ഈ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നത്. ഇവരുടെ വിമർശനം പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തലിനുള്ള വിമർശനമായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അത് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം തകർക്കുക, സംഘടനാ ശക്തി ദുർബലപ്പെടുത്തുക, പ്രവർത്തകരിൽ ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കുക, പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രചാരണം നടത്തുക, ശത്രുപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്ക് സഹായകരമാകുക തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്നു. ഇവിടെ പ്രശ്നം വിമർശനത്തിന്റെ തീവ്രതയല്ല; അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദിശയാണ്. വിമർശനം പാർട്ടിയുടെ പുനഃസംഘടനയിലേക്കാണോ നയിക്കുന്നത്, അതോ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പരാജയത്തിലേക്കാണോ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നതാണ് നിർണായകം.
അതിനാൽ, പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്നു എന്നത് മാത്രം ഒരാളെ പാർട്ടി വിരുദ്ധനാക്കുന്നില്ല. വിമർശനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം, ഉള്ളടക്കം, രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലം, പ്രവർത്തനഫലം എന്നിവയാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം നിർണയിക്കുന്നത്. പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തോട് പ്രതിബദ്ധത തുടരാം. മറുവശത്ത്, പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ തുടരുന്ന ഒരാൾക്കുപോലും സങ്കുചിത വിഭാഗീയതയുടെയും വ്യക്തിതാൽപര്യങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ പൊതുതാൽപര്യത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയും. അതുകൊണ്ട് ‘അകത്തുള്ളവർ–പുറത്തുള്ളവർ’, ‘പാർട്ടി അംഗങ്ങൾ–മുൻ അംഗങ്ങൾ’ എന്ന ലളിതമായ വിഭജനം മതിയാകില്ല. ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും രാഷ്ട്രീയ നിലപാടും പ്രവർത്തനവും അതിന്റെ സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിൽ വിലയിരുത്തേണ്ടതുണ്ട്.
ഇവിടെയാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനത്തിന്റെ പ്രസക്തി. ഡയലക്ടിക്സ് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ നിശ്ചലമായ, പരസ്പരം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച വിഭാഗങ്ങളായി കാണുന്നില്ല; പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടും സ്വാധീനിച്ചും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പ്രക്രിയയായാണ് കാണുന്നത്. അതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയും പാർട്ടിയുടെ വിമർശകരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെയും ഒരു നിശ്ചലമായ ‘നമ്മൾ–അവർ’ വിഭജനമായി കാണരുത്. പാർട്ടിയുടെ വിമർശകൻ ചിലപ്പോൾ പാർട്ടിയുടെ തന്നെ ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന ഒരു വിമർശനശബ്ദമായിരിക്കാം. പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാപരമായ വീഴ്ചകൾ പുറത്തുനിന്ന് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയുന്ന ഒരാളായിരിക്കാം. അതിനാൽ പുറത്തുപോയ ഒരാളുടെ വിമർശനം കേൾക്കുന്നത് പാർട്ടിയുടെ ആത്മാഭിമാനം നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതല്ല; മറിച്ച് സ്വന്തം പ്രവർത്തനത്തെ പുറംലോകത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ പരിശോധിക്കാനുള്ള അവസരമാണ്.
ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിൽ വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും നിർണായക സ്ഥാനമുള്ളതിന്റെ കാരണവും ഇതുതന്നെയാണ്. സ്വയംവിമർശനം പാർട്ടിയുടെ ദൗർബല്യം സമ്മതിക്കുന്ന പ്രവൃത്തി മാത്രമല്ല; തെറ്റിൽ നിന്ന് പഠിച്ച് കൂടുതൽ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിലേക്ക് ഉയരാനുള്ള മാർഗമാണ്. എന്നാൽ സ്വയംവിമർശനം സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുകയും പുറത്തുനിന്നുള്ള വിമർശനങ്ങളെ സ്വാഭാവികമായി ശത്രുതയായി കാണുകയും ചെയ്താൽ അത് യഥാർത്ഥ ആത്മപരിശോധനയാകില്ല. പാർട്ടിയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിക്കുന്ന വിമർശനങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ പുറത്തുള്ള സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉയരുന്നത്. ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നും, മുൻ പ്രവർത്തകരുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നും, പാർട്ടിയോട് അനുഭാവം പുലർത്തുന്നവരുടെ നിരാശകളിൽ നിന്നും, വിമർശനാത്മക ബുദ്ധിജീവികളിൽ നിന്നും ഉയരുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ പാർട്ടി ഗൗരവത്തോടെ കേൾക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം കൂടി നിലനിർത്തണം. വിമർശനം കേൾക്കുക എന്നത് വിമർശനത്തെ അംഗീകരിക്കുക എന്നല്ല. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് വിമർശനങ്ങളെ പരിശോധിക്കാനും അവയിൽ ശരിയായതും തെറ്റായതും വേർതിരിക്കാനും കഴിയണം. ഒരു വിമർശനത്തിൽ വസ്തുതാപരമായ തെറ്റുകളുണ്ടെങ്കിൽ അവ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാം. രാഷ്ട്രീയമായ തെറ്റായ നിഗമനങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ അവയുമായി ആശയപരമായി ഏറ്റുമുട്ടാം. എന്നാൽ വ്യക്തിയെ അപമാനിക്കുന്നതും അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തെ തെളിവില്ലാതെ സംശയിക്കുന്നതും വിമർശനത്തിന് മറുപടിയായി സംഘടനാപരമായ ശിക്ഷ മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നതും രാഷ്ട്രീയമായി ദുർബലമായ പ്രതികരണങ്ങളാണ്. ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ സംഘടന വിമർശനത്തെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; അതിനെ പരിശോധിക്കാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസമാണ് കാണിക്കുന്നത്.
അതുപോലെതന്നെ, പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയ എല്ലാവരെയും തിരികെ കൊണ്ടുവരണം എന്നതും ഒരു യാന്ത്രിക മുദ്രാവാക്യമായി മാറരുത്. തിരിച്ചുവരവിനുള്ള മാനദണ്ഡം വ്യക്തമായിരിക്കണം. പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തോടുള്ള സമീപനം, വർഗ്ഗപരമായ നിലപാട്, ജനപക്ഷ പ്രതിബദ്ധത, പാർട്ടി വിട്ടശേഷമുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുമായുള്ള ബന്ധം, വിമർശനത്തിന്റെ സ്വഭാവം, സംഘടനയുമായി വീണ്ടും സഹകരിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധത എന്നിവ പരിഗണിക്കണം. എന്നാൽ ഒരിക്കൽ പാർട്ടി വിട്ടു എന്ന കാരണത്താൽ ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിന് സ്ഥിരമായ ശത്രുതയുടെ മുദ്ര പതിപ്പിക്കുന്ന സമീപനവും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വിശാലതയ്ക്ക് യോജിച്ചതല്ല. മനുഷ്യരുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകൾ മാറാം; അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിച്ച് ഒരാൾക്ക് വീണ്ടും ഒരു പുരോഗമന രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിലേക്ക് മടങ്ങിവരാം. അതിനുള്ള സാധ്യതയെ പാർട്ടി തുറന്നുവെക്കണം.
പ്രത്യേകിച്ച് ദീർഘകാലം പാർട്ടിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നവരുടെ വിമർശനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. അവർ പാർട്ടിയുടെ ആഭ്യന്തര പ്രവർത്തനരീതികളും അതിന്റെ ശക്തികളും ദൗർബല്യങ്ങളും നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചവരാണ്. അവരുടെ എല്ലാ വിമർശനങ്ങളും ശരിയാകണമെന്നില്ല. എന്നാൽ അവരുടെ അനുഭവങ്ങളെ മുഴുവൻ വ്യക്തിപരമായ അസന്തുഷ്ടിയായി തള്ളിക്കളയുന്നതും ശരിയല്ല. ഒരേ തരത്തിലുള്ള പരാതികൾ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വിവിധ വ്യക്തികളിൽ നിന്നും ആവർത്തിച്ച് ഉയരുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അത് വ്യക്തികളുടെ പ്രശ്നം മാത്രമാണോ അതോ സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തനരീതിയിൽ ഒരു ഘടനാപരമായ പ്രശ്നമുണ്ടോ എന്നത് പാർട്ടി പരിശോധിക്കണം. ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം വ്യക്തിഗത സംഭവങ്ങളെയും അവയ്ക്കുപിന്നിലെ പൊതുവായ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളെയും തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെടുത്തി കാണുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ഇത്തരം ആത്മപരിശോധനയുടെ ഒരു പ്രധാന മേഖല സംഘടനയിലെ ജനാധിപത്യമാണ്. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണം എന്ന തത്വം കേന്ദ്രീകരണത്തെ മാത്രം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ അതിന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ സ്വഭാവം നഷ്ടപ്പെടും. ജനാധിപത്യപരമായ അഭിപ്രായ രൂപീകരണം, വിമർശനത്തിനുള്ള അവകാശം, വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അവസരം, തീരുമാനങ്ങളിൽ കൂട്ടായ പങ്കാളിത്തം, തീരുമാനങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നതിലെ ഐക്യം—ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളാണ്. അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തെ അച്ചടക്കലംഘനമായി മാത്രം കാണുന്ന സംഘടനാ സംസ്കാരം ദീർഘകാലത്ത് ആശയപരമായ സ്തംഭനത്തിലേക്കും നേതൃത്വത്തിന്റെ സ്വയംതൃപ്തിയിലേക്കും നയിക്കാം. അതുകൊണ്ട് പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ വിമർശനത്തിനും പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നവരുടെ വിമർശനത്തിനും രാഷ്ട്രീയപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടിനെയും കൈകാര്യം ചെയ്യുമ്പോൾ യുക്തിയും വസ്തുനിഷ്ഠതയും ആവശ്യമാണ്.
പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിന് ഇവിടെ ഒരു പ്രത്യേക ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്. താഴെത്തട്ടിൽ നിന്നുള്ള വിമർശനം നേതൃത്വത്തിലെത്താതിരിക്കുകയോ എത്തിയാലും ഗൗരവമായി പരിഗണിക്കപ്പെടാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ചെറിയ സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ക്രമേണ രാഷ്ട്രീയ അകൽച്ചകളായി മാറാം. ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ തന്റെ അഭിപ്രായം പറയാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ, പാർട്ടിക്ക് പുറത്തുപോയ ശേഷമാണ് അവൻ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത്. അപ്പോൾ പുറത്തുനിന്നുള്ള വിമർശനത്തെ മാത്രം പ്രശ്നമായി കാണുന്നതിന് പകരം, അയാൾ അകത്ത് സംസാരിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി എന്നതും പാർട്ടി അന്വേഷിക്കണം. തെറ്റുതിരുത്തൽ എന്നത് പുറത്തുപോയവരെ തിരികെ വിളിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; ആളുകൾ പുറത്തുപോകേണ്ടിവരുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാനുള്ള സംഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളും അതിൽ ഉൾപ്പെടണം.
പാർട്ടിയെ സ്നേഹിച്ചുകൊണ്ട് അകന്നുപോയവരെ തിരിച്ചറിയുക എന്നത് അതുകൊണ്ട് ഒരു വൈകാരിക നടപടിയല്ല. അത് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പുനർനിർമാണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അത്തരം ആളുകളുമായി സംവാദത്തിന് പ്രത്യേക സംവിധാനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താം. മുൻ പ്രവർത്തകരുടെ അനുഭവങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതിനുള്ള തുറന്ന രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങൾ, സംഘടനാപരമായ പരാതികൾ പരിശോധിക്കുന്ന സ്വതന്ത്ര സംവിധാനങ്ങൾ, ഗുരുതരമായ ആരോപണങ്ങളുടെ വസ്തുനിഷ്ഠമായ പരിശോധന, പാർട്ടിയുടെ പ്രവർത്തനരീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള കാലാനുസൃതമായ സാമൂഹിക വിലയിരുത്തൽ തുടങ്ങിയവ ഇതിന്റെ ഭാഗമാകാം. വിമർശകരെ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നതിന് മുമ്പ് അവരുടെ വിമർശനങ്ങളിൽ നിന്ന് പാർട്ടി എന്താണ് പഠിക്കേണ്ടത് എന്നതാണ് ആദ്യം ചോദിക്കേണ്ടത്.
അതേസമയം, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ശത്രുക്കളുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നവരോട് അനാവശ്യമായ രാഷ്ട്രീയ റൊമാന്റിസിസവും ഒഴിവാക്കണം. പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്ന എല്ലാവരെയും ശത്രുവാക്കുന്നത് എത്രത്തോളം തെറ്റാണോ, പാർട്ടിയെ തകർക്കാൻ സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരെയും ‘വിമർശകർ’ എന്ന പേരിൽ സംരക്ഷിക്കുന്നത് അത്രതന്നെ തെറ്റാണ്. രാഷ്ട്രീയ വിമർശനവും രാഷ്ട്രീയ ശത്രുതയും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയണം. ഒരു വ്യക്തി പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ ശക്തി തകർക്കുന്നതിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ; പാർട്ടിയുടെ ജനപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തെ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ അതിനെ തകർക്കാൻ എതിരാളികളുടെ രാഷ്ട്രീയ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമാകുന്നുണ്ടോ—ഇവയാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. വ്യക്തിയുടെ വാക്കുകളേക്കാൾ അവന്റെ തുടർച്ചയായ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനമാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമായ മാനദണ്ഡം.
ഇതിലൂടെ ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ പാഠം ലഭിക്കുന്നു: പാർട്ടിയോടുള്ള വിശ്വസ്തതയും നേതൃത്വത്തോടുള്ള അനുസരണവും ഒന്നല്ല. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന് പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തോട് പ്രതിബദ്ധനായിരിക്കെ ഒരു പ്രത്യേക നേതാവിനെയോ തീരുമാനത്തെയോ നയത്തെയോ ശക്തമായി വിമർശിക്കാൻ കഴിയും. അതുപോലെ ഒരു നേതാവിനോട് വ്യക്തിപരമായ അടുപ്പം പുലർത്തുന്ന ഒരാൾ പാർട്ടിയുടെ പൊതുതാൽപര്യത്തിന് വിരുദ്ധമായ വ്യക്തിതാൽപര്യങ്ങൾ പിന്തുടരാനും കഴിയും. അതിനാൽ വ്യക്തികളോടുള്ള വിശ്വസ്തതയെക്കാൾ ആശയത്തോടും വർഗ്ഗപരമായ രാഷ്ട്രീയത്തോടും ജനപക്ഷ ലക്ഷ്യങ്ങളോടുമുള്ള പ്രതിബദ്ധതയാണ് പ്രധാന മാനദണ്ഡമാകേണ്ടത്.
പാർട്ടിയുടെ സ്വയംനവീകരണം എന്നത് പഴയ പ്രവർത്തകരെ മാത്രം തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നതല്ല; പാർട്ടിയുടെ ചിന്താരീതിയിലും സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിലും രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ രീതിയിലും ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുന്നതാണ്. സമൂഹം മാറുമ്പോൾ വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യയും ആശയവിനിമയ രീതികളും ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധവും മാറുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങളെ യാന്ത്രികമായി നിരസിക്കുന്ന സംഘടന ക്രമേണ സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകും. പുറത്തുനിന്നുള്ള വിമർശനം ചിലപ്പോൾ ഈ മാറ്റങ്ങളെ പാർട്ടിക്ക് കാണിച്ചുതരുന്ന ഒരു സാമൂഹിക സൂചനയായിരിക്കാം. അതുകൊണ്ട് വിമർശനത്തെ വെറും പ്രതിരോധിക്കേണ്ട ഒന്നായി കാണാതെ, അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന സാമൂഹിക സത്യത്തെ കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമം നടത്തണം.
ഇവിടെ ‘വിമർശനത്തിന്റെ ഡയലക്ടിക്സ്’ എന്നൊരു സമീപനം പാർട്ടി വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു വിമർശനം ഉയർന്നാൽ ആദ്യം ചോദിക്കേണ്ടത് ‘ആരാണ് ഇത് പറഞ്ഞത്?’ എന്നല്ല; ‘എന്താണ് പറഞ്ഞത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് പറഞ്ഞത്, അതിൽ എന്ത് വസ്തുതയുണ്ട്, എന്ത് സാമൂഹിക അനുഭവമാണ് അതിന് പിന്നിൽ, അത് പാർട്ടിയുടെ ഏത് ദൗർബല്യത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്?’ എന്നായിരിക്കണം. വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലവും പരിശോധിക്കണം; എന്നാൽ അതിന്റെ പേരിൽ വിമർശനത്തിലെ വസ്തുതകളെ തള്ളിക്കളയരുത്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ എതിരാളി പോലും ശരിയായ ഒരു വസ്തുത ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാൽ, ആ വസ്തുത ശരിയാണെന്ന കാരണത്താൽ അത് സ്വീകരിക്കാൻ പാർട്ടിക്ക് കഴിയണം. സത്യം ആരുടെ ഉടമസ്ഥതയുമല്ല.
അതേസമയം, വിമർശനത്തെയും ഡയലക്ടിക്കൽമായി പരിശോധിക്കണം. പാർട്ടിയുടെ ഒരു പ്രത്യേക തെറ്റിൽ നിന്ന് മുഴുവൻ പാർട്ടിയെയും തെറ്റായതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന പൊതുവൽക്കരണം ശരിയല്ല. ഒരു നേതാവിന്റെ തെറ്റിനെ മുഴുവൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പരാജയമായി കാണുന്നതും ശരിയല്ല. ഒരു സംഘടനാപരമായ വീഴ്ചയെ ആശയപരമായ പരാജയമായി മാറ്റുന്നതും ശാസ്ത്രീയമല്ല. മറുവശത്ത്, ഓരോ വിമർശനവും ‘ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവം’ എന്നു പറഞ്ഞ് തള്ളിക്കളയുന്നതും ശരിയല്ല. ഒറ്റപ്പെട്ടതായി തോന്നുന്ന സംഭവങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ അവ ഒരു ഘടനാപരമായ പ്രവണതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കണം. ഇതാണ് അളവിൽ നിന്നുള്ള ഗുണപരമായ മാറ്റത്തെ തിരിച്ചറിയുന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം.
പാർട്ടിയുടെ ഭാവി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഈ സമീപനം പ്രത്യേകിച്ച് ആവശ്യമാണ്. പാർട്ടിയോട് വിമർശനാത്മകമായ സമീപനം പുലർത്തുന്നവരിൽ പലരും ശത്രുക്കളല്ല; അവർ പാർട്ടിയുടെ സാധ്യതയുള്ള രാഷ്ട്രീയ സഹയാത്രികരും ഭാവിയിലെ പ്രവർത്തകരുമാകാം. ഒരു കാലത്ത് പാർട്ടിയിൽ പ്രവർത്തിച്ച ഒരാളുടെ അനുഭവവും രാഷ്ട്രീയ ബോധവും സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളും പാർട്ടിക്ക് വിലപ്പെട്ട വിഭവങ്ങളാണ്. അദ്ദേഹത്തെ അപമാനിച്ച് അകറ്റുന്നതിനേക്കാൾ, എന്തുകൊണ്ടാണ് അകന്നതെന്ന് മനസ്സിലാക്കി ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നത് പാർട്ടിയുടെ ദീർഘകാല താൽപര്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളോട് പ്രതിബദ്ധത പുലർത്തുന്നവരെ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഒരു മനുഷ്യവിഭവ ചോർച്ച ഉണ്ടാകുന്നു.
അതുകൊണ്ട്, സി.പി.എം. സ്വീകരിക്കേണ്ട സമീപനം ‘വിമർശകരെ അടിച്ചമർത്തുക’ എന്നതോ ‘വിമർശകരെ അന്ധമായി പിന്തുടരുക’ എന്നതോ അല്ല. വിമർശനത്തെ കേൾക്കുക, പരിശോധിക്കുക, ശരിയായത് സ്വീകരിക്കുക, തെറ്റായത് രാഷ്ട്രീയമായി ഖണ്ഡിക്കുക, അതിൽനിന്ന് ആവശ്യമായ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുക, വിമർശനത്തിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടിയെ തകർക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുക—ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം. ഈ പ്രക്രിയയിൽ വ്യക്തിയെയും ആശയത്തെയും, വിമർശനത്തെയും ശത്രുതയെയും, തെറ്റിനെയും തെറ്റിനെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതിനെയും, രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പിനെയും പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനത്തെയും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചറിയണം.
അവസാനം, ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ മഹത്വം അതിന് ഒരിക്കലും തെറ്റുപറ്റുന്നില്ല എന്നതിലല്ല; തെറ്റുപറ്റുമ്പോൾ അത് തിരിച്ചറിയാനും സമ്മതിക്കാനും തിരുത്താനും അതിൽ നിന്ന് പഠിച്ച് കൂടുതൽ ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയ നിലയിലേക്ക് വളരാനും കഴിയുന്നു എന്നതിലാണ്. പാർട്ടിയെ സ്നേഹിച്ചുകൊണ്ട് വിമർശിക്കുന്നവരുടെ ശബ്ദം ഈ ആത്മപരിശോധനയ്ക്ക് ഒരു കണ്ണാടിയായിരിക്കാം. അതേ സമയം, വ്യക്തിതാൽപര്യങ്ങൾക്കായി ശത്രുപക്ഷത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന് പാർട്ടിയെ തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരുടെ പ്രവർത്തനത്തെ വിമർശനത്തിന്റെ പേരിൽ ന്യായീകരിക്കാനും കഴിയില്ല. ഈ രണ്ടു വിഭാഗങ്ങളെയും വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിവേകമാണ് ഇവിടെ നിർണായകം.
പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയ ഒരാൾ പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്നുവോ, അതോ പാർട്ടിയെ തകർക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവോ എന്നതാണ് അടിസ്ഥാന ചോദ്യം. പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകൾ തിരുത്താൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന വിമർശനം പാർട്ടിയുടെ ശത്രുവല്ല; പലപ്പോഴും അത് പാർട്ടിയുടെ സ്വയംനവീകരണത്തിനുള്ള ഒരു സാമൂഹിക ആഹ്വാനമാണ്. എന്നാൽ പാർട്ടിയുടെ ദൗർബല്യങ്ങളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറ തകർക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് വ്യത്യസ്തമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഭാസമാണ്. ഈ വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയുകയും, ഒന്നാമത്തെ വിഭാഗവുമായി സംവദിച്ച് അവരെ തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും രണ്ടാമത്തെ വിഭാഗത്തിന്റെ പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി പ്രതിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുക—ഇതാണ് സി.പി.എം. സ്വീകരിക്കേണ്ട യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം.
പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്നവരോടുള്ള ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം യഥാർത്ഥ അർത്ഥം നേടുന്നത് വിമർശനത്തെ കേൾക്കുന്നതിൽ അവസാനിക്കാതെ, അതിനെ പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുടെ ഒരു ഘടകമാക്കി മാറ്റുമ്പോഴാണ്. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി സമൂഹത്തെ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്ന സംഘടന മാത്രമല്ല; ആ മാറ്റത്തിനിടയിൽ സ്വന്തം പ്രവർത്തനരീതിയെയും നിരന്തരം പരിശോധിച്ച് മാറ്റേണ്ട ചരിത്രപരമായ സംഘടന കൂടിയാണ്. സമൂഹത്തിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന പാർട്ടിക്ക് സ്വന്തം സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയണം. പുറംലോകത്തിലെ ചൂഷണവും അസമത്വവും ജനാധിപത്യവിരുദ്ധതയും വിമർശിക്കുന്ന ഒരു പാർട്ടി സ്വന്തം പ്രവർത്തനരീതിയിലെ അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, ജനാധിപത്യക്കുറവ്, വിഭാഗീയത, വ്യക്തികേന്ദ്രിതത്വം, സംഘടനാപരമായ അകൽച്ച, തെറ്റായ തീരുമാനങ്ങൾ എന്നിവയെ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഡയലക്ടിക്കൽ ഭൗതികവാദം ഒരു ജീവിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ രീതിയല്ലാതെ ഒരു സിദ്ധാന്തപരമായ പ്രഖ്യാപനം മാത്രമായി ചുരുങ്ങും.
അതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയെ ചില വ്യക്തികൾക്കെതിരായ നടപടികളായി ചുരുക്കിക്കാണാൻ പാടില്ല. തെറ്റുതിരുത്തൽ എന്നത് ആദ്യം തെറ്റിന്റെ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. തുടർന്ന് അതിന്റെ കാരണം കണ്ടെത്തണം. അതിനുശേഷം വ്യക്തിപരമായ കാരണവും സംഘടനാപരമായ കാരണവും രാഷ്ട്രീയ കാരണവും സാമൂഹിക കാരണവും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കണം. ഒടുവിൽ, ഒരേ തരത്തിലുള്ള തെറ്റ് വീണ്ടും ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാനുള്ള സംഘടനാപരമായ മാറ്റം വരുത്തണം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ തെറ്റ് കണ്ടെത്തി അയാളെ ശിക്ഷിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം തെറ്റുതിരുത്തൽ പൂർത്തിയാകുന്നില്ല. അതേ തെറ്റ് ഉണ്ടാകാൻ സംഘടനയുടെ ഘടനയിലോ പ്രവർത്തനരീതിയിലോ നേതൃത്വ സംസ്കാരത്തിലോ ഏതെങ്കിലും സാഹചര്യം സഹായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ സാഹചര്യവും തിരുത്തപ്പെടണം. അല്ലാത്തപക്ഷം വ്യക്തി മാറിയാലും തെറ്റ് മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.
ഇവിടെയാണ് പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയവരുടെ വിമർശനങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്. പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ തുടരുന്ന ഒരു പ്രവർത്തകൻ പലപ്പോഴും സംഘടനയുടെ അന്തർഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ നിന്നാണ് പ്രശ്നങ്ങളെ കാണുന്നത്. എന്നാൽ പുറത്തുപോയ ഒരാൾക്ക് സംഘടനയെ പുറത്തുനിന്ന് വിലയിരുത്താനുള്ള മറ്റൊരു ദൃഷ്ടികോണം ലഭിക്കുന്നു. ആ ദൃഷ്ടികോണം എല്ലായ്പ്പോഴും ശരിയായിരിക്കണമെന്നില്ല. വ്യക്തിപരമായ വേദനയും നിരാശയും തെറ്റായ രാഷ്ട്രീയ നിഗമനങ്ങളും അതിൽ കലർന്നിരിക്കാം. എന്നിരുന്നാലും, അതുകൊണ്ട് ആ വിമർശനത്തെ മുഴുവനായി തള്ളിക്കളയുന്നത് ശാസ്ത്രീയ സമീപനമല്ല. വിമർശനത്തിലെ വൈകാരികത നീക്കം ചെയ്തശേഷം അതിനുള്ളിലെ വസ്തുതയും സാമൂഹിക അനുഭവവും സംഘടനാപരമായ സൂചനയും കണ്ടെത്തുകയാണ് പാർട്ടിയുടെ ഉത്തരവാദിത്വം.
ഇതിനായി തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഒരു പുതിയ രീതിശാസ്ത്രം ആവശ്യമാണ്. ഒരു വിമർശനം ഉയർന്നാൽ ആദ്യം അതിനെ വ്യക്തിപരമായ ആക്രമണമെന്നോ പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനമെന്നോ വർഗ്ഗീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, അതിൽ ഉന്നയിച്ചിരിക്കുന്ന വസ്തുതകൾ പരിശോധിക്കണം. ഒരാൾ പറയുന്നത് തെറ്റാണെങ്കിൽ, അത് തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വ്യക്തമാക്കണം. ശരിയാണെങ്കിൽ, അത് ആരെ ബാധിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കാൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് സംഭവിച്ചത് എന്നതിലേക്ക് അന്വേഷണം നീങ്ങണം. ഒരു പരാതി ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമാണോ, അതോ സമാനമായ അനുഭവങ്ങൾ പലരിലും ആവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കണം. ഒരേ തരത്തിലുള്ള പരാതികൾ പല സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും പല കാലഘട്ടങ്ങളിൽ നിന്നും ഉയരുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അത് വ്യക്തികളുടെ സ്വഭാവദോഷമായി മാത്രം വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അവിടെ സംഘടനാപരമായ ഒരു പ്രവണതയുണ്ടോ എന്ന് അന്വേഷിക്കണം.
ഇത് ഡയലക്ടിക്കൽ രീതിയിൽ നോക്കുമ്പോൾ, വ്യക്തിഗത സംഭവത്തിൽ നിന്ന് പൊതുവായ പ്രവണതയിലേക്കും പൊതുവായ പ്രവണതയിൽ നിന്ന് അതിന്റെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളിലേക്കുമുള്ള സഞ്ചാരമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു പ്രവർത്തകൻ തനിക്ക് നേതൃത്വം കേൾക്കുന്നില്ലെന്ന് പരാതിപ്പെട്ടാൽ അത് വ്യക്തിപരമായ അനുഭവമായി മാത്രം കാണാം. എന്നാൽ സമാനമായ പരാതി നിരവധി പ്രവർത്തകർ ആവർത്തിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, പ്രശ്നം വ്യക്തികളുടെ മാനസികാവസ്ഥയിൽ മാത്രമല്ല, സംഘടനയുടെ തീരുമാനമെടുക്കൽ രീതിയിലും അഭിപ്രായവിനിമയ സംവിധാനത്തിലും ആയിരിക്കാം. അപ്പോൾ പരിഹാരം വ്യക്തിയെ അനുനയിപ്പിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്; സംഘടനയുടെ ആശയവിനിമയ സംവിധാനവും തീരുമാനമെടുക്കൽ രീതിയും പരിശോധിക്കണം.
അതുപോലെ, പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയ ചിലർ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ലഭിക്കാത്തതിനെ തുടർന്ന് വിമർശിച്ചേക്കാം. അവരുടെ വിമർശനം വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാം. എന്നാൽ സ്ഥാനമാന വിതരണത്തിൽ സ്ഥിരമായി ചില വ്യക്തികൾക്കോ ഗ്രൂപ്പുകൾക്കോ മാത്രം മുൻഗണന ലഭിക്കുന്നു എന്ന അനുഭവം വ്യാപകമാണെങ്കിൽ, അതിനെ വ്യക്തിപരമായ അസന്തുഷ്ടിയായി തള്ളുന്നത് തെറ്റായിരിക്കും. അവിടെ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണമോ വിഭാഗീയതയോ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം വ്യക്തിയുടെ ഉദ്ദേശ്യത്തെ മാത്രം നോക്കാതെ, വ്യക്തിയുടെ അനുഭവത്തിന് പിന്നിലെ വസ്തുനിഷ്ഠമായ സാഹചര്യം അന്വേഷിക്കുന്നു.
ഇതിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന വശം വിമർശനവും ശത്രുതയും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി നിർണയിക്കലാണ്. തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുടെ പേരിൽ എല്ലാ വിമർശനങ്ങളെയും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല. പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളെ വിമർശിക്കുന്നതും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തെ തകർക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള സംഘടിത ഇടപെടലും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്. ഒരാൾ പാർട്ടിയുടെ നയത്തെ തെറ്റാണെന്ന് വാദിക്കുകയും അതിന് പകരം മറ്റൊരു ജനപക്ഷ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് രാഷ്ട്രീയ വിമർശനമാണ്. എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ അസന്തുഷ്ടിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പാർട്ടിയുടെ പ്രവർത്തകരെ പിരിച്ചുവിടുക, ശത്രുപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി പ്രവർത്തിക്കുക, വ്യാജപ്രചാരണം നടത്തുക, സംഘടനയെ തകർക്കാൻ സജീവമായി ഇടപെടുക എന്നിവ വ്യത്യസ്തമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്. അതിനാൽ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയിൽ വിമർശനത്തെ സംരക്ഷിക്കുമ്പോഴും പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി തിരിച്ചറിയാനുള്ള വ്യക്തത വേണം.
എന്നാൽ ഈ വ്യത്യാസം നിർണയിക്കുമ്പോൾ പോലും ഒരു അപകടം ഒഴിവാക്കണം. ‘പാർട്ടി വിരുദ്ധൻ’ എന്ന മുദ്ര ഒരു വിമർശനത്തെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള എളുപ്പവഴിയായി മാറരുത്. ഒരു വിമർശനം അസൗകര്യമുണ്ടാക്കുന്നു എന്നത് മാത്രം അതിനെ ശത്രുതയായി കണക്കാക്കാനുള്ള കാരണം ആകരുത്. മറിച്ച്, ഒരു വ്യക്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുടെ ഭാഗമായിട്ടാണോ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നത് തെളിവുകളുടെയും പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിക്കണം. ഉദ്ദേശ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അനുമാനങ്ങൾക്ക് പകരം പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ് പ്രധാന മാനദണ്ഡമാകേണ്ടത്.
ഇവിടെയാണ് പാർട്ടിയുടെ വിമർശനം–സ്വയംവിമർശനം–തിരുത്തൽ എന്ന ത്രയത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. വിമർശനം പുറത്ത് നിന്നോ താഴെത്തട്ടിൽ നിന്നോ ഉയരുന്ന ചോദ്യം ആണ്. സ്വയംവിമർശനം പാർട്ടി ആ ചോദ്യത്തെ സ്വന്തം പ്രവർത്തനത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. തെറ്റുതിരുത്തൽ ആ പരിശോധനയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന നിഗമനങ്ങളെ സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിൽ പ്രയോഗിക്കുന്ന ഘട്ടമാണ്. ഈ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് ഇല്ലെങ്കിൽ പ്രക്രിയ അപൂർണ്ണമാകും. വിമർശനം മാത്രം ഉണ്ടായാൽ അത് പരാതിയായി മാറാം. സ്വയംവിമർശനം മാത്രം ഉണ്ടായാൽ അത് ആത്മപരിശോധനയുടെ ഒരു ബൗദ്ധിക വ്യായാമമായി ചുരുങ്ങാം. തിരുത്തൽ മാത്രം ഉണ്ടായാൽ അത് താൽക്കാലിക ഭരണനടപടിയായി മാറാം. ഇവ മൂന്നും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ നവീകരണം സാധ്യമാകുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഫലാധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സമീപനം വേണം. ഒരു തെറ്റ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചതിന് ശേഷം എന്ത് നടപടി സ്വീകരിച്ചു എന്നതിനെക്കാൾ, ആ തെറ്റിന്റെ ആവർത്തനം തടയാൻ എന്ത് മാറ്റം വരുത്തി എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. ഒരു നേതാവിനെ മാറ്റിയാൽ മാത്രം സംഘടനാ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെടില്ല. ഒരു കമ്മിറ്റിയെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചാൽ മാത്രം ജനാധിപത്യക്കുറവ് ഇല്ലാതാകില്ല. ഒരു പ്രവർത്തകനെ ശാസിച്ചാൽ മാത്രം സംഘടനാ സംസ്കാരം മാറുകയുമില്ല. വ്യക്തിഗത ഉത്തരവാദിത്വത്തോടൊപ്പം ഘടനാപരമായ പരിഹാരവും വേണം.
ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പാർട്ടിക്ക് തെറ്റുകളുടെ വർഗ്ഗീകരണം പോലും ആവശ്യമായി വരാം. രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിലെ തെറ്റ്, സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിലെ തെറ്റ്, വ്യക്തിബന്ധപരമായ തെറ്റ്, ജനങ്ങളോടുള്ള പെരുമാറ്റത്തിലെ തെറ്റ്, സാമ്പത്തിക-ഭരണപരമായ തെറ്റ്, ആശയപരമായ ദൗർബല്യം, നേതൃത്വപരമായ തെറ്റ് എന്നിവ തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചറിയണം. ഓരോ തെറ്റിനും ഒരേ പരിഹാരം ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയില്ല. രാഷ്ട്രീയ തെറ്റിന് രാഷ്ട്രീയ തിരുത്തൽ വേണം; സംഘടനാപരമായ തെറ്റിന് സംഘടനാ പരിഷ്കാരം വേണം; വ്യക്തിപരമായ തെറ്റിന് വ്യക്തിഗത ഉത്തരവാദിത്വവും ആവശ്യമായ പരിശീലനവും വേണം. ഈ വ്യത്യാസം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ തെറ്റുതിരുത്തൽ ‘ശിക്ഷാ നടപടികളുടെ’ പര്യായമായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.
പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയവരുടെ വിമർശനങ്ങളെ ഈ രീതിയിൽ പരിശോധിച്ചാൽ, അവർ പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുടെ പുറത്തുള്ളവരല്ലെന്ന് മനസ്സിലാകും. ചിലപ്പോൾ അവർ തന്നെ പാർട്ടിയുടെ സ്വയംനവീകരണത്തിന് ആവശ്യമായ വിവരങ്ങളുടെ ഉറവിടമാകാം. അതുകൊണ്ട് പാർട്ടിക്ക് മുൻ പ്രവർത്തകരുമായി സംവദിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അവർ തിരിച്ചുവരണമെന്ന് നിർബന്ധമില്ല; എന്നാൽ അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ കേൾക്കാൻ പാർട്ടിക്ക് കഴിയണം. ‘നീ പാർട്ടി വിട്ടു, അതിനാൽ നിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് ഇനി രാഷ്ട്രീയ മൂല്യമില്ല’ എന്ന സമീപനം പാർട്ടിയുടെ തന്നെ ചരിത്രാനുഭവങ്ങളെ നിരസിക്കുന്നതാണ്.
ഇവിടെ പുനഃസംയോജനം എന്ന ആശയം പ്രധാനമാണ്. പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയ ഒരാൾ വീണ്ടും പാർട്ടിയിൽ ചേരുന്നത് വ്യക്തിപരമായ ഒരു തിരിച്ചുവരവായി മാത്രം കാണരുത്. അത് പാർട്ടിയും വ്യക്തിയും തമ്മിലുള്ള മുൻ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ പരിഹരിക്കപ്പെട്ടു എന്നതിന്റെ സൂചന കൂടിയാണ്. ഒരാൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് അകന്നത്, ആ കാരണങ്ങളിൽ എന്താണ് യാഥാർത്ഥ്യം, പാർട്ടി എന്താണ് തിരുത്തിയത്, വ്യക്തി എന്താണ് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്, ഇപ്പോഴത്തെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് എന്താണ്—ഇവയെല്ലാം പരിശോധിച്ചശേഷമാണ് പുനഃസംയോജനം നടക്കേണ്ടത്. ഇത്തരത്തിലുള്ള തിരിച്ചുവരവ് പാർട്ടിക്ക് ഒരു സംഘടനാ നേട്ടം മാത്രമല്ല; മുൻകാല വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഉയർന്ന തലത്തിൽ പരിഹരിക്കുന്ന ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയുമാണ്.
ഇവിടെ ‘വൈരുദ്ധ്യം’ എന്ന ആശയത്തെ ശരിയായ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പാർട്ടിയോടുള്ള സ്നേഹവും പാർട്ടിയോടുള്ള വിമർശനവും പരസ്പരം നിർബന്ധമായും വിരുദ്ധങ്ങളല്ല. പലപ്പോഴും ഒരാൾ പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്നത് അതിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതിനാലാണ്. പാർട്ടിയുടെ ആശയവും പ്രയോഗവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം കാണുമ്പോഴാണ് വിമർശനം ഉയരുന്നത്. ആ വൈരുദ്ധ്യത്തെ അടിച്ചമർത്തുന്നത് പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുകയല്ല; അതിനെ അടിയന്തരമായി അദൃശ്യവൽക്കരിക്കുകയാണ്. യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം വൈരുദ്ധ്യത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം പരിശോധിക്കുകയും അതിനെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഐക്യത്തിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്യുകയാണ്.
അതിനാൽ, പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയെ ‘തെറ്റുകാരെ കണ്ടെത്തുന്ന പ്രക്രിയ’ എന്നതിൽ നിന്ന് ‘തെറ്റുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റുന്ന പ്രക്രിയ’ എന്ന നിലയിലേക്ക് ഉയർത്തേണ്ടതുണ്ട്. വ്യക്തിഗത ഉത്തരവാദിത്വം ഒഴിവാക്കണമെന്നല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം. മറിച്ച് വ്യക്തിയുടെ ഉത്തരവാദിത്വത്തോടൊപ്പം സംഘടനയുടെ ഉത്തരവാദിത്വവും നിർണയിക്കണം. ഒരു നേതാവിന്റെ തെറ്റ് ഉണ്ടായെങ്കിൽ, ആ തെറ്റിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മറ്റുള്ളവർക്ക് കഴിയാത്ത സാഹചര്യം ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്നും പരിശോധിക്കണം. ഒരു പ്രവർത്തകൻ തെറ്റായ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചെങ്കിൽ, അതിനെതിരായ ആശയപരമായ പരിശീലനവും കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയും പര്യാപ്തമായിരുന്നോ എന്നും പരിശോധിക്കണം.
ഇത്തരമൊരു പ്രക്രിയയ്ക്ക് താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്കുള്ള വിമർശനത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര പ്രവാഹം ആവശ്യമാണ്. പാർട്ടിയുടെ മുകളിലുള്ള നേതൃത്വത്തെ താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകർ വിമർശിക്കാനും അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ ഭയമില്ലാതെ അവതരിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ അവസ്ഥ നേതൃത്വത്തിലെത്തുകയില്ല. മുകളിലേക്കുള്ള വിവരപ്രവാഹം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ നേതൃത്വം യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കാൾ സംഘടനയുടെ ഔദ്യോഗിക റിപ്പോർട്ടുകളെ ആശ്രയിക്കാൻ തുടങ്ങും. ഇത് ക്രമേണ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യവും സംഘടനയുടെ സ്വയംചിത്രവും തമ്മിൽ അകലം സൃഷ്ടിക്കും. ആ അകലം വർധിക്കുമ്പോഴാണ് പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് ആളുകൾ അകന്നുപോകുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഭയരഹിതമായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദം അനിവാര്യമാണ്. വിമർശനം ഉന്നയിച്ചാൽ പദവി നഷ്ടപ്പെടും, ഒറ്റപ്പെടുത്തപ്പെടും, പാർട്ടി വിരുദ്ധനായി മുദ്രകുത്തപ്പെടും എന്ന ഭയം നിലനിൽക്കുന്നിടത്ത് യഥാർത്ഥ വിമർശനം ഉയരുകയില്ല. അവിടെ സംഘടനയ്ക്ക് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നവരുടെ എണ്ണം മാത്രമല്ല, അകത്ത് മിണ്ടാതിരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണവും ശ്രദ്ധിക്കണം. മൗനം എപ്പോഴും ഐക്യത്തിന്റെ അടയാളമല്ല; ചിലപ്പോൾ അത് നിരാശയുടെയും ഭയത്തിന്റെയും അടയാളമാണ്. ഒരു ജീവിക്കുന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടന മൗനത്തെക്കാൾ സജീവമായ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണം.
ഇതിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം സംഘടനയിലെ ‘അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുക’ എന്നതല്ല. മറിച്ച്, അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഐക്യത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷി വളർത്തുക എന്നതാണ്. വൈരുദ്ധ്യങ്ങളില്ലാത്ത സംഘടന എന്നത് ജീവിക്കുന്ന സംഘടനയല്ല. സമൂഹം തന്നെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണെങ്കിൽ, സമൂഹത്തെ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്ന പാർട്ടിക്കുള്ളിലും വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കും. പ്രശ്നം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യമല്ല; അവയെ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ്. അടിച്ചമർത്തിയ വൈരുദ്ധ്യം പിന്നീട് പൊട്ടിത്തെറിയായി തിരിച്ചുവരാം; തുറന്ന രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിലൂടെ പരിഹരിച്ച വൈരുദ്ധ്യം സംഘടനയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകാം.
ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സി.പി.എം. തന്റെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ സമഗ്രമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ വിമർശനം, പുറത്തുപോയ മുൻ പ്രവർത്തകരുടെ വിമർശനം, ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ, ബുദ്ധിജീവികളുടെയും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകരുടെയും നിരീക്ഷണങ്ങൾ, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയങ്ങളുടെയും രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചടികളുടെയും അനുഭവങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം പാർട്ടിയുടെ സ്വയംപരിശോധനയ്ക്കുള്ള വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക സൂചനകളായി കാണണം. അവയിൽ ഏതാണ് വസ്തുനിഷ്ഠമായത്, ഏതാണ് തെറ്റായ നിഗമനം, ഏതാണ് വർഗ്ഗപരമായ വിരോധത്തിൽ നിന്നുള്ളത്, ഏതാണ് യഥാർത്ഥ സംഘടനാപരമായ ദൗർബല്യം എന്നിവ തിരിച്ചറിയുകയാണ് രാഷ്ട്രീയ പക്വത.
അവസാനം, ഒരു പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുടെ വിജയത്തിന്റെ അളവുകോൽ എത്ര പേരെ ശിക്ഷിച്ചു എന്നതല്ല; എത്ര തെറ്റുകൾ ആവർത്തിക്കപ്പെടാതെ തടയാൻ കഴിഞ്ഞു, എത്ര പ്രവർത്തകരുടെ വിശ്വാസം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു, എത്ര വിമർശകരെ ശത്രുക്കളാക്കാതെ രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിഞ്ഞു, സംഘടനയെ എത്രത്തോളം ജനങ്ങളുമായി വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ്. പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നവരെ കേൾക്കാനുള്ള ധൈര്യം പാർട്ടിയുടെ ദൗർബല്യമല്ല; സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയിലുള്ള ആത്മവിശ്വാസമാണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം പാർട്ടിയെ തകർക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള സംഘടിത രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തെ വിമർശനത്തിന്റെ പേരിൽ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കാനുള്ള വ്യക്തതയും ആവശ്യമാണ്.
അതുകൊണ്ട്, സി.പി.എം. സ്വീകരിക്കേണ്ട ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം ഒരു ലളിതമായ ‘വിമർശനം അനുവദിക്കുക’ എന്ന നിലപാടിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. വിമർശനം കേൾക്കുക; അതിലെ വസ്തുത കണ്ടെത്തുക; വസ്തുതയിൽ നിന്ന് വൈരുദ്ധ്യം തിരിച്ചറിയുക; വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ കാരണം അന്വേഷിക്കുക; വ്യക്തിപരവും ഘടനാപരവുമായ കാരണങ്ങൾ വേർതിരിക്കുക; ആവശ്യമായ തിരുത്തൽ നടപ്പാക്കുക; അതിന്റെ ഫലം പരിശോധിക്കുക; വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്ന പ്രശ്നങ്ങളെ ഘടനാപരമായി പരിഹരിക്കുക; പാർട്ടിയുമായി അടിസ്ഥാനപരമായ രാഷ്ട്രീയബന്ധം നിലനിർത്തുന്നവരെ പുനഃസംയോജിപ്പിക്കുക—ഇതാണ് സമഗ്രമായ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയ.
ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി തെറ്റുകളില്ലാത്ത പാർട്ടി അല്ല; തെറ്റുകളെ തിരിച്ചറിയാനും അവയിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും സ്വയം മാറാനും കഴിയുന്ന പാർട്ടിയാണ്. അതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്ന ഓരോ ശബ്ദവും ശത്രുവിന്റെ ശബ്ദമല്ല. ചില ശബ്ദങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ സ്വന്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ തിരിച്ചുകേൾപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളാണ്. അവയെ തിരിച്ചറിയാനും പരിശോധിക്കാനും ആവശ്യമായത് സ്വീകരിക്കാനും കഴിയുമ്പോഴാണ് വിമർശനം പാർട്ടിയുടെ ദൗർബല്യമായി മാറാതെ അതിന്റെ സ്വയംനവീകരണത്തിന്റെ ശക്തിയായി മാറുന്നത്.
ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പക്വത അളക്കാനുള്ള പ്രധാന മാനദണ്ഡങ്ങളിലൊന്ന് വിമർശകനെയും രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവിനെയും വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവാണ്. പാർട്ടിയുടെ ഓരോ വിമർശകനെയും രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവായി കാണുന്നത് സംഘടനയെ ക്രമേണ ആത്മപരിശോധനയിൽ നിന്ന് അകറ്റുകയും, സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ശേഷി ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. അതേസമയം, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ വെറും ‘വിമർശനം’ എന്ന പേരിൽ കാണുന്നതും അത്രതന്നെ അപകടകരമാണ്. അതുകൊണ്ട് വ്യക്തിയുടെ പാർട്ടിയോടുള്ള ബന്ധം മാത്രം നോക്കാതെ, അയാളുടെ വിമർശനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം, ലക്ഷ്യം, രാഷ്ട്രീയ ദിശ, പ്രവർത്തനരീതി, സാമൂഹിക ഫലം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ വ്യത്യാസം നിർണയിക്കണം.
വിമർശകൻ എന്നത് പാർട്ടിയുടെ എല്ലാ നിലപാടുകളെയും അംഗീകരിക്കുന്ന വ്യക്തിയല്ല. പാർട്ടിയുടെ നയങ്ങളോടും നേതൃത്വത്തോടും സംഘടനാ രീതികളോടും ചിലപ്പോൾ അടിസ്ഥാനപരമായ വിയോജിപ്പുപോലും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടാകാം. എന്നാൽ ആ വിയോജിപ്പ് സ്വതന്ത്രമായ രാഷ്ട്രീയ ചിന്തയുടെ ഭാഗമായിരിക്കാം. പാർട്ടിയുടെ പ്രഖ്യാപിത ആശയവും പ്രയോഗവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാനും, സംഘടനാപരമായ വീഴ്ചകൾ തുറന്നുകാട്ടാനും, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാനും, മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ മാർഗം നിർദ്ദേശിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയും. അതിനാൽ വിയോജിപ്പ് മാത്രം ഒരാളെ ശത്രുവാക്കുന്നില്ല. വിമർശനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകൾ തിരുത്തുകയോ, ഒരു രാഷ്ട്രീയ ബദൽ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുകയോ, ജനപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയോ ആണെങ്കിൽ അത് രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തിന്റെ പരിധിയിലാണ്.
ഇതിന് വിപരീതമായി, രാഷ്ട്രീയ ശത്രുത എന്നത് വെറും അഭിപ്രായവ്യത്യാസമല്ല; ഒരു സംഘടിത രാഷ്ട്രീയ നിലപാടും പ്രവർത്തനവുമാണ്. പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി സജീവമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുക, പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ ശക്തി തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുക, പ്രവർത്തകരെ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നതിനായി ഇടപെടുക, പാർട്ടിക്കെതിരെ തെറ്റായോ ദുരുദ്ദേശപരമായോ പ്രചാരണം നടത്തുക, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പരാജയം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുക തുടങ്ങിയവ ഈ പരിധിയിലേക്ക് വരാം. ഇവിടെ വിമർശനം ഒരു ആശയപരമായ ഇടപെടലായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല; പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ശേഷിയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന പ്രവർത്തനമായി മാറുന്നു.
എന്നാൽ ഈ വ്യത്യാസം നിർണയിക്കുമ്പോൾ ഏറ്റവും വലിയ ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. ഒരാൾ കടുത്ത ഭാഷയിൽ വിമർശിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അയാളെ ശത്രുവായി കണക്കാക്കരുത്. വിമർശനത്തിന്റെ ഭാഷയേക്കാൾ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കവും ലക്ഷ്യവുമാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. അതുപോലെ, ഒരാൾ മൃദുവായ ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അയാൾ രാഷ്ട്രീയമായി നിഷ്പക്ഷനാണെന്നും കരുതാനാവില്ല. വാക്കുകളേക്കാൾ പ്രവർത്തനമാണ് കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമായ മാനദണ്ഡം. ആരാണ് എന്ത് പറയുന്നത് എന്നതിനൊപ്പം, അദ്ദേഹം തുടർച്ചയായി എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്, ആരുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യത്തിനാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം പ്രയോജനപ്പെടുന്നത്, അതിന്റെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ഫലം എന്താണ് എന്നിവ പരിശോധിക്കണം.
ഇവിടെ മറ്റൊരു പ്രധാന വ്യത്യാസവും ആവശ്യമാണ്: പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തെ വിമർശിക്കുന്നതും പാർട്ടിയെ നിരസിക്കുന്നതും ഒന്നല്ല. ഒരു പ്രവർത്തകനോ മുൻ പ്രവർത്തകനോ ഒരു നേതാവിന്റെ തീരുമാനത്തെ, നേതൃത്വരീതിയെ, സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തെ ശക്തമായി വിമർശിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ അതിലൂടെ അയാൾ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചുവെന്ന് സ്വാഭാവികമായി നിഗമനം ചെയ്യാനാവില്ല. പലപ്പോഴും പാർട്ടിയുടെ ആശയങ്ങളോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത തന്നെയാണ് ഒരാളെ അതിന്റെ പ്രയോഗത്തിലെ തെറ്റുകളെ ശക്തമായി വിമർശിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്. ‘പാർട്ടിയെ സ്നേഹിക്കുന്നതിനാൽ പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകളെ വിമർശിക്കുന്നു’ എന്ന പ്രതിഭാസം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ അസാധാരണമല്ല.
അതുപോലെ, പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ തുടരുന്നതുകൊണ്ട് ഒരാൾ സ്വാഭാവികമായി പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയാകുന്നില്ല; പാർട്ടി വിട്ടതുകൊണ്ട് ഒരാൾ സ്വാഭാവികമായി ശത്രുവാകുന്നുമില്ല. അംഗത്വം ഒരു പ്രധാന സംഘടനാ മാനദണ്ഡമാണ്; എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം നിർണയിക്കുന്ന ഏക മാനദണ്ഡമല്ല. പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ തുടരുന്ന ഒരാൾ വ്യക്തികേന്ദ്രിതമോ വിഭാഗീയമോ ആയ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഏർപ്പെടാം. പുറത്തുപോയ ഒരാൾക്ക് പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തോട് പ്രതിബദ്ധത തുടരാം. അതുകൊണ്ട് വ്യക്തിയുടെ സംഘടനാ സ്ഥാനം, രാഷ്ട്രീയ നിലപാട്, പ്രവർത്തന സ്വഭാവം എന്നിവ വേർതിരിച്ച് പരിശോധിക്കണം.
ഒരു യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം അതിനാൽ വിമർശകനെ ‘ശത്രുവോ സുഹൃത്തോ’ എന്ന ലളിതമായ ദ്വന്ദത്തിൽ ഒതുക്കുന്നില്ല. ഒരാൾക്ക് പാർട്ടിയോട് രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പുണ്ടായിരിക്കാം, എന്നാൽ അതേ സമയം ജനപക്ഷമായ നിരവധി വിഷയങ്ങളിൽ പാർട്ടിയുമായി യോജിക്കാം. മറ്റൊരാൾക്ക് പാർട്ടിയുടെ ചില നയങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കാം, എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ അധികാരതാൽപര്യത്തിൽ നിന്ന് പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ വിഭാഗീയ പ്രവർത്തനം നടത്താം. രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യം ഇത്തരം സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണ്. അതിനാൽ വ്യക്തികളെ സ്ഥിരമായ ലേബലുകളിലൂടെ നിർവചിക്കുന്നതിന് പകരം അവരുടെ നിലപാടുകളുടെ വികാസവും പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ദിശയും പരിശോധിക്കണം.
ഇത് പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു വിമർശകനെ ശത്രുവായി മുദ്രകുത്തിയാൽ, ആദ്യം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് വിമർശകന്റെ ശബ്ദമല്ല; പാർട്ടിക്ക് ലഭിക്കുമായിരുന്ന ആത്മപരിശോധനയുടെ ഒരു ഉറവിടമാണ്. വിമർശനം തെറ്റാണെങ്കിൽ അത് രാഷ്ട്രീയമായി ഖണ്ഡിക്കാം. എന്നാൽ വിമർശനത്തിൽ സത്യമുണ്ടെങ്കിൽ അത് സ്വീകരിക്കണം. ഒരു വിമർശനം ആവർത്തിച്ച് ഉയരുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക അടിസ്ഥാനം അന്വേഷിക്കണം. പല പ്രവർത്തകരും ഒരേ പ്രശ്നം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ വ്യക്തിപരമായ അസന്തുഷ്ടിയായി തള്ളാതെ സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നമായി പരിശോധിക്കണം. ഇതാണ് വിമർശനത്തെ തെറ്റുതിരുത്തലിന്റെ ഉപാധിയാക്കുന്ന സമീപനം.
ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പാർട്ടിക്ക് ഒരു വിമർശന-പരിശോധനാ സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു വിമർശനം ഉയർന്നാൽ അതിനെ ഉടൻ ‘പാർട്ടി വിരുദ്ധം’ എന്ന് മുദ്രകുത്തുന്നതിനു പകരം ചില അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കണം: വിമർശനത്തിൽ ഉന്നയിക്കുന്ന വസ്തുതകൾ ശരിയാണോ? അതിന് തെളിവുകളുണ്ടോ? സമാനമായ അനുഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ളവർക്കും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോ? വിമർശനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം എന്താണ്? വിമർശകൻ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തോട് എങ്ങനെയാണ് സമീപിക്കുന്നത്? പാർട്ടി എതിരാളികളുമായി അദ്ദേഹത്തിന് എന്തുതരത്തിലുള്ള ബന്ധമാണുള്ളത്? അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തലിലേക്കാണോ, അതോ സംഘടനാ തകർച്ചയിലേക്കാണോ നയിക്കുന്നത്? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വസ്തുനിഷ്ഠമായ ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയശേഷം മാത്രമേ രാഷ്ട്രീയ വർഗ്ഗീകരണം നടത്താവൂ.
ഇതിലൂടെ ഒരു പ്രധാന സംഘടനാ തത്വം രൂപപ്പെടുന്നു: വിമർശനത്തെ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിലയിരുത്തുക; വിമർശകനെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിലയിരുത്തുക. വിമർശനത്തിലെ വസ്തുത ശരിയാണോ എന്നത് ഒന്നാമത്തെ ചോദ്യം. വിമർശകന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം എന്താണ് എന്നത് രണ്ടാമത്തെ ചോദ്യം. ഈ രണ്ടു കാര്യങ്ങളെയും കൂട്ടിക്കുഴയ്ക്കരുത്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ എതിരാളി ശരിയായ ഒരു വസ്തുത ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാൽ ആ വസ്തുത പാർട്ടി സ്വീകരിക്കണം. അതുപോലെ, ഒരു മുൻ പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയുടെ ഭാഗമായിരുന്നുവെന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളെ അവഗണിക്കാനും പാടില്ല.
വിമർശകനെയും ശത്രുവിനെയും വേർതിരിക്കുന്നതിൽ രാഷ്ട്രീയ ഫലം കൂടി പരിഗണിക്കണം. ഒരു വിമർശനം പാർട്ടിയിലെ തെറ്റുകൾ തിരുത്താനും പ്രവർത്തകരുടെ വിശ്വാസം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുത്താനും സഹായിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത് പാർട്ടിക്ക് അസൗകര്യമുണ്ടാക്കിയാലും രാഷ്ട്രീയമായി ഉൽപ്പാദകമായ വിമർശനമാണ്. മറിച്ച്, വ്യക്തിപരമായ ആരോപണങ്ങൾ, തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ, സംഘടനാ തകർക്കൽ, പ്രവർത്തകരെ ഭിന്നിപ്പിക്കൽ, എതിരാളികളുടെ രാഷ്ട്രീയ പദ്ധതികളുമായി സജീവമായ ഏകോപനം എന്നിവയാണ് പ്രധാന ഫലമെങ്കിൽ, അത് വിമർശനത്തിന്റെ പരിധി വിട്ട് രാഷ്ട്രീയ ശത്രുതയിലേക്ക് നീങ്ങിയതായി വിലയിരുത്തേണ്ടിവരും.
എന്നാൽ ഇവിടെ പോലും ശത്രുവിനോടുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധം വ്യക്തിവിരോധമായി മാറരുത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ശക്തി വ്യക്തികളെ അപമാനിക്കുന്നതിലോ പ്രതികാരബോധത്തിലോ അല്ല; രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ആശയപരമായി നേരിടുന്നതിലാണ്. ഒരു വ്യക്തി പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവായി മാറിയാലും, അതിനോടുള്ള പ്രതികരണം വ്യക്തിപരമായ വിദ്വേഷമല്ല, വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധമായിരിക്കണം. അതുപോലെ, ഒരു വിമർശകൻ തെറ്റായ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചാലും അദ്ദേഹത്തെ ശത്രുവായി ചിത്രീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തിനുള്ള സാധ്യത പരിശോധിക്കണം.
ഈ വ്യത്യാസം ശരിയായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞാൽ പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാകും. വിമർശകൻ പാർട്ടിയുടെ കണ്ണാടിയാകാം; രാഷ്ട്രീയ ശത്രു പാർട്ടിയുടെ എതിരാളിയാണ്. കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്ന മുഖത്തിലെ പാടുകൾ നീക്കം ചെയ്യേണ്ടത് കണ്ണാടി തകർത്തുകൊണ്ടല്ല. അതുപോലെ, ശത്രുവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ആക്രമണത്തെ നേരിടേണ്ടത് സ്വന്തം കണ്ണുകൾ അടച്ചുകൊണ്ടുമല്ല. പാർട്ടി തന്റെ വിമർശകരിൽ നിന്ന് പഠിക്കുകയും, ശത്രുക്കളെ രാഷ്ട്രീയമായി നേരിടുകയും, രണ്ടിനെയും തമ്മിൽ കൂട്ടിക്കുഴയ്ക്കാതിരിക്കുകയും വേണം.
അവസാനം, ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പക്വത എന്നത് വിയോജിപ്പിനെ സഹിക്കുന്നതിലും വിമർശനത്തെ പരിശോധിക്കുന്നതിലും തെറ്റുകൾ സമ്മതിക്കുന്നതിലും ആവശ്യമായിടത്ത് സ്വന്തം നിലപാട് തിരുത്തുന്നതിലും, അതോടൊപ്പം പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വതന്ത്രതയെ തകർക്കുന്ന സംഘടിത പ്രവർത്തനങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രതിരോധിക്കുന്നതിലുമാണ്. വിമർശകനെ ശത്രുവാക്കിയാൽ പാർട്ടി സ്വന്തം ആത്മപരിശോധനയുടെ വാതിൽ അടയ്ക്കുന്നു; ശത്രുവിനെ വിമർശകനായി മാത്രം കണ്ടാൽ പാർട്ടി സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധശേഷി നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ രണ്ടു അപകടങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ശരിയായ ഡയലക്ടിക്കൽ സന്തുലനം കണ്ടെത്തുകയാണ് വേണ്ടത്.
അതിനാൽ സി.പി.എം. മുന്നോട്ടുവയ്ക്കേണ്ട അടിസ്ഥാന തത്വം ഇതായിരിക്കണം: പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്നവനെ ആദ്യം കേൾക്കുക; വിമർശനത്തിലെ സത്യം പരിശോധിക്കുക; ശരിയെങ്കിൽ തിരുത്തുക; തെറ്റാണെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയമായി ഖണ്ഡിക്കുക; വിമർശകന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തെ വസ്തുനിഷ്ഠമായി വിലയിരുത്തുക; പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവായി മാറുന്ന ഘട്ടത്തിൽ അതിനെ വ്യക്തിവിരോധമല്ല, രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുക. ഇത്തരമൊരു സമീപനം പാർട്ടിയെ കൂടുതൽ അടച്ചതും പ്രതിരോധാത്മകവുമായ സംഘടനയാക്കുകയല്ല, മറിച്ച് വിമർശനത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കുകയും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വളരുകയും സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരുത്തി പുതിയ രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി ഉയരുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയാക്കി മാറ്റുകയാണ് ചെയ്യുക.
പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുടെ അന്തിമലക്ഷ്യം കഴിഞ്ഞകാല തെറ്റുകളുടെ കണക്ക് തയ്യാറാക്കുക എന്നതല്ല; ആ തെറ്റുകളിൽ നിന്ന് പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാ സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ്. ഒരു തെറ്റ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അത് നിഷേധിക്കുന്നതിനു പകരം അതിന്റെ സാമൂഹികവും സംഘടനാപരവുമായ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുകയും, അതിന്റെ ആവർത്തനം തടയാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് തെറ്റുതിരുത്തൽ യഥാർത്ഥ അർത്ഥത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ പ്രക്രിയയിൽ വിമർശകൻ ഒരു കുറ്റാരോപിതനായി മാത്രം മാറുന്നില്ല; വിമർശനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ സത്യമുണ്ടെങ്കിൽ, അത് പാർട്ടിയുടെ സ്വയംനവീകരണത്തിന് ആവശ്യമായ ഒരു സാമൂഹിക സൂചനയായി മാറുന്നു.
ഇവിടെ പാർട്ടി സ്വന്തം സമീപനത്തിലും ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റം വരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. ‘ആരാണ് വിമർശിക്കുന്നത്?’ എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് ‘എന്താണ് വിമർശിക്കപ്പെടുന്നത്?’ എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് ‘എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ വിമർശനം ഉയർന്നത്?’ എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കും നീങ്ങണം. വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലം പ്രസക്തമാണ്; എന്നാൽ അത് വിമർശനത്തിന്റെ വസ്തുത പരിശോധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പാർട്ടിയെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള കാരണമാകരുത്. ഒരു വിമർശകന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് പാർട്ടിക്ക് അംഗീകരിക്കാനാകാത്തതായാലും, അയാൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ഒരു വസ്തുത ശരിയാണെങ്കിൽ അത് സ്വീകരിക്കാനുള്ള ബൗദ്ധിക സത്യസന്ധത പാർട്ടിക്കുണ്ടാകണം. സത്യത്തെ അതിന്റെ ഉറവിടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തള്ളിക്കളയുന്നത് ഡയലക്ടിക്കൽ ചിന്തയല്ല.
അതുപോലെ, പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയ വ്യക്തിപരമായ പുനരധിവാസത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. ഒരു പ്രവർത്തകൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് പാർട്ടി വിട്ടതെന്ന് അന്വേഷിക്കുന്നതോടൊപ്പം, അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ മറ്റൊരാൾക്കും ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനുള്ള എന്ത് മാറ്റമാണ് പാർട്ടി വരുത്തിയത് എന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം. ഒരു വ്യക്തിയെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിട്ടും അയാൾ പുറത്തുപോകാൻ കാരണമായ സംഘടനാപരമായ സാഹചര്യം മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുകയാണെങ്കിൽ, ആ തിരിച്ചുവരവ് ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് വ്യക്തിയുടെ പുനഃസംയോജനത്തോടൊപ്പം സംഘടനയുടെ പുനഃസംഘടനയും അനിവാര്യമാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ ജനാധിപത്യ സംസ്കാരത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്നത് കേന്ദ്രപ്രാധാന്യമുള്ള കാര്യമാണ്. അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തെ ഭയപ്പെടാത്ത, വിമർശനത്തെ ശത്രുതയായി കാണാത്ത, നേതൃത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശത്തെ സംഘടനാ അച്ചടക്കത്തിന്റെ വിരുദ്ധമായി വ്യാഖ്യാനിക്കാത്ത ഒരു രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷം വളർത്തിയെടുക്കണം. ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണം കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ മാത്രം പേരല്ല; ജനാധിപത്യപരമായ അഭിപ്രായ രൂപീകരണവും കൂട്ടായ തീരുമാനവും അതിന്റെ അനിവാര്യ ഘടകങ്ങളാണ്. തീരുമാനത്തിന് മുമ്പുള്ള സ്വതന്ത്രമായ ചർച്ചയും തീരുമാനത്തിന് ശേഷമുള്ള കൂട്ടായ പ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണം യാന്ത്രികമായ കേന്ദ്രീകരണമായി ചുരുങ്ങും.
പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിനും ഇതിൽ പ്രത്യേക ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്. താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരുടെ അനുഭവങ്ങളും പരാതികളും മുകളിലേക്ക് എത്താനുള്ള സ്ഥാപനപരമായ വഴികൾ ശക്തിപ്പെടുത്തണം. നേതൃത്വത്തെ വിമർശിക്കുന്നതിനെ വ്യക്തിപരമായ അനുസരണക്കേടായി കാണുന്ന സംസ്കാരം മാറണം. ഒരു നേതാവിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസ്യത സംരക്ഷിക്കുകയാണ് പ്രധാനമെന്ന് സംഘടന തിരിച്ചറിയണം. നേതാക്കൾ തെറ്റുപറ്റാൻ സാധ്യതയുള്ളവരാണ്; പാർട്ടി തെറ്റുപറ്റാൻ സാധ്യതയുള്ള സംഘടനയാണ്. എന്നാൽ തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവ തിരുത്താനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തമായിരിക്കണം. നേതൃത്വത്തിന്റെ അധികാരം വിമർശനമില്ലായ്മയിൽ നിന്നല്ല, വിമർശനത്തെ നേരിടാനുള്ള കഴിവിൽ നിന്നാണ് ശക്തിപ്പെടുന്നത്.
ഇതോടൊപ്പം പാർട്ടി വിട്ടുപോയവരോടുള്ള സമീപനത്തിലും പക്വത ആവശ്യമാണ്. എല്ലാവരെയും തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരണം എന്നതും എല്ലാവരെയും ശത്രുക്കളായി കാണണം എന്നതും ഒരുപോലെ തെറ്റാണ്. പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തോടും വർഗ്ഗപരമായ നിലപാടുകളോടും ജനപക്ഷ സമീപനത്തോടും പ്രതിബദ്ധത തുടരുന്നവരും, പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നതിന്റെ കാരണങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിമർശനാത്മകമായ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവയ്ക്കുന്നവരും, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുടെ സജീവ ഉപകരണങ്ങളായി മാറാത്തവരും രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തിന്റെയും പുനഃസംയോജനത്തിന്റെയും സാധ്യതയുള്ളവരാണ്. അവരുടെ വിമർശനങ്ങളിൽ നിന്ന് പാർട്ടി പഠിക്കുകയും, യഥാർത്ഥ തെറ്റുകൾ തിരുത്തുകയും, സാധ്യമായിടത്ത് അവരെ വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയും വേണം.
മറുവശത്ത്, വ്യക്തിപരമായ അസന്തുഷ്ടിയെ മറികടന്ന് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുമായി സജീവമായി ചേർന്ന് പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ ശക്തി തകർക്കാനും പ്രവർത്തകരെ അകറ്റാനും പാർട്ടിക്കെതിരെ സംഘടിത പ്രചാരണം നടത്താനും ശ്രമിക്കുന്നവരെ വെറും ‘വിമർശകർ’ എന്ന നിലയിൽ കാണാൻ കഴിയില്ല. അവിടെ വിമർശനം രാഷ്ട്രീയ ശത്രുതയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെയും പ്രതികരണം വ്യക്തിപരമായ വിദ്വേഷമാകരുത്; രാഷ്ട്രീയമായിരിക്കണം. വിമർശനത്തിന് രാഷ്ട്രീയ മറുപടി, തെറ്റിന് സംഘടനാപരമായ തിരുത്തൽ, ശത്രുതയ്ക്ക് രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധം, ആത്മാർത്ഥമായ വിമർശനത്തിന് സംവാദം—ഇതാണ് വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്തമായ സമീപനം.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയെ ഒരു ‘ശുദ്ധീകരണ പ്രക്രിയ’യായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ ഒരു പഠനപ്രക്രിയയായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദം. ശുദ്ധീകരണം എന്ന ആശയം പലപ്പോഴും ആരാണ് ശരി, ആരാണ് തെറ്റ് എന്ന ദ്വന്ദത്തിലേക്ക് സംഘടനയെ നയിക്കും. പഠനത്തിന്റെ സമീപനം അതിനേക്കാൾ വിശാലമാണ്. ‘എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?’, ‘എന്തുകൊണ്ടാണ് സംഭവിച്ചത്?’, ‘ഇത് വീണ്ടും സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് മാറ്റണം?’, ‘ഈ അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പാർട്ടിക്ക് എന്താണ് പഠിക്കാനുള്ളത്?’ എന്ന ചോദ്യങ്ങളാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ഈ ചോദ്യങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ ആത്മപരിശോധനയെ വ്യക്തിവിരുദ്ധ നടപടികളിൽ നിന്ന് ഘടനാപരമായ നവീകരണത്തിലേക്ക് നയിക്കും.
ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് ആവശ്യമായത് തെറ്റുകൾ മറച്ചുവയ്ക്കുന്ന ഐക്യമല്ല; വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തുറന്നുകാണിച്ചുകൊണ്ട് കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഐക്യം സൃഷ്ടിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരമാണ്. പുറത്തുനിന്നുള്ള വിമർശനം പാർട്ടിയെ തകർക്കുമെന്ന ഭയം അതിന്റെ ആത്മവിശ്വാസക്കുറവിന്റെ സൂചനയായേക്കാം. മറിച്ച്, ശരിയായ വിമർശനം ഉൾക്കൊണ്ട് തെറ്റുകൾ തിരുത്താൻ കഴിയുന്ന പാർട്ടി കൂടുതൽ ശക്തമാകും. കാരണം അത്തരം പാർട്ടിക്ക് സ്വന്തം ദൗർബല്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ആഭ്യന്തര ശേഷിയുണ്ട്. സമൂഹം മാറുമ്പോൾ സ്വയം മാറാൻ കഴിയാത്ത സംഘടന ചരിത്രത്തിൽ പിന്നിലാകും; സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുന്ന സംഘടന മാത്രമാണ് ചരിത്രത്തിൽ ഇടപെടാനുള്ള ശേഷി നിലനിർത്തുന്നത്.
അതിനാൽ സി.പി.എം. മുന്നോട്ടുവയ്ക്കേണ്ടത് ‘വിമർശനത്തെ അനുവദിക്കുക’ എന്നതിലുപരി ‘വിമർശനത്തെ സംഘടനയുടെ സ്വയംനവീകരണ സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുക’ എന്ന സമീപനമാണ്. പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ വിമർശനം, മുൻ പ്രവർത്തകരുടെ വിമർശനം, ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിമർശനം, രാഷ്ട്രീയ പരാജയങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് പരിശോധിക്കുന്ന ഒരു തുടർച്ചയായ ആത്മപരിശോധനാ പ്രക്രിയ ആവശ്യമാണ്. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘടനാ സംസ്കാരം, നേതൃത്വരീതി, രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം, തീരുമാനമെടുക്കൽ രീതി, ഉത്തരവാദിത്വ നിർണയം എന്നിവയിൽ ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തണം.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ ശക്തി മാത്രം വർധിപ്പിക്കുന്നതല്ല. പാർട്ടിയോടുള്ള ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും ഇതിന് കഴിയും. ഒരു പാർട്ടി സ്വന്തം തെറ്റുകൾ സമ്മതിക്കുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് ജനങ്ങൾക്ക് അതിന്റെ സത്യസന്ധതയുടെ തെളിവാണ്. തെറ്റുകൾ മറയ്ക്കുന്ന സംഘടനയെക്കാൾ തെറ്റുകൾ തുറന്ന് സമ്മതിച്ച് തിരുത്തുന്ന സംഘടനയെയാണ് ജനങ്ങൾ ദീർഘകാലത്ത് കൂടുതൽ വിശ്വസിക്കുക. അതുകൊണ്ട് തെറ്റുതിരുത്തൽ പാർട്ടിയുടെ ആഭ്യന്തര കാര്യമാത്രമല്ല; അത് ജനങ്ങളുമായുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തിന്റെ പുനർനിർമാണത്തിനുള്ള ഉപാധിയുമാണ്.
അവസാനമായി പറയേണ്ടത് ഇതാണ്: പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിനെ ആരും വിമർശിക്കാത്തതിലല്ല; വിമർശനത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി കൈകാര്യം ചെയ്ത് അതിൽനിന്ന് സ്വയം കൂടുതൽ ശക്തമായ രൂപത്തിലേക്ക് ഉയരാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്. പാർട്ടിയെ സ്നേഹിച്ചുകൊണ്ട് അകന്നുപോയവരുടെ വിമർശനം പാർട്ടിയുടെ സ്വന്തം ചരിത്രാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഒരു മുന്നറിയിപ്പായി കാണണം. അതിൽ സത്യമുണ്ടെങ്കിൽ സ്വീകരിക്കണം; തെറ്റുണ്ടെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയമായി ഖണ്ഡിക്കണം; അതിന്റെ പിന്നിൽ സംഘടനാപരമായ വീഴ്ചയുണ്ടെങ്കിൽ തിരുത്തണം; പാർട്ടിയെ തകർക്കാനുള്ള സംഘടിത ശ്രമമാണെങ്കിൽ അതിനെ രാഷ്ട്രീയമായി പ്രതിരോധിക്കണം. ഇതാണ് വ്യക്തികളോടുള്ള പ്രതികരണത്തെ മറികടന്ന് രാഷ്ട്രീയ പ്രക്രിയയെ മുൻനിർത്തുന്ന സമീപനം.
വിമർശനത്തെ ഭയക്കുന്ന പാർട്ടി ക്രമേണ സ്വന്തം ദൗർബല്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അജ്ഞാതമാകും. വിമർശനത്തെ അന്ധമായി സ്വീകരിക്കുന്ന പാർട്ടി സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ ദിശ നഷ്ടപ്പെടുത്തും. എന്നാൽ വിമർശനത്തെ പരിശോധിക്കുകയും സത്യത്തെ വേർതിരിച്ചെടുക്കുകയും തെറ്റുകൾ തിരുത്തുകയും ശരിയായ വിമർശകരുമായി സംവദിക്കുകയും ശത്രുതാപരമായ പ്രവർത്തനത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി പ്രതിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പാർട്ടിക്കാണ് സ്വയംനവീകരിക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ ശേഷിയുണ്ടാകുക.
അതിനാൽ സി.പി.എം. മുന്നോട്ടുപോകേണ്ട വഴി അടച്ച സംഘടനയിൽ നിന്ന് തുറന്ന രാഷ്ട്രീയസംവാദത്തിലേക്കും, പ്രതിരോധാത്മക സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ആത്മപരിശോധനയിലേക്കും, വ്യക്തികളെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിൽ നിന്ന് ഘടനാപരമായ തെറ്റുതിരുത്തലിലേക്കും, തെറ്റുതിരുത്തലിൽ നിന്ന് സ്വയംനവീകരണത്തിലേക്കും ഉള്ള ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ യാത്രയായിരിക്കണം. പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയവരിൽ ആരാണ് ഇപ്പോഴും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധം പുലർത്തുന്നതെന്നും ആരാണ് രാഷ്ട്രീയ ശത്രുപക്ഷത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറിയതെന്നും തിരിച്ചറിയാനുള്ള വിവേകം ഈ യാത്രയ്ക്ക് അനിവാര്യമാണ്. ഒന്നാമത്തെ വിഭാഗത്തെ തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നത് സംഘടനാ വിപുലീകരണം മാത്രമല്ല; നഷ്ടപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയബന്ധങ്ങളുടെ പുനഃസ്ഥാപനമാണ്. രണ്ടാമത്തെ വിഭാഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്നത് വ്യക്തിവിരോധമല്ല; പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വതന്ത്രത സംരക്ഷിക്കലാണ്.
അവസാനം, തെറ്റുതിരുത്തൽ എന്നത് ഭൂതകാലത്തെ വിധിക്കുന്ന പ്രക്രിയയല്ല; ഭാവിയെ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. വിമർശനം ആ ഭാവിയുടെ മുന്നറിയിപ്പാണ്. സ്വയംവിമർശനം അതിന്റെ ബോധമാണ്. തിരുത്തൽ അതിന്റെ പ്രവർത്തനമാണ്. സ്വയംനവീകരണം അതിന്റെ ഫലമാണ്. ഈ നാല് ഘടകങ്ങളെയും ഒരു ജീവിക്കുന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയയായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമ്പോഴാണ് സി.പി.എം. തന്റെ ചരിത്രപരമായ രാഷ്ട്രീയ ശേഷിയെ പുതിയ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയുക.
Leave a comment