അര നൂറ്റാണ്ടിലധികം കാലം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതാവായി ജീവിക്കുകയും, ആ കാലയളവിൽ പാർട്ടി നൽകിയ രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരങ്ങളും സ്ഥാനമാനങ്ങളും അധികാരസാധ്യതകളും സംഘടനാപരമായ സൗകര്യങ്ങളും അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരാൾ, നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കാനുള്ള സീറ്റ് ലഭിച്ചില്ല എന്ന ഒറ്റ കാരണത്താൽ പാർട്ടിയോട് കലഹിക്കുകയും ഒടുവിൽ പാർട്ടി വിട്ട് അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ശത്രുപക്ഷത്തോടൊപ്പം ചേരുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ വെറും ഒരു വ്യക്തിയുടെ അവസരവാദം എന്ന നിലയിൽ മാത്രം വിലയിരുത്തുന്നത് മതിയാകില്ല.
തീർച്ചയായും, അത്തരം ഒരു തീരുമാനത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തിൽ നിന്ന് ആ വ്യക്തിയെ ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരൻ തന്റെ വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമോഹത്തെയും രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിനെയും വേർതിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം കൂടുതൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു ചോദ്യം പാർട്ടിയോടും നമുക്ക് ചോദിക്കേണ്ടിവരും: അര നൂറ്റാണ്ടിലധികം കാലം പാർട്ടിയുടെ ഉന്നത നേതൃത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ച ഒരാൾക്ക്, ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തതിനെ തന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ പരാജയമായും പാർട്ടിയുമായുള്ള ബന്ധം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള കാരണമായും കാണുന്ന തരത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയബോധമാണെങ്കിൽ, അത്തരമൊരു രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ള വ്യക്തിയെ ഇത്രയും ദീർഘകാലം പാർട്ടിയുടെ നേതൃനിരയിൽ നിലനിർത്തുകയും ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തത് ആരുടെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്?
ഇവിടെയാണ് വ്യക്തിയുടെ തെറ്റിനേക്കാൾ വലിയ സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നം ഉയർന്നുവരുന്നത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മത്സരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സംഘടനയല്ല. സ്ഥാനങ്ങൾ നേടുന്നതിനും അധികാരം കൈവരിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ വേദിയുമല്ല. അത് ഒരു പ്രത്യേക വർഗ്ഗത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ വിമോചനത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മൂല്യം അദ്ദേഹം എത്ര തവണ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ചു, എത്ര തവണ വിജയിച്ചു, എത്രകാലം മന്ത്രിയായി, എത്ര അധികാരസ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. പാർട്ടി പദവി നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴും ജനപ്രതിനിധിത്വം ലഭിക്കാതിരുന്നപ്പോഴും അധികാരം കൈവിട്ടപ്പോഴും അതേ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധതയോടെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം. ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സീറ്റ് ലഭിക്കാത്ത നിമിഷത്തിൽ തന്റെ ദശാബ്ദങ്ങളായുള്ള പാർട്ടി ബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കുകയും രാഷ്ട്രീയ ശത്രുചേരിയിൽ അഭയം തേടുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, അത് വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലെ ഗുരുതരമായ ദൗർബല്യമാണ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്.
എന്നാൽ അതിനേക്കാൾ ഗൗരവമുള്ള മറ്റൊരു സത്യം അവിടെ വെളിവാകുന്നു. അത്തരമൊരു വികലമായ രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ള വ്യക്തിയെ വർഷങ്ങളോളം നേതാവായി അംഗീകരിച്ച പാർട്ടിയും ആത്മപരിശോധന നടത്തണം. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ അടിസ്ഥാന പാഠങ്ങൾ പോലും ആന്തരീകരിക്കാത്ത ഒരാളെ എങ്ങനെ പാർട്ടി നേതൃസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി? അധികാരം ലഭിക്കുന്ന കാലത്ത് മാത്രം പാർട്ടിയോടുള്ള വിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും, അധികാരം നഷ്ടപ്പെടുന്ന നിമിഷത്തിൽ പാർട്ടിയെ തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മനോഭാവം നേതാവിന്റെ ഉള്ളിൽ വളരുന്നുവെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സംഘടനയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞില്ലേ? സ്ഥാനവും പാർട്ടിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം, വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയജീവിതവും വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം, ജനപ്രതിനിധിത്വവും വ്യക്തിപരമായ അധികാരവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എന്നിവ പഠിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം പാർട്ടിയിൽ ദുർബലമായിരുന്നില്ലേ?
ഇത് ഒരു വ്യക്തിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള വാദമല്ല. മറിച്ച് പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഉയർത്തേണ്ട ഒരു ചോദ്യമാണിത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി തന്റെ നേതാക്കളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വെറും ഭരണപരമായ കഴിവിന്റെയോ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയസാധ്യതയുടെയോ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമാകരുത്. രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തബോധം, വർഗ്ഗബോധം, സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കം, കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങളോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത, വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും സ്വീകരിക്കാനുള്ള കഴിവ്, അധികാരത്തോടുള്ള വിമർശനാത്മക സമീപനം, വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമോഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള രാഷ്ട്രീയശേഷി, പാർട്ടി തീരുമാനങ്ങളെ സ്വന്തം വ്യക്തിതാൽപര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള പക്വത എന്നിവയാണ് ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിന്റെ അടിസ്ഥാന ഗുണങ്ങൾ. ഇവ വളർത്തിയെടുക്കാതെ ഒരാളെ ദീർഘകാലം അധികാരസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇരുത്തിയ ശേഷം, അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ അയാൾ പാർട്ടി വിട്ടുപോയാൽ, അപ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രതിസന്ധി വ്യക്തിയുടെ മാത്രം പരാജയമല്ല; നേതൃനിർമാണത്തിന്റെ പരാജയം കൂടിയാണ്.
കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു പാർട്ടി അംഗത്വം ഒരു തൊഴിൽപദവിയല്ല; തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സീറ്റ് ഒരു അവകാശവുമല്ല; മന്ത്രിസ്ഥാനം ഒരു വ്യക്തിപരമായ പ്രതിഫലവുമല്ല; പാർട്ടി പദവി വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയസ്വത്തുമല്ല. ഇവയെല്ലാം ഒരു ചരിത്രപരമായ സാമൂഹിക ദൗത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി താൽക്കാലികമായി ഏൽപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളാണ്. ഇന്ന് ഒരാൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന സ്ഥാനം നാളെ മറ്റൊരാൾക്ക് ലഭിക്കാം. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ജനപ്രതിനിധിയാകാം; മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ പാർട്ടി ഓഫീസിൽ പ്രവർത്തിക്കാം; മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ സാധാരണ പാർട്ടി പ്രവർത്തകനായി ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ജീവിക്കേണ്ടിവരാം. ഈ സ്ഥാനമാറ്റങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായ ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും ആയി കാണാത്ത രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരമാണ് യഥാർത്ഥ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംസ്കാരം.
അതിനാൽ, ഒരു സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടി വിടുന്ന നേതാവിനോട് ചോദിക്കേണ്ട അടിസ്ഥാന ചോദ്യം, “നിങ്ങൾക്ക് സീറ്റ് കിട്ടാത്തതെന്തുകൊണ്ട്?” എന്നതിൽ ഒതുങ്ങരുത്. അതിനേക്കാൾ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം, “സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ പാർട്ടി വിടേണ്ടിവരുമെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് തോന്നുന്ന തരത്തിൽ നിങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു?” എന്നതാണ്. അതുപോലെ പാർട്ടിയോടും ചോദിക്കണം: “ഇത്തരമൊരു രാഷ്ട്രീയബോധം രൂപപ്പെടുന്നത് തടയാൻ നിങ്ങൾ എന്താണ് ചെയ്തത്?” ഈ രണ്ടാമത്തെ ചോദ്യമാണ് സംഘടനാപരമായി കൂടുതൽ നിർണായകം.
ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി തന്റെ നേതാക്കളെ അധികാരത്തിന്റെ പടവുകളിലൂടെ മാത്രം വളർത്തിയെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ, അധികാരം തന്നെയാണ് അവരുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി മാറാനുള്ള സാധ്യത. എന്നാൽ പാർട്ടി നേതാക്കളെ വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യത്തിലൂടെയും സിദ്ധാന്തപഠനത്തിലൂടെയും ജനങ്ങളുമായുള്ള സജീവബന്ധത്തിലൂടെയും വിമർശന-സ്വയംവിമർശന പ്രക്രിയയിലൂടെയും വളർത്തിയെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ, അധികാരനഷ്ടം അവരുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ അന്ത്യമാകില്ല. അധികാരം ലഭിച്ചാലും നഷ്ടപ്പെട്ടാലും അവരുടെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനം തുടരും. കാരണം അവരുടെ ലക്ഷ്യം സ്ഥാനമല്ല; സാമൂഹിക പരിവർത്തനമാണ്.
ഇവിടെയാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയും സാധാരണ രാഷ്ട്രീയക്കാരന്റെ രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരവും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസം. സാധാരണ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ “എനിക്ക് എന്ത് ലഭിച്ചു?” എന്ന ചോദ്യം പലപ്പോഴും കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് വരാം. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ “വർഗ്ഗത്തിനും ജനങ്ങൾക്കും പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യത്തിനും ഞാൻ എന്ത് സംഭാവന ചെയ്തു?” എന്ന ചോദ്യമാണ് കേന്ദ്രത്തിൽ വരേണ്ടത്. ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തതോടെ ആദ്യത്തെ ചോദ്യം രണ്ടാമത്തേതിനെ കീഴടക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവിടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ഗുരുതരമായ ക്ഷയം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട്, ഒരു മുതിർന്ന നേതാവ് വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമോഹത്തിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടി വിട്ട് രാഷ്ട്രീയ ശത്രുചേരിയിൽ ചേർന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ തെറ്റിനെ കൃത്യമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കണം. എന്നാൽ അതിൽ അന്വേഷണം അവസാനിക്കരുത്. ആ വ്യക്തിയെ അങ്ങനെ വളർത്തിയെടുത്ത സംഘടനാപരമായ സാഹചര്യങ്ങളിലേക്കും അന്വേഷണം നീളണം. നേതാവിന്റെ അവസരവാദം വ്യക്തിയുടെ നൈതിക പരാജയമാണെങ്കിൽ, അവസരവാദിയായ നേതാക്കളെ ദീർഘകാലം തിരിച്ചറിയാതെ, വിമർശിക്കാതെ, തിരുത്താതെ, സ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരുന്നത് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാപരമായ പരാജയമാണ്.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇത്തരം സംഭവങ്ങളെ വ്യക്തിവിരോധത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ മാത്രം കാണുന്നത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് ഗുണകരമല്ല. ഓരോ വലിയ രാഷ്ട്രീയ വീഴ്ചയും പാർട്ടിക്ക് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാഠമാകണം. “അയാൾ തെറ്റുകാരനായിരുന്നു, അതുകൊണ്ട് പുറത്തുപോയി” എന്ന ലളിതമായ വിശദീകരണം സംഘടനയെ ആത്മതൃപ്തിയിലേക്ക് നയിക്കും. അതിനു പകരം “അയാളുടെ രാഷ്ട്രീയ ദൗർബല്യം ഇത്രയും കാലം നമ്മുടെ സംഘടനാ സംവിധാനത്തിന് എങ്ങനെ മറഞ്ഞുകിടന്നു?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയരേണ്ടത്. ഈ ചോദ്യം ഉയർത്തുകയും അതിന്റെ ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയ യഥാർത്ഥത്തിൽ രാഷ്ട്രീയമായിത്തീരുന്നത്.
ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തി അതിന്റെ നേതാക്കൾ ഒരിക്കലും തെറ്റിക്കില്ല എന്നതിലല്ല; നേതാക്കളുടെ രാഷ്ട്രീയ ദൗർബല്യങ്ങളെ നേരത്തെ തിരിച്ചറിയാനും വിമർശിക്കാനും തിരുത്താനും കഴിയുന്ന സംഘടനാസംസ്കാരം അതിനുണ്ടെന്നതിലാണ്. സ്ഥാനമാനങ്ങളാൽ ഒരാളെ വളർത്തുന്നത് എളുപ്പമാണ്; കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവമുള്ള നേതാവായി വളർത്തുക അതിനേക്കാൾ ദുഷ്കരമാണ്. ആദ്യത്തേതിന് അധികാരം മതിയാകും; രണ്ടാമത്തേതിന് സിദ്ധാന്തവും വർഗ്ഗബോധവും ജനബന്ധവും നിരന്തരമായ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസവും വിമർശന-സ്വയംവിമർശനവും ആവശ്യമാണ്.
അതിനാൽ, അര നൂറ്റാണ്ടിലധികം പാർട്ടിയിൽ പ്രവർത്തിച്ച ഒരാൾ ഒരു നിയമസഭാ സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടി വിട്ട് ശത്രുചേരിയിൽ ചേരുന്നുവെങ്കിൽ, “അയാൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായിരുന്നില്ല” എന്ന് പറഞ്ഞ് പ്രശ്നം അവസാനിപ്പിക്കരുത്. അതിനൊപ്പം, “അയാളെ ഇത്രയും കാലം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവായി നാം എങ്ങനെ വളർത്തി?” എന്ന ചോദ്യവും പാർട്ടി സ്വയം ചോദിക്കണം. ആദ്യത്തെ ചോദ്യം വ്യക്തിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കാണ് വിരൽചൂണ്ടുന്നത്; രണ്ടാമത്തെ ചോദ്യം സംഘടനയുടെ ചരിത്രപരമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കാണ്. രണ്ടാമത്തെ ചോദ്യം ഒഴിവാക്കുന്ന ഒരു പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ അപൂർണ്ണമായിരിക്കും.
അവസാനം, ഒരു യഥാർത്ഥ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിന്റെ മഹത്വം അദ്ദേഹം എത്ര വലിയ സ്ഥാനത്ത് ഇരുന്നു എന്നതിൽ അല്ല; ആ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ട ശേഷവും അദ്ദേഹം അതേ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസത്തോടും വർഗ്ഗപ്രതിബദ്ധതയോടും കൂടി ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലകൊള്ളുന്നുണ്ടോ എന്നതിലാണ്. സ്ഥാനമില്ലാത്തപ്പോൾ പോലും പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയാത്ത നേതാവിനെ സ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ മാത്രം വളർത്തിയെടുത്താൽ, പാർട്ടി യഥാർത്ഥത്തിൽ നേതാവിനെ വളർത്തിയതല്ല; അധികാരത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തിത്വത്തെയാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. അതുകൊണ്ട് ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾ വ്യക്തിയുടെ പതനത്തിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല; പാർട്ടി തന്റെ നേതാക്കളെ എങ്ങനെയാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഗൗരവമേറിയ മുന്നറിയിപ്പുമാണ്.
ഇവിടെ മറ്റൊരു നിർണായകമായ വ്യത്യാസം കൂടി തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. പാർട്ടിയിൽ ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നത് മാത്രം ഒരാൾ ആന്തരികമായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായി വളർന്നു എന്നതിന് തെളിവല്ല. പാർട്ടി അംഗത്വത്തിന്റെ ദൈർഘ്യവും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ആഴവും ഒരേ കാര്യമല്ല. അമ്പത് വർഷം പാർട്ടിയിൽ കഴിഞ്ഞ ഒരാൾക്ക് അമ്പത് വർഷത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനുഭവമുണ്ടാകണമെന്നില്ല. ഒരാൾക്ക് അമ്പത് വർഷം പാർട്ടി പദവികളിൽ തുടരാം; പക്ഷേ ആ കാലയളവിൽ അയാളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം അതേ പ്രാഥമിക തലത്തിൽ തന്നെ നിൽക്കാനും കഴിയും. അതിനാൽ “ഇത്രയും കാലം പാർട്ടിയിൽ പ്രവർത്തിച്ച നേതാവ്” എന്ന വിശേഷണം മാത്രം അയാളുടെ രാഷ്ട്രീയ പക്വതയുടെ സർട്ടിഫിക്കറ്റായി മാറരുത്. മറിച്ച്, ആ ദീർഘകാല സംഘടനാ ജീവിതം അയാളിൽ എന്തുതരത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവമാണ് സൃഷ്ടിച്ചതെന്ന് പരിശോധിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.
കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ പ്രത്യേകത ഇവിടെ തന്നെയാണ്. ഒരു വ്യക്തിയെ പാർട്ടിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയുടെ തുടക്കം മാത്രമാണ്. അതിനുശേഷം നിരന്തരമായ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെയും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയും വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങളിലൂടെയും വിമർശനത്തിലൂടെയും സ്വയംവിമർശനത്തിലൂടെയും വ്യക്തിയുടെ ബോധത്തെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയാണ് സംഘടനയുടെ ദൗത്യം. വ്യക്തി പാർട്ടിയെ ഉപയോഗിച്ച് ഉയരുന്നതിന് പകരം വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവം തന്നെ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ദൗത്യത്തിനനുസരിച്ച് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടണം. ഈ പരിവർത്തനം നടക്കാതെ ഒരാൾ പദവിയിൽ നിന്ന് പദവിയിലേക്ക് ഉയരുകയാണെങ്കിൽ, പാർട്ടി വളർത്തിയത് ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിനെയല്ല; പാർട്ടിയുടെ അധികാരഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ വിജയകരമായി സഞ്ചരിക്കാൻ പഠിച്ച ഒരു രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തിയെയാണ്.
ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയം ഒരു പ്രത്യേക അപകടം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ജനപ്രതിനിധിത്വം പാർട്ടിയുടെ വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു ഉപാധിയാണ്. എന്നാൽ അത് വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയമൂല്യനിർണയത്തിന്റെ പ്രധാന മാനദണ്ഡമായി മാറുമ്പോൾ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സീറ്റ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ അവകാശമായി അനുഭവപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നു. സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം ലഭിക്കുന്നത് അംഗീകാരമായും ലഭിക്കാത്തത് അപമാനമായും കാണപ്പെടുന്നു. വിജയം വ്യക്തിപരമായ കഴിവിന്റെ തെളിവായും പരാജയം വ്യക്തിപരമായ നിരാകരണമായും വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. ക്രമേണ പാർട്ടി തീരുമാനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയപരമായ കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങളെന്ന നിലയിൽ കാണപ്പെടാതെ വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തെ ഉയർത്തുകയോ താഴ്ത്തുകയോ ചെയ്യുന്ന വിധികളായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ സ്ഥാനത്ത് അധികാരകേന്ദ്രിതമായ രാഷ്ട്രീയ മനഃശാസ്ത്രം കടന്നുവരുന്ന ഘട്ടം.
ഒരു യഥാർത്ഥ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സീറ്റ് ആവശ്യപ്പെടാൻ പാടില്ല എന്നല്ല ഇവിടെ പറയുന്നത്. ജനപ്രതിനിധിത്വത്തിനുള്ള യോഗ്യതയെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെടാനും, പാർട്ടി നേതൃത്വത്തിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥി നിർണയത്തെ വിമർശിക്കാനും, അനീതിയുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെതിരെ രാഷ്ട്രീയമായി പ്രതികരിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് അവകാശമുണ്ട്. പക്ഷേ, കൂട്ടായ തീരുമാനത്തിൽ തന്റെ അഭിപ്രായം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല എന്നതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യത്തെ തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുടെ പാളയത്തിൽ ചേരുകയും ചെയ്യുന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്. അഭിപ്രായവ്യത്യാസവും രാഷ്ട്രീയ പാളയമാറ്റവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി അവിടെ വ്യക്തമായി കാണണം. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലെ ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണം എന്നത് വ്യക്തിയുടെ ചിന്തയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല; വ്യക്തിയുടെ അഭിപ്രായത്തെ കൂട്ടായ തീരുമാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഘടനയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയാണ്. തീരുമാനം അംഗീകരിക്കാത്തപ്പോൾ വിമർശിക്കാം, പോരാടാം, തിരുത്താൻ ശ്രമിക്കാം. എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ പരാജയത്തെ പാർട്ടി വിരുദ്ധ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വത്തിൽ നിന്നുള്ള വ്യതിചലനമാണ്.
അതേസമയം, ഇതിന്റെ മറുവശവും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. “പാർട്ടി തീരുമാനമെടുത്താൽ അത് അനുസരിക്കുക” എന്ന ഒരു യാന്ത്രിക വ്യാഖ്യാനം ഉപയോഗിച്ച് എല്ലാ വിമർശനങ്ങളെയും അടിച്ചമർത്താനും പാടില്ല. കാരണം അങ്ങനെ ചെയ്താൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയും സംഘടനാ അച്ചടക്കവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം നഷ്ടപ്പെടും. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അച്ചടക്കം അന്ധമായ അനുസരണയല്ല. അത് ബോധപൂർവമായ രാഷ്ട്രീയ അച്ചടക്കമാണ്. തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തുറന്ന ചർച്ചയും വിമർശനവും ആവശ്യമാണ്; തീരുമാനമെടുത്ത ശേഷം അതിനെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനമായി നടപ്പാക്കുന്നതാണ് സംഘടനാ അച്ചടക്കം. അതിനാൽ ഒരു നേതാവ് സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തതിനെതിരെ വിമർശനം ഉന്നയിച്ചാൽ അത് സ്വതവേ അവസരവാദമല്ല. പക്ഷേ സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തതിനെ തുടർന്ന് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകൾ തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ശത്രുപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ അഭയം തേടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വഭാവം അടിസ്ഥാനപരമായി മാറുന്നു.
ഇവിടെയാണ് പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഒരു പുതിയ മാനദണ്ഡം ആവശ്യമാകുന്നത്. തെറ്റുതിരുത്തൽ എന്നത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിന്റെ കണക്ക് പരിശോധിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. ഒരു നേതാവ് എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധം എങ്ങനെ വളർന്നു, അധികാരത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനം എന്തായിരുന്നു, വിമർശനത്തെ എങ്ങനെ സ്വീകരിച്ചു, പാർട്ടി പദവിയോടും ജനങ്ങളോടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധം എങ്ങനെയായിരുന്നു, വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യവും സംഘടനാ താൽപര്യവും തമ്മിൽ സംഘർഷമുണ്ടായപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഏത് പക്ഷത്താണ് നിന്നത് എന്നിങ്ങനെ പരിശോധിക്കണം. അതായത് തെറ്റുതിരുത്തൽ പരിപാടികളുടെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രങ്ങളുടെയും പരിശോധന മാത്രമല്ല; നേതൃനിർമാണത്തിന്റെ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവും മനഃശാസ്ത്രപരവുമായ പ്രക്രിയയുടെ പരിശോധനയും ആയിരിക്കണം.
ഇതിൽ ഏറ്റവും അപകടകരമായ പ്രവണതയാണ് അധികാരവിജയത്തെ രാഷ്ട്രീയയോഗ്യതയുടെ പ്രധാന തെളിവായി കണക്കാക്കുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയിക്കുന്നവരെ കൂടുതൽ കഴിവുള്ളവരായി കാണുകയും ജനപ്രതിനിധിത്വം ലഭിക്കാത്തവരെ പിന്നാക്കക്കാരായി കാണുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ പാർട്ടിയുടെ ആന്തരിക മൂല്യവ്യവസ്ഥ തന്നെ മാറുന്നു. അപ്പോൾ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സാധാരണ പ്രവർത്തകനേക്കാൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു നേതാവിന് കൂടുതൽ വില ലഭിക്കുന്നു. ജനകീയ സമരങ്ങളിൽ സജീവമായ ഒരാളേക്കാൾ മാധ്യമങ്ങളിൽ കൂടുതൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഒരാൾക്ക് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു. സിദ്ധാന്തപരമായി ശക്തനായ ഒരാളേക്കാൾ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളുമായി ഇടപെടാൻ കഴിവുള്ള ഒരാൾക്ക് വളർച്ചയുടെ സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. ഇത്തരമൊരു അന്തരീക്ഷം ദീർഘകാലത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ വർഗ്ഗസ്വഭാവത്തെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തും.
അധികാരം ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് ആവശ്യമായ ഉപാധിയാണ്; പക്ഷേ അധികാരം പാർട്ടിയുടെ ലക്ഷ്യമല്ല. ജനാധിപത്യ സംവിധാനത്തിൽ അധികാരം നേടുകയും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ സാമൂഹിക മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗമാണ്. ഈ ഉപാധിയും ലക്ഷ്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മറന്നാൽ പാർട്ടി ക്രമേണ അധികാരസംഘടനയായി മാറും. അപ്പോൾ പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ വ്യക്തികളുടെ രാഷ്ട്രീയ വിജയവും പരാജയവും അധികാരസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ അളക്കപ്പെടും. അത്തരം ഒരു സംസ്കാരത്തിൽ “എനിക്ക് എന്ത് സ്ഥാനം ലഭിച്ചു?” എന്ന ചോദ്യം സ്വാഭാവികമായി “നാം ഏത് സാമൂഹിക പരിവർത്തനമാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തെ മറികടക്കും.
അതുകൊണ്ടാണ് ഒരു നേതാവ് സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തതിനെ തുടർന്ന് പാർട്ടി വിടുന്ന സംഭവം പാർട്ടിക്ക് ഒരു കണ്ണാടിയായി കാണേണ്ടത്. ആ കണ്ണാടിയിൽ വ്യക്തിയുടെ മുഖം മാത്രമല്ല, സംഘടനയുടെ മുഖവും കാണണം. ഒരാൾക്ക് പാർട്ടി പദവി ജീവിതത്തിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യമായി തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, ആ മനോഭാവം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു മാത്രം വന്നതാണോ? അല്ലെങ്കിൽ പാർട്ടിയുടെ പ്രവർത്തനസംസ്കാരത്തിൽ തന്നെ സ്ഥാനത്തിനും അധികാരത്തിനും അമിതമായ സാമൂഹിക മൂല്യം നൽകിയിരുന്നോ? നേതാവിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഒരു വ്യക്തികേന്ദ്രിത സംസ്കാരം രൂപപ്പെട്ടിരുന്നോ? താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകർക്ക് ലഭിക്കാത്ത അധികാരവും അംഗീകാരവും ചില നേതാക്കൾക്ക് നിരന്തരം ലഭിച്ചിരുന്നോ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ പാർട്ടി തയ്യാറാകണം.
ഇവിടെ മറ്റൊരു സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നവും ഉയരുന്നു: നേതൃത്വത്തിന്റെ പുനരുത്പാദനം. ഒരേ വ്യക്തികൾ ദീർഘകാലം ഒരേ സ്ഥാനങ്ങളിൽ തുടരുമ്പോൾ, പാർട്ടിയും വ്യക്തിയും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി ക്രമേണ മങ്ങിപ്പോകാം. പാർട്ടി പദവി വ്യക്തിയുടെ സ്വാഭാവിക അവകാശമാണെന്ന ധാരണ രൂപപ്പെടാം. പദവിയിൽ നിന്ന് മാറ്റപ്പെടുന്നത് രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിൽ നിന്നുള്ള പുറത്താക്കലായി അനുഭവപ്പെടാം. ഇതാണ് “പാർട്ടി എന്നത് ഞാൻ” എന്ന അപകടകരമായ മനോഭാവത്തിന്റെ തുടക്കം. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് ഈ പ്രവണതയെ സ്ഥാപനപരമായി തന്നെ തടയേണ്ടതുണ്ട്. നേതൃത്വത്തിന്റെ പുനരവതരണം, തലമുറമാറ്റം, ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുടെ കാലാനുസൃത പുനർവിതരണം, താഴെത്തട്ടിൽ നിന്നുള്ള പുതിയ നേതാക്കളുടെ വളർച്ച എന്നിവ അതിനാൽ സംഘടനാപരമായ ആവശ്യങ്ങളാണ്.
ഒരു നേതാവിനെ ദീർഘകാലം സ്ഥാനത്ത് തുടരാൻ അനുവദിക്കുന്നതും തെറ്റല്ല; ദീർഘകാല അനുഭവം സംഘടനയ്ക്ക് വലിയ സമ്പത്താണ്. എന്നാൽ അനുഭവം അധികാരത്തിന്റെ അവകാശവാദമായി മാറുമ്പോഴാണ് പ്രശ്നം. “ഞാൻ ഇത്രയും വർഷം പാർട്ടിക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചു, അതിനാൽ എനിക്ക് ഈ സ്ഥാനം ലഭിക്കണം” എന്ന വാദം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയിൽ അടിസ്ഥാനപരമായി അംഗീകരിക്കാനാവില്ല. മറിച്ച് “ഞാൻ ഇത്രയും വർഷം പാർട്ടിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു; അതുകൊണ്ട് പാർട്ടി എനിക്ക് ഏൽപ്പിക്കുന്ന ഏത് ഉത്തരവാദിത്തവും ഞാൻ നിർവഹിക്കും” എന്നതാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മനോഭാവത്തോട് കൂടുതൽ അടുത്തത്. സേവനത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം അധികാരാവകാശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാകാതെ ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ ആഴത്തിന്റെ തെളിവാകണം.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ പാർട്ടി നേതൃനിർമാണത്തിൽ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ പുനർക്രമീകരണം അനിവാര്യമാണ്. ഒരു നേതാവിന്റെ കഴിവ് വിലയിരുത്തുമ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയസാധ്യതയ്ക്കൊപ്പം, അധികാരമില്ലാത്തപ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള കഴിവ്, വിമർശനം സഹിക്കാനുള്ള കഴിവ്, സ്വന്തം തെറ്റ് സമ്മതിക്കാനുള്ള കഴിവ്, താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനുള്ള കഴിവ്, വ്യക്തിപൂജയെ നിരസിക്കാനുള്ള കഴിവ്, കൂട്ടായ തീരുമാനത്തെ മാനിക്കാനുള്ള കഴിവ്, രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവിനെയും രാഷ്ട്രീയ വിമർശകനെയും വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ്, വർഗ്ഗതാൽപര്യത്തെ വ്യക്തിതാൽപര്യത്തിന് മുകളിൽ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയും അളക്കപ്പെടണം.
ഇതിൽ ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷണം അധികാരം നഷ്ടപ്പെടുന്ന നിമിഷമാണ്. അധികാരം കൈവശമുള്ളപ്പോൾ പാർട്ടിയോട് വിശ്വസ്തനായിരിക്കുക എളുപ്പമാണ്. പാർട്ടി പദവി, ജനപ്രതിനിധിത്വം, മന്ത്രിസ്ഥാനം, ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരം എന്നിവ ലഭിക്കുമ്പോൾ സംഘടനയോടുള്ള ബന്ധം ശക്തമായി തോന്നാം. എന്നാൽ ഒന്നും ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ പോലും അതേ പ്രതിബദ്ധതയോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം. അതുകൊണ്ടാണ് ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അധികാരകാലത്തേക്കാൾ അധികാരരഹിതമായ കാലഘട്ടത്തിലാണ് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
ഒരു പാർട്ടി ഇതിൽ നിന്ന് പഠിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠം ഇതാണ്: നേതാവിനെ വളർത്തുന്നത് സ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയല്ല, രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലൂടെയാണ്. സ്ഥാനം നൽകുന്നതിന് മുമ്പ് നേതാവിനെ സൃഷ്ടിക്കണം; സ്ഥാനം നൽകിയ ശേഷം നേതാവിനെ സംരക്ഷിക്കുകയല്ല, നിരന്തരം രാഷ്ട്രീയമായി പരിശോധിക്കണം. സ്ഥാനത്തിന്റെ തിളക്കത്തിൽ നേതാവിന്റെ ദൗർബല്യങ്ങൾ മറഞ്ഞുപോകാൻ അനുവദിക്കരുത്. പാർട്ടി സ്നേഹവും സംഘടനാ സംരക്ഷണവും ഒരിക്കലും വിമർശനത്തിൽ നിന്ന് നേതാക്കളെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള കാരണമാകരുത്. യഥാർത്ഥ സംഘടനാ സ്നേഹം തെറ്റുകൾ മറയ്ക്കുന്നതല്ല; തെറ്റുകൾ വലിയ രാഷ്ട്രീയ പതനങ്ങളായി മാറുന്നതിന് മുമ്പ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതാണ്.
അതിനാൽ ഇത്തരം ഒരു നേതാവ് പാർട്ടി വിട്ട് ശത്രുചേരിയിൽ ചേരുമ്പോൾ പാർട്ടി പ്രതികരിക്കേണ്ടത് വെറും രാഷ്ട്രീയ അപലപനത്തിലൂടെ മാത്രമാകരുത്. “അയാൾ അവസരവാദിയാണ്” എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയായിരിക്കാം; പക്ഷേ അത് അപൂർണ്ണമായ ഉത്തരമാണ്. അതോടൊപ്പം പാർട്ടി ചോദിക്കേണ്ടത്: “അവസരവാദിയെ തിരിച്ചറിയാൻ നമുക്ക് എന്തുകൊണ്ട് ഇത്രയും വർഷം വേണ്ടിവന്നു?” എന്നതാണ്. ഈ ചോദ്യത്തിന് പാർട്ടി സത്യസന്ധമായ ഉത്തരം കണ്ടെത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഒരാൾ പോയതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് മറ്റൊരാൾ വരാനുള്ള സാധ്യത നിലനിൽക്കും. വ്യക്തി മാറും; പക്ഷേ അവസരവാദത്തെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന സംഘടനാപരമായ സാഹചര്യം അതേപടി തുടരും.
അതിനാൽ യഥാർത്ഥ തെറ്റുതിരുത്തൽ വ്യക്തിയെ ശിക്ഷിക്കുന്നതിൽ അവസാനിക്കരുത്; അത്തരം വ്യക്തിത്വങ്ങൾ വീണ്ടും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടാത്ത വിധം പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസവും നേതൃനിർമാണവും സംഘടനാ സംസ്കാരവും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കണം. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ഭാവി അതിന്റെ നേതാക്കൾ എത്ര അധികാരം നേടിയെന്നതിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നില്ല. അധികാരം ലഭിച്ചിട്ടും അധികാരത്തിന്റെ അടിമകളാകാത്ത നേതാക്കളെയും അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും രാഷ്ട്രീയമായി തകർന്നുപോകാത്ത പ്രവർത്തകരെയും സൃഷ്ടിക്കാൻ അതിന് കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്നതിലാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭാവി.
ഇത്തരം സംഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പാർട്ടി ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാഠം മാത്രം പഠിച്ചാൽ പോരാ; ആ പാഠത്തെ സംഘടനാപരമായ നടപടികളാക്കി മാറ്റുകയും വേണം. ഒരു മുതിർന്ന നേതാവ് വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമോഹത്തിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടി വിട്ടുപോകുകയും രാഷ്ട്രീയ ശത്രുചേരിയിൽ അഭയം തേടുകയും ചെയ്തതിനു ശേഷം “അയാൾ അവസരവാദിയായിരുന്നു” എന്ന നിഗമനത്തിൽ എത്തി പ്രശ്നം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത് യഥാർത്ഥ തെറ്റുതിരുത്തലല്ല. തെറ്റുതിരുത്തൽ എന്നത് ഭാവിയിൽ അത്തരം രാഷ്ട്രീയ ദൗർബല്യങ്ങൾ നേരത്തെ തിരിച്ചറിയാനും, അവയെ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ വിമർശനത്തിലൂടെയും രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെയും തിരുത്താനും കഴിയുന്ന സംവിധാനം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ്. വ്യക്തിയുടെ തെറ്റ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതിനൊപ്പം, ആ തെറ്റിനെ ദീർഘകാലം വളരാൻ അനുവദിച്ച സംഘടനാപരമായ സാഹചര്യവും തിരുത്തണം.
ആദ്യമായി, നേതൃസ്ഥാനത്തേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ അടിസ്ഥാനപരമായി പുനർനിർണയിക്കണം. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിക്കാനുള്ള കഴിവ്, ജനപ്രീതി, മാധ്യമശ്രദ്ധ, സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക സ്വാധീനം, ഭരണപരിചയം എന്നിവ മാത്രം നേതൃയോഗ്യതയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങളാകരുത്. ഒരു നേതാവിനെ ഉയർത്തുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തബോധം, വർഗ്ഗപരമായ നിലപാട്, സംഘടനാ അച്ചടക്കം, വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും സ്വീകരിക്കുന്ന കഴിവ്, അധികാരത്തോടുള്ള സമീപനം, വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമോഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ശേഷി, പാർട്ടി തീരുമാനങ്ങളോടുള്ള ബോധപൂർവമായ പ്രതിബദ്ധത, സാധാരണ പ്രവർത്തകരുമായുള്ള ബന്ധം, ജനകീയ സമരങ്ങളിലെ പങ്കാളിത്തം എന്നിവ വിലയിരുത്തണം. സ്ഥാനാർത്ഥി നിർണയം ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയസാധ്യതാ പരിശോധനയായി ചുരുങ്ങാതെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവപരിശോധന കൂടിയായിരിക്കണം.
രണ്ടാമതായി, പാർട്ടി പദവിയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്ഥാനാർത്ഥിത്വവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമായി വേർതിരിക്കണം. ഒരു പാർട്ടി നേതാവ് നിയമസഭയിലേക്കോ പാർലമെന്റിലേക്കോ മത്സരിക്കാത്തത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ അവസാനമല്ലെന്ന് സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായി തന്നെ ഉറപ്പാക്കണം. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സീറ്റ് ഒരു “പ്രമോഷൻ” അല്ലെന്നും സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തത് “ഡിമോഷൻ” അല്ലെന്നും പ്രവർത്തകരും നേതാക്കളും ഒരുപോലെ മനസ്സിലാക്കണം. ഒരു മുതിർന്ന നേതാവിന് സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് നൽകാവുന്ന മറ്റു രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി നിർവചിക്കാവുന്നതാണ്. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം വ്യക്തിപരമായ അംഗീകാരത്തിന്റെ ഏക മാനദണ്ഡമായി മാറുന്നത് തടയാം.
മൂന്നാമതായി, ഓരോ നേതാവിനും നിർബന്ധിതമായ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസവും പുനഃപരിശീലനവും ഏർപ്പെടുത്തണം. സാധാരണ അംഗങ്ങൾക്ക് മാത്രമല്ല, ജില്ലാ, സംസ്ഥാന, കേന്ദ്രതല നേതാക്കൾക്കും തുടർച്ചയായ രാഷ്ട്രീയ പഠനം ആവശ്യമാണ്. മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയസിദ്ധാന്തം, ഇന്ത്യൻ സാമൂഹികഘടന, വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുടെ മാറ്റം, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സമകാലിക രൂപങ്ങൾ, ഭരണഘടനയും ജനാധിപത്യവും, സംഘടനാ തത്വങ്ങൾ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികത, അധികാരത്തിന്റെ സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, വിമർശന-സ്വയംവിമർശനത്തിന്റെ രീതി എന്നിവയിൽ നിശ്ചിത ഇടവേളകളിൽ പഠനപരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കണം. ഇത് ഔപചാരിക ക്ലാസുകളായി മാത്രം മാറാതെ നേതാക്കളുടെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തെ വിലയിരുത്തുന്ന പഠനപ്രക്രിയയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം.
നാലാമതായി, നേതാക്കളുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഭ്യന്തര വിലയിരുത്തൽ സംവിധാനം വേണം. ഇത് പോലീസിംഗ് സംവിധാനമാകരുത്; അതുപോലെ നേതാക്കളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു ഔപചാരിക നടപടിയുമാകരുത്. ഒരു നേതാവിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മേലധികാരികൾ മാത്രം വിലയിരുത്തുന്ന രീതിക്ക് പകരം, സഹപ്രവർത്തകർ, താഴെത്തട്ടിലുള്ള പാർട്ടി പ്രവർത്തകർ, ജനകീയ സംഘടനാ പ്രവർത്തകർ, ബന്ധപ്പെട്ട പ്രദേശത്തെ സാധാരണ ജനങ്ങൾ എന്നിവരിൽ നിന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായങ്ങളും പരിഗണിക്കാവുന്നതാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു നേതാവിന്റെ ജനബന്ധം, അധികാരപ്രയോഗം, പ്രവർത്തകരോടുള്ള പെരുമാറ്റം, വ്യക്തികേന്ദ്രിത പ്രവണത, വിമർശനത്തോടുള്ള സമീപനം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള യാഥാർത്ഥ്യബോധം ഇതിലൂടെ ലഭിക്കും.
അഞ്ചാമതായി, വിമർശനത്തിനും സ്വയംവിമർശനത്തിനും സ്ഥാപനപരമായ സംരക്ഷണം നൽകണം. ഒരു നേതാവിനെ വിമർശിക്കുന്നത് പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ, സംഘടനയിൽ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ തിരുത്തൽ അസാധ്യമാകും. അതേസമയം വിമർശനത്തിന്റെ പേരിൽ വ്യക്തിപരമായ അപകീർത്തിയും വിഭാഗീയതയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും പാടില്ല. വിമർശനം രാഷ്ട്രീയമായിരിക്കണം; വ്യക്തിനിന്ദയല്ല. മറുപടി വാദത്തിലൂടെയായിരിക്കണം; അധികാരപ്രയോഗത്തിലൂടെയല്ല. ഒരു നേതാവിനെ വിമർശിച്ച പ്രവർത്തകന് പിന്നീട് സംഘടനാപരമായ പ്രതികാരമുണ്ടാകില്ലെന്ന വിശ്വാസം ഉണ്ടാകണം. വിമർശനത്തെ ഭയക്കുന്ന സംഘടനയ്ക്ക് തെറ്റുതിരുത്തൽ സാധ്യമല്ല.
ആറാമതായി, സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം ലഭിക്കാത്തതോ പാർട്ടി പദവി നഷ്ടപ്പെടുന്നതോ സംബന്ധിച്ച പരാതികൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ വ്യക്തമായ ആഭ്യന്തര ജനാധിപത്യ സംവിധാനം വേണം. സ്ഥാനാർത്ഥി നിർണയത്തിൽ അസന്തുഷ്ടനായ ഒരു നേതാവിന് തന്റെ രാഷ്ട്രീയ വാദം അവതരിപ്പിക്കാനും, ആവശ്യമായാൽ പുനഃപരിശോധന ആവശ്യപ്പെടാനും, എന്നാൽ അന്തിമ തീരുമാനത്തിനു ശേഷം കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിൽ തുടരാനും കഴിയുന്ന സംവിധാനം വേണം. പരാതി പറയാനുള്ള എല്ലാ വഴികളും അടഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴാണ് വ്യക്തിപരമായ അസന്തോഷം പലപ്പോഴും വിഭാഗീയതയിലേക്കും പിന്നീട് സംഘടനാവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്കും മാറുന്നത്.
ഏഴാമതായി, നേതൃത്വത്തിന്റെ കാലാനുസൃത പുനർമൂല്യനിർണയം വേണം. ഒരിക്കൽ ഒരു വ്യക്തി സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗമായോ സെക്രട്ടറിയായോ ജനപ്രതിനിധിയായോ മന്ത്രിയായോ ഉയർന്നാൽ, ആ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയ അവകാശമായി മാറരുത്. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം, രാഷ്ട്രീയ സംഭാവന, സംഘടനാ ബന്ധം, സിദ്ധാന്തബോധം, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവ വീണ്ടും വിലയിരുത്തണം. ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം പരിചയസമ്പന്നരായ നേതാക്കളെ ഒഴിവാക്കുക എന്നല്ല; പദവിയും വ്യക്തിയും തമ്മിലുള്ള സ്ഥിരബന്ധം തടയുക എന്നതാണ്.
എട്ടാമതായി, തലമുറമാറ്റത്തെ ഒരു അടിയന്തര പ്രതിസന്ധിപ്രവർത്തനമായി കാണാതെ സ്ഥിരമായ സംഘടനാപ്രക്രിയയാക്കണം. പുതിയ തലമുറയെ വളർത്താതെ പഴയ നേതാക്കളെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറ്റുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശൂന്യത പാർട്ടിക്ക് തന്നെ ഭീഷണിയാകാം. അതുകൊണ്ട് ഓരോ മുതിർന്ന നേതാവും കുറഞ്ഞത് ചില യുവ നേതാക്കളെ രാഷ്ട്രീയമായി വളർത്തിയെടുക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുന്ന ഒരു സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കാം. നേതൃപദവി ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വത്തല്ല; അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് കൈമാറേണ്ട രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തമാണ് എന്ന ബോധം വളർത്തണം.
ഒൻപതാമതായി, അധികാരത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകണം. മന്ത്രിസ്ഥാനം, എം.പി., എം.എൽ.എ., തദ്ദേശസ്ഥാപന പദവി തുടങ്ങിയവ വഹിച്ചിരുന്ന നേതാക്കൾക്ക് അധികാരത്തിൽ നിന്ന് മാറിയ ശേഷവും പാർട്ടി പ്രവർത്തനത്തിൽ സജീവമായി തുടരാനുള്ള വ്യക്തമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ നൽകണം. ഒരു നേതാവിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യം അധികാരസ്ഥാനത്തോടൊപ്പം അവസാനിക്കുന്നില്ലെന്ന് സംഘടന തന്നെ തെളിയിക്കണം. അധികാരരഹിതമായ കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന നേതാക്കളെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വളർത്തേണ്ടത്.
പത്താമതായി, പാർട്ടി സ്ഥാനങ്ങളും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്ഥാനങ്ങളും വ്യക്തിപരമായ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക ഉയർച്ചയുടെ വഴികളായി മാറുന്നുണ്ടോ എന്ന് നിരന്തരം പരിശോധിക്കണം. ഒരു നേതാവിന്റെ ജീവിതശൈലിയിലെ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ, അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള അസാധാരണ അടുപ്പം, വ്യക്തിപരമായ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളുടെ വളർച്ച, പാർട്ടി സ്ഥാനത്തെ വ്യക്തിപരമായ സ്വാധീനമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രവണത തുടങ്ങിയവ രാഷ്ട്രീയപരമായ ചർച്ചയ്ക്ക് വിധേയമാകണം. ഇത് വ്യക്തിയുടെ സ്വകാര്യജീവിതത്തിലേക്കുള്ള അനാവശ്യ ഇടപെടലല്ല; അധികാരവും വ്യക്തിതാൽപര്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംഘടനാപരമായ ജാഗ്രതയാണ്.
പതിനൊന്നാമതായി, “പാർട്ടി വിട്ടുപോകുന്നവർ” എന്ന വിഭാഗത്തെക്കുറിച്ച് യാന്ത്രികമായ രാഷ്ട്രീയ സമീപനം ഉപേക്ഷിക്കണം. പാർട്ടി വിട്ട എല്ലാവരും ഒരേ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവക്കാരല്ല. ചിലർ സത്യസന്ധമായ രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പിന്റെ പേരിൽ വിട്ടുപോകാം; ചിലർ വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമോഹം കൊണ്ടാകാം; ചിലർ ആശയപരമായി വലതുപക്ഷത്തേക്ക് നീങ്ങാം; ചിലർ പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകളോട് പ്രതികരിച്ചാകാം. അതിനാൽ വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിമർശനവും വ്യക്തിപരമായ അവസരവാദവും വേർതിരിച്ചറിയണം. പ്രത്യേകിച്ച് പാർട്ടി വിട്ടുപോകുന്നതിന് മുമ്പ് ഉന്നയിച്ച വിമർശനങ്ങളിൽ യാഥാർത്ഥ്യമുണ്ടായിരുന്നോ എന്ന് പാർട്ടി പരിശോധിക്കണം. തെറ്റായ വിമർശനം തള്ളുകയും ശരിയായ വിമർശനം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശേഷിയാണ് ഒരു വിപ്ലവ സംഘടനയുടെ ശക്തി.
പന്ത്രണ്ടാമതായി, രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവിനെയും രാഷ്ട്രീയ വിമർശകനെയും വ്യക്തമായി വേർതിരിക്കുന്ന സംസ്കാരം പാർട്ടിയിൽ വളർത്തണം. പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കുന്ന എല്ലാവരെയും ശത്രുവായി കാണുന്ന സമീപനം അവസാനം പാർട്ടിയെ സ്വന്തം തെറ്റുകൾ കാണാൻ കഴിയാത്ത സംഘടനയാക്കി മാറ്റും. അതേസമയം പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങളെ തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ശക്തികളെ വിമർശകനെന്ന പേരിൽ സംരക്ഷിക്കാനും പാടില്ല. ഈ വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ പക്വതയാണ് നേതൃനിർമാണത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകം.
പതിമൂന്നാമതായി, ഓരോ വലിയ സംഘടനാ പ്രതിസന്ധിക്കുശേഷവും നിർബന്ധിതമായ രാഷ്ട്രീയ അവലോകനം നടത്തണം. ഒരു മുതിർന്ന നേതാവ് പാർട്ടി വിടുകയോ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുടെ പക്ഷത്തേക്ക് മാറുകയോ ചെയ്താൽ, സംഭവത്തെ വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവദോഷമായി മാത്രം രേഖപ്പെടുത്താതെ ഒരു സംഘടനാപരമായ പഠനവിഷയമാക്കണം. “എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?”, “എന്തുകൊണ്ട് സംഭവിച്ചു?”, “എപ്പോൾ മുതലാണ് പ്രശ്നത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമായത്?”, “നേതൃത്വം അത് തിരിച്ചറിഞ്ഞോ?”, “തിരിച്ചറിഞ്ഞെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട് ഇടപെട്ടില്ല?”, “താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നോ?”, “ആ മുന്നറിയിപ്പുകൾ അവഗണിക്കപ്പെട്ടോ?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് രേഖാമൂലമുള്ള മറുപടി തയ്യാറാക്കണം. അത്തരം പഠനങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുകയും വേണം.
പതിനാലാമതായി, പാർട്ടി പ്രവർത്തകരുടെ രാഷ്ട്രീയ വളർച്ചയെ സ്ഥാനമാനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സംസ്കാരം അവസാനിപ്പിക്കണം. ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ വില അദ്ദേഹം എത്ര ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തെത്തി എന്നതുകൊണ്ടല്ല, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങളോട് എത്രത്തോളം സത്യസന്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചു എന്നതുകൊണ്ടാണ് നിർണയിക്കേണ്ടത്. ഒരു ബ്രാഞ്ച് സെക്രട്ടറി, ഒരു പ്രാദേശിക ജനകീയ സമരത്തിലെ പ്രവർത്തകൻ, ഒരു പാർട്ടി സ്കൂൾ അധ്യാപകൻ, ഒരു തൊഴിലാളി സംഘടനാ പ്രവർത്തകൻ, ഒരു കർഷകപ്രവർത്തകൻ എന്നിവരുടെ സംഭാവനകൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്ഥാനാർത്ഥിയുടെ സംഭാവനകളേക്കാൾ കുറഞ്ഞതല്ലെന്ന് സംഘടനാ സംസ്കാരം അംഗീകരിക്കണം.
പതിനഞ്ചാമതായി, “സ്ഥാനമില്ലാത്ത നേതൃപരിശീലനം” എന്ന ആശയം തന്നെ പാർട്ടിയിൽ വളർത്തണം. ഒരു മുതിർന്ന നേതാവിന് ഒരിക്കൽ നിയമസഭാ സീറ്റ് ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനം എങ്ങനെ തുടരും എന്നത് മുൻകൂട്ടി വ്യക്തമാകണം. തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കാത്ത കാലയളവിൽ അദ്ദേഹം പാർട്ടി വിദ്യാഭ്യാസം, ജനകീയ സംഘടനാ പ്രവർത്തനം, നയരൂപീകരണം, ഗവേഷണം, എഴുത്ത്, രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണം, സംഘടനാ വികസനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കണം. അങ്ങനെ വന്നാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സീറ്റ് ഒരു നേതാവിന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറുകയില്ല.
ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ സ്ഥാപനവൽക്കരണം സാധ്യമാകുന്നത്. നൈതികതയെ വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവഗുണമായി മാത്രം കാണാതെ സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തനരീതിയിലും തീരുമാനമെടുക്കൽ സംവിധാനത്തിലും നേതൃവികസനത്തിലും സ്ഥാനാർത്ഥി നിർണയത്തിലും രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും വിമർശന-സ്വയംവിമർശന പ്രക്രിയയിലും ഉൾപ്പെടുത്തണം. ഒരു നല്ല കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരൻ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുമെന്ന് കരുതുന്നത് മതിയാകില്ല; നല്ല കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവം സംഘടനാപരമായി വളർത്തിയെടുക്കണം.
എന്നാൽ ഇതെല്ലാം നടപ്പാക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു അപകടം ഒഴിവാക്കണം. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയെ നൈതിക പൊലീസ് സംവിധാനമാക്കി മാറ്റരുത്. ആരാണ് എത്ര വിശ്വസ്തൻ, ആരാണ് എത്ര അനുസരണയുള്ളത് എന്നതിനെ മാത്രം അളക്കുന്ന സംവിധാനം ഉണ്ടാക്കിയാൽ അത് വീണ്ടും വ്യക്തിപൂജയ്ക്കും അന്ധമായ അനുസരണയ്ക്കും വഴിയൊരുക്കും. യഥാർത്ഥ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികത എന്നത് നേതാവിനോടുള്ള വ്യക്തിപരമായ വിശ്വസ്തതയല്ല; പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ രാഷ്ട്രീയ ദൗത്യത്തോടുള്ള ബോധപൂർവമായ പ്രതിബദ്ധതയാണ്. അതിനാൽ പാർട്ടിയോട് സത്യസന്ധമായ വിമർശനം ഉന്നയിക്കുന്ന ഒരാൾ പലപ്പോഴും പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ താൽപര്യത്തിനാണ് കൂടുതൽ സേവനം ചെയ്യുന്നത്.
അവസാനമായി, ഒരു “നേതൃയോഗ്യതാ ചട്ടക്കൂട്” തന്നെ പാർട്ടി രൂപപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. അതിൽ അഞ്ച് പ്രധാന മേഖലകൾ ഉൾപ്പെടുത്താം: ഒന്നാമത് സിദ്ധാന്തബോധം; രണ്ടാമത് വർഗ്ഗ-ജനബന്ധം; മൂന്നാമത് സംഘടനാ അച്ചടക്കവും കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങളോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയും; നാലാമത് അധികാരത്തോടും വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമാനങ്ങളോടുമുള്ള സമീപനം; അഞ്ചാമത് വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും സ്വീകരിക്കാനുള്ള കഴിവ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയസാധ്യത ഇതിലെ ഒരു ഘടകം മാത്രമായിരിക്കണം; മുഴുവൻ മാനദണ്ഡമാകരുത്.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, ഒരു നേതാവ് ഒരു സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടി വിട്ടുപോകുന്ന സംഭവം ഒരു വ്യക്തിയുടെ അവസരവാദം എന്ന ഒറ്റവാക്കിൽ അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടതല്ല. അത് പാർട്ടിക്ക് ഒരു സംഘടനാപരമായ മുന്നറിയിപ്പ് കൂടിയാണ്. വ്യക്തിയുടെ തെറ്റ് വ്യക്തമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കണം; എന്നാൽ അതോടൊപ്പം ആ വ്യക്തിത്വം എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, എന്തുകൊണ്ട് നേരത്തെ തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടില്ല, എന്തുകൊണ്ട് തിരുത്തപ്പെട്ടില്ല, എന്തുകൊണ്ട് സ്ഥാനമാനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ മറികടന്നു എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഉത്തരമുണ്ടാകണം.
യഥാർത്ഥ തെറ്റുതിരുത്തൽ അതിനാൽ രണ്ട് തലങ്ങളിൽ നടക്കണം: വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തവും സംഘടനയുടെ ഘടനാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തവും. ഒന്നിനെ മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് മറ്റൊന്നിനെ മറച്ചുവെച്ചാൽ പാർട്ടി സ്വയം സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു പ്രതിരോധഭിത്തി മാത്രമാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. രണ്ടിനെയും ഒരുപോലെ പരിശോധിക്കുമ്പോഴാണ് തെറ്റുതിരുത്തൽ ഒരു ശിക്ഷാനടപടിയിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയ പുനർനിർമാണമായി മാറുന്നത്.
അവസാനം പാർട്ടി സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം ഇതാണ്: “നമ്മുടെ നേതാക്കൾ അധികാരത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളായി പെരുമാറുന്നുണ്ടോ?” എന്നതല്ല; “അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടാലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളായി തുടരാൻ കഴിയുന്ന നേതാക്കളെയാണോ നാം വളർത്തുന്നത്?” ഈ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം തന്നെയാണ് ഒരു പാർട്ടിയുടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ യഥാർത്ഥ അളവുകോൽ.
ഒരു നിയമസഭാ സീറ്റ് ലഭിച്ചില്ല എന്ന കാരണത്താൽ അര നൂറ്റാണ്ടിലധികം കാലം പ്രവർത്തിച്ച ഒരു പാർട്ടി നേതാവ് പാർട്ടി വിട്ടുപോകുകയും ഒടുവിൽ രാഷ്ട്രീയ ശത്രുചേരിയിൽ അഭയം തേടുകയും ചെയ്യുന്ന സംഭവം ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ അവസരവാദമായി മാത്രം കാണുന്നത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് ഏറ്റവും എളുപ്പമുള്ള വിശദീകരണമായിരിക്കും. എന്നാൽ ഏറ്റവും എളുപ്പമുള്ള വിശദീകരണം എല്ലായ്പ്പോഴും ഏറ്റവും ശരിയായ രാഷ്ട്രീയ വിശദീകരണമാകണമെന്നില്ല. വ്യക്തിയുടെ തെറ്റ് വ്യക്തിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തമായി രേഖപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം, അത്തരമൊരു വ്യക്തിയെ പതിറ്റാണ്ടുകളോളം നേതൃസ്ഥാനങ്ങളിൽ വളർത്തിയ സംഘടനയുടെ ഉത്തരവാദിത്തവും പരിശോധിക്കണം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വീഴ്ച ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം വീഴ്ചയാണോ, അതോ ആ വീഴ്ചയെ തിരിച്ചറിയാനും തിരുത്താനും കഴിയാതെ പോയ സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണോ എന്നതാണ് അടിസ്ഥാന ചോദ്യം.
കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഒരു സാധാരണ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംഘടനയല്ല. അതിന്റെ നേതാക്കൾ ജനപ്രതിനിധികളോ ഭരണാധികാരികളോ മാത്രമല്ല; അവർ ഒരു ചരിത്രപരമായ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തം വഹിക്കുന്നവരാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം അദ്ദേഹം എത്ര വർഷം അധികാരത്തിലിരുന്നു എന്നതിലും എത്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മത്സരിച്ചു എന്നതിലും എത്ര സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചു എന്നതിലും അല്ല. അധികാരമില്ലാത്തപ്പോൾ അദ്ദേഹം എന്തു ചെയ്തു, സ്ഥാനമില്ലാത്തപ്പോൾ എങ്ങനെ പെരുമാറി, വിമർശിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ എങ്ങനെ പ്രതികരിച്ചു, സ്വന്തം താൽപര്യവും പാർട്ടിയുടെ താൽപര്യവും തമ്മിൽ സംഘർഷമുണ്ടായപ്പോൾ ഏത് പക്ഷത്ത് നിന്നു എന്നതിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സീറ്റ് നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ പരാജയമല്ല. ഒരു സീറ്റ് ലഭിക്കാതിരിക്കുക എന്നത് സംഘടനയുടെ ഒരു തീരുമാനമാണ്; എന്നാൽ അതിനെ വ്യക്തിപരമായ അപമാനമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും അതിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. ജനപ്രതിനിധിത്വം ഒരു ഉത്തരവാദിത്തമാണ്; അവകാശപത്രമല്ല. പാർട്ടി പദവി ഒരു ചുമതലയാണ്; വ്യക്തിപരമായ സ്വത്തല്ല. അധികാരം ഒരു ഉപാധിയാണ്; ലക്ഷ്യമല്ല. ഈ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസങ്ങളും നഷ്ടപ്പെടുന്നിടത്താണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ ക്ഷയം ആരംഭിക്കുന്നത്.
എന്നാൽ പാർട്ടി ഇവിടെ സ്വയം ഒഴിഞ്ഞുമാറാനും പാടില്ല. “അയാൾ അവസരവാദിയായിരുന്നു” എന്ന് പറഞ്ഞ് പ്രശ്നം അവസാനിപ്പിച്ചാൽ അടുത്ത അവസരവാദിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമൂഹിക-സംഘടനാ സാഹചര്യങ്ങൾ അതേപടി നിലനിൽക്കും. അതിനാൽ ഓരോ ഇത്തരം സംഭവവും പാർട്ടിക്ക് ഒരു രാഷ്ട്രീയ കണ്ണാടി ആയിരിക്കണം. ആ കണ്ണാടിയിൽ വ്യക്തിയുടെ മുഖം മാത്രമല്ല, പാർട്ടിയുടെ സ്വന്തം മുഖവും കാണണം. നേതാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി, സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം നിർണയിക്കുന്ന രീതി, രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ നിലവാരം, വിമർശനത്തിനുള്ള ഇടം, സ്വയംവിമർശനത്തിന്റെ ഗൗരവം, നേതൃമാറ്റത്തിന്റെ സ്വഭാവം, അധികാരത്തോടുള്ള സംഘടനയുടെ സമീപനം എന്നിവയെല്ലാം വീണ്ടും പരിശോധിക്കണം.
ഇവിടെയാണ് തെറ്റുതിരുത്തലിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം വ്യക്തമാകുന്നത്. തെറ്റുതിരുത്തൽ എന്നത് തെറ്റുകാരനെ കണ്ടെത്തി ശിക്ഷിക്കുന്നതല്ല; തെറ്റിനെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തി മാറ്റുന്നതാണ്. ഒരു നേതാവിന്റെ അവസരവാദം വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവദോഷമാണെങ്കിൽ, അത്തരം സ്വഭാവദോഷം പതിറ്റാണ്ടുകളോളം തിരിച്ചറിയപ്പെടാതെ നേതൃസ്ഥാനങ്ങളിൽ തുടരാൻ അനുവദിച്ചത് സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നമാണ്. അതുകൊണ്ട് വ്യക്തിപരമായ ഉത്തരവാദിത്തവും സംഘടനാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തവും പരസ്പരം ഒഴിവാക്കുന്നവയല്ല; അവ പരസ്പരം പൂർത്തിയാക്കുന്നവയാണ്.
ഈ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ പുനർനിർമാണം വരണം. പാർട്ടി അംഗത്വം മാത്രം മതിയാകില്ല. പാർട്ടി സ്കൂളിൽ പഠിച്ച സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ജീവിതത്തിലെ ഓരോ രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനത്തിലും പ്രതിഫലിക്കണം. മാർക്സിസം പുസ്തകജ്ഞാനമായി മാത്രം നിൽക്കാതെ അധികാരത്തോടുള്ള സമീപനത്തിലും സ്ഥാനമാറ്റത്തോടുള്ള പ്രതികരണത്തിലും വിമർശനത്തെ സ്വീകരിക്കുന്ന രീതിയിലും ജനങ്ങളോടുള്ള ബന്ധത്തിലും പ്രകടമാകണം. ഒരു നേതാവിന്റെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവം പരിശോധിക്കേണ്ട ഏറ്റവും നല്ല സമയം അദ്ദേഹം ഉയരുന്ന സമയമല്ല; അദ്ദേഹം താഴേക്ക് ഇറങ്ങേണ്ടിവരുന്ന സമയമാണ്.
കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുതിരുത്തൽ പ്രക്രിയയിൽ ഇനി ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത ഒരു അടിസ്ഥാന സംഘടനാ സംവിധാനമായി കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ പാർട്ടി കാഡർമാരുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര, രാഷ്ട്രീയ, സംഘടനാ, നൈതിക ഗുണനിലവാരം പരിശോധിക്കുന്ന സംവിധാനം കൊണ്ടുവരേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ഒരിക്കൽ പാർട്ടി അംഗത്വം ലഭിച്ചതുകൊണ്ടോ ദീർഘകാലം പാർട്ടിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചതുകൊണ്ടോ അയാളുടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയബോധവും നൈതിക നിലവാരവും ജീവിതകാലം മുഴുവൻ അതേപടി നിലനിൽക്കും എന്ന ധാരണ യാഥാർത്ഥ്യബോധമുള്ളതല്ല. മനുഷ്യരുടെ ബോധം സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളുമായി നിരന്തരം ഇടപെടുന്നതിലൂടെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. സമൂഹം മാറുന്നു, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ മാറുന്നു, വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ മാറുന്നു, അധികാരത്തിന്റെ സ്വഭാവവും അതിന്റെ പ്രലോഭനങ്ങളും മാറുന്നു, ഉപഭോക്തൃസംസ്കാരം, വ്യക്തിവാദം, മത്സരബോധം, പണത്തിന്റെ സാമൂഹിക സ്വാധീനം, മാധ്യമങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വ്യക്തികേന്ദ്രിത പ്രതിച്ഛായകൾ എന്നിവ നിരന്തരം മനുഷ്യബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഈ സാമൂഹിക സ്വാധീനങ്ങളിൽ നിന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് കാഡർമാർ സ്വാഭാവികമായി വിമുക്തരായിരിക്കുമെന്ന് കരുതുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായ മാർക്സിസ്റ്റ് സമീപനമല്ല. അതിനാൽ ഒരു കാഡറുടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ബോധം ഒരിക്കൽ പരിശോധിച്ച് അംഗീകരിച്ചാൽ മതിയെന്നതിന് പകരം, അത് തുടർച്ചയായി വികസിക്കുന്നുണ്ടോ, ക്ഷയിക്കുന്നുണ്ടോ, വഴിതെറ്റുന്നുണ്ടോ, പുതിയ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളോട് എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്നതെല്ലാം നിശ്ചിത ഇടവേളകളിൽ പരിശോധിക്കേണ്ടത് പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ ഉത്തരവാദിത്തമായി കാണണം.
എന്നാൽ ഇവിടെ “ഗുണനിലവാര പരിശോധന” എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം വളരെ കൃത്യമായി നിർവചിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അത് ഒരു പോലീസ് പരിശോധനയോ, വിശ്വസ്തതാ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നൽകുന്ന നടപടിയോ, നേതാക്കളുടെ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് കാഡർമാരെ നല്ലവരും മോശക്കാരുമായി വേർതിരിക്കുന്ന സംവിധാനമോ ആകരുത്. അതുപോലെ പാർട്ടി നേതൃത്വത്തോടുള്ള അനുസരണത്തിന്റെ അളവുകോലും ആകരുത്. ഒരു വ്യക്തി നേതൃത്വത്തിന്റെ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളെയും ചോദ്യം ചെയ്യാതെ അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതല്ല അദ്ദേഹത്തിന്റെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഗുണനിലവാരത്തിന്റെ പ്രധാന മാനദണ്ഡം. മറിച്ച്, മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തെ എത്രത്തോളം ബോധപൂർവം മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്, സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വർഗ്ഗപരമായി വിശകലനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ, പാർട്ടി നയങ്ങളെ യാന്ത്രികമായി ആവർത്തിക്കുന്നതിനുപകരം അവയുടെ സാമൂഹിക ഉള്ളടക്കം മനസ്സിലാക്കുന്നുണ്ടോ, സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയാനും സമ്മതിക്കാനും തിരുത്താനും കഴിയുന്നുണ്ടോ, വിമർശനത്തെ വ്യക്തിപരമായ ആക്രമണമെന്നല്ല രാഷ്ട്രീയ പഠനത്തിനുള്ള അവസരമെന്ന നിലയിൽ സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ടോ, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം എത്രത്തോളം സജീവമാണ്, അധികാരവും സ്ഥാനവും ലഭിക്കുമ്പോഴും നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പെരുമാറ്റത്തിൽ എന്ത് മാറ്റമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യവും കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ ദൗത്യവും തമ്മിൽ സംഘർഷമുണ്ടാകുമ്പോൾ ഏത് പക്ഷത്താണ് അദ്ദേഹം നിൽക്കുന്നത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാര്യങ്ങളാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. അതുകൊണ്ട് കാഡർ പരിശോധന അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക സ്വയംപരിശോധനാ പ്രക്രിയയായിരിക്കണം.
ഈ പരിശോധനയ്ക്ക് കൃത്യമായ ഇടവേളയും നിശ്ചയിക്കണം. “ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ പരിശോധിക്കും” എന്ന അനിശ്ചിത സമീപനം പ്രായോഗികമായി ഫലപ്രദമാകില്ല. സാധാരണ പാർട്ടി അംഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ-പ്രത്യയശാസ്ത്ര നിലവാരം മൂന്ന് വർഷത്തിലൊരിക്കലെങ്കിലും പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്. സജീവ കാഡർമാർക്കും പ്രധാന സംഘടനാ ചുമതല വഹിക്കുന്നവർക്കും രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ സമഗ്രമായ വിലയിരുത്തൽ നടത്താം. ജില്ലാ, സംസ്ഥാന, കേന്ദ്രതല നേതാക്കൾക്കും ജനപ്രതിനിധികൾക്കും മന്ത്രിമാർക്കും കൂടുതൽ കർശനമായ വാർഷിക രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാ അവലോകനം നിർബന്ധമാക്കണം. എന്നാൽ ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിയെ സ്ഥാനാർത്ഥിയാക്കുന്നതിനു മുമ്പും പ്രധാന സംഘടനാ ചുമതല നൽകുന്നതിനു മുമ്പും പ്രത്യേക ഗുണനിലവാര പരിശോധന നടത്തേണ്ടതാണ്. ഇതോടെ കാഡർ പരിശോധന ഒരു പ്രതിസന്ധി ഉണ്ടായപ്പോൾ മാത്രം നടത്തുന്ന അടിയന്തര നടപടിയാകാതെ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥിരമായ സംഘടനാ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാകും.
ഈ പരിശോധനയുടെ ആദ്യ ഘടകം പ്രത്യയശാസ്ത്രബോധമായിരിക്കണം. മാർക്സിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾ, ചരിത്രഭൗതികവാദം, വർഗ്ഗസമരം, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സ്വഭാവം, സാമ്രാജ്യത്വം, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ വർഗ്ഗസ്വഭാവം, സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രസക്തി, ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ വർഗ്ഗ-ജാതി ഘടന, സമകാലിക മുതലാളിത്തത്തിന്റെ രൂപാന്തരങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് കാഡറിന് എത്രത്തോളം വ്യക്തവും വിമർശനാത്മകവുമായ ബോധമുണ്ട് എന്ന് പരിശോധിക്കണം. എന്നാൽ പുസ്തകത്തിലെ നിർവചനങ്ങൾ മനഃപാഠമാക്കിയതുകൊണ്ട് മാത്രം ഉയർന്ന പ്രത്യയശാസ്ത്ര നിലവാരം ഉണ്ടെന്ന് തീരുമാനിക്കരുത്. ഒരു സമകാലിക സാമൂഹിക പ്രശ്നത്തെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം. അതായത്, “മാർക്സിസം അറിയുന്നുണ്ടോ?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “മാർക്സിസം ഉപയോഗിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വിശകലനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ?” എന്ന ചോദ്യവും ചോദിക്കണം.
അതോടൊപ്പം രാഷ്ട്രീയബോധവും സംഘടനാ ബോധവും പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കണം. പാർട്ടി തീരുമാനങ്ങളെ അനുസരിക്കുന്നത് മാത്രം സംഘടനാ അച്ചടക്കമല്ല. കൂട്ടായ തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ സജീവമായി പങ്കെടുക്കുക, തീരുമാനമാകുന്നതിന് മുമ്പ് സ്വതന്ത്രമായി അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിക്കുക, തീരുമാനം എടുത്തശേഷം അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുക, എന്നാൽ തീരുമാനത്തിന്റെ ഫലത്തെക്കുറിച്ച് പിന്നീട് വിമർശനാത്മകമായ വിലയിരുത്തൽ നടത്താനും തയ്യാറാകുക എന്നതാണ് ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ആത്മാവ്. ഒരു കാഡർ സംഘടനയിൽ എത്രത്തോളം സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഏൽപ്പിച്ച ചുമതലകൾ എങ്ങനെ നിർവഹിക്കുന്നു, സഹപ്രവർത്തകരോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു, താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരുടെ അഭിപ്രായം കേൾക്കുന്നുണ്ടോ, സ്വന്തം അഭിപ്രായത്തെ സംഘടനയുടെ അഭിപ്രായമായി അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടോ, സംഘടനാ തീരുമാനങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായ അധികാരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടോ തുടങ്ങിയവയും വിലയിരുത്തലിന്റെ ഭാഗമാകണം.
ഇതിലും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ പരിശോധന. ഒരു കാഡർക്ക് മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തെക്കുറിച്ച് നല്ല അറിവുണ്ടായിരിക്കാം; എന്നാൽ അധികാരം, പണം, സ്ഥാനം, പ്രശസ്തി, വ്യക്തിപരമായ നേട്ടം എന്നിവയോടുള്ള സമീപനം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് വിരുദ്ധമായിരിക്കാം. അതിനാൽ നൈതിക ഗുണനിലവാരം ഒരു സ്വതന്ത്ര പരിശോധനാ മേഖലയായിരിക്കണം. വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമോഹം, അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, വ്യക്തിപൂജ വളർത്താനുള്ള പ്രവണത, സ്വന്തം അനുയായിവലയം സൃഷ്ടിക്കൽ, വിമർശകരെ ഒറ്റപ്പെടുത്തൽ, സംഘടനാ സ്ഥാനത്തെ വ്യക്തിപരമായ സ്വാധീനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കൽ, പദവി നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ രാഷ്ട്രീയമായി അകന്നുപോകൽ, വ്യക്തിപരമായ നേട്ടത്തിനായി പാർട്ടി ബന്ധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കൽ തുടങ്ങിയ പ്രവണതകൾ ഗൗരവമായി വിലയിരുത്തണം. പ്രത്യേകിച്ച് “എനിക്ക് പാർട്ടി എന്ത് നൽകുന്നു?” എന്ന ചോദ്യമാണോ, “പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ദൗത്യത്തിന് ഞാൻ എന്ത് നൽകുന്നു?” എന്ന ചോദ്യമാണോ ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയ പെരുമാറ്റത്തെ നയിക്കുന്നത് എന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട സൂചികയായിരിക്കണം.
ഒരു കാഡറുടെ യഥാർത്ഥ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവം പരിശോധിക്കുന്നതിൽ അധികാരത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകണം. പദവി ലഭിച്ചപ്പോൾ സജീവനും പദവി നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ നിഷ്ക്രിയനുമായ ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധത സംശയാതീതമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. മറിച്ച്, അധികാരസ്ഥാനം ലഭിച്ചാലും ലഭിക്കാതിരുന്നാലും ഒരേ രാഷ്ട്രീയ ദൗത്യബോധത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നവനാണ് കൂടുതൽ പക്വനായ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്. അതിനാൽ ഓരോ പ്രധാന കാഡറുടെയും വിലയിരുത്തലിൽ ഒരു അടിസ്ഥാന ചോദ്യം ഉൾപ്പെടുത്തണം: “ഈ വ്യക്തിക്ക് നാളെ തന്റെ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, അടുത്ത ദിവസം അദ്ദേഹം എന്ത് രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം തുടരും?” ഈ ചോദ്യത്തിന് വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരമില്ലെങ്കിൽ അത് ഒരു സംഘടനാ മുന്നറിയിപ്പായി കാണണം. കാരണം പദവിയോട് ചേർന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയജീവിതം അധികാരബന്ധിതമായ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാകാം; പദവിയില്ലാതെയും തുടരുന്ന രാഷ്ട്രീയജീവിതമാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ദൗത്യബോധത്തിന്റെ കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമായ തെളിവ്.
കാഡർ വിലയിരുത്തലിൽ താഴെത്തട്ടിൽ നിന്നുള്ള അഭിപ്രായത്തിനും നിർണായക പ്രാധാന്യം നൽകണം. ഒരു നേതാവിനെ മേൽഘടകത്തിലെ നേതാക്കൾ മാത്രം വിലയിരുത്തുന്ന സംവിധാനം പലപ്പോഴും യാഥാർത്ഥ്യം മറയ്ക്കും. ഒരു നേതാവ് മേൽനേതൃത്വത്തോട് വിനയത്തോടെ പെരുമാറിയാലും താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരോട് അധികാരപരമായോ അപമര്യാദയായോ പെരുമാറുന്നുണ്ടാകാം. അതിനാൽ മേൽഘടകത്തിന്റെ വിലയിരുത്തലിനൊപ്പം സഹപ്രവർത്തകരുടെയും താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരുടെയും അനുഭവങ്ങളും പരിഗണിക്കണം. എന്നാൽ ഇത് വ്യക്തിപരമായ അപവാദങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്ന രീതിയിലാകരുത്. രാഷ്ട്രീയമായി പരിശോധിക്കാവുന്ന പെരുമാറ്റം, പ്രവർത്തനരേഖ, സംഘടനാ ഇടപെടൽ, ജനബന്ധം, വിമർശനത്തോടുള്ള സമീപനം തുടങ്ങിയവയാണ് വിലയിരുത്തലിന്റെ അടിസ്ഥാനമാകേണ്ടത്. കാഡറിനെതിരായ ഗുരുതരമായ ആരോപണം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിന് മറുപടി പറയാനുള്ള അവസരവും നിർബന്ധമായും നൽകണം. വിലയിരുത്തൽ സുതാര്യമായിരിക്കണം; എന്നാൽ വ്യക്തിയുടെ സ്വകാര്യതയും സംഘടനാ നീതിയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും വേണം.
കാഡർ പരിശോധനയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം സ്വയംവിലയിരുത്തലായിരിക്കണം. ഓരോ നിശ്ചിത കാലയളവിലും കാഡർ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് എഴുത്തുപരമായ സ്വയംവിലയിരുത്തൽ സമർപ്പിക്കണം. കഴിഞ്ഞ കാലയളവിൽ എന്താണ് പഠിച്ചത്, എന്തൊക്കെയാണ് തെറ്റുകൾ, തനിക്കെതിരെ ഉയർന്ന വിമർശനങ്ങളിൽ ഏതാണ് ശരിയെന്ന് തോന്നുന്നത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് ചില തീരുമാനങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടത്, ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് എന്താണ് പഠിച്ചത്, സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തിൽ എന്തെങ്കിലും ദൗർബല്യം അനുഭവപ്പെടുന്നുണ്ടോ, പദവിയോടോ അധികാരത്തോടോ വ്യക്തിപരമായ പ്രശസ്തിയോടോ അമിതമായ ആകർഷണം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോ തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ അതിൽ ഉൾപ്പെടണം. തുടർന്ന് ബന്ധപ്പെട്ട പാർട്ടി ഘടകത്തിൽ ഈ സ്വയംവിലയിരുത്തൽ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയ്ക്ക് വിധേയമാക്കണം. അപ്പോൾ വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും സമ്മേളനത്തിലെ ഒരു ഔപചാരിക ചടങ്ങായി നിൽക്കാതെ തുടർച്ചയായ രാഷ്ട്രീയ ആത്മപരിശോധനയായി മാറും.
വിലയിരുത്തലിന്റെ ഫലം കാഡർമാരെ “വിശ്വസ്തൻ”, “അവിശ്വസ്തൻ” എന്നിങ്ങനെ രണ്ടായി വേർതിരിക്കുന്ന രീതിയിലാകരുത്. അത്തരമൊരു സംവിധാനം ഉടൻ തന്നെ അധികാരകേന്ദ്രിതമായ ശുദ്ധീകരണ സംവിധാനമായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. പകരം കാഡറുടെ രാഷ്ട്രീയ വളർച്ചയുടെ നിലയും ആവശ്യമായ തിരുത്തലിന്റെ സ്വഭാവവും രേഖപ്പെടുത്തുന്നതാണ് ഉചിതം. ഉയർന്ന പ്രത്യയശാസ്ത്ര-രാഷ്ട്രീയ പക്വതയുള്ളവർ, തൃപ്തികരമായ നിലവാരത്തിലുള്ളവർ, വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ദൗർബല്യങ്ങളുള്ളവർ, ഗുരുതരമായ സംഘടനാ-നൈതിക പ്രശ്നങ്ങൾ നേരിടുന്നവർ എന്നിങ്ങനെ വികസനപരമായ വിഭാഗീകരണം നടത്താം. ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം ശിക്ഷയല്ല; ഓരോ കാഡറെയും അടുത്ത ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയ നിലവാരത്തിലേക്ക് വളർത്തുക എന്നതായിരിക്കണം.
ഒരു കാഡറുടെ നിലവാരം താഴ്ന്നതായി കണ്ടെത്തിയാൽ ഉടൻ അച്ചടക്കനടപടിയിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല. ആദ്യം തിരുത്തൽ പരിപാടി നൽകണം. രാഷ്ട്രീയ പഠനം, നിർദ്ദിഷ്ട വായന, ജനകീയ പ്രവർത്തനം, സംഘടനാ ചുമതല, സ്വയംവിമർശനം, സഹപ്രവർത്തകരുമായുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംവാദം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറുമാസമോ ഒരു വർഷമോ നീളുന്ന പുനഃപരിശീലന കാലയളവ് നിശ്ചയിക്കാം. അതിനുശേഷം വീണ്ടും വിലയിരുത്തണം. തിരുത്തൽ വിജയിച്ചാൽ സാധാരണ ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. തിരുത്തൽ പരാജയപ്പെട്ടാൽ ചുമതല കുറയ്ക്കുകയോ മാറ്റുകയോ ചെയ്യാം. എന്നാൽ ബോധപൂർവമായ ഗുരുതര സംഘടനാവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനം തുടരുകയാണെങ്കിൽ മാത്രമേ കർശനമായ അച്ചടക്കനടപടിയിലേക്ക് പോകാവൂ. ഇതിലൂടെ പാർട്ടി അച്ചടക്കത്തെ പ്രതികാരത്തിന്റെയോ ഭയത്തിന്റെയോ ഉപകരണമാക്കാതെ രാഷ്ട്രീയ തിരുത്തലിന്റെ അവസാനഘട്ടമായി നിലനിർത്താൻ കഴിയും.
പ്രത്യേകിച്ച് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്ഥാനാർത്ഥിത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഈ സംവിധാനം കൂടുതൽ കർശനമായിരിക്കണം. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ജനപ്രീതിയുണ്ടോ, തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ടോ, സാമ്പത്തികമായി ശക്തനാണോ, മാധ്യമങ്ങളിൽ സ്വീകാര്യനാണോ എന്നതിൽ മാത്രം സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം നിശ്ചയിക്കരുത്. സ്ഥാനാർത്ഥിയുടെ കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷത്തെ രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാ പ്രവർത്തനം, സിദ്ധാന്തബോധം, ജനബന്ധം, സംഘടനാ അച്ചടക്കം, വിമർശന-സ്വയംവിമർശന ശേഷി, അധികാരത്തോടുള്ള സമീപനം, മുമ്പ് സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ലഭിക്കാതിരുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിലെ പെരുമാറ്റം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് “സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ ഈ വ്യക്തി എങ്ങനെ പെരുമാറും?” എന്ന ചോദ്യം മുൻകൂട്ടി പരിഗണിക്കണം. കാരണം ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം ഏറ്റവും വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നത് അധികാരം ലഭിക്കുമ്പോഴല്ല; അധികാരം ലഭിക്കാതെ പോകുമ്പോഴാണ്.
ഇത്തരം പരിശോധനാ സംവിധാനം ഉന്നത നേതാക്കൾക്ക് കൂടുതൽ കർശനമായിരിക്കണം. താഴെത്തട്ടിലുള്ള ഒരു കാഡറിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ നിലവാരത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന നിലവാരമാണ് ഒരു ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കേണ്ടത്; അതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന നിലവാരമാണ് സംസ്ഥാന-കേന്ദ്ര നേതാക്കളിൽ നിന്നും മന്ത്രിമാരിൽ നിന്നും ജനപ്രതിനിധികളിൽ നിന്നും പ്രതീക്ഷിക്കേണ്ടത്. ഉയർന്ന പദവി കൂടുതൽ അവകാശങ്ങൾ നൽകുന്നതോടൊപ്പം കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തവും നൽകുന്നു. അതിനാൽ ഉയർന്ന പദവി → ഉയർന്ന പ്രത്യയശാസ്ത്ര നിലവാരം → ഉയർന്ന നൈതിക നിലവാരം → കൂടുതൽ കർശനമായ പരിശോധന → കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തം എന്ന തത്വം സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കണം.
ഇതിന്റെ ഭാഗമായി ഓരോ പ്രധാന സംഘടനാ പ്രതിസന്ധിക്കും ശേഷവും കാഡർ-സംഘടനാ തലത്തിൽ ഒരു “രാഷ്ട്രീയ പോസ്റ്റ്മോർട്ടം” നടത്തുന്നത് പ്രയോജനകരമായിരിക്കും. ഒരു മുതിർന്ന നേതാവ് പാർട്ടി വിട്ടുപോയാൽ, അദ്ദേഹത്തെ അവസരവാദിയെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച് കേസ് അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിന് പകരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പരിണാമം എപ്പോൾ തുടങ്ങി, എന്തൊക്കെ മുന്നറിയിപ്പുകൾ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന്, ആരെങ്കിലും വിമർശനം ഉന്നയിച്ചിരുന്നോ, ആ വിമർശനം എന്തുകൊണ്ട് ഗൗരവമായി എടുത്തില്ല, നേതാവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദൗർബല്യം സംഘടനയ്ക്ക് നേരത്തെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ലേ, പാർട്ടി പദവികളും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്ഥാനങ്ങളും വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയ അവകാശമായി മാറാൻ ഇടയായ സാഹചര്യം എന്തായിരുന്നു തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കണം. അതോടൊപ്പം, ആ വ്യക്തി പാർട്ടി വിടുന്നതിന് മുമ്പ് ഉന്നയിച്ച വിമർശനങ്ങളിൽ യാഥാർത്ഥ്യമുള്ള ഭാഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നോ എന്നും പരിശോധിക്കണം. വിമർശനം ഉന്നയിച്ച വ്യക്തി പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ ശത്രുപക്ഷത്തേക്ക് പോയി എന്ന കാരണത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ വിമർശനങ്ങളും സ്വതവേ തെറ്റാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രീതിയല്ല. ശരിയായ വിമർശനം വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് സ്വീകരിക്കാനും തെറ്റായ വിമർശനം രാഷ്ട്രീയമായി തള്ളിക്കളയാനും കഴിയുന്ന പക്വതയാണ് ഒരു വിപ്ലവ സംഘടനയ്ക്ക് ആവശ്യമായത്.
അവസാനം, കാഡർ ഗുണനിലവാര പരിശോധനയുടെ ലക്ഷ്യം “ആരാണ് നല്ല കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്, ആരാണ് മോശം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്” എന്ന അന്തിമ വിധി പുറപ്പെടുവിക്കുക എന്നതാകരുത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് എന്നത് ഒരിക്കൽ നേടിയ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് അല്ല; നിരന്തരം തെളിയിക്കേണ്ട രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവമാണ്. അതുകൊണ്ട് കാഡർ വികസനം ഒരു തുടർച്ചയായ ചക്രമായി കാണണം: പഠനം, രാഷ്ട്രീയപ്രയോഗം, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം, വിമർശനം, സ്വയംവിമർശനം, ഗുണനിലവാര പരിശോധന, തിരുത്തൽ, വീണ്ടും പഠനം. ഈ ചക്രം സംഘടനാ ജീവിതത്തിൽ സ്ഥിരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നിടത്താണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികത വ്യക്തികളുടെ വ്യക്തിപരമായ ഗുണമായി മാത്രം നിൽക്കാതെ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപനപരമായ സംസ്കാരമായി മാറുക.
അങ്ങനെ ഒരു കാഡറുടെ രാഷ്ട്രീയ ഗുണനിലവാരം അദ്ദേഹം എത്ര വർഷം പാർട്ടിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നതുകൊണ്ടോ എത്ര സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചു എന്നതുകൊണ്ടോ നിർണയിക്കപ്പെടില്ല. അദ്ദേഹം എത്രത്തോളം പഠിക്കുന്നു, എത്രത്തോളം ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുന്നു, സ്വന്തം തെറ്റുകൾ എത്രത്തോളം തിരിച്ചറിയുന്നു, വിമർശനം എത്രത്തോളം സ്വീകരിക്കുന്നു, അധികാരത്തോടും സ്ഥാനത്തോടും എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു, പദവി നഷ്ടപ്പെട്ട ശേഷവും എത്രത്തോളം രാഷ്ട്രീയമായി സജീവനായി തുടരുന്നു, വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തെക്കാൾ കൂട്ടായ ദൗത്യത്തെ എത്രത്തോളം മുൻനിർത്തുന്നു എന്നതായിരിക്കും യഥാർത്ഥ അളവുകോൽ.
ഇത്തരം ഒരു സംവിധാനം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നടപ്പാക്കിയാൽ മാത്രമേ പാർട്ടിക്ക് ഒരു ഗുരുതരമായ സംഘടനാ ദൗർബല്യം പരിഹരിക്കാൻ കഴിയൂ: കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിച്ച ഒരാൾ സ്വാഭാവികമായും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ഉയർന്ന നിലവാരം കൈവരിച്ചിരിക്കണമെന്ന തെറ്റായ ധാരണ. കാലം മാത്രം ഒരു കാഡറെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റാക്കുന്നില്ല. നിരന്തരമായ പഠനവും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനവും ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവും വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും നൈതിക ആത്മനിയന്ത്രണവും മാത്രമാണ് ഒരു കാഡറുടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവത്തെ വളർത്തുന്നത്.
ഭാവിയിലെ പാർട്ടി സംഘടനയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങളിൽ ഒന്നായി തന്നെ ഇത് അംഗീകരിക്കേണ്ടതാണ്: “അംഗത്വം ഒരിക്കൽ നൽകാം; എന്നാൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഗുണനിലവാരം നിരന്തരം വളർത്തുകയും നിരന്തരം പരിശോധിക്കുകയും വേണം.” പാർട്ടിയുടെ ഭാവിയിലെ നേതാക്കളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ ഇതിലും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു തെറ്റുതിരുത്തൽ നടപടി വേറെയില്ല. അതുകൊണ്ട് ഭാവിയിലെ നേതൃനിർമാണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വം തന്നെ മാറ്റേണ്ടിവരും. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയിക്കാൻ കഴിയുന്നവരെ മാത്രം നേതാക്കളായി വളർത്തുന്നതിനു പകരം, അധികാരമില്ലാതെയും പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നവരെ നേതാക്കളായി വളർത്തണം. ജനപ്രതിനിധിത്വം ലഭിച്ചാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരെക്കാൾ, ജനപ്രതിനിധിത്വം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിലും ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കാണ് ദീർഘകാല കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടത്. പദവി ലഭിച്ചപ്പോൾ പാർട്ടിയോട് ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നവരെക്കാൾ, പദവി നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ദൗത്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥ സംഘടനാ സമ്പത്ത്.
ഇതിനായി പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിലും അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. നേതാവിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് അവിശ്വാസമായി കാണുന്ന സംസ്കാരം മാറണം. വിമർശനത്തെ വിഭാഗീയതയായി മുദ്രകുത്തുന്ന പ്രവണത മാറണം. സ്ഥാനാർത്ഥിത്വത്തെ വ്യക്തിപരമായ അവകാശമായി കാണുന്ന മനോഭാവം മാറണം. മുതിർന്ന നേതാവിന്റെ അനുഭവത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്നതോടൊപ്പം, ആ അനുഭവത്തിന് വിമർശനാതീതമായ അധികാരം നൽകുന്ന പ്രവണതയും അവസാനിക്കണം. വിമർശിക്കപ്പെടാൻ തയ്യാറുള്ള നേതാവിനെയും, തെറ്റു സമ്മതിക്കാൻ തയ്യാറുള്ള സംഘടനയെയും, തിരുത്താൻ തയ്യാറുള്ള നേതൃത്വത്തെയും സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് യഥാർത്ഥ ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.
അതോടൊപ്പം, പാർട്ടി വിട്ടുപോകുന്നവരെയും ഒരേ അളവുകോലിൽ അളക്കരുത്. സത്യസന്ധമായ രാഷ്ട്രീയവിയോജിപ്പിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടി വിട്ട ഒരാളെയും വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമോഹം മൂലം പാർട്ടി വിട്ട് രാഷ്ട്രീയ ശത്രുപക്ഷത്ത് ചേർന്ന ഒരാളെയും ഒരേ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് തെറ്റാണ്. വിമർശകനെയും രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവിനെയും വേർതിരിക്കാനുള്ള കഴിവ് ഒരു പക്വമായ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ അനിവാര്യ ഗുണമാണ്. പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ സത്യസന്ധമായ വിമർശനം പലപ്പോഴും പാർട്ടിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ശക്തിയായിരിക്കും; എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ അധികാരലാഭത്തിനായി പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് വേറിട്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഭാസമാണ്.
അവസാനം, ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ നേതാക്കൾ ഒരിക്കലും പാർട്ടി വിടുകയില്ല എന്നതിലല്ല. പാർട്ടി വിട്ടുപോകാൻ കഴിയാത്തത്ര ശക്തമായ വ്യക്തിബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും അല്ല; പാർട്ടി വിടാനുള്ള വ്യക്തിപരമായ പ്രേരണകളെക്കാൾ ശക്തമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയബോധം അംഗങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ്. ഒരു സീറ്റ് ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ പോലും “ഞാൻ പാർട്ടിക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം?” എന്ന് ചോദിക്കുന്ന പ്രവർത്തകനെയാണ് പാർട്ടി സൃഷ്ടിക്കേണ്ടത്; “പാർട്ടി എനിക്ക് എന്ത് നൽകി?” എന്ന് മാത്രം ചോദിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ അല്ല.
അതിനാൽ ഈ മുഴുവൻ പ്രശ്നത്തിന്റെ അന്തിമ പാഠം വളരെ ലളിതവും അതേസമയം വളരെ ഗൗരവമുള്ളതുമാണ്: ഒരു നേതാവ് പാർട്ടി വിട്ടുപോയതുകൊണ്ട് മാത്രം പാർട്ടി ദുർബലമാകുന്നില്ല. എന്നാൽ ഒരു നേതാവ് എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, എന്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദൗർബല്യം നേരത്തെ തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടില്ല, എന്തുകൊണ്ട് തിരുത്തപ്പെട്ടില്ല, എന്തുകൊണ്ട് സ്ഥാനവും പാർട്ടിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബോധത്തിൽ ഒന്നായി മാറി എന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ പാർട്ടി വിസമ്മതിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവിടെയാണ് യഥാർത്ഥ സംഘടനാ ദൗർബല്യം.
അതുകൊണ്ട് വ്യക്തിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് അധ്യായം അവസാനിപ്പിക്കരുത്. സംഘടനയെ തിരുത്തിക്കൊണ്ടാണ് അധ്യായം അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടത്. ഒരു നേതാവിന്റെ പതനം അടുത്ത നേതാവിന്റെ ആവർത്തനമായി മാറാതിരിക്കാൻ സംഘടനാ സംവിധാനങ്ങൾ മാറ്റണം. സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം അവകാശമല്ലെന്ന് പഠിപ്പിക്കണം. അധികാരം ലക്ഷ്യമല്ലെന്ന് പഠിപ്പിക്കണം. വിമർശനം ശത്രുതയല്ലെന്ന് പഠിപ്പിക്കണം. പാർട്ടി പദവി വ്യക്തിയുടെ സ്വത്തല്ലെന്ന് പഠിപ്പിക്കണം. ജനപ്രതിനിധിത്വം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പരമമായ നേട്ടമല്ലെന്ന് പഠിപ്പിക്കണം. അതിനുമപ്പുറം, ജനങ്ങളുടെയും അധ്വാനിക്കുന്ന വർഗ്ഗങ്ങളുടെയും വിമോചനമാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യമെന്ന് നിരന്തരം ഓർമ്മിപ്പിക്കണം.
അപ്പോൾ മാത്രമേ ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുകയുള്ളൂ—സ്ഥാനത്തേക്കാൾ ദൗത്യത്തിന് വില നൽകുന്ന സംസ്കാരം; അധികാരത്തേക്കാൾ ജനങ്ങൾക്ക് വില നൽകുന്ന സംസ്കാരം; വ്യക്തിയേക്കാൾ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയത്തിന് വില നൽകുന്ന സംസ്കാരം; അനുസരണത്തേക്കാൾ ബോധപൂർവമായ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് വില നൽകുന്ന സംസ്കാരം; വിജയത്തേക്കാൾ സത്യസന്ധതയ്ക്ക് വില നൽകുന്ന സംസ്കാരം.
അതാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ പുനർനിർമാണം. അതാണ് തെറ്റുതിരുത്തലിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം. അതാണ് ഒരു വിപ്ലവപാർട്ടിക്ക് സ്വന്തം ചരിത്രപരമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാനുള്ള വഴി.
അധികാരത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായിരിക്കുക എളുപ്പമാണ്; അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായി തുടരുക എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം. ആ പരീക്ഷണത്തിൽ വിജയിക്കുന്ന പ്രവർത്തകരെയും നേതാക്കളെയും സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുന്ന പാർട്ടിക്കു മാത്രമേ ഭാവിയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തെ പുതുക്കിപ്പണിയാൻ കഴിയൂ.
Leave a comment