ജിഡിപി വളർച്ചയുടെ അവകാശവാദങ്ങളും കണക്കിനപ്പുറത്തെ ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും- ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം

ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ 7.8 ശതമാനം വളർച്ച കൈവരിച്ചു എന്ന ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനം ഇപ്പോഴത്തെ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ചർച്ചകളിൽ വലിയ പ്രാധാന്യം നേടിയിരിക്കുകയാണ്. ഭരണപക്ഷം ഈ കണക്കിനെ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ശക്തമായ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ തെളിവായി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, പ്രതിപക്ഷം ഈ കണക്ക് പെരുപ്പിച്ചുകാട്ടിയതാണെന്നും യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി അത്ര മെച്ചപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും ആരോപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ രണ്ടു നിലപാടുകളും രാഷ്ട്രീയമായി മനസ്സിലാക്കാവുന്നതാണെങ്കിലും, സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ശാസ്ത്രീയമായും വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായും മനസ്സിലാക്കാൻ അവ രണ്ടും അപര്യാപ്തമാണ്. കാരണം 7.8 ശതമാനം എന്ന ഒരൊറ്റ സംഖ്യയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള തർക്കം യഥാർത്ഥത്തിൽ “വളർച്ച ഉണ്ടായോ ഇല്ലയോ?” എന്ന ലളിതമായ ദ്വന്ദ്വത്തിൽ കുടുങ്ങിപ്പോകുകയാണ്. അതിനപ്പുറം കടന്നുപോകണമെങ്കിൽ “എന്താണ് വളർന്നത്?”, “എവിടെയാണ് വളർന്നത്?”, “ഏതു വേഗത്തിലാണ് വളർന്നത്?”, “ഏതു വിഭാഗങ്ങൾക്കാണ് അതിന്റെ ഗുണഫലം ലഭിച്ചത്?”, “ഏതു വിഭാഗങ്ങൾ അതിൽനിന്ന് അകന്നു നിന്നു?”, “ഈ വളർച്ചയുടെ അടിസ്ഥാനം എന്താണ്?”, “ഈ വളർച്ചയ്ക്കുള്ളിൽ എന്തെല്ലാം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഉന്നയിക്കേണ്ടത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ ചോദ്യങ്ങളെ ഒരു പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂടിൽ പരിശോധിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

ആദ്യമായി,7.8% എന്നകണക്കിന്റെ സ്ഥിതിവിവരശാസ്ത്രപരമായ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു നിശ്ചിത രീതിശാസ്ത്രവും അടിസ്ഥാനവർഷവും വിലക്രമീകരണരീതിയും മേഖലാതല കണക്കുകൂട്ടലുകളും ഉപയോഗിച്ച് നിർണ്ണയിക്കുന്ന മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വർധനയാണ് ഈ സംഖ്യ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഔദ്യോഗികമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 7.8 ശതമാനം വളർച്ചയെ വെറും രാഷ്ട്രീയ കാരണങ്ങളാൽ “കള്ളക്കണക്ക്” എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനമല്ല. എന്നാൽ അതേ സമയം 7.8 ശതമാനം എന്ന മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദന വളർച്ചയെ ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങളുടെ സമഗ്രമായ സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയുടെ അളവുകോലായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതും അത്രതന്നെ തെറ്റാണ്. കാരണം മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനം ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ രാജ്യത്തിനകത്ത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട അന്തിമ ചരക്കുകളുടെയും സേവനങ്ങളുടെയും മൊത്തം മൂല്യവർധനയാണ് പ്രധാനമായും അളക്കുന്നത്. എന്നാൽ സമ്പത്ത് എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, തൊഴിൽ എത്രത്തോളം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു, തൊഴിലാളിയുടെ യഥാർത്ഥ വേതനം എത്രത്തോളം ഉയരുന്നു, കുടുംബങ്ങളുടെ വാങ്ങൽശേഷി എങ്ങനെ മാറുന്നു, ഗ്രാമീണ ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം എങ്ങനെ മാറുന്നു, സമ്പത്തിലെ അസമത്വം വർധിക്കുന്നുണ്ടോ കുറയുന്നുണ്ടോ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ അതേ സംഖ്യ നേരിട്ട് വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ വ്യത്യസ്ത സമീപനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ഒരൊറ്റ യന്ത്രമായി കാണാനാവില്ല. അതിനെ ഒരൊറ്റ സംഖ്യകൊണ്ടും നിർവചിക്കാനാവില്ല. ഒരു ക്വാണ്ടം സംവിധാനത്തെ അതിന്റെ ഒരൊറ്റ നിരീക്ഷിക്കാവുന്ന അളവിലൂടെ പൂർണ്ണമായി നിർവചിക്കാനാകാത്തതുപോലെ, ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തികാവസ്ഥയെയും ഒരു മൊത്ത വളർച്ചാനിരക്കിലൂടെ പൂർണ്ണമായി നിർവചിക്കാനാവില്ല. മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദന വളർച്ച ഒരു നിരീക്ഷിക്കാവുന്ന ഫലം (observable) മാത്രമാണ്; സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ അതിനേക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു ചലനാത്മക സാമ്പത്തിക മണ്ഡലം (dynamic economic field) ആണ്. ഉൽപാദനം, ഉപഭോഗം, നിക്ഷേപം, തൊഴിൽ, വേതനം, ലാഭം, കടം, പലിശ, സർക്കാർ ചെലവ്, കയറ്റുമതി, ഇറക്കുമതി, വിലകൾ, സമ്പത്തിന്റെ വിതരണം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഉൽപാദനക്ഷമത, കാർഷിക ഉൽപാദനം, അനൗപചാരിക തൊഴിൽ തുടങ്ങിയ അനേകം ഘടകങ്ങൾ ഈ സാമ്പത്തിക മണ്ഡലത്തിൽ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവ പരസ്പരം വേർപെട്ടുനിൽക്കുന്ന ഘടകങ്ങളല്ല; അവ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുകയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക ബന്ധത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ 7.8% വളർച്ചയെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ആദ്യത്തെ പ്രധാന ആശയം അസമമായ വളർച്ച (uneven growth) എന്നതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ മേഖലകളും 7.8% വീതം വളരുന്നില്ല. ചില മേഖലകൾ അതിവേഗം വളരുന്നു; ചില മേഖലകൾ മിതമായ വളർച്ചയിലാണ്; ചില മേഖലകൾ ഏതാണ്ട് നിശ്ചലാവസ്ഥയിലാണ്; ചില മേഖലകളിൽ ഉൽപാദനം വർധിച്ചാലും അതിനനുസരിച്ചുള്ള തൊഴിൽ വർധിക്കുന്നില്ല. ധനകാര്യ സേവനങ്ങൾ, വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ, തൊഴിൽവിദഗ്ധ സേവനങ്ങൾ, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് തുടങ്ങിയ ചില സേവനമേഖലകൾ വേഗത്തിൽ വളരാം. അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നിക്ഷേപവും സ്ഥിരമൂലധന നിക്ഷേപവും ശക്തമാകാം. നഗരപ്രദേശങ്ങളിലെ ചില വരുമാനവിഭാഗങ്ങളുടെ ഉപഭോഗം ഉയരാം. എന്നാൽ അതേ സമയത്ത് ചെറുകിട ഉൽപാദകർ, അനൗപചാരിക തൊഴിലാളികൾ, ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ, കർഷകർ, കാർഷിക തൊഴിലാളികൾ, താഴ്ന്ന വരുമാനമുള്ള കുടുംബങ്ങൾ എന്നിവരുടെ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥ അതേ വേഗത്തിൽ മെച്ചപ്പെടണമെന്നില്ല. അതിനാൽ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്ത വളർച്ചാനിരക്ക് ഉയർന്നിരിക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ഉള്ളിൽ വളർച്ചയുടെയും നിശ്ചലതയുടെയും വ്യത്യസ്ത അവസ്ഥകൾ ഒരേസമയം നിലനിൽക്കാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക മണ്ഡലം ഏകതാനമായ ഒരു മണ്ഡലം (homogeneous field) അല്ല; വ്യത്യസ്ത തീവ്രതകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന നിരവധി സാമ്പത്തികാവസ്ഥകളുടെ സഹസ്ഥിതിയും പരസ്പരപ്രവർത്തനവും (superposition and interaction) ഉള്ള ഒരു സങ്കീർണ്ണ മണ്ഡലമാണ്. ഒരു ഭാഗത്ത് അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയും ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമതയും ഉള്ള മേഖലകൾ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കുറഞ്ഞ ഉൽപാദനക്ഷമതയുള്ള അനൗപചാരിക തൊഴിൽ മേഖലകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു ഭാഗത്ത് ലോകോത്തര അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ വികസിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് അടിസ്ഥാന പൊതുസേവനങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തത നിലനിൽക്കാം. ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ വരുമാനവും സമ്പത്തും വേഗത്തിൽ ഉയരുമ്പോൾ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന്റെ വരുമാനം ജീവിതച്ചെലവിന്റെ വർധനവിനൊപ്പം പോലും ഉയരാതിരിക്കാം. ഈ വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തികാവസ്ഥകളുടെ പരസ്പരബന്ധമാണ് ഒടുവിൽ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനത്തിന്റെ ഒരു സംഖ്യയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.

ഇവിടെ മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാന ചോദ്യമായ “വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലം ആരുടെ കൈകളിലാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യം ഉയർന്നുവരുന്നു. ഉൽപാദനം വർധിക്കുന്നതും ആ വർധനയിൽനിന്നുള്ള സമ്പത്ത് സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് തുല്യമായോ നീതിപൂർവമായോ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഉൽപാദനശേഷി വർധിക്കാം, മൂലധനസമാഹരണം ശക്തമാകാം, കമ്പനികളുടെ ലാഭം ഉയരാം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ വികസിക്കാം, സാങ്കേതിക ശേഷി മെച്ചപ്പെടാം. എന്നാൽ അതേ സമയം തൊഴിൽസൃഷ്ടി ദുർബലമായിരിക്കാം, യഥാർത്ഥ വേതനവർധന മന്ദഗതിയിലായിരിക്കാം, അനൗപചാരിക തൊഴിൽ വ്യാപകമായി തുടരാം, സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം വർധിക്കാം. അങ്ങനെ വളർച്ചയും വിതരണവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം (growth-distribution contradiction) കൂടുതൽ ശക്തമാകാം.

ഈ വൈരുദ്ധ്യം മനസ്സിലാക്കാൻ “വളർച്ചയുടെ തീവ്രത” എന്ന ആശയം ഉപയോഗിക്കാം. എല്ലാ സാമ്പത്തിക മേഖലകളിലും വളർച്ചയുടെ തീവ്രത ഒരുപോലെയല്ല. ചില മേഖലകൾ ഉയർന്ന മൂലധനസാന്ദ്രതയുള്ളവയാണ്; ചില മേഖലകൾ തൊഴിൽസാന്ദ്രമാണ്. ചില മേഖലകളിൽ യന്ത്രവൽക്കരണവും സാങ്കേതികവിദ്യയും ഉൽപാദനക്ഷമത അതിവേഗം ഉയർത്തുന്നു; മറ്റു മേഖലകളിൽ ഉൽപാദനക്ഷമത വളരെ മന്ദഗതിയിൽ മാത്രമാണ് മാറുന്നത്. ചില മേഖലകളിൽ സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിലാളിയുടെ ഉൽപാദനശേഷി വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ ചില മേഖലകളിൽ അതേ സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിൽസ്ഥാനചലനം സൃഷ്ടിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനത്തിന്റെ വളർച്ചാനിരക്ക് മാത്രം നോക്കാതെ അതിന്റെ മേഖലാതല വിതരണം (sectoral distribution), വർഗപരമായ വിതരണം (class distribution), തൊഴിൽപരമായ വിതരണം (employment distribution), പ്രദേശപരമായ വിതരണം (spatial distribution) എന്നിവ പരിശോധിക്കണം.

ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥയിൽ മറ്റൊരു പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യം മൂലധനസമാഹരണവും തൊഴിൽസൃഷ്ടിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമാണ് (capital accumulation–employment contradiction). നിക്ഷേപം വർധിക്കുമ്പോൾ ഉൽപാദനശേഷി ഉയരുകയും മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദന വളർച്ചയ്ക്ക് ശക്തമായ അടിത്തറ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും. പുതിയ ഫാക്ടറികൾ, റോഡുകൾ, തുറമുഖങ്ങൾ, റെയിൽപാതകൾ, വൈദ്യുതി സംവിധാനങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ ശൃംഖലകൾ, നഗര അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ രാജ്യത്തിന്റെ ഉൽപാദന ശേഷി വർധിപ്പിക്കും. എന്നാൽ ഓരോ രൂപയുടെ നിക്ഷേപവും ഒരേ അളവിലുള്ള തൊഴിൽ സൃഷ്ടിക്കണമെന്നില്ല. മൂലധനസാന്ദ്രമായ ഉൽപാദനരീതികൾ വ്യാപകമാകുമ്പോൾ ഉൽപാദനം അതിവേഗം വളരുകയും തൊഴിൽ അതിനനുസരിച്ച് വളരാതിരിക്കുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ “നിക്ഷേപം വർധിച്ചു” എന്നത് സ്വാഭാവികമായി “തൊഴിൽ വർധിച്ചു” എന്നർത്ഥമല്ല.

ഇതോടൊപ്പം ഉപഭോഗത്തിന്റെ സ്വഭാവവും നിർണായകമാണ്. ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഉപഭോഗം ഉയരുന്നത് പൊതുവെ വളർച്ചയ്ക്ക് പ്രചോദനം നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഉപഭോഗം ഏതു വരുമാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉയരുന്നത് എന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം. സ്ഥിരമായ വേതനവർധനയിൽ നിന്നുള്ള ഉപഭോഗവും കടമെടുത്തുള്ള ഉപഭോഗവും ഒരുപോലെയല്ല. ഉൽപാദനക്ഷമതാ വർധനയോടും സ്ഥിരമായ വരുമാനവർധനയോടും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഉപഭോഗവും വായ്പാവ്യാപനത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഉപഭോഗവും വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉപഭോഗത്തിന്റെ അളവ് മാത്രം നോക്കാതെ അതിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടന (underlying structure) പരിശോധിക്കണം.

ഇവിടെ വിലകളുടെയും പണപ്പെരുപ്പത്തിന്റെയും പ്രശ്നവും വരുന്നു. പണത്തിന്റെ മൂല്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റവും യഥാർത്ഥ ഉൽപാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റവും വേർതിരിച്ചറിയാനാണ് യഥാർത്ഥ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന വിലക്കുറയ്ക്കൽ രീതി (deflation method), വിലസൂചികകൾ (price indices), അടിസ്ഥാനവർഷം (base year), വിവിധ മേഖലകൾക്ക് നൽകുന്ന ഭാരങ്ങൾ (weights) എന്നിവ കണക്കിന്റെ ഫലത്തെ സ്വാധീനിക്കും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അടിസ്ഥാനവർഷം മാറ്റുന്നത് ഒരു സാങ്കേതിക നടപടിയെന്നതിലുപരി സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തെ നാം എങ്ങനെ അളക്കുന്നു എന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നവുമാണ്.

പുതിയ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദന പരമ്പരയിൽ അടിസ്ഥാനവർഷം 2011-12ൽ നിന്ന് 2022-23ലേക്ക് മാറ്റിയതും പുതിയ വിലസൂചികകളും കൂടുതൽ വിശദമായ കണക്കുകളും ഉപയോഗിച്ചതും ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. നിർമ്മാണമേഖലയിലെ യഥാർത്ഥ മൂല്യവർധന കണക്കാക്കുന്നതിൽ ഉൽപാദനത്തിന്റെ അളവും വിലമാറ്റവും കൂടുതൽ കൃത്യമായി വേർതിരിക്കുന്ന ഇരട്ട വിലക്കുറയ്ക്കൽ രീതി (double deflation) ഉൾപ്പെടെയുള്ള രീതിശാസ്ത്രപരമായ മാറ്റങ്ങൾ ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൂട്ടലിൽ പ്രധാനമാണ്. ഇത്തരം മാറ്റങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി വളർച്ചാനിരക്കുകളിൽ വ്യത്യാസം സൃഷ്ടിക്കാം. അതുകൊണ്ട് പുതിയ രീതിശാസ്ത്രം സ്വീകരിച്ചുവെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം പുതിയ കണക്കുകൾ തെറ്റാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. അതുപോലെ പുതിയ രീതിശാസ്ത്രം സ്വീകരിച്ചുവെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം കണക്കുകൾ വിമർശനാതീതമാണെന്നും പറയാനാവില്ല.

ഇവിടെയാണ് അളവെടുപ്പും യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം (measurement-reality relationship) ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽ വരുന്നത്. നാം അളക്കുന്ന സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യവും അതിനെ അളക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതിയും പൂർണ്ണമായും വേർതിരിച്ചുനിർത്താനാവില്ല. ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രതിഭാസത്തെ അളക്കാൻ നാം ചില നിർവചനങ്ങൾ, വർഗീകരണങ്ങൾ, അടിസ്ഥാനവർഷങ്ങൾ, വിലക്രമീകരണങ്ങൾ, ഭാരങ്ങൾ, കണക്കുകൂട്ടൽ രീതികൾ എന്നിവ സ്വീകരിക്കുന്നു. ഇവ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഏതു വശമാണ് നമുക്ക് അളക്കാവുന്നതായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് എന്നതിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക കണക്കുകൾ വസ്തുനിഷ്ഠമായിരിക്കണം എന്ന ആവശ്യം പോലെതന്നെ അവയുടെ രീതിശാസ്ത്രപരമായ സുതാര്യതയും അനിവാര്യമാണ്.

എന്നാൽ ഈ വിമർശനം മറ്റൊരു അതിരിലേക്കും പോകാൻ പാടില്ല. കണക്കുകൂട്ടൽ രീതി അപൂർണ്ണമാണെന്ന കാരണത്താൽ കണക്കിന്റെ മുഴുവൻ വസ്തുനിഷ്ഠതയും നിഷേധിക്കാനാവില്ല. ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ തിരുത്തലുകൾക്ക് വിധേയമാകാം; പുതിയ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ അവ പുനർകണക്കാക്കാം; രീതിശാസ്ത്രം മെച്ചപ്പെടുത്താം. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് എല്ലാ വളർച്ചാ കണക്കുകളും രാഷ്ട്രീയമായി നിർമ്മിച്ച കെട്ടുകഥകളാണെന്ന് പറയുന്നത് ശാസ്ത്രീയമല്ല. അതേ സമയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കണക്കായതിനാൽ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാനാവില്ല എന്ന സമീപനവും ശാസ്ത്രീയമല്ല. യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രീയ സമീപനം കണക്കിനെയും അതിന്റെ നിർമ്മാണരീതിയെയും ഒരുപോലെ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുകയാണ്.

ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഭരണപക്ഷത്തിന്റെയും പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെയും സമീപനങ്ങളെ ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ മാനദണ്ഡത്തിൽ വിലയിരുത്തേണ്ടത്. ഭരണപക്ഷം 7.8 ശതമാനം വളർച്ചയെ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ സമഗ്ര വിജയത്തിന്റെ തെളിവായി മാത്രം അവതരിപ്പിച്ചാൽ, അത് ഒരു മൊത്തസംഖ്യയെ സമഗ്ര യാഥാർത്ഥ്യമായി മാറ്റുന്ന ലളിതീകരണം ആയിരിക്കും. പ്രതിപക്ഷം 7.8 ശതമാനം എന്ന സംഖ്യയെ തന്നെ പെരുപ്പിച്ച കണക്കായി തള്ളിക്കളഞ്ഞാൽ, അത് മറ്റൊരു ലളിതീകരണമായിരിക്കും. കാരണം ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ദുരിതം യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്നത് GDP കണക്ക് തെറ്റാണെന്ന് സ്വതവേ തെളിയിക്കുന്നില്ല. അതുപോലെ GDP വളർച്ച യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്നത് ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ജീവിതം മെച്ചപ്പെട്ടുവെന്നതും സ്വതവേ തെളിയിക്കുന്നില്ല.

ഇതുതന്നെയാണ് വളർച്ചയും ക്ഷേമവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം (growth-welfare contradiction). ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഉൽപാദനം വർധിച്ചാലും ആ വർധന ജനങ്ങളുടെ ജീവിത നിലവാരത്തിലേക്ക് ഒരേ അളവിൽ പകരണമെന്നില്ല. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത് GDP മാത്രമല്ല. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ വരുമാനം, തൊഴിൽസ്ഥിരത, വേതനം, ഭക്ഷണച്ചെലവ്, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, ഭവനച്ചെലവ്, കടബാധ്യത, പൊതുസേവനങ്ങളുടെ ലഭ്യത, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവയൊക്കെയാണ്. അതിനാൽ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ സാമൂഹിക ക്ഷേമമായി പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്ന ഇടനില ഘടകങ്ങൾ എന്താണെന്ന് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഈ ബന്ധം കൂടുതൽ കൃത്യമായി ഇങ്ങനെ പറയാം: മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദന വളർച്ച ഒരു അളവാണ്; സാമ്പത്തിക വികസനം ഒരു പരിവർത്തന പ്രക്രിയയാണ്. അളവിലുള്ള വർധന സ്വതവേ ഗുണപരമായ പരിവർത്തനമാകുന്നില്ല. ഉൽപാദനശേഷി വർധിക്കണം; അതോടൊപ്പം തൊഴിൽ വർധിക്കണം. തൊഴിൽ വർധിക്കണം; അതോടൊപ്പം യഥാർത്ഥ വേതനം വർധിക്കണം. വേതനം വർധിക്കണം; അതോടൊപ്പം ജനങ്ങളുടെ വാങ്ങൽശേഷി വർധിക്കണം. വാങ്ങൽശേഷി വർധിക്കണം; അതോടൊപ്പം വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, ഭവനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ജീവിതഘടകങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടണം. ഈ പരസ്പരബന്ധിതമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോഴാണ് ഒരു അളവിലുള്ള സാമ്പത്തിക വളർച്ച ഗുണപരമായ സാമൂഹിക വികസനമായി മാറുന്നത്.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവനകളിലൊന്ന്. അളവിൽനിന്ന് ഗുണത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം (quantitative-to-qualitative transformation) സാമ്പത്തിക വിശകലനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ കൊണ്ടുവരുന്നു. 7.8 ശതമാനം എന്നത് അളവിലുള്ള മാറ്റമാണ്. എന്നാൽ ആ മാറ്റം ഉൽപാദനശേഷിയിലും തൊഴിലും വേതനത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും മനുഷ്യശേഷിയിലും പൊതുസേവനങ്ങളിലും വരുമാനവിതരണത്തിലും സാമൂഹിക സുരക്ഷയിലും ഗുണപരമായ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം. അതുകൊണ്ട് വളർച്ചയുടെ അളവിനൊപ്പം വളർച്ചയുടെ ഗുണമേന്മയും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ അതിനാൽ ഒരു ഏകാവസ്ഥയുള്ള സംവിധാനം (single-state system) ആയി കാണാനാവില്ല. അത് നിരവധി സാമ്പത്തികാവസ്ഥകളുടെ സഹസ്ഥിതി (superposition) ആണ്. ഉയർന്ന സാങ്കേതികവിദ്യയുള്ള മേഖലയും കുറഞ്ഞ ഉൽപാദനക്ഷമതയുള്ള മേഖലയുമുണ്ട്. സംഘടിത മേഖലയോടൊപ്പം വിപുലമായ അനൗപചാരിക മേഖലയുണ്ട്. നഗര ഉപഭോഗവളർച്ചയോടൊപ്പം ഗ്രാമീണ ആവശ്യകതയുടെ വ്യത്യസ്ത ചലനങ്ങളുണ്ട്. വലിയ മൂലധന നിക്ഷേപത്തോടൊപ്പം ചെറുകിട ഉൽപാദകരുടെ സാമ്പത്തിക അനിശ്ചിതത്വമുണ്ട്. ഉയർന്ന വരുമാനവിഭാഗങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് വർധിക്കുന്നതിനൊപ്പം താഴ്ന്ന വരുമാനവിഭാഗങ്ങളുടെ വാങ്ങൽശേഷിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ വ്യത്യസ്ത അവസ്ഥകൾ പരസ്പരം വേർതിരിഞ്ഞതല്ല; അവ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്നവയാണ്.

ഉദാഹരണത്തിന് ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമതയുള്ള സേവനമേഖലകൾ വേഗത്തിൽ വളരുമ്പോൾ ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള ഒരു വിഭാഗം ശക്തിപ്പെടാം. അവരുടെ ഉപഭോഗം വർധിക്കാം. അതിലൂടെ ചില നഗരമേഖലകളിൽ ആവശ്യകത ഉയരാം. അതേസമയം കുറഞ്ഞ ഉൽപാദനക്ഷമതയുള്ള അനൗപചാരിക മേഖലയിൽ വേതനം മന്ദഗതിയിലായിരിക്കാം. ഇതോടെ മൊത്ത GDP വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും വരുമാന അസമത്വം വർധിക്കാം. വീണ്ടും ഈ അസമത്വം ഉപഭോഗത്തിന്റെ ഘടനയെ മാറ്റും; ഉപഭോഗഘടന നിക്ഷേപത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെ സ്വാധീനിക്കും; നിക്ഷേപത്തിന്റെ സ്വഭാവം തൊഴിൽഘടനയെ സ്വാധീനിക്കും; തൊഴിൽഘടന വീണ്ടും വരുമാനവിതരണത്തെ സ്വാധീനിക്കും. അങ്ങനെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ ഒരു നേരിട്ടുള്ള കാരണ-ഫല ശൃംഖല (linear causal chain) അല്ലാതെ പരസ്പരം തിരിച്ചുപ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രതിപ്രവർത്തന വലയങ്ങളുടെ (feedback loops) സങ്കീർണ്ണമായ സംവിധാനമായി മാറുന്നു.

ഇതിൽനിന്ന് ഒരു പ്രധാന നിഗമനം ലഭിക്കുന്നു: മൊത്ത വളർച്ച ഉയരുമ്പോഴും സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ കുറയണമെന്നില്ല; ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ അവ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. വളർച്ച തന്നെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. വളർച്ചയുടെ ഘടനയും വിതരണരീതിയും ആണ് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിലയിരുത്തലിൽ “വളർച്ച എത്ര?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഘടന എന്താണ്?” എന്ന ചോദ്യവും അനിവാര്യമാണ്.

മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിൽ ഇതിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. മൂലധനവ്യവസ്ഥയുടെ ചലനത്തെ വെറും ഉൽപാദനത്തിന്റെ വർധനയായി കാണാനാവില്ല. മൂലധനസമാഹരണം, അധികമൂല്യത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, തൊഴിലും മൂലധനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത, വരുമാനവിതരണം എന്നിവയുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിലാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ മാർക്സിസ്റ്റ് അടിസ്ഥാനത്തെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് സമകാലിക സങ്കീർണ്ണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഈ ബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെ അനേകം പരസ്പരപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും മാറുന്ന സാമ്പത്തികാവസ്ഥകളിലൂടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യയെ “വളരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ” എന്നോ “തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ” എന്നോ മാത്രം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ലളിതീകരിക്കുന്നതാണ്. ഇന്ത്യ വളരുകയാണ്. എന്നാൽ ആ വളർച്ച അസമമാണ്, വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ വ്യത്യസ്ത തീവ്രതയുള്ളതാണ്, സാമൂഹികമായി അസമമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടാവുന്നതാണ്, പല വൈരുദ്ധ്യങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നതുമാണ്. ഒരു വശത്ത് ഉൽപാദനശേഷി വികസിക്കുന്നു; മറുവശത്ത് തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുടെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു വശത്ത് നിക്ഷേപം വർധിക്കുന്നു; മറുവശത്ത് അതിന്റെ സാമൂഹിക വ്യാപനം ഒരുപോലെയല്ല. ഒരു വശത്ത് സേവനമേഖല ശക്തമായി വളരുന്നു; മറുവശത്ത് ഉൽപാദനമേഖലകളുടെ ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനം വ്യത്യസ്ത വേഗത്തിലാണ്. ഒരു വശത്ത് നഗര ഉപഭോഗം ഉയരുന്നു; മറുവശത്ത് ഗ്രാമീണ ആവശ്യകതയുടെ സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമാണ്.

ഇതിനാൽ 7.8 ശതമാനം എന്ന സംഖ്യയെ നിഷേധിക്കുകയോ ആരാധിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിനു പകരം അതിനെ ഒരു സാമ്പത്തിക ലക്ഷണം (economic indicator) ആയി വായിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. അത് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ യഥാർത്ഥമായ ഒരു ചലനം ഉണ്ടായതായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ ചലനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം മനസ്സിലാക്കാൻ അതിന്റെ പിന്നിലുള്ള മേഖലാതല കണക്കുകളും തൊഴിൽ കണക്കുകളും വരുമാന കണക്കുകളും വേതന കണക്കുകളും നിക്ഷേപ കണക്കുകളും ഉപഭോഗ കണക്കുകളും സമ്പത്തിന്റെ വിതരണവും പരിശോധിക്കണം. അതോടൊപ്പം ഗ്രാമ-നഗര വ്യത്യാസം, സംഘടിത-അനൗപചാരിക മേഖലാ വ്യത്യാസം, മൂലധന-തൊഴിൽ ബന്ധം, ഉൽപാദനക്ഷമത-തൊഴിൽ ബന്ധം എന്നിവയും പരിശോധിക്കണം.

അതുകൊണ്ട് ഒരു ശാസ്ത്രീയമായ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം ഭരണപക്ഷത്തിന്റെയും പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെയും അതിരുകളെ മറികടക്കുന്നു. 7.8 ശതമാനം യാഥാർത്ഥ്യമാണോ? — ഔദ്യോഗിക രീതിശാസ്ത്രപ്രകാരം അത് യഥാർത്ഥമായ ഒരു കണക്കാണ്. 7.8 ശതമാനം ഇന്ത്യയുടെ മുഴുവൻ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യമാണോ? — അല്ല. അത് പൂർണ്ണമായും പെരുപ്പിച്ച കണക്കാണോ? — അങ്ങനെ തെളിയിക്കുന്നതിന് കൂടുതൽ ശക്തമായ രീതിശാസ്ത്രപരമായ തെളിവ് ആവശ്യമാണ്. അത് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരത്തിലെ 7.8 ശതമാനം പുരോഗതിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ? — ഇല്ല. അത് സാമ്പത്തിക വളർച്ച നടന്നിട്ടില്ലെന്നർത്ഥമാക്കുന്നുണ്ടോ? — തീർച്ചയായും ഇല്ല.

ഇതിൽനിന്നുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിഗമനം ഇതാണ്: ഒരു സംഖ്യയെ നിഷേധിക്കുന്നതല്ല ഡയലക്ടിക്കൽ വിമർശനം; ആ സംഖ്യയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ വിമർശനം. 7.8 ശതമാനം വളർച്ചയുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക ഘടന എന്താണ്? വളർച്ചയുടെ ഉറവിടങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്? വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലം ആരുടെ കൈകളിലാണ് സാന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്? ആരാണ് പിന്നിലാകുന്നത്? വളർച്ച എത്രത്തോളം തൊഴിൽസൃഷ്ടിക്കുന്നു? എത്രത്തോളം യഥാർത്ഥ വരുമാനം വർധിപ്പിക്കുന്നു? എത്രത്തോളം ഉൽപാദനശേഷി വികസിപ്പിക്കുന്നു? എത്രത്തോളം ഭാവിയിലെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിടുന്നു? ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക വിശകലനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ ഭാഷയിൽ ഈ സമഗ്രബന്ധത്തെ ഇങ്ങനെ അവതരിപ്പിക്കാം: സാമ്പത്തിക വളർച്ച = മൊത്ത ഉൽപാദനത്തിന്റെ വർധന + ഘടനാപരമായ വ്യത്യാസീകരണം + മേഖലകൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരപ്രവർത്തനം + വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ വികാസം + വരുമാന-സമ്പത്ത് വിതരണം + ഗുണപരമായ പരിവർത്തനം. മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദന കണക്ക് ഇതിൽ പ്രധാനമായും ആദ്യഘടകത്തെ അളക്കുന്നു. എന്നാൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ സാമൂഹിക ഉള്ളടക്കം മനസ്സിലാക്കാൻ ബാക്കിയുള്ള ഘടകങ്ങളും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

അതിനാൽ ഇന്ത്യയുടെ ഇന്നത്തെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ ഏറ്റവും കൃത്യമായി വിശേഷിപ്പിക്കേണ്ടത് “ഉയർന്ന മൊത്ത വളർച്ചയോടൊപ്പം നിലനിൽക്കുന്ന അസമവും കേന്ദ്രീകൃതവും വൈരുദ്ധ്യപൂർണവുമായ സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനം” എന്നായിരിക്കും. 7.8 ശതമാനം എന്ന സംഖ്യ അതിന്റെ ഒരു ദൃശ്യമായ അളവാണ്; അതിനടിയിൽ അനേകം വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തികാവസ്ഥകളുടെ ചലനമുണ്ട്. ചില മേഖലകളിൽ വളർച്ചയുടെ തീവ്രത കൂടുതലാണ്; ചില മേഖലകളിൽ കുറവാണ്. ചില വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലം വേഗത്തിൽ എത്തുന്നു; മറ്റുചില വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് അതിന്റെ പകർച്ച വളരെ മന്ദമാണ്. അതിനാൽ വളർച്ചയുടെ അളവും വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക വ്യാപനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

അവസാനമായി, ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ യഥാർത്ഥ ആരോഗ്യനില അടുത്ത GDP കണക്കിൽ മാത്രം കണ്ടെത്താനാവില്ല. അത് തൊഴിലാളിയുടെ യഥാർത്ഥ വേതനത്തിൽ, യുവാവിന് ലഭിക്കുന്ന സ്ഥിരതയുള്ള തൊഴിലിൽ, കർഷകന്റെ വരുമാനത്തിൽ, ചെറുകിട ഉൽപാദകന്റെ നിലനിൽപ്പിൽ, കുടുംബത്തിന്റെ വാങ്ങൽശേഷിയിൽ, ഗ്രാമീണ ആവശ്യകതയിൽ, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിലും പൊതുജനാരോഗ്യത്തിലും, സാമൂഹിക സുരക്ഷയിലും, സമ്പത്തിന്റെ വിതരണത്തിലും, ഉൽപാദനക്ഷമതയിലും, സാങ്കേതിക പരിവർത്തനത്തിലും, രാജ്യത്തിന്റെ ദീർഘകാല ഉൽപാദന ശേഷിയിലുമാണ് കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുക. മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനത്തിന്റെ 7.8 ശതമാനം വളർച്ച സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമാണ്; ആ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഉള്ളടക്കവും അതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും അതിന്റെ വിതരണപരമായ ഫലങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുമ്പോഴാണ് ഇന്ത്യയുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥ നമുക്ക് ഗ്രഹിക്കാനാകുന്നത്.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന അന്തിമ നിഗമനം ഇതാണ്: “7.8 ശതമാനം വളർച്ചയുണ്ടോ ഇല്ലയോ?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് “7.8 ശതമാനം വളർച്ച എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, ഏതു സാമ്പത്തികാവസ്ഥകളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് അത് ഉണ്ടായത്, അതിന്റെ ഗുണഫലം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, അതിനുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, ഈ അളവിലുള്ള വളർച്ച എപ്പോൾ ഗുണപരമായ സാമൂഹിക വികസനമായി മാറും?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്ക് നാം മാറണം. അപ്പോഴാണ് സാമ്പത്തിക കണക്കിനെ രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണത്തിന്റെ ആയുധമെന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറ്റി ചരിത്രപരമായ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു ശാസ്ത്രീയ സൂചികയായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുക.

ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ സാധാരണയായി ആദ്യം ഉയർന്നുവരുന്ന സംഖ്യ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനത്തിന്റെ വളർച്ചാനിരക്കാണ്. ഉൽപാദനം എത്ര ശതമാനം വർധിച്ചു, നിക്ഷേപം എത്ര വർധിച്ചു, കയറ്റുമതി എത്ര ഉയർന്നു, വ്യവസായം എത്ര വളർന്നു തുടങ്ങിയ കണക്കുകൾ സാമ്പത്തിക ചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രമായി മാറുന്നു. എന്നാൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നത് ചരക്കുകളും സേവനങ്ങളും ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു യന്ത്രം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള ഉൽപാദനബന്ധങ്ങളുടെയും വരുമാനബന്ധങ്ങളുടെയും ഉടമസ്ഥതാബന്ധങ്ങളുടെയും ഉപഭോഗബന്ധങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളുടെയും സങ്കീർണ്ണമായ സമാഹാരമാണ്. അതുകൊണ്ട് സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷം എന്നത് വളർച്ചയുടെ ഫലമായി സമൂഹത്തിലെ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ മാറ്റങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്ത ഉൽപാദനം വർധിച്ചിട്ടും അതിന്റെ ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പുരോഗതി സംഭവിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവിടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും സാമൂഹിക വികസനവും തമ്മിൽ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. മറിച്ച് ഉൽപാദനവർധന വ്യാപകമായ തൊഴിൽ, ഉയർന്ന യഥാർത്ഥ വരുമാനം, മെച്ചപ്പെട്ട പൊതുസേവനങ്ങൾ, കുറഞ്ഞ അസമത്വം, ഉയർന്ന സാമൂഹിക സുരക്ഷ, മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതനിലവാരം എന്നിവയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്ക് വിശാലമായ സാമൂഹിക അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്.

ഇവിടെ ഏറ്റവും ആദ്യം പരിശോധിക്കേണ്ടത് വളർച്ചയുടെ ഉടമസ്ഥതാപരമായ പക്ഷം ആണ്. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പുതിയ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ആ മൂല്യത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത ആരുടെ കൈകളിലാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് എന്നത് നിർണായകമാണ്. ഒരു ഫാക്ടറിയുടെ ഉൽപാദനം വർധിക്കാം, ഒരു സാങ്കേതിക സ്ഥാപനത്തിന്റെ വരുമാനം ഉയരാം, ഒരു അടിസ്ഥാനസൗകര്യ പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം വർധിക്കാം, ധനകാര്യ മേഖലയിലെ ഇടപാടുകൾ വ്യാപിക്കാം. എന്നാൽ അവയിൽനിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന അധിക മൂല്യത്തിന്റെ (surplus value) എത്ര ഭാഗമാണ് തൊഴിലാളികൾക്ക് വേതനമായി ലഭിക്കുന്നത്, എത്ര ഭാഗമാണ് മൂലധനത്തിന്റെ ഉടമകൾക്ക് ലാഭമായി ലഭിക്കുന്നത്, എത്ര ഭാഗമാണ് നികുതിയായി പൊതുമേഖലയിലേക്ക് എത്തുന്നത്, എത്ര ഭാഗമാണ് വീണ്ടും മൂലധനമായി നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നത് എന്നതാണ് വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക സ്വഭാവത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഉൽപാദനത്തിന്റെ വർധനയെക്കാൾ അതിൽനിന്നുള്ള മൂല്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക വിതരണം കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യമായി മാറുന്നു.

ഇതിൽനിന്നാണ് വളർച്ചയും വിതരണവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനം ഉയരുമ്പോഴും ദേശീയ വരുമാനത്തിലെ തൊഴിലിന്റെ വിഹിതം കുറയുകയും മൂലധനത്തിന്റെ വിഹിതം ഉയരുകയും ചെയ്യാം. അങ്ങനെ സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഉൽപാദനം വർധിച്ചിട്ടും തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതനിലവാരം അതേ വേഗത്തിൽ മെച്ചപ്പെടണമെന്നില്ല. മറിച്ച് സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം കൂടുതൽ ശക്തമാകാം. ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള വിഭാഗങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് വേഗത്തിൽ വർധിക്കുമ്പോൾ താഴ്ന്ന വരുമാനവിഭാഗങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ വരുമാനം മന്ദഗതിയിലാകാം. അപ്പോൾ മൊത്ത സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും സാമൂഹിക അനുഭവവും തമ്മിൽ ഒരു വിടവ് രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ വിടവാണ് പലപ്പോഴും “രാജ്യം വളരുന്നു എന്ന് സർക്കാർ പറയുന്നു; എന്നാൽ സാധാരണ മനുഷ്യന് എന്തുകൊണ്ട് അതിന്റെ ഫലം അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല?” എന്ന ചോദ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.

ഇവിടെ തൊഴിൽ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷത്തിലെ കേന്ദ്രഘടകമായി മാറുന്നു. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഉൽപാദനം വർധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ ആ വളർച്ച എത്രത്തോളം മനുഷ്യരുടെ തൊഴിൽ അവസരങ്ങളായി മാറുന്നു എന്നത് പരിശോധിക്കണം. ഉൽപാദനക്ഷമത ഉയരുന്നതിലൂടെ ഒരേ എണ്ണം തൊഴിലാളികൾക്ക് കൂടുതൽ ഉൽപാദനം നടത്താൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, GDP വേഗത്തിൽ ഉയരാം; എന്നാൽ തൊഴിൽ അതേ വേഗത്തിൽ ഉയരണമെന്നില്ല. യന്ത്രവൽക്കരണം, സ്വയംപ്രവർത്തനം, കൃത്രിമബുദ്ധി, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ, മൂലധനസാന്ദ്രമായ ഉൽപാദനരീതികൾ എന്നിവ ഉൽപാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുടെ സ്വഭാവത്തിലും മാറ്റം വരാം. അതിനാൽ “ഉൽപാദനം വർധിച്ചു” എന്നത് മാത്രം തൊഴിൽപരമായ പുരോഗതിയുടെ തെളിവല്ല. തൊഴിൽരഹിത വളർച്ച (jobless growth), കുറഞ്ഞ തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുള്ള വളർച്ച (job-poor growth), തൊഴിലിന്റെ ഗുണമേന്മ കുറയുന്ന വളർച്ച തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകൾ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പരിമിതികളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

തൊഴിൽ ലഭിക്കുന്നതുതന്നെ മതിയാകുന്നില്ല; എന്തുതരം തൊഴിലാണ് ലഭിക്കുന്നത് എന്നതും പ്രധാനമാണ്. സ്ഥിരതയുള്ള തൊഴിൽ, മാന്യമായ വേതനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പെൻഷൻ, ആരോഗ്യപരിരക്ഷ, തൊഴിലവകാശങ്ങൾ എന്നിവയുള്ള തൊഴിലും സ്ഥിരതയില്ലാത്ത, കുറഞ്ഞ വേതനമുള്ള, സാമൂഹിക സുരക്ഷയില്ലാത്ത അനൗപചാരിക തൊഴിലും ഒരുപോലെയല്ല. ഒരാൾക്ക് തൊഴിൽ ലഭിച്ചതായി കണക്കുകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയാലും ആ തൊഴിൽ കുടുംബത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ മതിയായ വരുമാനം നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ അതിനെ സാമൂഹിക പുരോഗതിയുടെ പൂർണ്ണ സൂചികയായി കാണാനാവില്ല. അതിനാൽ തൊഴിൽസംഖ്യയ്ക്കൊപ്പം തൊഴിലിന്റെ ഗുണമേന്മ (quality of employment), വേതനനില, തൊഴിൽസുരക്ഷ, സാമൂഹിക സംരക്ഷണം എന്നിവയും പരിശോധിക്കണം.

ഇവിടെയാണ് യഥാർത്ഥ വേതനം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നേടുന്നത്. നാമമാത്രമായ വേതനം ഉയരുന്നതും യഥാർത്ഥ വാങ്ങൽശേഷി ഉയരുന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം 8 ശതമാനം ഉയർന്നാലും അതേ കാലയളവിൽ ഭക്ഷണം, വാടക, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിചരണം, ഗതാഗതം തുടങ്ങിയ ജീവിതച്ചെലവുകൾ അതിലും വേഗത്തിൽ ഉയർന്നാൽ ആ തൊഴിലാളിയുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെടണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷം വിലയിരുത്തുമ്പോൾ നാമമാത്ര വരുമാനത്തേക്കാൾ യഥാർത്ഥ വരുമാനം (real income), യഥാർത്ഥ വേതനം (real wage), വാങ്ങൽശേഷി (purchasing power) എന്നിവയാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തമായ സൂചികകൾ.

ഇതോടൊപ്പം ഉപഭോഗത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഘടനയും പരിശോധിക്കണം. GDP വളർച്ചയോടൊപ്പം ഉപഭോഗം ഉയരുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് വളർച്ചയ്ക്ക് പിന്തുണ നൽകും. എന്നാൽ സമൂഹത്തിലെ ഏതു വിഭാഗങ്ങളിലാണ് ഉപഭോഗം ഉയരുന്നത് എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം. ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള ചെറിയൊരു വിഭാഗത്തിന്റെ ഉപഭോഗം വർധിക്കുന്നതും താഴ്ന്ന-ഇടത്തരം വരുമാനമുള്ള കോടിക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന ഉപഭോഗശേഷി വർധിക്കുന്നതും സാമൂഹികമായി ഒരുപോലെയല്ല. ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ആഡംബരവസ്തുക്കളുടെ വിപണി അതിവേഗം വളരുകയും അതേ സമയം സാധാരണ കുടുംബങ്ങളുടെ ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിചരണം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളിലെ ചെലവ് ചുരുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, മൊത്ത ഉപഭോഗം ഉയർന്നാലും അത് വ്യാപകമായ സാമൂഹിക പുരോഗതിയുടെ തെളിവല്ല. അതിനാൽ ഉപഭോഗത്തിന്റെ അളവിനേക്കാൾ ഉപഭോഗത്തിന്റെ സാമൂഹിക വിതരണം പ്രധാനമാണ്.

ഇവിടെ കടബാധ്യതയാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന ഉപഭോഗവും വരുമാനത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന ഉപഭോഗവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും ശ്രദ്ധിക്കണം. കുടുംബങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ വരുമാനം വർധിച്ചതിന്റെ ഫലമായി ഉപഭോഗം ഉയരുന്നത് താരതമ്യേന സുസ്ഥിരമായ വളർച്ചയുടെ ലക്ഷണമാണ്. എന്നാൽ വരുമാനം മതിയാകാത്തതിനാൽ കുടുംബങ്ങൾ കൂടുതൽ വായ്പയെടുത്ത് ഉപഭോഗം നിലനിർത്തുന്ന സാഹചര്യം വ്യത്യസ്തമാണ്. പുറത്തുനിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ഉപഭോഗം ഉയരുന്നതായി തോന്നാം; എന്നാൽ അതിന്റെ അടിയിൽ ഭാവിയിലെ വരുമാനത്തെ മുൻകൂട്ടി ചെലവഴിക്കുന്ന കടബാധ്യത വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം ഇവിടെ ഉപഭോഗത്തിന്റെ ദൃശ്യമായ വർധനയ്ക്കപ്പുറം അതിന്റെ അദൃശ്യമായ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥയും പരിശോധിക്കുന്നു.

ഗ്രാമീണ-നഗര വ്യത്യാസം വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ നഗരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഉയർന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ, ധനകാര്യ സേവനങ്ങൾ, വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, ആധുനിക വ്യാപാരം തുടങ്ങിയ മേഖലകൾ ശക്തമായി വളരുമ്പോൾ ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ചലനശേഷി അതേപോലെ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. കർഷകവരുമാനം, കാർഷിക തൊഴിലാളികളുടെ വേതനം, ഗ്രാമീണ തൊഴിലവസരങ്ങൾ, ചെറുകിട വ്യാപാരം, ഗ്രാമീണ ഉപഭോഗം എന്നിവയുടെ സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം. അതിനാൽ ദേശീയതലത്തിലെ ഉയർന്ന GDP വളർച്ച ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരത്തിലെ അതേ അനുപാതത്തിലുള്ള വളർച്ചയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ആഴം അളക്കണമെങ്കിൽ നഗര സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്കൊപ്പം ഗ്രാമീണ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ ചലനവും പരിശോധിക്കണം.

ഇതോടൊപ്പം സംഘടിത മേഖലയും അനൗപചാരിക മേഖലയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം നിർണായകമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം ജനങ്ങളുടെ ഉപജീവനം നേരിട്ടോ പരോക്ഷമായോ അനൗപചാരിക മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ, സ്വയംതൊഴിലാളികൾ, ദിവസവേതന തൊഴിലാളികൾ, ചെറുകിട ഉൽപാദകർ, ഗാർഹിക അധിഷ്ഠിത തൊഴിലാളികൾ, സേവനമേഖലയിലെ അനൗപചാരിക തൊഴിലാളികൾ എന്നിവരുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി GDP-യുടെ മൊത്ത വളർച്ചാനിരക്കിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രതിഫലിക്കണമെന്നില്ല. സംഘടിത മേഖലയിലെ ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമതയും നിക്ഷേപവളർച്ചയും മൊത്ത കണക്കുകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോഴും അനൗപചാരിക മേഖലയിൽ വരുമാന അനിശ്ചിതത്വം തുടരാം. ഇതാണ് മൊത്ത വളർച്ചയും വ്യാപകമായ ഉപജീവനസുരക്ഷയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം.

സാമൂഹിക പക്ഷം എന്നത് വരുമാനവും തൊഴിലും മാത്രമല്ല; പൊതുസേവനങ്ങളുടെ ലഭ്യതയും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിചരണം, കുടിവെള്ളം, ശുചിത്വം, പൊതുഗതാഗതം, ഭവനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സർക്കാർ ചെലവഴിക്കുന്ന വിഭവങ്ങൾ ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവിതനിലവാരം നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ വരുമാനം വലിയ തോതിൽ ഉയരാത്തപ്പോഴും സൗജന്യമോ കുറഞ്ഞ ചെലവിലോ ലഭിക്കുന്ന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും പൊതുജനാരോഗ്യവും മെച്ചപ്പെട്ടാൽ ആ കുടുംബത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ക്ഷേമം ഉയരും. മറിച്ച് സ്വകാര്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും സ്വകാര്യ ആരോഗ്യപരിചരണത്തിനും കുടുംബങ്ങൾ കൂടുതൽ ചെലവഴിക്കേണ്ടിവരുന്നുവെങ്കിൽ നാമമാത്ര വരുമാനം ഉയർന്നാലും അവരുടെ ലഭ്യമായ വരുമാനം കുറയാം. അതിനാൽ GDP-യുടെ വളർച്ചയെ സാമൂഹിക ക്ഷേമവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിൽ പൊതു സമ്പത്ത് (social wealth) എന്ന ആശയം വളരെ പ്രധാനമാണ്.

ഇവിടെയാണ് സാമൂഹിക വേതനം (social wage) എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത്. ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് ലഭിക്കുന്ന പണവേതനം മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക വരുമാനം. സർക്കാർ നൽകുന്ന സൗജന്യ വിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുജനാരോഗ്യം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, സബ്സിഡികൾ, പൊതുഗതാഗതം, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ തുടങ്ങിയവയും കുടുംബത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക ശേഷിയുടെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക വളർച്ച സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യണമെങ്കിൽ സ്വകാര്യ വരുമാനവർധനയ്ക്കൊപ്പം സാമൂഹിക വേതനവും ശക്തിപ്പെടണം.

സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണവും വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക സ്വഭാവത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. ഉൽപാദനം വളരുമ്പോൾ സമ്പത്ത് വളരെ ചെറിയൊരു വിഭാഗത്തിന്റെ കൈകളിൽ കൂടുതൽ സാന്ദ്രീകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, GDP വളർച്ചയും സാമൂഹിക സമത്വവും തമ്മിലുള്ള ദൂരം വർധിക്കും. അതിന്റെ ഫലമായി സാമ്പത്തിക ശക്തി രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയെയും മാധ്യമശക്തിയെയും സാമൂഹിക സ്വാധീനത്തെയും സ്വാധീനിക്കാൻ തുടങ്ങും. അപ്പോൾ സാമ്പത്തിക അസമത്വം വെറും വരുമാനവ്യത്യാസമായി നിൽക്കാതെ അധികാരത്തിന്റെ അസമത്വമായി മാറുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷം നേരിട്ട് രാഷ്ട്രീയ ജനാധിപത്യവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു.

ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ സാന്ദ്രീകരണം–വിതരണം (concentration–distribution) എന്ന ആശയം പ്രയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ഒരു സാമ്പത്തിക മേഖലയിലെ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് എത്ര വ്യാപകമായി സമൂഹത്തിലേക്ക് പകരുന്നു എന്നത് നിർണായകമാണ്. വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലങ്ങൾ വ്യാപകമായി പകരുകയാണെങ്കിൽ സാമ്പത്തിക മണ്ഡലത്തിൽ വളർച്ചയുടെ അനുകൂല പ്രതിപ്രവർത്തനം (positive feedback) രൂപപ്പെടാം: വരുമാനം ഉയരും, ഉപഭോഗം ഉയരും, ആവശ്യകത ഉയരും, നിക്ഷേപം ഉയരും, തൊഴിൽ ഉയരും, വീണ്ടും വരുമാനം ഉയരും. എന്നാൽ വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലങ്ങൾ വളരെ ചുരുങ്ങിയ വിഭാഗത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ മറ്റൊരു പ്രതിപ്രവർത്തനം ഉണ്ടാകാം: സമ്പത്ത് കേന്ദ്രീകരിക്കും, വ്യാപകമായ വാങ്ങൽശേഷി ദുർബലമാകും, ആവശ്യകതയുടെ അടിത്തറ ചുരുങ്ങും, അനൗപചാരിക മേഖല ദുർബലമാകും, സാമൂഹിക അസമത്വം വർധിക്കും. അതിനാൽ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക വിതരണം തന്നെ ഭാവിയിലെ വളർച്ചയുടെ ഗതിയെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു സജീവ ഘടകമാണ്.

ഇതുതന്നെയാണ് വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഗുണമേന്മ (social quality of growth) എന്ന ആശയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം. ഒരു ശതമാനം വളർച്ചയ്ക്ക് മറ്റൊരു ശതമാനം വളർച്ചയേക്കാൾ സാമൂഹികമായി വ്യത്യസ്തമായ അർത്ഥമുണ്ടാകാം. ഉദാഹരണത്തിന് തൊഴിൽരഹിതമായ ഉയർന്ന വളർച്ചയും വ്യാപകമായ തൊഴിൽസൃഷ്ടിയോടുകൂടിയ കുറച്ചുകൂടി മന്ദമായ വളർച്ചയും സമൂഹത്തിന് ഒരേ ഫലം നൽകണമെന്നില്ല. ഉയർന്ന ലാഭകേന്ദ്രീകരണത്തോടുകൂടിയ വളർച്ചയും വരുമാനവിതരണത്തിലെ പുരോഗതിയോടുകൂടിയ വളർച്ചയും ഒരുപോലെയല്ല. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ അമിത ചൂഷണത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള വളർച്ചയും ഉൽപാദനക്ഷമതയും സാങ്കേതിക പുരോഗതിയും മനുഷ്യശേഷിവികസനവും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വളർച്ചയും ഒരുപോലെയല്ല. അതിനാൽ വളർച്ചയുടെ അളവിനേക്കാൾ അതിന്റെ സാമൂഹിക ഘടനയും ഗുണമേന്മയും പരിശോധിക്കണം.

ഇവിടെ പ്രകൃതിയും ഉൾപ്പെടുന്നു. സാമ്പത്തിക വളർച്ച പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ അമിത ചൂഷണത്തെ ആശ്രയിച്ചാണെങ്കിൽ, ഇന്നത്തെ GDP വളർച്ച ഭാവിയിലെ ഉൽപാദനശേഷിയെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്താം. വനനശീകരണം, ജലക്ഷാമം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, വായുമലിനീകരണം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം എന്നിവയെ അവഗണിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഉൽപാദനവർധന ദീർഘകാല സാമൂഹിക സമ്പത്തിന്റെ വർധനയല്ല. അതിനാൽ Quantum Dialectics സാമ്പത്തിക മണ്ഡലത്തെ മനുഷ്യസമൂഹത്തിൽ മാത്രം അടച്ചിടുന്നില്ല; സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥ–സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥ–പ്രകൃതി എന്ന ത്രിമുഖ പരസ്പരബന്ധത്തിലും അത് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇതോടെ “വളർച്ച ആരുടേത്?” എന്ന ചോദ്യം “വളർച്ച ഏത് സമൂഹത്തിനുവേണ്ടി?” എന്ന കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യമായി മാറുന്നു. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ GDP ഉയരുമ്പോൾ ആ വളർച്ച മനുഷ്യരുടെ ജീവിതശേഷി വികസിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ, അവരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം വർധിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ, അവരുടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടോ, അവരുടെ ഭാവി കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമാക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് നിർണായകം. സാമ്പത്തിക വളർച്ച മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാനുള്ള സാമൂഹിക ശേഷി വർധിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന് പുരോഗമനപരമായ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് 7.8 ശതമാനം GDP വളർച്ചയെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ഒരു പുതിയ ചോദ്യം ഉയർത്തേണ്ടതുണ്ട്: ഈ 7.8 ശതമാനം ആരുടെ ജീവിതത്തിൽ എത്ര ശതമാനം പ്രതിഫലിച്ചു? അത് ഒരു സംഖ്യയായി കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിലും അതിന്റെ ദിശ കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. തൊഴിൽ എങ്ങനെ മാറി, യഥാർത്ഥ വേതനം എങ്ങനെ മാറി, ഗ്രാമീണ വരുമാനം എങ്ങനെ മാറി, ചെറുകിട ഉൽപാദകരുടെ സ്ഥിതി എന്തായി, കുടുംബങ്ങളുടെ കടബാധ്യത എങ്ങനെ മാറി, ഉപഭോഗത്തിന്റെ അടിത്തറ എങ്ങനെ മാറി, പൊതുസേവനങ്ങൾ എത്രത്തോളം മെച്ചപ്പെട്ടു, സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം എങ്ങനെ മാറി എന്നിവ പരിശോധിച്ചാൽ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക വ്യാപ്തി മനസ്സിലാക്കാനാകും.

ഇവിടെ നിന്നാണ് “മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനം” എന്നതിൽ നിന്ന് “സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനം” (social reproduction) എന്ന ആശയത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ മാറേണ്ടത്. സമൂഹത്തിലെ തൊഴിലാളിയും കുടുംബവും അടുത്ത തലമുറയും വീണ്ടും ഉൽപാദനപ്രക്രിയയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ആവശ്യമായ ഭക്ഷണം, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭവനം, വിശ്രമം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു എന്നതാണ് സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനത്തിന്റെ ചോദ്യം. ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ GDP വളർത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഈ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനത്തിന്റെ ചെലവ് കൂടുതൽ കൂടുതൽ കുടുംബങ്ങളുടെ മേൽ ചുമത്തുകയാണെങ്കിൽ, ആ വളർച്ചയുടെ അടിത്തറയിൽ തന്നെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. കുടുംബങ്ങൾ കൂടുതൽ ജോലി ചെയ്യേണ്ടിവരുന്നു, കൂടുതൽ കടം എടുക്കേണ്ടിവരുന്നു, സ്വകാര്യ സേവനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ചെലവഴിക്കേണ്ടിവരുന്നു; അതേസമയം GDP ഉയരുന്നു. ഇത് ഉപരിതലത്തിൽ വളർച്ചയായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറ ദുർബലമാകാം.

ഇതുതന്നെയാണ് Quantum Dialectics-ൽ ദൃശ്യമായ വളർച്ചയും അദൃശ്യമായ ചെലവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം എന്ന രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കാവുന്നത്. GDP-യിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ഉൽപാദനവർധന ദൃശ്യമായ സാമ്പത്തിക ഫലമാണ്. എന്നാൽ അതിനായി കുടുംബങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന അധിക തൊഴിൽഭാരം, പരിസ്ഥിതി നാശം, സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ കുറവ്, മാനസിക സമ്മർദ്ദം, അനിശ്ചിത തൊഴിൽ, കടബാധ്യത തുടങ്ങിയ പല ചെലവുകളും GDP-യിൽ അതേ രീതിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടണമെന്നില്ല. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക വിലയിരുത്തൽ നടത്തണമെങ്കിൽ ദൃശ്യമായ ഉൽപാദനഫലത്തോടൊപ്പം അദൃശ്യമായ സാമൂഹിക ചെലവും കണക്കിലെടുക്കണം.

അതിനാൽ 7.8 ശതമാനം വളർച്ച എന്നത് ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഒരു പ്രധാന വസ്തുതയായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക അർത്ഥം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ആ വളർച്ചയുടെ വിതരണം, തൊഴിൽസൃഷ്ടി, വേതനവർധന, വാങ്ങൽശേഷി, പൊതുസേവനങ്ങൾ, ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, അനൗപചാരിക മേഖല, സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി സുസ്ഥിരത എന്നിവയാണ്. GDP വളർച്ച ഉയർന്നതാണെന്നത് സാമ്പത്തിക ചലനശേഷിയുടെ തെളിവാണ്; എന്നാൽ ആ ചലനശേഷി സമൂഹത്തിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ചോദ്യം.

അവസാനം, ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷം എന്നത് വളർച്ചയുടെ ഫലം ആരാണ് അനുഭവിക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യത്തിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല. വളർച്ചയുടെ പ്രക്രിയ തന്നെ സമൂഹത്തിലെ വർഗബന്ധങ്ങളെയും അധികാരബന്ധങ്ങളെയും തൊഴിൽബന്ധങ്ങളെയും ഉടമസ്ഥതാബന്ധങ്ങളെയും എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു എന്നതും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. സാമ്പത്തിക വളർച്ച ഒരു നിശ്ചലമായ സംഖ്യയല്ല; അത് സമൂഹത്തിലെ ശക്തികളുടെ പുനർവിന്യാസമാണ്. ഒരു മേഖലയിലെ ഉൽപാദനക്ഷമതാ വർധന മറ്റൊരു മേഖലയിലെ തൊഴിൽബന്ധങ്ങളെ മാറ്റുന്നു; വരുമാനവിതരണത്തിലെ മാറ്റം ഉപഭോഗത്തെ മാറ്റുന്നു; ഉപഭോഗത്തിലെ മാറ്റം നിക്ഷേപത്തെ മാറ്റുന്നു; നിക്ഷേപത്തിലെ മാറ്റം തൊഴിൽഘടനയെ മാറ്റുന്നു; തൊഴിൽഘടനയിലെ മാറ്റം വീണ്ടും വരുമാനവിതരണത്തെ മാറ്റുന്നു. ഈ തുടർച്ചയായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഡയലക്ടിക്സ്.

അതിനാൽ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള അന്തിമ ചോദ്യം “GDP എത്ര ശതമാനം വളർന്നു?” എന്നതിൽ അവസാനിക്കരുത്. അതിന് പിന്നാലെ നിർബന്ധമായും ചോദിക്കേണ്ടത്: “ആ വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലം എത്ര വ്യാപകമായി സമൂഹത്തിലേക്ക് പകർന്നു? ആരുടെ വരുമാനം ഉയർന്നു? ആരുടെ തൊഴിൽ സുരക്ഷിതമായി? ആരുടെ വാങ്ങൽശേഷി വർധിച്ചു? ആരുടെ ജീവിതച്ചെലവ് ഉയർന്നു? ആരുടെ സമ്പത്ത് കേന്ദ്രീകരിച്ചു? ആരുടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷ ശക്തിപ്പെട്ടു? ആരുടെ ജീവിതം കൂടുതൽ അനിശ്ചിതമായി? ഈ വളർച്ച ഭാവിയിലെ ഉൽപാദനശേഷിയെയും സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടോ?” എന്നതായിരിക്കണം.

അപ്പോൾ മാത്രമാണ് 7.8 ശതമാനം എന്ന സാമ്പത്തിക കണക്കിന് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്. വളർച്ചയുടെ അളവ് സാമ്പത്തിക ചലനത്തെ കാണിക്കുന്നു; വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക വിതരണം അതിന്റെ മനുഷ്യസത്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; വളർച്ചയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദിശയെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇതാണ് GDP-യുടെ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് കടന്നുചെല്ലുന്ന ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സാമ്പത്തിക വിശകലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപാഠം.

സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ വെറും വരുമാനവിതരണത്തിന്റെ പ്രശ്നമായി ചുരുക്കാനാവില്ല. വളർച്ച സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വർഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു എന്നതാണ് അതിന്റെ കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം. ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വികാസം സ്വതന്ത്രമായി സംഭവിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതിക പ്രക്രിയയല്ല; അത് പ്രത്യേകമായ ഉടമസ്ഥതാബന്ധങ്ങൾക്കും തൊഴിൽബന്ധങ്ങൾക്കും അധികാരബന്ധങ്ങൾക്കും ഉള്ളിലാണ് നടക്കുന്നത്. അതിനാൽ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യ വരുന്നു, ഉൽപാദനക്ഷമത ഉയരുന്നു, നിക്ഷേപം വർധിക്കുന്നു എന്ന ഓരോ മാറ്റത്തിനും പിന്നിൽ മൂലധനവും തൊഴിലാളിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള പുനഃസംഘടന നടക്കുന്നു. ഈ പുനഃസംഘടന ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ തൊഴിലാളിയുടെ ഉൽപാദനശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും വേതനം ഉയർത്തുകയും തൊഴിൽസുരക്ഷ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാം; മറ്റുചില ഘട്ടങ്ങളിൽ അതേ സാങ്കേതികമാറ്റം തൊഴിൽ ചുരുക്കുകയും തൊഴിൽ കൂടുതൽ അനിശ്ചിതമാക്കുകയും വേതനത്തിന്റെ മേൽ സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യാം. അതുകൊണ്ട് സാങ്കേതിക പുരോഗതിയും സാമൂഹിക പുരോഗതിയും സ്വാഭാവികമായി ഒരേ ദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല.

ഇവിടെയാണ് ഉൽപാദനശേഷിയും ഉൽപാദനബന്ധങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം വീണ്ടും മുന്നിലെത്തുന്നത്. ഉൽപാദനശേഷി അതിവേഗം വികസിക്കുമ്പോൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങളും തൊഴിൽബന്ധങ്ങളും വികസിച്ചില്ലെങ്കിൽ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടാം. കൃത്രിമബുദ്ധി, യന്ത്രവൽക്കരണം, സ്വയംപ്രവർത്തനം, വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ ഉൽപാദനത്തിന്റെ ഭൗതിക ശേഷിയെ വൻതോതിൽ വർധിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വർധിച്ച ശേഷി സമൂഹത്തിലെ എല്ലാവരുടെയും ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്തണമെങ്കിൽ അതിന്റെ ഗുണഫലം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടണം എന്നത് ഒരു സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യമാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉടമസ്ഥത ഏതാനും വലിയ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ഉൽപാദനക്ഷമതാ വർധനയുടെ ഗുണഫലം പ്രധാനമായും മൂലധനത്തിന്റെ ലാഭമായി മാറുകയും ചെയ്താൽ, GDP വളർച്ച ഉയർന്നാലും സാമൂഹിക അസമത്വം കൂടുതൽ ശക്തമാകാം. മറിച്ച് ഉൽപാദനക്ഷമതാ വർധനയുടെ ഒരു ഭാഗം വേതനവർധനയായും കുറഞ്ഞ തൊഴിൽസമയമായും മെച്ചപ്പെട്ട പൊതുസേവനങ്ങളായും സാമൂഹിക സുരക്ഷയായും പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ അതേ സാങ്കേതിക പുരോഗതിക്ക് വ്യത്യസ്തമായ സാമൂഹിക സ്വഭാവം ലഭിക്കും.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയണം. വരുമാനത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് എന്നും സമ്പത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത എന്നും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ മാസവരുമാനം ഉയർന്നേക്കാം; എന്നാൽ ഭൂമി, വീട്, ഓഹരി, വ്യവസായമൂലധനം, ധനകാര്യ ആസ്തികൾ തുടങ്ങിയ സമ്പത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത അദ്ദേഹത്തിനില്ലെങ്കിൽ, സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ ദീർഘകാല ഗുണഫലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് പരിമിതമായിരിക്കും. മറുവശത്ത്, മൂലധനത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയുള്ളവർക്ക് തൊഴിൽവരുമാനത്തിനു പുറമേ ലാഭം, പലിശ, വാടക, ഓഹരി ലാഭവിഹിതം, ആസ്തിവില വർധന തുടങ്ങിയ പല വഴികളിലൂടെയും സമ്പത്ത് വർധിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

അതിനാൽ ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചയെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ വരുമാന അസമത്വത്തിനൊപ്പം സമ്പത്ത് അസമത്വവും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വരുമാനം ഒരു കാലയളവിലെ ഒഴുക്കാണ്; സമ്പത്ത് ദീർഘകാലമായി ശേഖരിക്കപ്പെട്ട ഉടമസ്ഥതയാണ്. ഈ രണ്ടിനും ഇടയിലെ വ്യത്യാസം വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഉയർന്ന വളർച്ചാ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സമ്പത്തിന്റെ വിലകൾ ഉയരുകയും ഓഹരി വിപണി വികസിക്കുകയും ഭൂമിയുടെയും നഗര ആസ്തികളുടെയും വില ഉയരുകയും ചെയ്താൽ ആസ്തി ഉടമസ്ഥരായ വിഭാഗങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് വളരെ വേഗത്തിൽ വർധിക്കാം. അതേ സമയം വേതനാധിഷ്ഠിത കുടുംബങ്ങളുടെ വരുമാനം താരതമ്യേന മന്ദഗതിയിൽ വളരാം. അപ്പോൾ GDP വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലം സമൂഹത്തിൽ തുല്യമായി പകരുന്നില്ലെന്ന് വ്യക്തമാകും.

ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ സാമൂഹിക ആവശ്യകത (social demand) വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ചലനശക്തിയാണ്. ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം വ്യാപകമായി ഉയരുമ്പോൾ അവരുടെ ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, വീട്, വിദ്യാഭ്യാസം, ഗതാഗതം, ഉപഭോഗവസ്തുക്കൾ, സേവനങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള ആവശ്യകത ഉയരും. ഈ ആവശ്യകത ഉൽപാദകരെ കൂടുതൽ നിക്ഷേപത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കും. കൂടുതൽ നിക്ഷേപം കൂടുതൽ ഉൽപാദനത്തിനും കൂടുതൽ തൊഴിൽക്കും കാരണമാകും. തൊഴിൽ ഉയരുമ്പോൾ വീണ്ടും വരുമാനം ഉയരും; വരുമാനം ഉയരുമ്പോൾ ആവശ്യകത വീണ്ടും ഉയരും. ഇങ്ങനെ വരുമാനം–ആവശ്യകത–നിക്ഷേപം–തൊഴിൽ–വരുമാനം എന്ന ഒരു അനുകൂല പ്രതിപ്രവർത്തന വലയം രൂപപ്പെടാം.

എന്നാൽ വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം സമൂഹത്തിലെ വളരെ ചെറിയ വിഭാഗത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഈ വലയം ദുർബലമാകാം. ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള വിഭാഗത്തിന് ഉപഭോഗശേഷി കൂടുതലാണെങ്കിലും അവരുടെ അധിക വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം വീണ്ടും ആസ്തികളിലേക്കോ ധനകാര്യ നിക്ഷേപങ്ങളിലേക്കോ പോകാം. അതേസമയം താഴ്ന്ന-ഇടത്തരം വരുമാനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് അവരുടെ അധിക വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം അടിസ്ഥാന ഉപഭോഗത്തിനായി ചെലവഴിക്കേണ്ടിവരും. അതിനാൽ വ്യാപകമായ വരുമാനവർധനയ്ക്ക് ആഭ്യന്തര ആവശ്യകതയിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്വാധീനം വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇവിടെ വളർച്ചയുടെ വിതരണഘടന തന്നെ വളർച്ചയുടെ ഭാവി ഗതിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഘടകമായി മാറുന്നു.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനത്തിൽ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആശയം. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ ഒരു ഘടകം മറ്റൊന്നിന്റെ ഫലമാത്രമല്ല; അത് വീണ്ടും മറ്റൊരു ഘടകത്തിന്റെ കാരണമായി മാറുന്നു. വേതനം ഉപഭോഗത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; ഉപഭോഗം ഉൽപാദനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; ഉൽപാദനം തൊഴിൽ ആവശ്യകതയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; തൊഴിൽ വീണ്ടും വേതനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ നേരിട്ടുള്ള കാരണ-ഫലബന്ധങ്ങളുടെ ഒരു നിരയായി കാണാതെ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന ബന്ധങ്ങളുടെ ചലനാത്മക വലയമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്.

ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക വളർച്ചയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയെ ഒഴിവാക്കി ഒരു നിഗമനത്തിലും എത്താനാവില്ല. കാരണം ഇന്ത്യയിലെ വലിയൊരു ജനവിഭാഗത്തിന്റെ ജീവിതം ഇപ്പോഴും കാർഷിക മേഖലയുമായോ കാർഷികേതര ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുമായോ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ദേശീയതലത്തിലുള്ള GDP വളർച്ച നഗരകേന്ദ്രിതമായ ചില മേഖലകളിൽ ശക്തമായിരിക്കുമ്പോഴും ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങളുടെ വരുമാനവും ഉപഭോഗവും അതേ വേഗത്തിൽ ഉയരുന്നുണ്ടോ എന്നത് പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കേണ്ടതാണ്.

കർഷകന്റെ വരുമാനം കാർഷിക ഉൽപാദനത്തിന്റെ അളവിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നില്ല. വിത്ത്, വളം, കീടനാശിനി, വൈദ്യുതി, ഇന്ധനം, യന്ത്രങ്ങൾ, വായ്പ, ഭൂമിയുടെ വാടക, വിപണിവില, സംഭരണസൗകര്യം, ഗതാഗതച്ചെലവ് തുടങ്ങിയ അനേകം ഘടകങ്ങൾ കർഷകന്റെ യഥാർത്ഥ വരുമാനത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. കാർഷിക ഉൽപാദനം ഉയർന്നാലും ഉൽപാദനച്ചെലവ് അതിലും വേഗത്തിൽ ഉയർന്നാൽ കർഷകന്റെ ശുദ്ധവരുമാനം വർധിക്കണമെന്നില്ല. അതിനാൽ കാർഷിക ഉൽപാദനവളർച്ചയും കർഷകവരുമാനവളർച്ചയും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ വ്യത്യാസമുണ്ട്.

അതുപോലെ ഗ്രാമീണ തൊഴിലാളികളുടെ അവസ്ഥയും പരിശോധിക്കണം. ഗ്രാമീണ തൊഴിലവസരം, ദിവസവേതനം, തൊഴിൽദിവസങ്ങളുടെ എണ്ണം, കുടിയേറ്റം, ചെറുകിട സ്വയംതൊഴിൽ എന്നിവയിലെ മാറ്റങ്ങൾ ഗ്രാമീണ ആവശ്യകതയെ നേരിട്ട് സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഗ്രാമീണ ആവശ്യകത ദുർബലമാണെങ്കിൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം നഗരവ്യവസായത്തിലും ഉപഭോക്തൃവിപണിയിലും എത്തും. അതിനാൽ ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയും നഗര ഇന്ത്യയും രണ്ടു വേർപെട്ട സാമ്പത്തിക ലോകങ്ങളല്ല; അവ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ ഒരു സാമ്പത്തിക മണ്ഡലത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.

വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷത്തെ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനം എന്ന ആശയത്തിലേക്ക് കടക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു തൊഴിലാളി നാളെ വീണ്ടും ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയണമെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഭക്ഷണം, വിശ്രമം, ആരോഗ്യം, ഭവനം, വിദ്യാഭ്യാസം, കുടുംബപരിചരണം തുടങ്ങിയവ ആവശ്യമാണ്. അടുത്ത തലമുറയിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും സാമൂഹിക സുരക്ഷയും ലഭിക്കണം. ഈ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയാണ് സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനം. എന്നാൽ GDP കണക്കുകൾ പ്രധാനമായും വിപണിയിൽ അളക്കപ്പെടുന്ന സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളെയാണ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യം കാണാം. കുടുംബങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ ചെയ്യുന്ന പ്രതിഫലമില്ലാത്ത പരിചരണതൊഴിൽ, കുട്ടികളെ വളർത്തൽ, വയോധികരെ പരിചരിക്കൽ, വീട്ടുപരിപാലനം തുടങ്ങിയ അനേകം പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിപണി ഇടപാടുകളായി മാറാത്തതിനാൽ GDP-യിൽ അവയുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക മൂല്യം പ്രതിഫലിക്കണമെന്നില്ല. എന്നാൽ ഇവ ഇല്ലാതെ വിപണി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ആവശ്യമായ മനുഷ്യശേഷി പുനരുത്പാദിപ്പിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക അടിത്തറയിൽ വിപണിക്ക് പുറത്തുള്ള ഈ തൊഴിലും നിർണായകമാണ്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സമൂഹത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽപങ്കാളിത്തം, പരിചരണതൊഴിലിന്റെ വിതരണം, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുജനാരോഗ്യം, വയോജന സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയവ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ “പുറത്തുള്ള” വിഷയങ്ങളല്ല. അവ വളർച്ചയുടെ അന്തരംഗ ഘടകങ്ങളാണ്. മനുഷ്യശേഷിയുടെ പുനരുത്പാദനം ദുർബലമായാൽ ദീർഘകാല ഉൽപാദനശേഷിയും ദുർബലമാകും.

വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ സംസ്ഥാനത്തിനും നിർണായക സ്ഥാനമുണ്ട്. സർക്കാർ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പുറത്ത് നിൽക്കുന്ന ഒരു നിഷ്പക്ഷ നിരീക്ഷകനല്ല. നികുതി നയം, പൊതുചെലവ്, പലിശനയം, വ്യവസായനയം, കാർഷികനയം, തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുജനാരോഗ്യം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നിക്ഷേപം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ സംസ്ഥാനം സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളുടെ ഒഴുക്ക് സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ഇവിടെയും ഡയലക്ടിക്കൽ ചോദ്യം ഉയരുന്നു: സംസ്ഥാനം വളർച്ചയെ എങ്ങനെ സാമൂഹിക വികസനത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു? വലിയ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നിക്ഷേപം ഉൽപാദനശേഷി വർധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക ഗുണഫലം ലഭിക്കാൻ തൊഴിൽസൃഷ്ടിയും പ്രാദേശിക സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനവും പൊതുസേവന വികസനവും കൂടിയുണ്ടാകണം. മറുവശത്ത് വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, പോഷണം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവയിലെ സർക്കാർ നിക്ഷേപം ഉടൻ GDP വളർച്ചയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതിരിക്കാം; എന്നാൽ അവ മനുഷ്യ മൂലധനം (human capital) ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ദീർഘകാല ഉൽപാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.

അതിനാൽ ഉടൻ അളക്കാവുന്ന വളർച്ചയും ദീർഘകാല സാമൂഹിക ശേഷിനിർമ്മാണവും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്. ഒരു സർക്കാർ ഇന്ന് ചെലവഴിക്കുന്ന ഒരു രൂപയുടെ മുഴുവൻ ഫലവും ഇന്നത്തെ GDP-യിൽ കാണണമെന്നില്ല. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്കുള്ള നിക്ഷേപം വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ഉൽപാദനക്ഷമതയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. പൊതുജനാരോഗ്യത്തിലെ നിക്ഷേപം രോഗഭാരം കുറച്ച് തൊഴിൽദിവസങ്ങൾ വർധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഭാവിയിലെ ഉൽപാദനശേഷി ഉയർത്താം. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക വിലയിരുത്തലിന് സമയപരിധി (time horizon) വളരെ പ്രധാനമാണ്.

ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് മറ്റൊരു സാമൂഹിക മുഖം പ്രാദേശിക അസമത്വം ആണ്. ചില സംസ്ഥാനങ്ങളും നഗരകേന്ദ്രങ്ങളും ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമത, നിക്ഷേപം, വ്യവസായവൽക്കരണം, സേവനമേഖലാ വികസനം എന്നിവയിൽ മുന്നേറുമ്പോൾ മറ്റു പ്രദേശങ്ങൾ പിന്നിലാകാം. ഇത് മനുഷ്യവിഭവശേഷിയുടെ കുടിയേറ്റം വർധിപ്പിക്കുകയും പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വരുമാനവ്യത്യാസം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.

ഒരു പ്രദേശത്ത് തൊഴിൽ അവസരങ്ങൾ കുറയുമ്പോൾ യുവാക്കൾ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറുന്നു. അവർ അയക്കുന്ന പണം ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങളുടെ വരുമാനം ഉയർത്താം. എന്നാൽ അതേ സമയം പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ ഉൽപാദനശേഷി ദുർബലമാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ കുടിയേറ്റം ഒരു പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; അത് പ്രദേശിക അസമത്വത്തോടുള്ള ഒരു സാമൂഹിക പ്രതികരണവുമാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം കുടിയേറ്റത്തെ വ്യക്തിഗത തീരുമാനമായി മാത്രം കാണാതെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലെ സാമ്പത്തിക സാധ്യതകളുടെ വ്യത്യാസത്തിൽനിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സാമൂഹിക പ്രതിഭാസമായി കാണുന്നു.

വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയിൽ മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം കാലപരമായ അളവ് ആണ്. ഒരു പാദത്തിലെ ഉയർന്ന GDP വളർച്ച ദീർഘകാല ഘടനാപരമായ ശക്തിയുടെ തെളിവായിരിക്കണമെന്നില്ല. അതുപോലെ ഒരു പാദത്തിലെ മന്ദഗതി ദീർഘകാല തകർച്ചയെ സൂചിപ്പിക്കണമെന്നുമില്ല. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ചെറുകാല ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളും മധ്യകാല ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളും ദീർഘകാല ചരിത്രപരമായ പ്രവണതകളും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുന്നു.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ സാമ്പത്തികാവസ്ഥയെ ഒരു നിലവിലെ അവസ്ഥയായി മാത്രം കാണാതെ ഒരു സാധ്യതകളുടെ മണ്ഡലം ആയി കാണാം. ഇന്നത്തെ വളർച്ച നാളത്തെ വളർച്ചയ്ക്ക് ചില സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതേ സമയം ചില പരിമിതികളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉയർന്ന നിക്ഷേപം ഭാവിയിലെ ഉൽപാദനശേഷി വർധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ അതിനൊപ്പം കടബാധ്യതയും വർധിച്ചാൽ ഭാവിയിലെ സാമ്പത്തിക ചലനത്തിന് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ഉയർന്ന സാങ്കേതിക നിക്ഷേപം ഉൽപാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാം; എന്നാൽ തൊഴിൽസ്ഥാനചലനം സാമൂഹിക സംഘർഷം സൃഷ്ടിച്ചാൽ പുതിയ നയപരമായ ഇടപെടലുകൾ ആവശ്യമായി വരാം. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ 7.8 ശതമാനം വളർച്ചയെ അതിന്റെ നിലവിലെ സംഖ്യയിൽ നിർത്താതെ “ഈ വളർച്ച ഏതു ഭാവിയാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കാണ് കൊണ്ടുപോകേണ്ടത്.

ഇതോടെ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു അടിസ്ഥാന തത്വം രൂപപ്പെടുന്നു. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക മൂല്യം അതിന്റെ വലുപ്പത്തിൽ മാത്രമല്ല, അത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമൂഹിക ശേഷിയുടെ വ്യാപ്തിയിലാണ്. ഒരു രാജ്യം കൂടുതൽ ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നത് പ്രധാനമാണ്. എന്നാൽ അതിലും പ്രധാനമായി, ആ ഉൽപാദനശേഷി സമൂഹത്തിലെ എത്ര പേരുടെ ജീവിതശേഷിയെ വികസിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ്.

ഒരു വളർച്ചാ മാതൃക തൊഴിലാളിയുടെ ഉൽപാദനക്ഷമത ഉയർത്തുകയും അതോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേതനവും സുരക്ഷയും ജീവിതനിലവാരവും ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, സാമ്പത്തിക വളർച്ച സാമൂഹിക വികസനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഉൽപാദനക്ഷമത ഉയർന്നിട്ടും തൊഴിൽ അനിശ്ചിതമാകുകയും വേതനത്തിന്റെ വിഹിതം കുറയുകയും സമ്പത്ത് കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും സാമൂഹിക സുരക്ഷ ദുർബലമാകുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, അതേ വളർച്ച സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്താം.

അതുകൊണ്ട് വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷം ഒരു അനുബന്ധ വിഷയം അല്ല; വളർച്ചയുടെ തന്നെ അന്തർഘടനയാണ്. ഉൽപാദനവും വിതരണവും, മൂലധനവും തൊഴിലും, സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യശേഷിയും, നഗരവും ഗ്രാമവും, വിപണിയും പൊതുമേഖലയും, ഇന്നത്തെ ഉപഭോഗവും നാളത്തെ ഉൽപാദനശേഷിയും—ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിതമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ മണ്ഡലമാണ്.

ഈ നിലയിൽ 7.8 ശതമാനം എന്ന കണക്ക് ഒരു അവസാന ഉത്തരമല്ല. അത് ഒരു ആരംഭബിന്ദുവാണ്. ആ സംഖ്യയുടെ പിന്നിലേക്ക് കടന്നുചെന്ന് വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഘടന പരിശോധിക്കുമ്പോഴാണ് ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ യഥാർത്ഥ ചലനത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുക. വളർച്ചയുടെ അളവിനൊപ്പം അതിന്റെ വിതരണം, തൊഴിൽഫലം, വേതനഫലം, സമ്പത്ത്‌ഫലം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പ്രാദേശിക വ്യാപനം, മനുഷ്യശേഷിവികസനം, പരിസ്ഥിതിപ്രഭാവം എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ 7.8 ശതമാനം വളർച്ച ഒരു സാമ്പത്തിക സംഖ്യ മാത്രമല്ല; സമൂഹത്തിനകത്ത് ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനേകം ശക്തികളുടെ സംയുക്ത പ്രത്യക്ഷീകരണമാണ്. അതിന്റെ ഉള്ളിൽ വളർച്ചയും അസമത്വവും, വികസനവും സ്ഥാനചലനവും, സാങ്കേതിക പുരോഗതിയും തൊഴിൽപരിവർത്തനവും, മൂലധനസമാഹരണവും സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനവും, സമ്പത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും വിതരണവും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ഇന്ത്യയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ ഉള്ളടക്കം.

അതിനാൽ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം “ഇന്ത്യ 7.8 ശതമാനം വളർന്നോ?” എന്നതല്ല. “ഈ 7.8 ശതമാനം വളർച്ച ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ ഏതു ഭാഗങ്ങളിലാണ് സാന്ദ്രീകരിച്ചത്, ഏതു ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പകർന്നു, ഏതു വർഗബന്ധങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തി, ഏതു വർഗബന്ധങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തി, ഏതു പുതിയ സാമൂഹിക സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിച്ചു, ഏതു പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു?” എന്നതാണ്. ഈ ചോദ്യത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോഴാണ് GDP കണക്കിൽനിന്ന് സാമൂഹിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്കും അവിടെനിന്ന് ചരിത്രപരമായ മാറ്റത്തിന്റെ ഡയലക്ടിക്സിലേക്കും നമുക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ വളർച്ചയെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ രീതിയിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്, ഒരു രാജ്യത്തിനകത്ത് ഒരൊറ്റ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യം മാത്രമില്ല എന്നതാണ്. “ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ 7.8 ശതമാനം വളർന്നു” എന്ന പ്രസ്താവന ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള സ്ഥിതിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ മൊത്തത്തിനകത്ത് പരസ്പരം വ്യത്യസ്തമായ നിരവധി സാമ്പത്തിക ലോകങ്ങൾ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിവേഗം വളരുന്ന വലിയ സാങ്കേതിക സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ലോകം, വൻകിട വ്യവസായ മൂലധനത്തിന്റെ ലോകം, നഗര മധ്യവർഗത്തിന്റെ ഉപഭോഗലോകം, ചെറുകിട വ്യവസായികളുടെ ലോകം, ഗ്രാമീണ കർഷകരുടെ ലോകം, ദിവസവേതന തൊഴിലാളികളുടെ ലോകം, അനൗപചാരിക തൊഴിലാളികളുടെ ലോകം, യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽ പ്രതീക്ഷകളുടെ ലോകം, കടബാധ്യതയുള്ള കുടുംബങ്ങളുടെ ലോകം—ഇവയെല്ലാം ഒരേ ദേശീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ദേശീയ ശരാശരി പലപ്പോഴും ഈ വ്യത്യസ്ത അനുഭവങ്ങളെ ഒരൊറ്റ സംഖ്യയിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം ഈ “മൊത്തം” എന്ന പ്രത്യക്ഷരൂപത്തിനകത്ത് നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക അവസ്ഥകളെ വേർതിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കണ്ടെത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ശരാശരി വളർച്ചയും വ്യക്തിഗത അനുഭവവും തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യം ഉണ്ടാകുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ശരാശരി വരുമാനം ഉയരാം; എന്നാൽ അതിന്റെ അർത്ഥം ഓരോ കുടുംബത്തിന്റെയും വരുമാനം അതേ അനുപാതത്തിൽ ഉയർന്നു എന്നല്ല. ശരാശരി ഉൽപാദനം ഉയരാം; എന്നാൽ ചില മേഖലകളിൽ ഉൽപാദനം അതിവേഗം ഉയരുമ്പോൾ മറ്റു മേഖലകൾ നിശ്ചലമായിരിക്കാം. നിക്ഷേപം ഉയരാം; എന്നാൽ നിക്ഷേപത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം തൊഴിൽസൃഷ്ടി കുറവുള്ള മൂലധനസാന്ദ്ര മേഖലകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കാം. അതിനാൽ മൊത്തത്തിന്റെ വളർച്ചയും ഘടകങ്ങളുടെ വളർച്ചയും ഒരുപോലെയല്ല.

ഇവിടെയാണ് “7.8 ശതമാനം” എന്ന കണക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഭരണപക്ഷ-പ്രതിപക്ഷ തർക്കം ഒരു പരിധിവരെ തെറ്റായ തലത്തിൽ നടക്കുന്നതായി കാണാൻ കഴിയുന്നത്. കണക്ക് ശരിയാണോ തെറ്റാണോ എന്നത് തീർച്ചയായും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യമാണ്. കണക്കെടുപ്പ് രീതി, അടിസ്ഥാനവർഷം, വിലനിലവാരത്തിലെ മാറ്റം, യഥാർത്ഥവും നാമമാത്രവുമായ വളർച്ച, വിവിധ മേഖലകളുടെ സംഭാവന തുടങ്ങിയവ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്നാൽ കണക്ക് പൂർണ്ണമായും ശരിയാണെന്ന് അംഗീകരിച്ചാലും അതുകൊണ്ട് മാത്രം ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ക്ഷേമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുഴുവൻ സത്യം ലഭിക്കുന്നില്ല. അതുപോലെ കണക്കിൽ എന്തെങ്കിലും സംശയങ്ങളുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞാലും ഇന്ത്യയിൽ യഥാർത്ഥ ഉൽപാദനവളർച്ച ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്ന് നിഗമനം ചെയ്യാനാവില്ല. കണക്കിന്റെ സത്യവും സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സത്യവും ഒരേ കാര്യമല്ല.

മാർക്സിയൻ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനചോദ്യം ഇവിടെ വീണ്ടും പ്രസക്തമാകുന്നു: ഉൽപാദനത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങൾ ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, ഉൽപാദനം ആരാണ് നടത്തുന്നത്, സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന അധിക മൂല്യം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു?

ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ യന്ത്രങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യയും മൂലധനവും വർധിക്കുമ്പോൾ ഉൽപാദനശേഷി ഉയരാം. എന്നാൽ പുതിയ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ സ്ഥാനം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; അതിന്റെ രൂപം മാറുകയാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിലാളിയുടെ ഉൽപാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഗുണഫലം തൊഴിലാളിക്കും മൂലധനത്തിനും ഒരുപോലെ ലഭിക്കണമെന്നില്ല. ഉൽപാദനക്ഷമത വർധനയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം ലാഭമായി മൂലധനത്തിലേക്ക് ഒഴുകുകയും വേതനത്തിന്റെ വളർച്ച മന്ദഗതിയിലാകുകയും ചെയ്താൽ, GDP ഉയർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും തൊഴിൽവിഭാഗത്തിന്റെ ദേശീയ വരുമാനവിഹിതം കുറയാം.

ഇതാണ് ഉൽപാദനക്ഷമതയും വിതരണനീതിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം. സാങ്കേതിക പുരോഗതി സ്വതവേ ചൂഷണമല്ല; എന്നാൽ സാങ്കേതിക പുരോഗതിയുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയും അതിന്റെ ഗുണഫലങ്ങളുടെ വിതരണരീതിയും സാമൂഹിക ഫലത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ഒരേ സാങ്കേതികവിദ്യ ഒരു സമൂഹത്തിൽ തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കാനും ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്താനും ഉപയോഗിക്കാം; മറ്റൊരു സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിൽ അതേ സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിലാളികളെ സ്ഥാനചലനം ചെയ്യാനും തൊഴിൽ കൂടുതൽ അനിശ്ചിതമാക്കാനും ഉപയോഗിക്കാം.

ഇപ്പോൾ ഈ പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നത് കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെയും സ്വയംപ്രവർത്തനത്തിന്റെയും വേഗത്തിലുള്ള വളർച്ചയാണ്. കമ്പ്യൂട്ടർ അധിഷ്ഠിത സാങ്കേതികവിദ്യ മുമ്പ് പ്രധാനമായും ശാരീരിക തൊഴിലുകളെയാണ് യന്ത്രവൽക്കരിച്ചിരുന്നതെങ്കിൽ, കൃത്രിമബുദ്ധി ബൗദ്ധിക തൊഴിൽ മേഖലകളിലേക്കും പ്രവേശിക്കുന്നു. വിവർത്തനം, വിവരവിശകലനം, രേഖാസൃഷ്ടി, രൂപകൽപ്പന, ഉപഭോക്തൃസേവനം, കണക്കെടുപ്പ്, പ്രാഥമിക ഗവേഷണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ ആവശ്യകതയുടെ സ്വഭാവം മാറുകയാണ്.

ഇതിൽ വലിയൊരു ചരിത്രപരമായ സാധ്യതയുണ്ട്. മനുഷ്യന്റെ ആവർത്തനാത്മകവും ക്ഷീണകരവുമായ തൊഴിൽ കുറയ്ക്കാനും കൂടുതൽ സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് മനുഷ്യനെ സ്വതന്ത്രനാക്കാനും സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് കഴിയും. എന്നാൽ ആ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉടമസ്ഥത ഏതാനും വലിയ മൂലധനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഉൽപാദനക്ഷമതയുടെ ഗുണഫലം സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുസമ്പത്തായി മാറാതെ സ്വകാര്യ ലാഭമായി കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടാം. അപ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ തൊഴിൽശേഷിയെ വിമോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ തന്നെ തൊഴിലിന്റെ സാമൂഹിക അനിശ്ചിതത്വം വർധിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയായി മാറുന്ന വൈരുദ്ധ്യം ഉയരും.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇത് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ “നല്ലത്–ചീത്ത” എന്ന ലളിതമായ പ്രശ്നമല്ല. സാങ്കേതികവിദ്യ ഒരു സാധ്യതകളുടെ മണ്ഡലമാണ്. അതിന്റെ സാമൂഹിക ഫലം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ഉടമസ്ഥത, നിയന്ത്രണം, തൊഴിൽബന്ധം, പൊതുനയം, സാമൂഹിക വിതരണം എന്നിവയുടെ സംയുക്ത ചലനമാണ്.

മൂലധനസമാഹരണം സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ അനിവാര്യ ഘടകമാണ്. പുതിയ ഫാക്ടറികൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, ഗവേഷണം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഗതാഗതം, ഊർജം എന്നിവയിലേക്ക് നിക്ഷേപം നടക്കാതെ ദീർഘകാല ഉൽപാദനശേഷി ഉയരുകയില്ല. അതിനാൽ മൂലധനസമാഹരണത്തെ വളർച്ചയുടെ ശത്രുവായി കാണുന്നത് ശരിയല്ല. എന്നാൽ അതിനൊപ്പം മറ്റൊരു ചോദ്യം ഉയരുന്നു: മൂലധനസമാഹരണം വ്യാപകമായ സാമൂഹിക ആവശ്യകതയുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു?

മൂലധനം നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നു; ഉൽപാദനം ഉയരുന്നു; എന്നാൽ തൊഴിലാളികളുടെയും സാധാരണ കുടുംബങ്ങളുടെയും വാങ്ങൽശേഷി അതേ വേഗത്തിൽ ഉയരുന്നില്ലെങ്കിൽ അധിക ഉൽപാദനത്തിന് ആവശ്യമായ വിപണി എവിടെനിന്നാണ് വരുന്നത്? ഈ വൈരുദ്ധ്യം പരിഹരിക്കാൻ കയറ്റുമതി, സർക്കാർ ചെലവ്, ഉപഭോക്തൃവായ്പ, ആസ്തിവിപണി, പുതിയ വിപണികൾ തുടങ്ങിയവയുടെ പങ്ക് ഉയരാം. എന്നാൽ ഇവയ്ക്കും പരിധികളുണ്ട്.

അതിനാൽ ദീർഘകാലമായി സുസ്ഥിരമായ വളർച്ചയ്ക്ക് ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വികസനവും വ്യാപകമായ സാമൂഹിക വാങ്ങൽശേഷിയുടെ വികസനവും തമ്മിൽ ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലനം ആവശ്യമാണ്. ഒരു വശത്ത് മൂലധനസമാഹരണം, മറുവശത്ത് സാമൂഹിക ആവശ്യകത—ഇവ പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ ശക്തികളായിരിക്കുമ്പോഴും ഒന്നിനൊന്ന് ആവശ്യമുള്ള ശക്തികളുമാണ്. ഇതാണ് അവയുടെ ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധം.

ജനങ്ങളുടെ വാങ്ങൽശേഷി പരിമിതപ്പെടുമ്പോൾ കുടുംബവായ്പയുടെ വ്യാപനം ഒരു പരിഹാരമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. വീട്, വാഹനം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഉപഭോഗവസ്തുക്കൾ, ചികിത്സ, ചെറുകിട വ്യാപാരം എന്നിവയ്ക്കായി വായ്പ ലഭിക്കുന്നത് സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനത്തെ ഉത്തേജിപ്പിക്കും. എന്നാൽ കടം ഭാവിയിലെ വരുമാനത്തിൽനിന്ന് ഇന്നത്തെ ഉപഭോഗം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുവരുന്ന ഒരു സംവിധാനമാണ്. അതിനാൽ കടബാധ്യതയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് ഒരു പരിധിയുണ്ട്.

വായ്പയെടുത്തുള്ള ഉപഭോഗം വർധിക്കുമ്പോൾ GDP ഉയരാം. പക്ഷേ കുടുംബങ്ങളുടെ ഭാവിയിലെ വരുമാനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം പലിശയും തിരിച്ചടവും ആയി മാറുകയാണെങ്കിൽ ഭാവിയിലെ ഉപഭോഗശേഷി ചുരുങ്ങാം. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ വളർച്ച തന്നെ നാളത്തെ ആവശ്യകതയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാം. ഇതാണ് ഇപ്പോഴത്തെ വളർച്ചയും ഭാവിയിലെ സാമ്പത്തിക ശേഷിയും തമ്മിലുള്ള കാലപരമായ വൈരുദ്ധ്യം.

ഇന്ത്യയിൽ നഗരവൽക്കരണത്തോടൊപ്പം ഭൂമി, വീട്, ഓഹരി, ധനകാര്യ ആസ്തികൾ തുടങ്ങിയവയുടെ മൂല്യവർധനയും സാമ്പത്തിക സമ്പത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. എന്നാൽ ആസ്തിവില ഉയരുന്നത് സമൂഹത്തിലെ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ ഗുണം ചെയ്യില്ല. ഇതിനകം ആസ്തിയുള്ളവർക്ക് സമ്പത്ത് വർധിക്കുമ്പോൾ ആസ്തിയില്ലാത്ത യുവാക്കൾക്ക് വീട് വാങ്ങുക കൂടുതൽ ബുദ്ധിമുട്ടാകാം.

ഇങ്ങനെ ഒരു തലമുറയ്ക്ക് ആസ്തിവില ഉയരുന്നത് സമ്പത്തിന്റെ വർധനയായി അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ മറ്റൊരു തലമുറയ്ക്ക് അത് ജീവിതച്ചെലവിന്റെ വർധനയായി അനുഭവപ്പെടാം. അതിനാൽ ഒരേ സാമ്പത്തിക മാറ്റം വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക സ്ഥാനങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനത്തിൽ ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന് ഒരൊറ്റ സാമൂഹിക അനുഭവമില്ല; സാമൂഹിക സ്ഥാനം അനുസരിച്ച് അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷീകരണം മാറുന്നു.

നഗരവൽക്കരണം സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ പ്രധാന ചലനശക്തിയാണ്. നഗരങ്ങളിൽ തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിചരണം, ഗതാഗതം, സാങ്കേതികവിദ്യ, സേവനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സാന്ദ്രത ഉയരുന്നു. എന്നാൽ നഗരവൽക്കരണം തന്നെ പുതിയ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള സാങ്കേതിക-ധനകാര്യ മേഖലകൾക്കും കുറഞ്ഞ വേതനമുള്ള സേവനമേഖലയ്ക്കും ഒരേ നഗരത്തിൽ സഹവർത്തിത്വം ഉണ്ടാകാം. ആധുനിക ഓഫീസുകൾക്കും അനൗപചാരിക തൊഴിലാളികളുടെ താമസകേന്ദ്രങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ വലിയ സാമൂഹിക അകലം രൂപപ്പെടാം.

അതുകൊണ്ട് നഗരത്തിന്റെ GDP ഉയരുമ്പോൾ നഗരത്തിലെ എല്ലാ ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും ജീവിതനിലവാരം ഒരുപോലെ ഉയരുന്നില്ല. നഗരത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും നഗരത്തിന്റെ സാമൂഹിക സമത്വവും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത പ്രക്രിയകളാണ്.

വളർച്ചയുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ഫലം അളക്കാൻ തലമുറകൾക്കിടയിലെ സാമൂഹിക ചലനശേഷി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു കുടുംബത്തിലെ കുട്ടികൾക്ക് അവരുടെ മാതാപിതാക്കളേക്കാൾ മെച്ചപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും വരുമാനവും ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? ദരിദ്ര കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച ഒരാൾക്ക് ഉയർന്ന വരുമാനവിഭാഗത്തിലേക്ക് ഉയരാനുള്ള യഥാർത്ഥ സാധ്യതയുണ്ടോ? ഗ്രാമീണ കുടുംബത്തിലെ കുട്ടിക്ക് നഗരത്തിലെ ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമതയുള്ള തൊഴിൽമേഖലകളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ?

വളർച്ച വ്യാപകമായ സാമൂഹിക ചലനശേഷി സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് വെറും സാമ്പത്തിക വ്യാപനം മാത്രമല്ല; അത് സാമൂഹിക ഘടനയുടെ പുനഃസംഘടന കൂടിയാണ്. എന്നാൽ സമ്പത്ത്, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭൂമി, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം എന്നിവ തലമുറകളിലൂടെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഉയർന്ന GDP ഉണ്ടായാലും സാമൂഹിക ചലനശേഷി പരിമിതപ്പെടാം.

ഇവിടെയാണ് മനുഷ്യശേഷിയുടെ പ്രശ്നം കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് വരുന്നത്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ദീർഘകാല സമ്പത്ത് അതിന്റെ ഫാക്ടറികളും കെട്ടിടങ്ങളും യന്ത്രങ്ങളും മാത്രമല്ല; ആ സമൂഹത്തിലെ മനുഷ്യരുടെ അറിവ്, ആരോഗ്യം, കഴിവ്, സൃഷ്ടിപരത, സഹകരണശേഷി, സാമൂഹിക വിശ്വാസം എന്നിവയും അതിന്റെ സമ്പത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ഒരു രാജ്യം വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും പൊതുജനാരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും പോഷകാഹാരം ഉറപ്പാക്കുകയും ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം ഉടൻ GDP-യിൽ മുഴുവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടണമെന്നില്ല. എന്നാൽ ദീർഘകാലത്ത് അത് ഉൽപാദനക്ഷമതയും നവീകരണശേഷിയും സാമൂഹിക സ്ഥിരതയും വർധിപ്പിക്കും. അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യവികസനവും GDP വളർച്ചയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഏകദിശയിലുള്ളതല്ല. GDP മനുഷ്യവികസനത്തിന് വിഭവങ്ങൾ നൽകുന്നു; മനുഷ്യവികസനം വീണ്ടും GDP വളർച്ചയുടെ ഉൽപാദനശേഷി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതൊരു പ്രതിപ്രവർത്തന വലയമാണ്.

ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചയെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ മറ്റൊരു കാര്യവും മറക്കരുത്: GDP-യിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഉൽപാദനവർധനയ്ക്ക് ചിലപ്പോൾ അദൃശ്യമായ സാമൂഹിക ചെലവുകളുണ്ടാകാം. നഗരങ്ങളിൽ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് വർധിക്കുന്നു, വായുമലിനീകരണം ഉയരുന്നു, ജലസ്രോതസ്സുകൾ സമ്മർദ്ദത്തിലാകുന്നു, കുടുംബങ്ങൾ യാത്രയ്ക്കും ആരോഗ്യത്തിനും കൂടുതൽ ചെലവഴിക്കുന്നു, തൊഴിൽസമയം നീളുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ വർധിപ്പിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ മനുഷ്യ ക്ഷേമം അതേ അനുപാതത്തിൽ വർധിക്കണമെന്നില്ല.

ഇത് GDP എന്ന അളവുകോലിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ പരിധിയാണ്. സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം വർധിച്ചതും മനുഷ്യ ക്ഷേമം വർധിച്ചതും എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരേ കാര്യമല്ല. അതിനാൽ ഒരു വിപുലമായ സാമൂഹിക വളർച്ചാസൂചികയിൽ GDP-യോടൊപ്പം യഥാർത്ഥ വേതനം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, ആരോഗ്യനില, വിദ്യാഭ്യാസനില, ഭവനസുരക്ഷ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, അസമത്വം, ദാരിദ്ര്യം, പരിസ്ഥിതി ഗുണമേന്മ, ഒഴിവുസമയം, സാമൂഹിക ചലനശേഷി എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടിവരും.

ഇവയെല്ലാം ചേർത്തുനോക്കുമ്പോൾ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ വളർച്ചയെ “വളർച്ചയുണ്ട്” അല്ലെങ്കിൽ “വളർച്ചയില്ല” എന്ന രണ്ടുതട്ടിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയിൽ മാത്രം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. യാഥാർത്ഥ്യം അതിനേക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമാണ്. വളർച്ചയുണ്ട്; എന്നാൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക വിതരണം അസമമാണ്. ഉൽപാദനശേഷി ഉയരുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ ഗുണഫലം ഒരുപോലെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടണമെന്നില്ല. സാങ്കേതിക പുരോഗതി നടക്കുന്നു; എന്നാൽ അതോടൊപ്പം പുതിയ തൊഴിൽവൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഉയരാം. മൂലധനസമാഹരണം വർധിക്കുന്നു; എന്നാൽ വ്യാപകമായ വാങ്ങൽശേഷിയുടെ വളർച്ച അതിന്റെ അനിവാര്യ കൂട്ടാളിയാണ്. നഗരങ്ങൾ വളരുന്നു; എന്നാൽ നഗരത്തിനകത്തെ സാമൂഹിക വിഭജനങ്ങളും വളരാം. GDP ഉയരുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യ ക്ഷേമത്തിന്റെ എല്ലാ അളവുകളും അതേ വേഗത്തിൽ ഉയരണമെന്നില്ല.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവന: ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രതിഭാസത്തെ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷരൂപത്തിൽ മാത്രം കാണാതെ, അതിനകത്ത് ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരസ്പരവിരുദ്ധ ശക്തികളുടെ സമാഹാരമായി കാണുക.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിൽ GDP ഒരു തെറ്റായ അളവുകോൽ അല്ല; എന്നാൽ അത് അപൂർണ്ണമായ അളവുകോലാണ്. അത് സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന അളവ് നൽകുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാൻ അതിനെ തൊഴിൽ, വരുമാനം, സമ്പത്ത്, ഉപഭോഗം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, മനുഷ്യവികസനം, പ്രകൃതി, വർഗബന്ധം എന്നിവയുടെ വിശാലമായ ബന്ധജാലത്തിനകത്ത് സ്ഥാപിക്കണം. അവിടെയാണ് ഭരണപക്ഷത്തിന്റെ “7.8 ശതമാനം വളർച്ച” എന്ന അവകാശവാദവും പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ “പെരുപ്പിച്ച കണക്ക്” എന്ന ആരോപണവും മറികടന്ന് കൂടുതൽ ആഴമുള്ള ഒരു ചോദ്യം ഉയരുന്നത്:

ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഏതു ദിശയിലാണ് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്? ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ വളർച്ചയുടെ നിരക്ക് മാത്രം പോരാ. വളർച്ചയുടെ ഘടന, വളർച്ചയുടെ വിതരണം, വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ചെലവ്, വളർച്ച സൃഷ്ടിക്കുന്ന പുതിയ വർഗബന്ധങ്ങൾ, അതിലൂടെ തുറക്കുന്ന പുതിയ ചരിത്രസാധ്യതകൾ—ഇവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് വായിക്കണം. അപ്പോൾ മാത്രമേ 7.8 ശതമാനം എന്ന സംഖ്യയുടെ പിന്നിലുള്ള ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യം നമുക്ക് കാണാൻ കഴിയൂ.

ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിൽ 7.8 ശതമാനം എന്ന വളർച്ചാനിരക്ക് ഒരു പ്രധാന തർക്കവിഷയമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഭരണപക്ഷം ഈ കണക്കിനെ രാജ്യത്തിന്റെ ശക്തമായ സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റത്തിന്റെ തെളിവായി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ പ്രതിപക്ഷം കണക്കെടുപ്പ് രീതിയെയും കണക്കിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്ത് ഈ വളർച്ച പെരുപ്പിച്ചുകാണിക്കുന്നതാണെന്ന് ആരോപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ തർക്കത്തെ ഭരണപക്ഷത്തിന്റെ അവകാശവാദം ശരിയോ പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ആരോപണം ശരിയോ എന്ന രണ്ടുതട്ടിലുള്ള ചോദ്യത്തിൽ മാത്രം ഒതുക്കിയാൽ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ യഥാർത്ഥ ചലനത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നോക്കുമ്പോൾ 7.8 ശതമാനം എന്ന സംഖ്യയെ ആദ്യം അതിന്റെ സ്വന്തം പരിധിക്കുള്ളിൽ അംഗീകരിക്കണം; അതായത് ദേശീയ ഉൽപാദനത്തിന്റെ അളവിൽ ഗണ്യമായ വർധന ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ നിഷേധിക്കേണ്ടതില്ല. എന്നാൽ അതേ സമയം ആ സംഖ്യയെ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണ പ്രതിനിധിയായി കാണാനും പാടില്ല. കാരണം ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ മൊത്ത ഉൽപാദനം എത്ര വർധിച്ചു എന്നത് ഒരു ചോദ്യം മാത്രമാണ്; ആ വളർച്ച എങ്ങനെ ഉണ്ടായി, ഏതു മേഖലകളിലാണ് അത് കേന്ദ്രീകരിച്ചത്, അതിന്റെ ഗുണഫലം ആരിലേക്ക് ഒഴുകി, അതിന്റെ ചെലവ് ആരാണ് വഹിച്ചത്, തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതത്തിൽ എന്ത് മാറ്റമുണ്ടായി, കർഷകരുടെ വരുമാനത്തിൽ എന്ത് മാറ്റമുണ്ടായി, ചെറുകിട ഉൽപാദകരുടെ സ്ഥിതി എങ്ങനെ മാറി, സമ്പത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത എത്രത്തോളം കേന്ദ്രീകരിച്ചു, പൊതുസേവനങ്ങളുടെ നിലവാരം എങ്ങനെ മാറി, ഭാവിയിലെ ഉൽപാദനശേഷിയെ ഈ വളർച്ച എത്രത്തോളം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു എന്നീ ചോദ്യങ്ങളാണ് അതിനേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ളത്. അതിനാൽ വളർച്ചാനിരക്ക് ഒരു വസ്തുതയായിരിക്കാം; പക്ഷേ ആ വസ്തുതയുടെ സാമൂഹിക അർത്ഥം സ്വയം അതിൽ അടങ്ങിയിട്ടില്ല. ആ അർത്ഥം കണ്ടെത്തേണ്ടത് വളർച്ചയ്ക്കുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും വർഗപരവുമായ ബന്ധങ്ങളെ പരിശോധിച്ചുകൊണ്ടാണ്.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ചിന്താരീതി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. ഒരു സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയെ ഒറ്റപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയായി കാണുന്നതിനു പകരം പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന അനേകം ശക്തികളുടെ ചലനാത്മക ബന്ധജാലമായി കാണുകയാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനരീതി. ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചയിൽ നിക്ഷേപം, ഉൽപാദനം, തൊഴിൽ, വേതനം, ഉപഭോഗം, ലാഭം, നികുതി, പൊതുചെലവ്, വായ്പ, കയറ്റുമതി, സാങ്കേതികവിദ്യ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യം, മനുഷ്യശേഷി, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ഓരോന്നും വേർതിരിഞ്ഞ് പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. നിക്ഷേപം ഉൽപാദനശേഷിയെ മാറ്റുന്നു; ഉൽപാദനശേഷിയിലെ മാറ്റം തൊഴിൽ ആവശ്യകതയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; തൊഴിൽ വരുമാനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; വരുമാനം ഉപഭോഗത്തെ മാറ്റുന്നു; ഉപഭോഗം വീണ്ടും വിപണി ആവശ്യകതയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; ആവശ്യകത നിക്ഷേപത്തിന് പ്രേരണ നൽകുന്നു; സർക്കാർ ചെലവ് ഈ മുഴുവൻ ചക്രത്തിലും ഇടപെടുന്നു; ധനകാര്യ സംവിധാനം നിക്ഷേപത്തിനും ഉപഭോഗത്തിനും വായ്പ നൽകുന്നു; സാങ്കേതികവിദ്യ ഉൽപാദനക്ഷമതയെ മാറ്റുന്നു; ഉൽപാദനക്ഷമതയിലെ മാറ്റം വീണ്ടും തൊഴിൽബന്ധങ്ങളെയും വരുമാനവിതരണത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ വളർച്ച ഒരു നേരിട്ടുള്ള കാരണത്തിൽനിന്ന് ഒരു ഫലത്തിലേക്കുള്ള രേഖീയ യാത്രയല്ല. പരസ്പരം കാരണവും ഫലവുമായി മാറുന്ന അനേകം പ്രക്രിയകളുടെ ചലനമാണ് അത്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് ഈ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തെ ഒരു സാധ്യതാമണ്ഡലമായി കാണുന്നു. ഒരു ഘടകത്തിലെ ചെറിയ മാറ്റം മറ്റൊരു ഘടകത്തിലൂടെ ശക്തിപ്പെട്ട് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വലിയ ഘടനയിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കാം. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ഇന്നത്തെ കണക്കു മാത്രം പോരാ; ആ കണക്കിനെ സൃഷ്ടിച്ച മുൻകാല ബന്ധങ്ങളും അതിൽനിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളും ഒരുമിച്ച് കാണണം.

ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷം ഇതിലും പ്രധാനമാണ്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഉൽപാദനം ഉയരുന്നു എന്നത് ആ രാജ്യത്തിലെ എല്ലാ ജനങ്ങളുടെയും ജീവിതനിലവാരം അതേ അനുപാതത്തിൽ ഉയരുന്നു എന്നർത്ഥമല്ല. ദേശീയ വരുമാനം ഒരു ശരാശരി രൂപത്തിലാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്; എന്നാൽ സമൂഹം ശരാശരികളാൽ നിർമ്മിതമല്ല. അതിൽ വ്യത്യസ്ത വർഗങ്ങളും വരുമാനവിഭാഗങ്ങളും തൊഴിൽവിഭാഗങ്ങളും പ്രദേശങ്ങളും സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളും ഉണ്ട്. വലിയ മൂലധനസ്ഥാപനങ്ങളുടെ ലാഭം ഉയരുന്ന അതേ സമയത്ത് ചെറുകിട ഉൽപാദകരുടെ വരുമാനം നിശ്ചലമായിരിക്കാം. ഉയർന്ന ശമ്പളമുള്ള സാങ്കേതിക തൊഴിൽ വളരുന്ന അതേ സമയത്ത് അനൗപചാരിക തൊഴിലാളികളുടെ വേതനം മന്ദഗതിയിൽ മാത്രമേ ഉയരുന്നുള്ളൂവായിരിക്കാം. നഗരത്തിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് ഉപഭോഗശേഷി വർധിക്കുന്ന അതേ സമയത്ത് മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന് ഭവനം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ പോലും കൂടുതൽ ചെലവേറിയതാകാം. അതിനാൽ മൊത്ത വളർച്ചയും വ്യക്തിഗത അനുഭവവും തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യം ഉണ്ടാകുന്നത് അസാധാരണമല്ല. ഒരു കുടുംബത്തിന് സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി മെച്ചപ്പെട്ടതായി തോന്നാം; മറ്റൊരു കുടുംബത്തിന് അതേ കാലഘട്ടം സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദത്തിന്റെ കാലമായി അനുഭവപ്പെടാം. ഈ വ്യത്യസ്ത അനുഭവങ്ങൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം വിരുദ്ധമാണെങ്കിലും അവ ഒരേ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം ഈ വിരുദ്ധ അനുഭവങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ മാത്രം “യഥാർത്ഥം” എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അവയെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമൂഹിക ഘടനയെ അന്വേഷിക്കുന്നു.

ഇവിടെ മാർക്സിയൻ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനചോദ്യം വീണ്ടും പ്രസക്തമാകുന്നു: ഉൽപാദനത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങൾ ആരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്, ഉൽപാദനം ആരാണ് നടത്തുന്നത്, സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന അധികമൂല്യം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു? സാമ്പത്തിക വളർച്ച ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വർധനയാണ്; എന്നാൽ മൂലധനാധിഷ്ഠിത സമൂഹത്തിൽ ഉൽപാദനശേഷിയുടെ ഈ വർധന ഒരു പ്രത്യേക ഉടമസ്ഥതാബന്ധത്തിനകത്താണ് നടക്കുന്നത്. തൊഴിലാളിയുടെ തൊഴിൽശേഷിയും മൂലധനത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് ഉൽപാദനത്തിന്റെ സാമൂഹിക രൂപത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഉൽപാദനക്ഷമത ഉയരുമ്പോൾ അതിന്റെ ഗുണഫലം ആരിലേക്ക് പോകുന്നു എന്ന ചോദ്യം നിർണായകമാണ്. ഒരു തൊഴിലാളി മുൻകാലത്തേക്കാൾ ഇരട്ടി ഉൽപാദനം നടത്താൻ കഴിയുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ ലഭിച്ചാൽ, അതിന്റെ ഫലമായി തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം ഉയരാം, തൊഴിൽസമയം കുറയാം, കൂടുതൽ തൊഴിലാളികളെ നിയമിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ അതേ തൊഴിലാളികളിൽനിന്ന് കൂടുതൽ ഉൽപാദനം എടുത്ത് ലാഭം വർധിപ്പിക്കാം. സാങ്കേതികവിദ്യ ഒരേ ആയിരുന്നാലും സാമൂഹിക ഫലം വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. അതിനാൽ സാങ്കേതിക പുരോഗതിയെ സ്വതവേ സാമൂഹിക പുരോഗതിയായി കാണാനാവില്ല. സാങ്കേതികവിദ്യ ഉൽപാദനശേഷിയുടെ രൂപാന്തരമാണ്; അതിന്റെ സാമൂഹിക ഫലം ഉടമസ്ഥതാബന്ധങ്ങളും വർഗശക്തിസന്തുലനവും സംസ്ഥാനനയവും തൊഴിൽസംഘടനയും നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ വളർച്ചയിൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പങ്ക് വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ, യന്ത്രവൽക്കരണം, കൃത്രിമബുദ്ധി, സ്വയംപ്രവർത്തനം, ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ, വിവരശേഖരണം, യാന്ത്രിക തീരുമാനസഹായം തുടങ്ങിയവ ഉൽപാദനത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെ തന്നെ മാറ്റുകയാണ്. ഇതിൽ വലിയൊരു ചരിത്രപരമായ സാധ്യതയുണ്ട്. മനുഷ്യന്റെ ആവർത്തനാത്മകവും ശാരീരികമായി ക്ഷീണകരവുമായ ജോലികൾ കുറയ്ക്കാനും ഉൽപാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാനും അറിവിന്റെ വ്യാപനം വേഗത്തിലാക്കാനും സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് കഴിയും. എന്നാൽ അതേ സമയം തൊഴിൽസ്ഥാനചലനത്തിനും തൊഴിൽ അനിശ്ചിതത്വത്തിനും വേതന സമ്മർദ്ദത്തിനും പുതിയ സാമൂഹിക വിഭജനങ്ങൾക്കും അത് കാരണമാകാം. കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ വ്യാപനം ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ കൂടുതൽ മൂർച്ചയാക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധിക തൊഴിൽശേഷിയെ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ഉപകരണമായി അത് മാറാം; അതേ സമയം ചില ബൗദ്ധിക തൊഴിൽരൂപങ്ങളുടെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കുന്ന ശക്തിയായും മാറാം. ഇവിടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം സാങ്കേതികവിദ്യയെ “നല്ലത്” അല്ലെങ്കിൽ “ചീത്ത” എന്ന ലളിതമായ വിഭാഗത്തിൽ പെടുത്തുന്നില്ല. സാങ്കേതികവിദ്യ ഒരു സാധ്യതയാണ്; ആ സാധ്യത ഏതു സാമൂഹിക രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു എന്നതാണ് നിർണായകം. ഉൽപാദനശേഷിയുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയും അതിന്റെ ഗുണഫലങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണവും ഇല്ലെങ്കിൽ അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യ പോലും പഴയ അസമത്വങ്ങളെ പുതിയ രൂപത്തിൽ പുനരുത്പാദിപ്പിക്കാം.

വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാൻ വരുമാനത്തേക്കാൾ ആഴത്തിൽ സമ്പത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വരുമാനം ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ ലഭിക്കുന്ന ഒഴുക്കാണ്; സമ്പത്ത് ദീർഘകാലമായി ശേഖരിക്കപ്പെട്ട ഉടമസ്ഥതയാണ്. ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ മാസവേതനം വർധിച്ചാലും ഭൂമി, വീട്, ഓഹരി, വ്യവസായമൂലധനം, ധനകാര്യ ആസ്തി എന്നിവയുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് പങ്കില്ലെങ്കിൽ ദേശീയ സമ്പത്തിന്റെ വർധനയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദീർഘകാല പങ്ക് പരിമിതമായിരിക്കും. മറുവശത്ത് മൂലധനത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയുള്ളവർക്ക് വേതനത്തിനു പുറമേ ലാഭം, പലിശ, വാടക, ഓഹരി ലാഭവിഹിതം, ആസ്തിവില വർധന തുടങ്ങിയ വഴികളിലൂടെ സമ്പത്ത് വർധിപ്പിക്കാം. അതിനാൽ GDP വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഗുണഫലം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ വരുമാനവിതരണത്തോടൊപ്പം സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണവും പരിശോധിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് ഭൂമിയുടെയും നഗര ആസ്തികളുടെയും ഓഹരികളുടെയും മറ്റു ധനകാര്യ ആസ്തികളുടെയും വില ഉയരുമ്പോൾ ഇതിനകം സമ്പത്ത് കൈവശമുള്ള വിഭാഗങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് വേഗത്തിൽ വർധിക്കാം. എന്നാൽ ആസ്തിയില്ലാത്ത യുവാക്കൾക്ക് വീട് സ്വന്തമാക്കുന്നതും സമ്പത്ത് ശേഖരിക്കുന്നതും കൂടുതൽ ബുദ്ധിമുട്ടാകാം. ഒരേ സാമ്പത്തിക പ്രക്രിയ ഒരാൾക്ക് സമ്പത്തിന്റെ വർധനയായും മറ്റൊരാൾക്ക് ജീവിതച്ചെലവിന്റെ വർധനയായും അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക വ്യത്യാസം.

ഇതോടൊപ്പം തൊഴിലും വളർച്ചയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നിർണായകമാണ്. ഉൽപാദനം വളരുമ്പോൾ തൊഴിൽ അതേ വേഗത്തിൽ വളരുമെന്ന് നിർബന്ധമില്ല. മൂലധനസാന്ദ്രമായ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉപയോഗം വർധിച്ചാൽ ഉൽപാദനം വലിയ തോതിൽ ഉയരുകയും തൊഴിൽസൃഷ്ടി താരതമ്യേന കുറയുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ “വളർച്ച”യും “തൊഴിൽവളർച്ച”യും ഒരേ പ്രക്രിയയല്ല. ഇന്ത്യ പോലുള്ള തൊഴിൽസാന്ദ്രമായ ജനസംഖ്യയുള്ള രാജ്യത്ത് ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രശ്നമാണ്. കോടിക്കണക്കിന് യുവാക്കൾ തൊഴിൽവിപണിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഉൽപാദനവളർച്ച തൊഴിൽസൃഷ്ടിയുമായി എത്രത്തോളം ബന്ധപ്പെടുന്നു എന്നത് വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഗുണമേന്മ നിർണ്ണയിക്കും. ജോലി ലഭിച്ചാലും അതിന്റെ സ്വഭാവം എന്താണ് എന്നതും പ്രധാനമാണ്. സ്ഥിരതയുള്ള തൊഴിൽ, മതിയായ വേതനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, തൊഴിൽ അവകാശങ്ങൾ, മാന്യമായ തൊഴിൽപരിസ്ഥിതി എന്നിവയുള്ള തൊഴിലും കുറഞ്ഞ വേതനമുള്ള അനിശ്ചിത തൊഴിലും ഒരേ “തൊഴിൽ” എന്ന കണക്കിൽ ഉൾപ്പെടാം. അതിനാൽ തൊഴിൽസംഖ്യ മാത്രം പോരാ; തൊഴിൽത്തിന്റെ ഗുണമേന്മയും പരിശോധിക്കണം.

ഇന്ത്യയുടെ ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പരിഗണിക്കാതെ ഈ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. കാർഷിക ഉൽപാദനം ഉയർന്നാലും കർഷകവരുമാനം അതേ അനുപാതത്തിൽ ഉയരണമെന്നില്ല. വിത്ത്, വളം, ഇന്ധനം, വൈദ്യുതി, യന്ത്രങ്ങൾ, വായ്പ, ഭൂമിവാടക, സംഭരണം, ഗതാഗതം, വിപണിവില തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ കർഷകന്റെ ശുദ്ധവരുമാനത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ഉൽപാദനം വർധിക്കുകയും അതിനൊപ്പം ഉൽപാദനച്ചെലവ് അതിലും വേഗത്തിൽ ഉയരുകയും ചെയ്താൽ കർഷകന്റെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി മെച്ചപ്പെടണമെന്നില്ല. അതുപോലെ ഗ്രാമീണ തൊഴിലാളികളുടെ തൊഴിൽദിവസങ്ങളും യഥാർത്ഥ വേതനവും ഗ്രാമീണ ഉപഭോഗശേഷിയും ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ചലനത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ഗ്രാമീണ ആവശ്യകത ദുർബലമായാൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം നഗരവ്യവസായത്തിലും ഉപഭോക്തൃവിപണിയിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. അതിനാൽ ഗ്രാമവും നഗരവും വേർതിരിഞ്ഞ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളല്ല. അവ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ ഒരു സാമൂഹിക ഉൽപാദനവ്യവസ്ഥയുടെ രണ്ട് ഘടകങ്ങളാണ്. ഗ്രാമീണ വരുമാനം നഗര ഉപഭോഗത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; നഗര വ്യവസായം ഗ്രാമീണ ഉപഭോഗത്തിനാവശ്യമായ ചരക്കുകൾ നൽകുന്നു; ഗ്രാമീണ തൊഴിലാളികളുടെ കുടിയേറ്റം നഗര തൊഴിൽവിപണിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; നഗരത്തിൽനിന്നുള്ള പണമയക്കലുകൾ ഗ്രാമീണ കുടുംബവരുമാനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഗ്രാമ-നഗര ബന്ധം തന്നെ ഒരു സജീവ പ്രതിപ്രവർത്തന വലയമായി മാറുന്നു.

വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക പക്ഷത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ പ്രതിഫലമില്ലാത്ത തൊഴിലും സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനവും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി നാളെ വീണ്ടും ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയണമെങ്കിൽ ഭക്ഷണം, താമസം, ആരോഗ്യം, വിശ്രമം, കുടുംബപരിചരണം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. അടുത്ത തലമുറയിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും ലഭിക്കണം. ഈ മുഴുവൻ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വലിയൊരു ഭാഗം കുടുംബത്തിനകത്താണ് നടക്കുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾ നിർവഹിക്കുന്ന പരിചരണതൊഴിൽ വിപണിയിൽ നേരിട്ട് വിൽക്കപ്പെടാത്തതിനാൽ അതിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ദേശീയ ഉൽപാദനത്തിന്റെ കണക്കുകളിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നില്ല. എന്നാൽ വിപണി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നിലനിൽപ്പിന് ഈ തൊഴിൽ അനിവാര്യമാണ്. കുട്ടികളെ വളർത്തൽ, വയോധികരെ പരിചരിക്കൽ, രോഗികളെ നോക്കുക, വീട്ടുപരിപാലനം, ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കൽ തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇല്ലാതെ തൊഴിൽശേഷിയുടെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനം സാധ്യമല്ല. അതിനാൽ വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, പോഷണം, ശിശുപരിചരണം, വയോജനപരിചരണം, ഭവനസുരക്ഷ എന്നിവ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള വിഷയങ്ങളല്ല. അവ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ അദൃശ്യമായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളാണ്. മനുഷ്യശേഷിയുടെ പുനരുത്പാദനം ദുർബലമായാൽ ദീർഘകാല ഉൽപാദനശേഷിയും ദുർബലമാകും.

ഇവിടെയാണ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പങ്ക് നിർണായകമാകുന്നത്. സംസ്ഥാനം സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പുറത്തുനിന്ന് അതിനെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന നിഷ്പക്ഷ സ്ഥാപനം മാത്രമല്ല. നികുതി, പൊതുചെലവ്, വ്യവസായനയം, കാർഷികനയം, തൊഴിൽനിയമം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യം, ധനകാര്യനിയന്ത്രണം എന്നിവയിലൂടെ സംസ്ഥാനം സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അടിസ്ഥാനസൗകര്യത്തിലേക്കുള്ള പൊതുനിക്ഷേപം സ്വകാര്യ നിക്ഷേപത്തിന് അനുകൂല സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. അതുപോലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ആരോഗ്യത്തിലും ചെലവഴിക്കുന്ന പൊതുവിഭവങ്ങൾ ഉടൻ GDP വർധനയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതിരുന്നാലും ദീർഘകാലത്ത് മനുഷ്യശേഷിയെയും ഉൽപാദനക്ഷമതയെയും വർധിപ്പിക്കും. അതിനാൽ പൊതുചെലവിനെ വെറും ചെലവായി കാണുന്നത് തെറ്റാണ്. ചില പൊതുചെലവുകൾ ഭാവിയിലെ ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വിത്തുകളാണ്. ഒരു കുട്ടിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസം ഇന്ന് ചെലവാണ്; എന്നാൽ നാളത്തെ ഉൽപാദനക്ഷമതയുടെ ഉറവിടമാണ്. പൊതുജനാരോഗ്യ നിക്ഷേപം ഇന്ന് ചെലവാണ്; എന്നാൽ നാളത്തെ തൊഴിൽശേഷിയുടെ സംരക്ഷണമാണ്. സാമൂഹിക സുരക്ഷ ഇന്ന് ഉപഭോഗശേഷിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ആവശ്യകതയുടെ തകർച്ച തടയാനും കഴിയും. അതിനാൽ സംസ്ഥാനം വളർച്ചയുടെ അളവിനെ മാത്രമല്ല, വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ദിശയെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ഇതിൽ നിന്ന് വളർച്ചയും ആവശ്യകതയും തമ്മിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമാകുന്നു. ഉൽപാദനം വളരണമെങ്കിൽ വിപണി ആവശ്യകത ആവശ്യമാണ്. ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം വ്യാപകമായി ഉയർന്നാൽ അവരുടെ ഉപഭോഗശേഷി വർധിക്കും; ഉപഭോഗം ഉയർന്നാൽ ഉൽപാദകർക്ക് കൂടുതൽ നിക്ഷേപത്തിന് പ്രേരണ ലഭിക്കും; നിക്ഷേപം ഉയർന്നാൽ ഉൽപാദനശേഷിയും തൊഴിലും വർധിക്കും; തൊഴിൽ വർധിച്ചാൽ വരുമാനം വീണ്ടും ഉയരും. ഇങ്ങനെ വരുമാനം, ആവശ്യകത, നിക്ഷേപം, തൊഴിൽ, ഉൽപാദനം എന്നിവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ചക്രം രൂപപ്പെടാം. എന്നാൽ വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം സമൂഹത്തിലെ വളരെ ചെറിയ വിഭാഗത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ ഈ ചക്രത്തിന്റെ വ്യാപ്തി ചുരുങ്ങാം. ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ളവർക്ക് ഉപഭോഗശേഷിയുണ്ടെങ്കിലും അവരുടെ അധിക വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം സമ്പത്ത് ശേഖരണത്തിലേക്കോ ധനകാര്യ ആസ്തികളിലേക്കോ പോകാം. താഴ്ന്ന-ഇടത്തരം വരുമാനവിഭാഗങ്ങളുടെ വാങ്ങൽശേഷി ദുർബലമായാൽ ആഭ്യന്തര ആവശ്യകതയുടെ വ്യാപ്തി പരിമിതപ്പെടാം. അങ്ങനെ വളർച്ചയുടെ തന്നെ വിതരണഘടന വളർച്ചയുടെ ഭാവിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ ബന്ധം: വളർച്ച വിതരണം നിർണ്ണയിക്കുന്നു; വിതരണം വീണ്ടും വളർച്ചയുടെ അടുത്ത ഘട്ടത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

വായ്പയുടെ വ്യാപനവും ഈ ബന്ധത്തിൽ നിർണായകമാണ്. കുടുംബങ്ങളുടെ വരുമാനം പരിമിതമായിരിക്കുമ്പോഴും വായ്പ ലഭ്യമാകുന്നുവെങ്കിൽ ഉപഭോഗം ഉയർത്താൻ കഴിയും. വീടുകൾ, വാഹനങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിചരണം, ഉപഭോഗവസ്തുക്കൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള വായ്പ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനത്തെ ഉത്തേജിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ വായ്പ ഭാവിയിലെ വരുമാനത്തെ ഇന്നത്തെ ഉപഭോഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന ഒരു സംവിധാനമാണ്. കുടുംബങ്ങളുടെ കടബാധ്യത അതിരുകടന്നാൽ ഭാവിയിലെ വരുമാനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം തിരിച്ചടവിനും പലിശയ്ക്കുമായി മാറ്റിവയ്ക്കേണ്ടിവരും. അതോടെ ഭാവിയിലെ ഉപഭോഗശേഷി കുറയാം. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ വളർച്ച തന്നെ നാളത്തെ ആവശ്യകതയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന വൈരുദ്ധ്യം ഉണ്ടാകാം. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം ഇത്തരം ബന്ധങ്ങളെ സ്ഥിരമായ കാരണ-ഫലബന്ധമായി കാണുന്നില്ല; അവ കാലത്തിനനുസരിച്ച് രൂപംമാറ്റുന്ന പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങളായി കാണുന്നു. ഇന്നത്തെ പരിഹാരം നാളത്തെ പ്രശ്നത്തിന്റെ കാരണമാകാം; ഇന്നത്തെ പ്രതിസന്ധി നാളത്തെ പുതിയ സാധ്യതയുടെ തുടക്കമാകാം.

ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചയിൽ മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യം പ്രാദേശിക അസമത്വമാണ്. ചില സംസ്ഥാനങ്ങളും നഗരങ്ങളും ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമത, വ്യവസായം, സേവനമേഖല, സാങ്കേതികവിദ്യ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യം എന്നിവയിൽ മുന്നേറുമ്പോൾ മറ്റു പ്രദേശങ്ങൾ പിന്നിലാകാം. ഇതിന്റെ ഫലമായി തൊഴിൽ കുടിയേറ്റം വർധിക്കും. ഒരു പ്രദേശത്ത് തൊഴിൽ ലഭിക്കാത്തതിനാൽ യുവാക്കൾ മറ്റൊരു പ്രദേശത്തേക്ക് പോകുന്നു. അവർ അയക്കുന്ന പണം സ്വന്തം കുടുംബങ്ങളുടെ വരുമാനം ഉയർത്താം; എന്നാൽ അതേ സമയം പിന്നാക്കപ്രദേശത്തെ ഉൽപാദനശേഷി ദുർബലമാകാനുള്ള സാധ്യതയും ഉണ്ട്. അതിനാൽ കുടിയേറ്റം ഒരു വ്യക്തിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാത്രമല്ല; പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാമ്പത്തിക അസമത്വത്തിന്റെ സാമൂഹിക പ്രതിഫലനവുമാണ്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയും ഗ്രാമത്തിന്റെ പിന്നാക്കാവസ്ഥയും പരസ്പരം വേർതിരിഞ്ഞ സംഭവങ്ങളല്ല. അവ ഒരേ ദേശീയ സാമ്പത്തിക ഘടനയുടെ വ്യത്യസ്ത പ്രത്യക്ഷീകരണങ്ങളാണ്.

ഈ മുഴുവൻ പ്രക്രിയകളെയും ചേർത്തുനോക്കുമ്പോൾ വളർച്ചയും വികസനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വ്യക്തമായി വരുന്നു. വളർച്ച പ്രധാനമായും അളവിലുള്ള വർധനയാണ്; വികസനം ഗുണപരമായ പരിവർത്തനമാണ്. GDP ഉയരുന്നത് വളർച്ചയുടെ സൂചനയാണ്. എന്നാൽ ഉൽപാദനഘടന കൂടുതൽ ഉയർന്ന ഉൽപാദനക്ഷമതയുള്ള മേഖലകളിലേക്ക് മാറുന്നുണ്ടോ, തൊഴിൽ കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമാകുന്നുണ്ടോ, മനുഷ്യശേഷി വികസിക്കുന്നുണ്ടോ, സാമൂഹിക അസമത്വം കുറയുന്നുണ്ടോ, ഗ്രാമ-നഗര വ്യത്യാസം കുറയുന്നുണ്ടോ, പൊതുസേവനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുന്നുണ്ടോ, ശാസ്ത്രീയ-സാങ്കേതിക ശേഷി വികസിക്കുന്നുണ്ടോ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്നതെല്ലാം വികസനത്തിന്റെ ഗുണപരമായ അളവുകളാണ്. അതിനാൽ ഒരു രാജ്യത്തിന് ഉയർന്ന GDP വളർച്ച ഉണ്ടായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതേ സമയം ഘടനാപരമായ വികസനം പരിമിതമായിരിക്കാം. മറിച്ച് ചില മേഖലകളിലെ ഗുണപരമായ പരിവർത്തനങ്ങൾ ഉടൻ GDP കണക്കിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രതിഫലിക്കാതിരുന്നാലും അവ ഭാവിയിലെ വളർച്ചയ്ക്ക് ശക്തമായ അടിത്തറയാകാം.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സിന്റെ “സാധ്യത” എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത്. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ ഒരു പൂർത്തിയായ ഫലമായി കാണാതെ ഭാവിയിലെ നിരവധി സാധ്യതകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിലവിലെ അവസ്ഥയായി കാണണം. ഇന്നത്തെ ഉയർന്ന നിക്ഷേപം നാളത്തെ ഉയർന്ന ഉൽപാദനശേഷിക്ക് വഴിയൊരുക്കാം; അതേ സമയം ഉയർന്ന കടബാധ്യത ഭാവിയിലെ വളർച്ചയെ നിയന്ത്രിക്കാം. ഇന്നത്തെ സാങ്കേതിക പുരോഗതി പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം; അതേ സമയം പഴയ തൊഴിൽരൂപങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാം. ഇന്നത്തെ നഗരവൽക്കരണം പുതിയ സാമ്പത്തിക അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം; അതേ സമയം ഭവനച്ചെലവും സാമൂഹിക വിഭജനവും വർധിപ്പിക്കാം. അതിനാൽ ഇന്നത്തെ വളർച്ചയുടെ സ്വഭാവം അതിന്റെ ഭാവിയിലെ സാധ്യതകളെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥ ഒരു നിശ്ചല വസ്തുവല്ല; സ്വയം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ഘടനയാണ്.

അതിനാൽ 7.8 ശതമാനം വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ തർക്കത്തെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലേക്ക് മാറ്റേണ്ടതുണ്ട്. ഭരണപക്ഷം പറയുന്ന സംഖ്യ ശരിയാണോ എന്നത് പരിശോധിക്കണം; കണക്കെടുപ്പ് രീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്കും മറുപടി നൽകണം. എന്നാൽ അതിനപ്പുറം പോകണം. കാരണം കണക്ക് ശരിയാണെന്ന് തെളിയിച്ചാലും ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുഴുവൻ സത്യം അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നില്ല. കണക്ക് തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിച്ചാലും യഥാർത്ഥ ഉൽപാദനവളർച്ച ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്ന് അതിലൂടെ തെളിയിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക വിശകലനം കണക്കിന്റെ സത്യത്തെയും സാമൂഹിക സത്യത്തെയും ഒരുമിച്ച് പരിശോധിക്കണം. എത്ര വളർന്നു എന്ന ചോദ്യത്തിനൊപ്പം ആരാണ് വളർന്നത്, ആരാണ് പിന്നിലായത്, എന്താണ് വളർന്നത്, എന്താണ് ചുരുങ്ങിയത്, വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അതിന്റെ സാമൂഹിക ചെലവ് ആരാണ് വഹിച്ചത്, ഈ വളർച്ച ഭാവിയിലെ ഏതു സാമ്പത്തിക ഘടനയ്ക്ക് അടിത്തറയിടുന്നു എന്ന ചോദ്യങ്ങളും ഉയരണം.

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ 7.8 ശതമാനം എന്ന സംഖ്യ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഒരു “സത്യ”മാണ്; പക്ഷേ അത് മുഴുവൻ സത്യമല്ല. അത് സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട അളവിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അതിന്റെ പിന്നിൽ ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വർധനയുണ്ട്; അതിനകത്ത് മൂലധനസമാഹരണമുണ്ട്; അതിനൊപ്പം സാങ്കേതിക പരിവർത്തനമുണ്ട്; അതിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറയിൽ തൊഴിലാളിയുടെ തൊഴിൽശേഷിയുണ്ട്; അതിന്റെ വിപണി നിലനിർത്താൻ ഉപഭോഗമുണ്ട്; അതിന്റെ ദീർഘകാല നിലനിൽപ്പിന് മനുഷ്യശേഷിയുടെ പുനരുത്പാദനമുണ്ട്; അതിന്റെ സാമൂഹിക വിതരണം നിർണ്ണയിക്കാൻ സംസ്ഥാനനയമുണ്ട്; അതിന്റെ വർഗപരമായ രൂപം നിർണ്ണയിക്കാൻ ഉടമസ്ഥതാബന്ധങ്ങളുണ്ട്; അതിന്റെ ഭാവി നിർണ്ണയിക്കാൻ ഇന്നത്തെ തീരുമാനങ്ങളിൽനിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന പുതിയ സാധ്യതകളും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുമുണ്ട്. ഈ മുഴുവൻ ബന്ധങ്ങളെയും ഒരുമിച്ച് കാണുമ്പോഴാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ യഥാർത്ഥ ഡയലക്ടിക്കൽ സ്വഭാവം തെളിയുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ വിലയിരുത്താനുള്ള പുതിയ ചോദ്യം “ഇന്ത്യ വളരുന്നുണ്ടോ?” എന്നതിൽ അവസാനിക്കരുത്. “ഇന്ത്യ എങ്ങനെയാണ് വളരുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്ക് അത് മാറണം. അതിനുശേഷം അതിലും ആഴമുള്ള ചോദ്യം ഉയരണം: “ഈ വളർച്ച ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തെ എങ്ങോട്ടാണ് കൊണ്ടുപോകുന്നത്?” ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വികസനം മനുഷ്യന്റെ ജീവിതശേഷിയുടെ വികസനമായി മാറുന്നുണ്ടോ, അതോ മൂലധനസമാഹരണത്തിന്റെ വേഗം മാത്രമാണോ ഉയരുന്നത്? സാങ്കേതിക പുരോഗതി മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രനാക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ പുതിയ ആശ്രിതത്വങ്ങളിലേക്ക് തള്ളുന്നുണ്ടോ? സമ്പത്തിന്റെ വർധന സാമൂഹിക ക്ഷേമമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ടോ, അതോ കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ? വളർച്ച തൊഴിൽസുരക്ഷയും സാമൂഹിക സമത്വവും വർധിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ പുതിയ അസമത്വങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന ഉത്തരങ്ങളിലാണ് ഒരു സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രപരമായ സ്വഭാവം തെളിയുന്നത്.

ഇവിടെ നിന്നാണ് ഒരു കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ നിഗമനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നത്. സാമ്പത്തിക വളർച്ച സ്വതവേ പുരോഗതിയല്ല; എന്നാൽ പുരോഗതിയുടെ സാധ്യത അതിനകത്ത് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ആ സാധ്യത യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നത് സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപാദനബന്ധങ്ങളും ഉടമസ്ഥതാബന്ധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളും സാമൂഹിക ശക്തിസന്തുലനവും എങ്ങനെ മാറുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. വളർച്ചയുടെ ഉള്ളിൽ തന്നെ അതിനെ സാമൂഹിക വികസനത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്ന ശക്തികളും അസമത്വത്തിലേക്ക് തള്ളുന്ന ശക്തികളും ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ വിരുദ്ധശക്തികളുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് അടുത്ത ചരിത്രഘട്ടത്തിന്റെ രൂപം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് 7.8 ശതമാനം എന്ന കണക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ തർക്കത്തിന്റെ അതിരുകൾ കടന്ന്, ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്കുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മൂലധനവും തൊഴിലും, ഉൽപാദനവും വിതരണവും, സാങ്കേതികവിദ്യയും മനുഷ്യശേഷിയും, വളർച്ചയും അസമത്വവും, വിപണിയും സംസ്ഥാനവും, ഇന്നത്തെ സമ്പാദ്യവും നാളത്തെ സാമൂഹിക ശേഷിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയാണ് യഥാർത്ഥ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ദൗത്യം. ആ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ വികസിക്കുന്നു എന്നതിലാണ് ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക ഭാവിയുടെ ദിശയും അതിന്റെ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ സാധ്യതയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.

ക ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ നിഗമനം കണ്ടെത്തേണ്ടത് വളർച്ചയുടെ മൊത്ത അളവിൽ അല്ല, മറിച്ച് ആ വളർച്ചയിൽനിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന അധികസമ്പത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയിലും വിതരണത്തിലുമാണ്. ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ ദേശീയ ഉൽപാദനം 7.8 ശതമാനം വർധിച്ചു എന്നത് സാമ്പത്തിക ചലനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന സൂചകമാണ്; എന്നാൽ ആ വർധനയുടെ ഫലമായി സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വർഗങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ശക്തിയിൽ എന്ത് മാറ്റമാണ് ഉണ്ടായത് എന്ന ചോദ്യത്തിന് അതേ കണക്ക് മറുപടി നൽകുന്നില്ല. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്ത സമ്പത്ത് വർധിക്കുമ്പോഴും ആ സമ്പത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത കൂടുതൽ ചുരുക്കം കൈകളിലേക്ക് കേന്ദ്രീകരിക്കാം. മറുവശത്ത്, സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും തൊഴിലാളികൾക്കും താഴ്ന്ന-ഇടത്തരം വരുമാനവിഭാഗങ്ങൾക്കും ചില ക്ഷേമപരമായ നേട്ടങ്ങൾ ലഭിക്കാം. അതിനാൽ വർഗവിതരണത്തെ ഒരു ലളിതമായ “ആരാണ് നേടിയത്, ആരാണ് നഷ്ടപ്പെട്ടത്” എന്ന കണക്കായി കാണുന്നതിനു പകരം, വളർച്ചയിലൂടെ സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വർഗങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ശക്തി, ചർച്ചാശക്തി, ഉടമസ്ഥത, വരുമാനസുരക്ഷ, ഭാവിയെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവ എങ്ങനെ പുനഃക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടു എന്നതായിരിക്കണം രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം.

മാർക്സിയൻ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ ഉൽപാദനത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന അധികമൂല്യം ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലേക്കാണ് മാറുന്നത് എന്നതാണ് നിർണായകമായ ചോദ്യം. തൊഴിലാളിയുടെ തൊഴിൽശേഷിയാണ് പുതിയ മൂല്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഉൽപാദനത്തിൽ കേന്ദ്രസ്ഥാനമുള്ളത്; എന്നാൽ ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയുടെ ഘടന കാരണം ആ മൂല്യത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം മൂലധനസമാഹരണത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നു. മൂലധനം ലാഭമായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല; അത് പുതിയ യന്ത്രങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഭൂമി, കെട്ടിടങ്ങൾ, ധനകാര്യ ആസ്തികൾ, സ്ഥാപന ഉടമസ്ഥത, വിവരനിയന്ത്രണം എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ വീണ്ടും നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ ഇന്നത്തെ അധികമൂല്യം നാളത്തെ കൂടുതൽ മൂലധനമായി മാറുന്നു. ഇതിലൂടെ മൂലധനത്തിന്റെ പുനരുത്പാദനം നടക്കുന്നതോടൊപ്പം വർഗശക്തിയുടെ പുനരുത്പാദനവും നടക്കുന്നു. അതിനാൽ വളർച്ചയുടെ ചോദ്യം വെറും “സമ്പത്ത് എത്ര വർധിച്ചു?” എന്നതല്ല; “സമ്പത്ത് വർധിക്കുമ്പോൾ ഉൽപാദനോപാധികളുടെ നിയന്ത്രണം ഏതു വർഗത്തിന്റെ കൈകളിലാണ് കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നത്?” എന്നതാണ്. ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താതെ വളർച്ചയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കാനാവില്ല.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഡയലക്ടിക്കൽ വൈരുദ്ധ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. മൂലധനസമാഹരണം വർധിക്കുമ്പോൾ പുതിയ ഉൽപാദനശേഷി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ ഫാക്ടറികൾ, കൂടുതൽ യന്ത്രങ്ങൾ, മെച്ചപ്പെട്ട ഗതാഗതം, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യ, മെച്ചപ്പെട്ട ആശയവിനിമയം, കൂടുതൽ ഉൽപാദനക്ഷമത എന്നിവ സമൂഹത്തിന്റെ ഭൗതിക ഉൽപാദനശേഷിയെ ഉയർത്തുന്നു. അതിനാൽ മൂലധനസമാഹരണത്തെ വെറും പരാന്നഭോജി പ്രക്രിയയായി കാണുന്നത് സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രം കാണുന്നതായിരിക്കും. എന്നാൽ അതേ സമാഹരണം ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കാനും കഴിയും. അപ്പോൾ ഉൽപാദനശേഷിയുടെ സാമൂഹികവൽക്കരണം വർധിക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ഉടമസ്ഥത സ്വകാര്യമായി കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന വൈരുദ്ധ്യം കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളുടെ സംയുക്ത തൊഴിൽ ഉപയോഗിച്ച് ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന സമ്പത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം കുറച്ച് ഉടമസ്ഥരുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഉൽപാദനം കൂടുതൽ സാമൂഹികമാകുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ ഉടമസ്ഥത അതേ അനുപാതത്തിൽ സാമൂഹികമാകുന്നില്ല. ഇതാണ് ആധുനിക മൂലധനാധിഷ്ഠിത വളർച്ചയുടെ അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ കൂടുതൽ ചലനാത്മകമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. സമ്പത്ത് ഒരു സ്ഥിരമായ അളവല്ല; അത് നിരന്തരം രൂപാന്തരപ്പെടുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പ്രവാഹമാണ്. തൊഴിൽശേഷി ഉൽപാദനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ ഉൽപാദനപ്രക്രിയയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; സാങ്കേതികവിദ്യ അവയുടെ സംയോജനരീതിയെ മാറ്റുന്നു; വിപണി അവയുടെ മൂല്യപ്രകടനത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു; ധനകാര്യ സംവിധാനം മൂലധനത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നു; സംസ്ഥാനം നിയമപരവും ധനകാര്യപരവും സ്ഥാപനപരവുമായ ചട്ടക്കൂട് നൽകുന്നു. ഈ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് അധികമൂല്യം സാമൂഹികമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ വർഗവിതരണം ഉൽപാദനശേഷിയുടെ പുറത്തുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നമല്ല; ഉൽപാദനപ്രക്രിയയുടെ തന്നെ ആന്തരിക ഘടകമാണ്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ “വളർച്ചയുടെ ഗുണഫലം എല്ലാവരിലേക്കും എത്തുന്നു” എന്ന പൊതുവായ വാദം രാഷ്ട്രീയമായി അപര്യാപ്തമാണ്. ഗുണഫലം എല്ലാവർക്കും ഏതെങ്കിലും അളവിൽ ലഭിച്ചാലും അതിന്റെ അനുപാതം, രൂപം, സ്ഥിരത, ഉടമസ്ഥത, ഭാവിയിലെ പ്രതിഫലം എന്നിവ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം. ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് വേതനത്തിൽ ചെറിയ വർധന ലഭിക്കുമ്പോൾ ഒരു വലിയ മൂലധന ഉടമയ്ക്ക് ആസ്തിവില വർധന, ലാഭം, ലാഭവിഹിതം, പലിശ, പുതിയ നിക്ഷേപങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനം തുടങ്ങിയ നിരവധി വഴികളിലൂടെ സമ്പത്ത് വർധിപ്പിക്കാനാകും. അതിനാൽ “എല്ലാവരുടെയും വരുമാനം ഉയർന്നു” എന്ന വാദം മാത്രം വർഗബന്ധത്തിലെ മാറ്റത്തെ തെളിയിക്കുന്നില്ല. ആർക്കാണ് വരുമാനം ലഭിക്കുന്നത് എന്നതോടൊപ്പം ആർക്കാണ് സമ്പത്ത് നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അധികാരം ലഭിക്കുന്നത് എന്നതും പരിശോധിക്കണം.

ഇവിടെയാണ് വരുമാനവും സമ്പത്തും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം രാഷ്ട്രീയമായി നിർണായകമാകുന്നത്. വേതനം ലഭിക്കുന്ന തൊഴിലാളി തന്റെ തൊഴിൽശേഷി വിറ്റാണ് വരുമാനം നേടുന്നത്. എന്നാൽ ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയുള്ളവർക്ക് അവരുടെ ഉടമസ്ഥത തന്നെ ഭാവിയിലെ വരുമാനത്തിന്റെ ഉറവിടമാകുന്നു. അതിനാൽ സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം വെറും ഇന്നത്തെ വരുമാനവ്യത്യാസമല്ല; അത് ഭാവിയിലെ വരുമാനം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശേഷിയുടെ കേന്ദ്രീകരണവുമാണ്. ഭൂമി കൈവശമുള്ളവന് ഭൂമിയുടെ മൂല്യവർധനയിൽനിന്നും വരുമാനം ലഭിക്കാം. വീടുകളും വാണിജ്യ ആസ്തികളും കൈവശമുള്ളവന് വാടകയും മൂല്യവർധനയും ലഭിക്കാം. ഓഹരികൾ കൈവശമുള്ളവന് ലാഭവിഹിതവും മൂലധനലാഭവും ലഭിക്കാം. വ്യവസായ മൂലധനം കൈവശമുള്ളവന് ലാഭത്തിലൂടെ സമ്പത്ത് വർധിപ്പിക്കാം. ഇതിനു വിപരീതമായി ആസ്തിയില്ലാത്ത തൊഴിലാളിക്ക് പ്രധാനമായും തന്റെ തൊഴിൽശേഷിയാണ് വരുമാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്. അതിനാൽ വളർച്ചയുടെ ഫലം വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ വേതനവർധന മാത്രം നോക്കുന്നത് മതിയാകില്ല; സമ്പത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയുടെ വർഗഘടന കൂടി പരിശോധിക്കണം.

ഇതോടൊപ്പം ഇന്ത്യയിലെ ഇടത്തരം വർഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവവും കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി മനസ്സിലാക്കണം. ഇടത്തരം വർഗം ഏകതാനമായ ഒരു സാമൂഹിക വിഭാഗമല്ല. ഉയർന്ന ശമ്പളമുള്ള സാങ്കേതിക വിദഗ്ധൻ, സർക്കാർ ജീവനക്കാരൻ, ചെറുകിട വ്യാപാരി, സ്വയംതൊഴിലാളി, ചെറുകിട വ്യവസായി, അധ്യാപകൻ, താഴ്ന്ന വരുമാനമുള്ള നഗര സേവനതൊഴിലാളി എന്നിവരെല്ലാം ഒരേ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളുള്ളവരല്ല. ചിലർക്ക് മൂലധന ഉടമസ്ഥതയുമായി ശക്തമായ ബന്ധമുണ്ടാകാം; ചിലർ സ്വന്തം തൊഴിൽശേഷിയിലാണ് പ്രധാനമായും ആശ്രയിക്കുന്നത്; ചിലർ കടബാധ്യതയും ഭവനച്ചെലവും വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവും കൊണ്ട് സമ്മർദ്ദത്തിലായിരിക്കാം. അതിനാൽ ഇടത്തരം വർഗത്തെ മുഴുവനായി “മൂലധനത്തിന്റെ അനുയായി” എന്നും “തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക സഖാവ്” എന്നും നിർവചിക്കുന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ലളിതീകരിക്കലാണ്. ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം ഈ വർഗത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തിക സാധ്യതകളെയും വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും തിരിച്ചറിയുന്നു. അതുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിൽ വർഗവിശകലനം കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മവും ചലനാത്മകവുമായിരിക്കണം.

അതുപോലെ ചെറുകിട കർഷകർ, ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ, സ്വയംതൊഴിലാളികൾ, ചെറുകിട ഉൽപാദകർ എന്നിവരെയും വലിയ മൂലധനത്തോടൊപ്പം ഒരേ വിഭാഗത്തിൽ പെടുത്താനാവില്ല. അവർ ചിലപ്പോൾ സ്വന്തം തൊഴിൽ ഉപയോഗിച്ച് ഉൽപാദനം നടത്തുന്നു; അതേ സമയം വിപണിയിലെ വില, വായ്പ, വാടക, അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളുടെ വില, വലിയ വ്യാപാരശൃംഖലകൾ, ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ശക്തികളുടെ സമ്മർദ്ദത്തിനും വിധേയരാകുന്നു. ഒരു ചെറുകിട കർഷകൻ ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഏതാനും ഘടകങ്ങൾ കൈവശം വച്ചിരിക്കാം; എന്നാൽ അവന്റെ വിപണി ശക്തി ഒരു വലിയ കാർഷിക-വാണിജ്യ സ്ഥാപനത്തിന്റേതിനോട് താരതമ്യം ചെയ്യാനാവില്ല. അതിനാൽ വർഗവിശകലനം ഉടമസ്ഥതയുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന ഏക മാനദണ്ഡത്തിൽ അവസാനിക്കരുത്. ഉടമസ്ഥതയുടെ വലുപ്പം, വിപണി ശക്തി, കടബാധ്യത, തൊഴിൽബന്ധം, വരുമാനത്തിന്റെ ഉറവിടം, ഉൽപാദനത്തിൽ സ്വന്തം തൊഴിലെത്രമാത്രം ഉൾപ്പെടുന്നു തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളും പരിശോധിക്കണം.

ഇവിടെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപങ്ക് കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു. വർഗവിതരണം വിപണിയുടെ സ്വാഭാവിക ഫലമാത്രമല്ല. നികുതി നിരക്കുകൾ, നികുതി ഇളവുകൾ, പൊതുമുതൽ വിനിയോഗം, വ്യവസായ നയം, ഭൂമിനയം, ധനകാര്യനിയന്ത്രണം, തൊഴിൽനിയമങ്ങൾ, പൊതുമേഖലയുടെ വ്യാപ്തി, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, സബ്സിഡികൾ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നിക്ഷേപം തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാന തീരുമാനങ്ങൾ സാമൂഹിക മിച്ചത്തിന്റെ വിതരണത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ “വിപണി തീരുമാനിക്കുന്നു” എന്ന വാദം അപൂർണ്ണമാണ്. വിപണി തന്നെ നിയമപരവും സ്ഥാപനപരവുമായ ഒരു ചട്ടക്കൂടിനകത്താണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ആ ചട്ടക്കൂട് ആരാണ് നിർമിക്കുന്നത്, ആരുടെ താൽപര്യങ്ങളാണ് അതിൽ കൂടുതൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്, ഏതു സാമൂഹിക ശക്തികൾക്ക് നയരൂപീകരണത്തിൽ കൂടുതൽ സ്വാധീനമുണ്ട് എന്നത് രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ വർഗപരമായി വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ സംസ്ഥാനത്തെ പുറത്തുനിർത്താനാവില്ല.

ഇതിൽ നിന്ന് ഒരു നിർണായക രാഷ്ട്രീയ നിഗമനം ഉയരുന്നു: വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഗുണഫലം സ്വതവേ നീതിപൂർവമാകില്ല; അതിനെ സാമൂഹികമായി പുനർവിതരണം ചെയ്യാനുള്ള രാഷ്ട്രീയശക്തി ആവശ്യമാണ്. വിപണി സൃഷ്ടിക്കുന്ന അസമത്വങ്ങളെ സാമൂഹികമായി പരിഹരിക്കുന്നതിൽ നികുതി, പൊതുസേവനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, തൊഴിൽ അവകാശങ്ങൾ, പൊതുനിക്ഷേപം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, ഭവനം, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. എന്നാൽ പുനർവിതരണം മാത്രം മതിയാകില്ല. ദീർഘകാലത്തിൽ ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലും നിയന്ത്രണത്തിലും മാറ്റം വരുത്താതെ വരുമാനവിതരണത്തിലെ അസമത്വം സ്ഥിരമായി പരിഹരിക്കാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ഓരോ സാമ്പത്തിക ചക്രത്തിലും സമ്പത്ത് വീണ്ടും കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടാനുള്ള ഘടന നിലനിൽക്കും. അതിനാൽ സാമൂഹിക നീതി വെറും വരുമാന പുനർവിതരണത്തിന്റെ പ്രശ്നമല്ല; ഉൽപാദനശേഷിയുടെയും സമ്പത്തിന്റെയും നിയന്ത്രണം ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കുന്ന പ്രശ്നം കൂടിയാണ്.

ഇതാണ് വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രചോദ്യം. വളർച്ചയ്ക്ക് എതിരാണോ എന്നല്ല ചോദിക്കേണ്ടത്; ഏതു തരത്തിലുള്ള വളർച്ച, ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള വളർച്ച, ആരുടെ ജീവിതത്തെ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്ന വളർച്ച, ഏതു സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന വളർച്ച എന്നതാണ് ചോദിക്കേണ്ടത്. ഉയർന്ന വളർച്ചയെ നിരസിക്കുന്നത് ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വികസനസാധ്യതകളെ നിരസിക്കുന്നതായിരിക്കും. എന്നാൽ ഉയർന്ന വളർച്ചയെ അതിന്റെ സാമൂഹിക ഉള്ളടക്കം പരിശോധിക്കാതെ ആഘോഷിക്കുന്നതും അത്രതന്നെ തെറ്റാണ്. ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദൗത്യം ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വികസനത്തെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയുടെയും മനുഷ്യവികസനത്തിന്റെയും സമത്വത്തിന്റെയും ദിശയിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുകയാണ്.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇതിനെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പറയാം: വളർച്ചയുടെ ഓരോ ഘട്ടവും അടുത്ത ഘട്ടത്തിലെ വർഗശക്തിസന്തുലനത്തെ മാറ്റുന്ന സാധ്യതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇന്ന് ഉയർന്ന ലാഭം നേടുന്ന മൂലധനം നാളെ കൂടുതൽ നിക്ഷേപശേഷി നേടുന്നു; അതിലൂടെ വിപണിയിലെ അതിന്റെ ശക്തി വർധിക്കുന്നു. അതേസമയം സംഘടിത തൊഴിലാളിവർഗം ശക്തമായ വേതനസമരത്തിലൂടെ അധികമൂല്യത്തിന്റെ വിതരണത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തിയാൽ അതിന്റെ സാമ്പത്തിക ഫലം മാത്രമല്ല, രാഷ്ട്രീയ ഫലവും ഉണ്ടാകും. വേതനം ഉയരുന്നത് തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതോടൊപ്പം വിപണി ആവശ്യകത വർധിപ്പിക്കാനും കഴിയും. സാമൂഹിക സുരക്ഷ ശക്തമാകുന്നത് ദാരിദ്ര്യം കുറയ്ക്കുന്നതോടൊപ്പം കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അനിശ്ചിതത്വം കുറയ്ക്കും. പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും പൊതുജനാരോഗ്യവും ശക്തമാകുന്നത് മനുഷ്യശേഷി വികസിപ്പിക്കുന്നതോടൊപ്പം വർഗവ്യത്യാസങ്ങളുടെ പുനരുത്പാദനം ഭാഗികമായി തടയാനും കഴിയും. അതിനാൽ ഓരോ സാമ്പത്തിക നയത്തിനും ഒരേസമയം സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ഫലങ്ങളുണ്ട്.

ഇവിടെയാണ് വർഗസമരത്തെ വെറും പണിമുടക്ക്, വേതനവർധന, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മത്സരം എന്നീ പരിമിത രൂപങ്ങളിൽ കാണുന്നതിന്റെ അപര്യാപ്തത വ്യക്തമാകുന്നത്. വർഗസമരം സമൂഹത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന മിച്ചത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിനും വിതരണത്തിനുമുള്ള നിരന്തരമായ പോരാട്ടമാണ്. നികുതി നയം ഒരു വർഗവിതരണ പ്രശ്നമാണ്. പൊതുജനാരോഗ്യം ഒരു വർഗവിതരണ പ്രശ്നമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം ഒരു വർഗവിതരണ പ്രശ്നമാണ്. ഭവനനയം ഒരു വർഗവിതരണ പ്രശ്നമാണ്. ഭൂമിയുടെ ഉപയോഗം ഒരു വർഗവിതരണ പ്രശ്നമാണ്. തൊഴിൽനിയമം ഒരു വർഗവിതരണ പ്രശ്നമാണ്. ധനകാര്യ നയം പോലും ഒരു വർഗവിതരണ പ്രശ്നമാണ്. കാരണം ഓരോ നയവും സമൂഹത്തിലെ വിഭവങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിനെ ഏതെങ്കിലും ദിശയിലേക്ക് മാറ്റുന്നു. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക നയത്തെ “സാങ്കേതിക വിദഗ്ധരുടെ വിഷയമായി” മാത്രം കാണുന്നത് രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മറച്ചുവയ്ക്കുന്നു.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 7.8 ശതമാനം വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിലയിരുത്തലും മാറണം. ഒരു ഇടതുപക്ഷ സമീപനം ഈ വളർച്ചയെ വെറും നിഷേധാത്മകമായി തള്ളിക്കളയേണ്ടതില്ല. വളർച്ച യഥാർത്ഥമാണെങ്കിൽ അതിന്റെ ഉൽപാദനശേഷി അംഗീകരിക്കണം. എന്നാൽ ഉടൻതന്നെ ചോദിക്കണം: ഈ അധിക ഉൽപാദനശേഷിയുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥത എങ്ങനെ വികസിപ്പിക്കാം? അതിന്റെ ഗുണഫലം തൊഴിലാളികൾക്കും കർഷകർക്കും ചെറുകിട ഉൽപാദകർക്കും താഴ്ന്ന-ഇടത്തരം വരുമാനവിഭാഗങ്ങൾക്കും എങ്ങനെ വ്യാപിപ്പിക്കാം? മനുഷ്യശേഷിയുടെ വികസനത്തിലേക്ക് അതിനെ എങ്ങനെ മാറ്റാം? പൊതുസമ്പത്ത് എങ്ങനെ വർധിപ്പിക്കാം? സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കാം?

ഇവിടെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം “എല്ലാവർക്കും ഒരേ വരുമാനം” എന്ന യാന്ത്രിക സമത്വമല്ല. അതിനേക്കാൾ ആഴത്തിൽ സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപാദനശേഷിയും സാമൂഹിക മിച്ചവും ജനങ്ങളുടെ പൊതുവായ വികസനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ഘടന സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ്. മനുഷ്യന്റെ തൊഴിൽ ഉൽപാദനശേഷി വർധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം കൂടുതൽ ചരക്കുകളുടെ ഉൽപാദനത്തിൽ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടേണ്ടതില്ല; കുറഞ്ഞ തൊഴിൽസമയം, കൂടുതൽ വിശ്രമം, മെച്ചപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസുരക്ഷ, സാംസ്കാരിക വികസനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം എന്നിവയിലും അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടണം. അതായത് ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വളർച്ച മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ വളർച്ചയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടണം.

ഇതാണ് വർഗവിതരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ നിഗമനം. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സമ്പത്ത് വർധിക്കുന്നതിനെ മാത്രം പുരോഗതിയായി കാണാനാവില്ല. ആ സമ്പത്ത് മനുഷ്യരുടെ പൊതുവായ ജീവിതശേഷി വികസിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് നിർണായകം. മൂലധനം വർധിക്കുമ്പോഴും മനുഷ്യന്റെ അസുരക്ഷ വർധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് ഒരു വിരോധാഭാസമാണ്. ഉൽപാദനം ഉയരുമ്പോഴും തൊഴിൽ അനിശ്ചിതമാകുന്നുവെങ്കിൽ അത് മറ്റൊരു വിരോധാഭാസമാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ പുരോഗമിക്കുമ്പോഴും തൊഴിൽസമയം കുറയാതെ തുടരുകയാണെങ്കിൽ അതും ഒരു വൈരുദ്ധ്യമാണ്. പൊതുസമ്പത്ത് വർധിക്കുമ്പോഴും സ്വകാര്യ സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം അതിവേഗം ഉയരുകയാണെങ്കിൽ അതും ഒരു സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യമാണ്. ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഭാവിയിലെ രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടങ്ങളുടെ ഭൗതിക അടിത്തറ.

അതിനാൽ ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വായനയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം “വളർച്ചയുണ്ടോ ഇല്ലയോ?” എന്നതല്ല. “വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ദിശ എന്താണ്?” എന്നതാണ്. ഉൽപാദനശേഷി വികസിക്കുന്ന ഓരോ ഘട്ടത്തിലും രണ്ട് സാധ്യതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു: ഒന്നാമത്, ആ വികസനം കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകൃത മൂലധനശക്തിയിലേക്ക് മാറാം; രണ്ടാമത്, അതേ ഉൽപാദനശേഷിയെ സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തിന്റെയും ജനാധിപത്യ ഉടമസ്ഥതയുടെയും മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റാം. ഈ രണ്ട് സാധ്യതകൾക്കിടയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാമ്പത്തിക നിയമങ്ങൾ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കുന്നതല്ല; അത് രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടം നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ ഉൽപാദനശേഷിയുടെ ഉടമസ്ഥതയുടെയും സാമൂഹിക മിച്ചത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയമാണ്.

ഇവിടെയാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനം പരമ്പരാഗത വളർച്ചാ ചർച്ചയെ മറികടക്കുന്നത്. വളർച്ചയെ ഒരു അവസാനഫലമായി കാണാതെ, നിരന്തരം മാറുന്ന സാധ്യതകളുടെ സാമൂഹിക മണ്ഡലമായി കാണുന്നു. ഇന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന സമ്പത്ത് നാളെ കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരണത്തിന് കാരണമാകാം; അല്ലെങ്കിൽ ജനാധിപത്യ പുനർവിതരണത്തിന് അടിത്തറയാകാം. ഇന്ന് ഉയരുന്ന ഉൽപാദനക്ഷമത നാളെ തൊഴിൽസ്ഥാനചലനത്തിന് കാരണമാകാം; അല്ലെങ്കിൽ തൊഴിൽസമയം കുറച്ച് മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യം വർധിപ്പിക്കാം. ഇന്ന് വികസിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ നാളെ സ്വകാര്യ ലാഭത്തിന്റെ ഉപകരണമായി മാറാം; അല്ലെങ്കിൽ സാമൂഹിക ഉൽപാദനശേഷിയുടെ പൊതുസമ്പത്തായി മാറാം. അതിനാൽ ചരിത്രത്തിന്റെ ദിശ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ഒന്നല്ല. വളർച്ചയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ ഭാവികൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അവയിൽ ഏത് യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നു എന്നത് വർഗശക്തികളുടെ സംഘടിത ഇടപെടലും രാഷ്ട്രീയ ബോധവും സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങളും നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

അതിനാൽ 7.8 ശതമാനം എന്ന കണക്കിന്റെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം ഒടുവിൽ ഇതായിത്തീരുന്നു: ഇന്ത്യ വളരുന്നുണ്ടോ എന്നതിലുപരി, ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ച ആരുടെ സാമ്പത്തിക ശക്തിയെയാണ് വർധിപ്പിക്കുന്നത്, ആരുടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷയെയാണ് വികസിപ്പിക്കുന്നത്, ആരുടെ ഉടമസ്ഥതയെയാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്, ആരുടെ തൊഴിൽശേഷിയെയാണ് കൂടുതൽ മൂല്യമുള്ളതാക്കുന്നത്, ആരുടെ ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ അനിശ്ചിതമാക്കുന്നു, ഒടുവിൽ ഏതു വർഗബന്ധങ്ങളെയാണ് ഭാവിയിലെ ഇന്ത്യയുടെ അടിത്തറയാക്കുന്നത്?

ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താതെ 7.8 ശതമാനം വളർച്ചയെ “സാമ്പത്തിക വിജയം” എന്നും “പെരുപ്പിച്ച കണക്ക്” എന്നും മാത്രം വിളിക്കുന്നത് രണ്ടും അപൂർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതികരണങ്ങളാണ്. വളർച്ചയുടെ സംഖ്യയെക്കാൾ പ്രധാനമാണ് അതിന്റെ വർഗപരമായ ഉള്ളടക്കം; വർഗപരമായ ഉള്ളടക്കത്തെക്കാൾ പ്രധാനമാണ് അതിന്റെ ചരിത്രദിശ; ചരിത്രദിശയെക്കാൾ നിർണായകമാണ് ആ ദിശയെ മാറ്റാനുള്ള ജനങ്ങളുടെ സംഘടിത രാഷ്ട്രീയശേഷി.

അതുകൊണ്ട് ഒരു പുതിയ ഇടതുപക്ഷ സാമ്പത്തിക രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യം വെറും “വളർച്ച വേണം” എന്നതോ “വളർച്ച വ്യാജമാണ്” എന്നതോ ആയിരിക്കരുത്. അതിന്റെ കേന്ദ്രപ്രശ്നം ഇതായിരിക്കണം: “വളർച്ച ഉണ്ടാകണം — പക്ഷേ അത് മനുഷ്യന്റെ മേൽ മൂലധനത്തിന്റെ ശക്തി വർധിപ്പിക്കുന്ന വളർച്ചയല്ല; മനുഷ്യന്റെ മേൽ മനുഷ്യന്റെ അധികാരം കുറച്ച്, സാമൂഹിക ഉൽപാദനശേഷിയുടെ മേൽ സമൂഹത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ നിയന്ത്രണം വർധിപ്പിക്കുന്ന വളർച്ചയായിരിക്കണം.” അപ്പോൾ മാത്രമാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ച ഒരു സംഖ്യയിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക പുരോഗതിയായി, സാമൂഹിക പുരോഗതി ജനാധിപത്യ വിമോചനമായി, ജനാധിപത്യ വിമോചനം മനുഷ്യന്റെ സമഗ്രവികസനമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വളർച്ചയെ 7.8 ശതമാനം എന്ന ഒരൊറ്റ സംഖ്യയിൽ ഒതുക്കാനാവില്ല. ആ സംഖ്യ ശരിയായാലും അതിനകത്ത് ഒരു സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യവും അതിനപ്പുറം മറ്റൊരു സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യവും നിലനിൽക്കുന്നു. ഉൽപാദനം വർധിക്കുന്നു എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്; എന്നാൽ ആ വർധനയുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥതയും വിതരണവും മറ്റൊരു വസ്തുതയാണ്. ദേശീയ സമ്പത്ത് വർധിക്കുന്നു എന്നത് സമൂഹത്തിന്റെ ഉൽപാദനശേഷി വികസിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചനയാണ്; എന്നാൽ അതേ സമയം സമ്പത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ആ വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഭരണപക്ഷത്തിന്റെ “വളർച്ചയുണ്ട്” എന്ന അവകാശവാദത്തെയും പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ “കണക്ക് പെരുപ്പിച്ചതാണ്” എന്ന ആരോപണത്തെയും മറികടന്ന് നമുക്ക് ചോദിക്കേണ്ടത് കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യമാണ്: ഈ വളർച്ച ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിലെ വർഗബന്ധങ്ങളെ എങ്ങോട്ടാണ് മാറ്റുന്നത്?

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ സാമ്പത്തിക വളർച്ച ഒരു നിശ്ചലമായ ഫലമല്ല; പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്ന അനേകം സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക ശക്തികളുടെ നിരന്തര ചലനമാണ്. ഉൽപാദനം, തൊഴിൽ, മൂലധനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഉപഭോഗം, നിക്ഷേപം, സംസ്ഥാനം, വിപണി, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ, മനുഷ്യശേഷി എന്നിവ ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിനെ സ്വാധീനിക്കുകയും അതിലൂടെ വീണ്ടും സ്വയം മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഒരു വളർച്ചാനിരക്കിന് സ്വതന്ത്രമായ സാമൂഹിക അർത്ഥമില്ല. അതിന്റെ അർത്ഥം കണ്ടെത്തേണ്ടത് അതിന്റെ പിന്നിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിലും അതിൽനിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന പുതിയ സാധ്യതകളിലുമാണ്. ഇന്നത്തെ വളർച്ച നാളത്തെ കൂടുതൽ സമത്വത്തിന്റെയും മനുഷ്യവികസനത്തിന്റെയും അടിത്തറയാകാം; അതേ വളർച്ച കൂടുതൽ മൂലധനകേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെയും സാമൂഹിക അസമത്വത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനമാകുകയും ചെയ്യാം. വളർച്ചയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ ഭാവികളുടെ വിത്തുകൾ നിലനിൽക്കുന്നു.

അതിനാൽ വർഗവിതരണമാണ് വളർച്ചയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കം നിർണ്ണയിക്കുന്ന പ്രധാന മാനദണ്ഡം. ഉൽപാദനത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന അധികമൂല്യം ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത ആരുടെ കൈകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു, ദേശീയ വരുമാനത്തിലെ വർധനയുടെ എത്ര ഭാഗം തൊഴിൽവരുമാനമായി മാറുന്നു, എത്ര ഭാഗം ലാഭമായും പലിശയായും വാടകയായും മൂലധനസമ്പാദ്യമായും മാറുന്നു, സമ്പത്തിന്റെ പുനർവിതരണം എത്രത്തോളം നടക്കുന്നു, പൊതുസമ്പത്ത് എത്രത്തോളം വികസിക്കുന്നു എന്നിങ്ങനെ പരിശോധിക്കാതെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കാനാവില്ല. വളർച്ചയുടെ അളവ് സാമ്പത്തിക ചലനത്തെ കാണിക്കുന്നു; വളർച്ചയുടെ വർഗവിതരണം അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഇതോടൊപ്പം ഒരു നിർണായക കാര്യം തിരിച്ചറിയണം. വളർച്ചയെ നിഷേധിക്കുക എന്നത് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ലക്ഷ്യമാകരുത്. മനുഷ്യസമൂഹത്തിന് കൂടുതൽ ഉൽപാദനശേഷിയും കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയ അറിവും കൂടുതൽ സാങ്കേതിക ശേഷിയും കൂടുതൽ ഭൗതിക സമ്പത്തും ആവശ്യമാണ്. ദാരിദ്ര്യവും തൊഴിലില്ലായ്മയും സാമൂഹിക പിന്നാക്കാവസ്ഥയും ഇല്ലാതാക്കണമെങ്കിൽ ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വൻ വികസനം അനിവാര്യമാണ്. പ്രശ്നം വളർച്ച വേണമോ വേണ്ടയോ എന്നതല്ല; വളർച്ചയുടെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും സാമൂഹിക ലക്ഷ്യവും എന്തായിരിക്കണം എന്നതാണ്. മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനും സാമൂഹിക സുരക്ഷ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കുന്നതിനും വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ഉൽപാദനശേഷിയാണ് പുരോഗമനപരമായ വളർച്ചയുടെ അടിസ്ഥാനം. മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ തൊഴിൽശേഷിയിൽനിന്നും പ്രകൃതിയിൽനിന്നും സാമൂഹിക മിച്ചം ചൂഷണം ചെയ്ത് അത് കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകൃത മൂലധനമായി മാറ്റുന്ന വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ഉള്ളടക്കം വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കപ്പെടണം.

ഇവിടെയാണ് ഇന്നത്തെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുന്നിലുള്ള പ്രധാന വെല്ലുവിളി. പഴയ രീതിയിലുള്ള “വളർച്ചയ്ക്കെതിരെ ജനങ്ങൾ” എന്ന ലളിതമായ രാഷ്ട്രീയ വിഭജനം മതിയാകില്ല. ജനങ്ങൾക്കും വളർച്ച ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ അവർക്ക് ആവശ്യമായത് മനുഷ്യകേന്ദ്രിതവും സാമൂഹികമായി നീതിപൂർവവുമായ വളർച്ചയാണ്. ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് ജോലി വേണം, പക്ഷേ ഏതുതരം ജോലി? ഒരു കർഷകന് വിപണി വേണം, പക്ഷേ ഏതു തരത്തിലുള്ള വിപണി? ഒരു യുവാവിന് സാങ്കേതികവിദ്യ വേണം, പക്ഷേ അതിന്റെ ഗുണഫലം അവന്റെ തൊഴിൽസുരക്ഷയെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന രീതിയിലാണോ? ഒരു കുടുംബത്തിന് ഭവനം വേണം, പക്ഷേ ഭവനവിപണിയിലെ വിലക്കയറ്റം അവരുടെ വരുമാനത്തെ മുഴുവൻ വിഴുങ്ങുന്നുണ്ടോ? ഒരു സമൂഹത്തിന് അടിസ്ഥാനസൗകര്യം വേണം, പക്ഷേ അതിന്റെ ചെലവ് ആരാണ് വഹിക്കുന്നത്, അതിന്റെ ലാഭം ആരാണ് നേടുന്നത്? ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് വളർച്ചയുടെ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

അതിനാൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക രാഷ്ട്രീയത്തിന് പുതിയൊരു മാനദണ്ഡം ആവശ്യമാണ്. മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപാദനത്തിന്റെ വളർച്ച മാത്രമല്ല, തൊഴിലാളിയുടെ യഥാർത്ഥ വരുമാനവളർച്ച, തൊഴിൽസുരക്ഷ, കർഷകവരുമാനം, ചെറുകിട ഉൽപാദകരുടെ നിലനിൽപ്പ്, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ നിലവാരം, പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന്റെ വ്യാപ്തി, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ഭവനസുരക്ഷ, സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം, സമ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ തോത്, പരിസ്ഥിതിയുടെ സംരക്ഷണം, മനുഷ്യശേഷിയുടെ വികസനം, പൊതുസമ്പത്തിന്റെ വ്യാപ്തി എന്നിവയും സാമ്പത്തിക വിജയത്തിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങളാകണം. അപ്പോൾ മാത്രമേ “വളർച്ച” എന്ന പദത്തിന് ഒരു യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക അർത്ഥം ലഭിക്കൂ.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്സ് നമ്മെ മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട തിരിച്ചറിവിലേക്കും നയിക്കുന്നു: സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവി മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടതല്ല. നിലവിലുള്ള സാമ്പത്തിക ഘടനയിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത സാധ്യതകൾ സഹവർത്തിക്കുന്നു. മൂലധനത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം കൂടുതൽ ശക്തമാകാം; അതിനെതിരായ സാമൂഹിക പ്രതിരോധവും ശക്തമാകാം. സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിൽ ഇല്ലാതാക്കാം; അതേ സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ തൊഴിൽസമയം കുറയ്ക്കാനും കഴിയും. ഉൽപാദനക്ഷമതയുടെ നേട്ടം സ്വകാര്യ ലാഭമായി കേന്ദ്രീകരിക്കാം; അതേ നേട്ടം സാമൂഹിക ക്ഷേമമായി പുനർവിതരണം ചെയ്യാനും കഴിയും. അതിനാൽ ചരിത്രം സാമ്പത്തിക ശക്തികളുടെ സ്വയമേയുള്ള ചലനം മാത്രമല്ല; ആ ശക്തികളെ സാമൂഹിക ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടാനുള്ള സംഘടിത മനുഷ്യപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലവുമാണ്.

ഇതിലാണ് വർഗസമരത്തിന്റെ ആധുനിക അർത്ഥം. വർഗസമരം പഴയ വ്യവസായശാലയിലെ തൊഴിലാളിയും ഉടമയും തമ്മിലുള്ള നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഇന്ന് അത് വേതനം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, ഭൂമി, ഭവനം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, നികുതി, പൊതുമേഖല, ധനകാര്യ നിയന്ത്രണം, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉടമസ്ഥത, വിവരത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ഉപയോഗം, പരിസ്ഥിതി നീതി തുടങ്ങിയ അനേകം മേഖലകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സമൂഹത്തിന്റെ മിച്ചം എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതുപോലെ തന്നെ അത് എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതും വർഗബന്ധങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യം രാഷ്ട്രീയ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുറത്തുള്ള ഒന്നല്ല; അതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അടിത്തറയാണ്.

അവസാനമായി, 7.8 ശതമാനം എന്ന വളർച്ചാനിരക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കം ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ പാഠത്തിലേക്കാണ് നമ്മെ നയിക്കുന്നത്. ഒരു സംഖ്യയെ നിഷേധിക്കുന്നതും ഒരു സംഖ്യയെ ആരാധിക്കുന്നതും ഒരുപോലെ ശാസ്ത്രീയമല്ല. സംഖ്യയെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ പരിധിയിൽ അംഗീകരിക്കുകയും അതിനകത്തെ സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടുകയും ചെയ്യുകയാണ് വേണ്ടത്. സാമ്പത്തിക കണക്കുകൾ ആവശ്യമാണ്; പക്ഷേ അവ സമൂഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ സത്യവുമല്ല. ദേശീയ ഉൽപാദനം എത്ര വളർന്നു എന്നത് അറിയണം; അതോടൊപ്പം മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം എത്ര മെച്ചപ്പെട്ടു എന്നും അറിയണം. ദേശീയ സമ്പത്ത് എത്ര വർധിച്ചു എന്നത് അറിയണം; അതോടൊപ്പം ആ സമ്പത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ആരുടെ കൈകളിലേക്കാണ് മാറിയത് എന്നും അറിയണം. നിക്ഷേപം എത്ര ഉയർന്നു എന്നത് അറിയണം; അതോടൊപ്പം എത്ര സ്ഥിരതയുള്ള തൊഴിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു എന്നും അറിയണം. ഉൽപാദനക്ഷമത എത്ര ഉയർന്നു എന്നത് അറിയണം; അതോടൊപ്പം അതിന്റെ ഗുണഫലം ആരാണ് കൈവശപ്പെടുത്തിയത് എന്നും അറിയണം.

അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ നിഗമനം ഒരു വാക്യത്തിൽ പറയുകയാണെങ്കിൽ അത് ഇതായിരിക്കും: വളർച്ചയെ നിഷേധിക്കരുത്; വളർച്ചയുടെ സാമൂഹിക ദിശ മാറ്റുക. ഉൽപാദനശേഷിയെ തടയരുത്; അതിന്റെ ഉടമസ്ഥതയും ഗുണഫലവും ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കുക. സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശക്തിയെ നിരസിക്കരുത്; ആ സമ്പത്ത് സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുവായ മനുഷ്യവികസനത്തിനായി തിരിച്ചുവിടുക.

അപ്പോൾ മാത്രമാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ച ഒരു സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കിൽ നിന്ന് ചരിത്രപരമായ പുരോഗതിയായി മാറുന്നത്. അപ്പോൾ മാത്രമാണ് ഉൽപാദനശേഷിയുടെ വികസനം മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ വികസനമായി മാറുന്നത്. അപ്പോൾ മാത്രമാണ് സാങ്കേതിക പുരോഗതി മനുഷ്യന്റെ മേലുള്ള പുതിയ അധികാരമായി മാറാതെ മനുഷ്യന്റെ കഴിവുകളുടെ വിപുലീകരണമാകുന്നത്. അപ്പോൾ മാത്രമാണ് സാമൂഹിക മിച്ചം കുറച്ചുപേരുടെ സമ്പാദ്യമായി മാറാതെ സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുസമ്പത്തായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. ഇതാണ് വളർച്ചയുടെ സംഖ്യയിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര; ഇതാണ് ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ സാമ്പത്തിക ചിന്തയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രസക്തി.