പാർട്ടിയെ തോൽപ്പിക്കാൻ പാർട്ടിക്കാർ തന്നെ വോട്ടു ചെയ്യുന്ന പ്രതിഭാസം- സി പി എമ്മിന്റെ പരാജയത്തെകുറിച്ച് ഒരു ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ പരിശോധന

ഈ ചോദ്യം സി.പി.എമ്മിന്റെ സംഘടനാപരമായ ഭാവിയെ സംബന്ധിച്ച വളരെ ഗൗരവമുള്ള ആത്മപരിശോധനയുടെ വിഷയമാണ്. ചെറിയ വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തിയോ പ്രാദേശിക അഭിപ്രായവ്യത്യാസമോ ഉണ്ടായാൽ പോലും സ്വന്തം പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യാൻ തയ്യാറാകുന്ന മനോഭാവത്തെ കേവലം “അച്ചടക്കലംഘനം” എന്ന നിലയിൽ മാത്രം കാണുന്നത് മതിയാകില്ല. അതിന്റെ പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ, സംഘടനാ, മാനസിക, സാമൂഹിക കാരണങ്ങളെ കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്. അടുത്തകാലത്തെ കേരളത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട റിപ്പോർട്ടുകളിലും നിർജ്ജീവമായ അംഗത്വം, താഴെത്തട്ടുമായുള്ള ബന്ധവിടർച്ച, സ്ഥാനാർഥി നിർണയത്തിലെ വീഴ്ചകൾ തുടങ്ങിയ സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി പ്രവർത്തകൻ സ്വന്തം സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യുന്നത് ഒരു സാധാരണ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പെരുമാറ്റമായി കാണാൻ കഴിയില്ല. കാരണം കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലെ അംഗത്വം ഒരു വ്യക്തിഗത രാഷ്ട്രീയ ഇഷ്ടത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനം മാത്രമല്ല; ഒരു കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തോടും സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കത്തോടും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പ്രതിബദ്ധതയോടും ചേർന്നുള്ള ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. അതിനാൽ പ്രാദേശികമായി ഉണ്ടായ ഒരു ചെറിയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസം, സ്ഥാനമാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരാശ, തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട വ്യക്തിക്ക് സ്ഥാനാർഥിത്വം ലഭിക്കാത്തത്, ഒരു പ്രാദേശിക നേതാവിനോടുള്ള വിരോധം, വ്യക്തിപരമായ അവഗണനയുടെ തോന്നൽ, സംഘടനയിലെ തീരുമാനത്തോടുള്ള പ്രതിഷേധം തുടങ്ങിയവയുടെ പേരിൽ എതിർപക്ഷ സ്ഥാനാർഥിക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ തയ്യാറാകുന്ന അവസ്ഥ വളരുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ പിന്നിൽ വ്യക്തിയുടെ മാത്രം ദൗർബല്യമല്ല, സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിലുണ്ടായ മാറ്റവും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇവിടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ഇതാണ്: “എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒരു പാർട്ടി അംഗത്തിന് സ്വന്തം പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തേക്കാൾ തന്റെ താൽക്കാലിക വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തി വലുതായി തോന്നുന്നത്?” ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താതെ “അച്ചടക്കം പാലിക്കണം” എന്നു മാത്രം പറയുന്നത് രോഗത്തിന്റെ ലക്ഷണം ചികിത്സിക്കുന്നതിന് തുല്യമായിരിക്കും. പാർട്ടി അംഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ വ്യക്തിയും സംഘടനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ ദുർബലമായിട്ടുണ്ടോ? വർഗപരമായ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യത്തിനുപകരം വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനമാനങ്ങളും അധികാരവും അംഗീകാരവും മുൻപന്തിയിലെത്തിയിട്ടുണ്ടോ? പ്രാദേശിക ഘടകത്തിൽ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചിട്ടുണ്ടോ? തന്റെ അഭിപ്രായം കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്ന ബോധം പ്രവർത്തകരിൽ വളർന്നിട്ടുണ്ടോ? തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ സുതാര്യത കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ? സംഘടനാ നേതൃത്വവും സാധാരണ അംഗവും തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയം ദുർബലമായിട്ടുണ്ടോ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ഓരോ ബ്രാഞ്ചിലും ലോക്കൽ കമ്മിറ്റിയിലും ഏരിയാ കമ്മിറ്റിയിലും പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കണം.

മാർക്സിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ ശക്തി അഭിപ്രായവ്യത്യാസമില്ലായ്മയിലല്ല; അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷിയിലാണ്. അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ അഭിപ്രായം പറയാനുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ ഇടങ്ങൾ ദുർബലമാകുമ്പോൾ, അസംതൃപ്തി ആദ്യം വ്യക്തിപരമായ വിരോധമായി മാറുകയും പിന്നീട് ഗ്രൂപ്പ്-ബന്ധമായി രൂപപ്പെടുകയും ഒടുവിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പ്രതികാരവോട്ടായി പ്രകടമാകുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ “എന്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പാർട്ടിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്തു?” എന്ന അവസാന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് അന്വേഷണം ആരംഭിക്കുന്നതിനുപകരം “അദ്ദേഹം പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് മാനസികമായി അകന്നുപോകാൻ തുടങ്ങിയത് എപ്പോൾ?” എന്ന ആദ്യചോദ്യം ചോദിക്കണം.

ഇവിടെ ഒരു നിർണായക വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയണം. പാർട്ടി നയത്തോട് വിമർശനാത്മകമായ വിയോജിപ്പ് ഒരു കാര്യമാണ്; വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തിയുടെ പേരിൽ പാർട്ടിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്. ആദ്യത്തേത് ജനാധിപത്യപരമായ സംഘടനാ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാകാം. രണ്ടാമത്തേത് സംഘടനാ പ്രതിബദ്ധതയുടെ ഗുരുതരമായ ക്ഷയത്തിന്റെ സൂചനയാണ്. എന്നാൽ രണ്ടാമത്തെ പ്രവണതയെ നേരിടാനുള്ള ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ മാർഗം ശിക്ഷ മാത്രം ആയിരിക്കില്ല. അതിന്റെ സാമൂഹികവും സംഘടനാപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ കാരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തി തിരുത്തുകയാണ് ദീർഘകാല പരിഹാരം.

സി.പി.എം.യുടെ തന്നെ സംഘടനാ രേഖകൾ രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അപര്യാപ്തതയും ബ്രാഞ്ചുകളുടെ നിർജ്ജീവതയും തെറ്റായ പ്രവണതകൾ ശക്തിപ്പെടുന്നതിനുള്ള കാരണങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാർട്ടി അംഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം, ബ്രാഞ്ചുകളുടെ സജീവ പ്രവർത്തനം, അംഗങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ കാലാനുസൃതമായ വിലയിരുത്തൽ എന്നിവയ്ക്ക് അവയിൽ പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു കാരണം രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ വ്യക്തികേന്ദ്രിതവൽക്കരണം ആയിരിക്കാം. “എനിക്ക് എന്ത് ലഭിച്ചു?”, “എന്റെ അഭിപ്രായം അംഗീകരിച്ചോ?”, “എനിക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടായോ?”, “എന്നെ പരിഗണിച്ചോ?”, “എന്റെ ആളിന് സീറ്റ് കിട്ടിയോ?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ “പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം എന്താണ്?”, “ജനങ്ങളുടെ താൽപര്യം എന്താണ്?”, “വർഗസമരത്തിന്റെ ദിശ എന്താണ്?”, “ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതം എന്തായിരിക്കും?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളെ മറികടക്കുമ്പോൾ പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധം വ്യക്തിതാൽപര്യത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നു.

അപ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടമല്ലാതായി വ്യക്തിപരമായ അംഗീകാരത്തിന്റെയും നിരാകരണത്തിന്റെയും വേദിയായി മാറുന്നു. സ്വന്തം പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥി തോറ്റാൽ അതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതത്തെക്കാൾ, “എന്നെ അവഗണിച്ചവർക്കുള്ള മറുപടി” എന്ന താൽക്കാലിക മനഃശാസ്ത്രം ശക്തമാകുന്നു. ഇതാണ് അതീവ അപകടകരമായ ഘട്ടം. കാരണം ഒരിക്കൽ ഈ മനോഭാവം സാധാരണവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടാൽ പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരായ വോട്ട് വ്യക്തിപരമായ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ നിയമാനുസൃതമായ മാർഗമായി തന്നെ പ്രവർത്തകന്റെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിതമാകും.

അതുകൊണ്ട് ഓരോ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുശേഷവും പാർട്ടി നടത്തുന്ന അവലോകനം ആർക്കെത്ര വോട്ട് ലഭിച്ചു, എവിടെയാണ് വോട്ട് കുറഞ്ഞത്, ആരുടെ വോട്ട് ചോർന്നു എന്ന കണക്കെടുപ്പിൽ മാത്രം അവസാനിക്കരുത്. അതിനപ്പുറം, പാർട്ടിയുടെ താഴെത്തട്ടിലെ സംഘടനാ ജീവിതത്തെയും പ്രവർത്തകരുടെ രാഷ്ട്രീയ മനോഭാവത്തെയും വിലയിരുത്തുന്ന ഒരു സംഘടനാ–മനഃശാസ്ത്രപരമായ പരിശോധന കൂടി അനിവാര്യമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം ഒരു സംഘടനയുടെ പുറംപ്രകടനമാണെങ്കിൽ, ആ ഫലത്തിന് പിന്നിലെ പ്രവർത്തകരുടെ മനോഭാവം സംഘടനയുടെ ആന്തരികാവസ്ഥയുടെ സൂചകമാണ്. അതിനാൽ വോട്ടിലെ മാറ്റങ്ങളെ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയവും മാനസികവുമായ മാറ്റങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.

ഈ പരിശോധനയുടെ ഭാഗമായി ഓരോ ബ്രാഞ്ചിലും ചില അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങൾ ഗൗരവമായി ഉന്നയിക്കണം. സ്ഥാനാർഥിയോട് പ്രാദേശിക പ്രവർത്തകർക്ക് വ്യക്തിപരമായ വിരോധമുണ്ടായിരുന്നോ, അത്തരം വിരോധത്തിന് എന്തെങ്കിലും യുക്തിസഹമായ സംഘടനാപരമായ കാരണമുണ്ടായിരുന്നോ, അതോ വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങളുടെയും ഗ്രൂപ്പ് താൽപര്യങ്ങളുടെയും ഫലമായിരുന്നോ എന്നത് പരിശോധിക്കണം. അതോടൊപ്പം സ്ഥാനാർഥി നിർണയത്തിൽ പ്രാദേശിക പ്രവർത്തകരുടെ അഭിപ്രായം എത്രത്തോളം പരിഗണിക്കപ്പെട്ടു, തീരുമാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ യുക്തി അവരെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ നേതൃത്വം ശ്രമിച്ചിരുന്നോ, തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയെക്കുറിച്ച് പ്രവർത്തകർക്ക് വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നോ എന്നിവയും പരിശോധിക്കണം. സ്ഥാനാർഥിയോടുള്ള എതിർപ്പ് യഥാർഥത്തിൽ സ്ഥാനാർഥിയോടുള്ള എതിർപ്പാണോ, അതോ സ്ഥാനാർഥി നിർണയ പ്രക്രിയയോടുള്ള അസംതൃപ്തിയാണോ എന്ന വ്യത്യാസം കണ്ടെത്തുന്നത് വളരെ പ്രധാനമാണ്.

പാർട്ടി തീരുമാനത്തോട് വിയോജിച്ച പ്രവർത്തകർക്ക് തങ്ങളുടെ അഭിപ്രായം തുറന്നുപറയാനും വിമർശിക്കാനും ബദൽ നിലപാട് അവതരിപ്പിക്കാനും മതിയായ അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നോ എന്നതും പരിശോധിക്കണം. ഒരു തീരുമാനത്തെക്കുറിച്ച് പ്രവർത്തകർക്ക് സംശയങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ അവ ഉന്നയിക്കാനുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ ഇടം സംഘടനയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നോ, അഭിപ്രായവ്യത്യാസം പ്രകടിപ്പിച്ചവരെ സംശയത്തോടെ കാണുകയോ ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്തിരുന്നോ, അവരുടെ വാദങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകാൻ നേതൃത്വം തയ്യാറായിരുന്നോ തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കണം. വിയോജിപ്പ് അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടോ, അതോ രാഷ്ട്രീയമായി സംവദിക്കപ്പെട്ടോ എന്നത് സംഘടനയുടെ ആരോഗ്യനില മനസ്സിലാക്കാനുള്ള പ്രധാന സൂചകമാണ്.

അതുപോലെ പ്രാദേശിക നേതാക്കളും സാധാരണ പ്രവർത്തകരും തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കണം. നേതാക്കൾ പ്രവർത്തകരെ കാണുന്നത് യോഗങ്ങളിലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്തും മാത്രമാണോ, അതോ അവരുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലും സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളിലും സംഘടനാപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകളിലും ഇടപെടുന്നുണ്ടോ? പ്രവർത്തകർക്ക് നേതാക്കളെ സമീപിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? നേതാക്കൾ താഴെത്തട്ടിലെ അഭിപ്രായങ്ങൾ കേൾക്കുന്നുണ്ടോ? പ്രവർത്തകരുടെ പരാതികൾ കേട്ടശേഷം അവയ്ക്ക് യഥാർഥ പരിഹാരം ഉണ്ടാകുന്നുണ്ടോ? ആശയവിനിമയം ഏകപക്ഷീയമായ നിർദ്ദേശപ്രഖ്യാപനമായി ചുരുങ്ങിയിട്ടുണ്ടോ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കാതെ ഒരു ബ്രാഞ്ചിന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം വിലയിരുത്താനാവില്ല.

ഇതിനൊപ്പം പ്രവർത്തകർക്ക് അവരുടെ പ്രവർത്തനത്തിന് ലഭിക്കുന്ന അംഗീകാരവും ഉത്തരവാദിത്വവും പരിശോധിക്കേണ്ടതാണ്. വർഷങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് സംഘടനയിൽ തന്റെ സംഭാവനയ്ക്ക് വിലയുണ്ടെന്ന ബോധമുണ്ടോ? ചുമതലകൾ നൽകുമ്പോൾ വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾക്കോ ഗ്രൂപ്പ് ബന്ധങ്ങൾക്കോ അമിതപ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? പ്രവർത്തകരെ ആവശ്യമായ സമയത്ത് മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രവർത്തകരായി കാണുന്നുണ്ടോ, അതോ സംഘടനയുടെ രാഷ്ട്രീയ വളർച്ചയിലെ സജീവ പങ്കാളികളായി പരിഗണിക്കുന്നുണ്ടോ? ഒരാൾക്ക് തന്റെ കഴിവുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ അവസരമില്ലെന്നോ, താൻ ചെയ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിരന്തരം അവഗണിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നോ തോന്നുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ആ അനുഭവം ക്രമേണ സംഘടനയോടുള്ള മാനസിക അകൽച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകാം.

അതുകൊണ്ട് “വ്യക്തിപരമായ അവഗണനയുടെ തോന്നൽ എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്?” എന്ന ചോദ്യവും നേരിട്ട് ചോദിക്കണം. ഈ തോന്നൽ വെറും വ്യക്തിയുടെ തെറ്റായ ധാരണയാണോ, അതോ അതിന് പിന്നിൽ യഥാർഥമായ അനുഭവങ്ങളുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കണം. ചിലപ്പോൾ ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ പ്രതീക്ഷകൾ യാഥാർഥ്യബോധമില്ലാത്തതായിരിക്കാം; എന്നാൽ മറ്റുചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ സംഘടനയുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള ആവർത്തിച്ച അവഗണനയാണ് അതിന് കാരണം. ഈ രണ്ടിനെയും ഒരുപോലെ കാണുന്നത് തെറ്റാണ്. വ്യക്തിയുടെ തെറ്റായ പ്രതീക്ഷയും സംഘടനയുടെ യഥാർഥ വീഴ്ചയും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള വസ്തുനിഷ്ഠമായ പരിശോധന ആവശ്യമാണ്.

സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ വിഭാഗീയതയും ഗ്രൂപ്പ് ബന്ധങ്ങളും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്നതും പ്രത്യേകമായി അന്വേഷിക്കണം. സ്ഥാനാർഥി നിർണയം, ചുമതല വിതരണം, സംഘടനാ സ്ഥാനങ്ങൾ, പ്രാദേശിക തീരുമാനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഗ്രൂപ്പ് താൽപര്യങ്ങൾ ഇടപെട്ടിട്ടുണ്ടോ? ഒരു ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാനാർഥി വിജയിക്കാതിരിക്കാൻ മറ്റൊരു ഗ്രൂപ്പ് ബോധപൂർവം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യത്തെ മറികടന്ന് വ്യക്തിബന്ധങ്ങളും വിഭാഗീയ താൽപര്യങ്ങളും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഇത്തരം പ്രവണതകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിന്റെ കാരണമെന്നതിലുപരി സംഘടനയുടെ ആന്തരിക സംയോജകബലം ദുർബലമാകുന്നതിന്റെ സൂചനയായി കാണണം.

ഇതിലും ആഴത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസം പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ എത്രത്തോളം രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് എന്നത് പരിശോധിക്കണം. വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങളും പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പ്രവർത്തകന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? തനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത സ്ഥാനാർഥിയാണെങ്കിലും വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? ഒരു പ്രാദേശിക നേതാവിനോടുള്ള വിരോധത്തെ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ പരാജയത്തെ പാർട്ടിയുടെ പരാജയമായി കാണാതെ, സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തെ മുൻനിർത്താൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളാണ് പ്രവർത്തകന്റെ അച്ചടക്കത്തെക്കാൾ അവന്റെ രാഷ്ട്രീയ പക്വതയെ അളക്കുന്നത്.

അതോടൊപ്പം, പാർട്ടിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യാനുള്ള മനോഭാവം ആദ്യമായി പ്രകടമായത് എപ്പോഴാണ്, അപ്പോൾ നേതൃത്വം അത് തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നോ എന്നതും കണ്ടെത്തണം. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം മാത്രമാണ് ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയോട് അകന്നതെന്ന് കരുതരുത്. അതിനു മാസങ്ങളോ വർഷങ്ങളോ മുമ്പ് തന്നെ യോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് അകലം പാലിക്കൽ, സംഘടനാ ചുമതലകളോടുള്ള താൽപര്യക്കുറവ്, നേതാക്കളോടുള്ള സ്ഥിരമായ അസംതൃപ്തി, പാർട്ടി തീരുമാനങ്ങളോടുള്ള നിരന്തരമായ അവിശ്വാസം, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിലെ ക്ഷയം തുടങ്ങിയ സൂചനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്ന് പരിശോധിക്കണം. അത്തരം സൂചനകൾ ഉണ്ടായിട്ടും നേതൃത്വം ഇടപെട്ടില്ലെങ്കിൽ, അത് പ്രവർത്തകന്റെ മാത്രം പരാജയമല്ല; സംഘടനയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷണശേഷിയുടെ പരാജയവും കൂടിയാണ്.

എന്നാൽ ഈ പരിശോധനയുടെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. ഇത് ഒരിക്കലും “കുറ്റക്കാരെ കണ്ടെത്താനുള്ള അന്വേഷണം” ആയി മാറരുത്. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ പ്രവർത്തകർ സത്യസന്ധമായി സംസാരിക്കുകയില്ല; ഓരോരുത്തരും സ്വയം രക്ഷപ്പെടാനുള്ള വിശദീകരണങ്ങൾ മാത്രമേ നൽകുകയുള്ളൂ. അപ്പോൾ പരിശോധന യഥാർഥ സംഘടനാ ദൗർബല്യങ്ങളെ പുറത്തുകൊണ്ടുവരാതെ, ഔപചാരികമായ കുറ്റാരോപണങ്ങളുടെയും പ്രതിരോധങ്ങളുടെയും പ്രക്രിയയായി ചുരുങ്ങും. അതുകൊണ്ട് പരിശോധനയുടെ ലക്ഷ്യം “ആരാണ് തെറ്റുകാരൻ?” എന്നതിലുപരി “എവിടെയാണ് സംഘടനാ ബന്ധം ദുർബലമായത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് ദുർബലമായത്, അത് എങ്ങനെ തിരുത്താം?” എന്നതായിരിക്കണം.

അതിന് ആത്മവിമർശനത്തിനും പരസ്പരവിമർശനത്തിനും ഒരുപോലെ സ്ഥാനം നൽകണം. പ്രവർത്തകന്റെ തെറ്റ് ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കണം; നേതൃത്വത്തിന്റെ തെറ്റ് ഉണ്ടെങ്കിൽ അതും തുറന്നുപറയണം. സംഘടനാപരമായ അനീതി ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് അംഗീകരിച്ച് തിരുത്തണം; വ്യക്തിപരമായ സ്വാർത്ഥതയോ വിഭാഗീയതയോ ബോധപൂർവമായ പാർട്ടി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനമോ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെയും രാഷ്ട്രീയമായി നേരിടണം. സംഘടനയെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ മാർഗം തെറ്റുകളെ മറച്ചുവയ്ക്കുന്നതല്ല; തെറ്റുകളെ സത്യസന്ധമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് തിരുത്താനുള്ള ശേഷി വളർത്തുന്നതാണ്.

അങ്ങനെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷമുള്ള അവലോകനം ഒരു സാധാരണ വോട്ട് കണക്കെടുപ്പിൽ നിന്ന് സംഘടനയുടെ ആന്തരിക ജീവിതത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ പരിശോധനയായി ഉയർത്തണം. വോട്ടിന്റെ എണ്ണം സംഘടനയുടെ പുറംഫലത്തെ കാണിക്കുമ്പോൾ, പ്രവർത്തകരുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം, പാർട്ടിയോടുള്ള വിശ്വാസം, നേതൃത്വവുമായുള്ള ബന്ധം, സംഘടനാ പങ്കാളിത്തം, അസംതൃപ്തിയുടെ സ്വഭാവം, വർഗബോധത്തിന്റെ ആഴം എന്നിവ അതിന്റെ ആന്തരികാവസ്ഥയെ വെളിപ്പെടുത്തും. വോട്ടിന്റെ ചോർച്ച എവിടെയുണ്ടായി എന്ന് കണ്ടെത്തുന്നതിനെക്കാൾ, പാർട്ടിയോടുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം എവിടെയാണ് ചോർന്നത് എന്ന് കണ്ടെത്തുന്നതാണ് യഥാർഥ ആത്മപരിശോധന. അതാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തെ ഒരു പ്രതിസന്ധിയായി മാത്രം കാണാതെ, സംഘടനയുടെ പുനർനിർമ്മാണത്തിനുള്ള ഒരു ചരിത്രാവസരമാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന സമീപനം.

അതേസമയം, ഇതിന്റെ പേരിൽ പാർട്ടി അച്ചടക്കത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കുറച്ചുകാണാനും പാടില്ല. ജനാധിപത്യപരമായി തീരുമാനമെടുത്ത ശേഷം കൂട്ടായ തീരുമാനത്തെ അംഗീകരിക്കുക എന്നത് കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനാ ജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വമാണ്. എന്നാൽ അച്ചടക്കം എന്നത് ഭയത്തിൽ നിന്നുള്ള അനുസരണം അല്ല; രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ നിന്നുള്ള സ്വയംനിയന്ത്രണമാണ്. പാർട്ടി അംഗത്തിന് സ്വന്തം അഭിപ്രായം പറയാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടാകണം; എന്നാൽ കൂട്ടായ തീരുമാനം ഉണ്ടായശേഷം അത് നടപ്പാക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വബോധവും ഉണ്ടായിരിക്കണം.

അതുകൊണ്ട് തിരുത്തൽപ്രക്രിയയ്ക്ക് രണ്ട് വശങ്ങളുണ്ടാകണം. ഒന്നാമത്, പ്രവർത്തകരുടെ അസംതൃപ്തിയുടെ യഥാർഥ കാരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തി സംഘടനാ രീതികളിൽ ആവശ്യമായ തിരുത്തലുകൾ വരുത്തുക. രണ്ടാമത്, വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തിയുടെ പേരിൽ ബോധപൂർവം പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിയെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രവണതയ്‌ക്കെതിരെ രാഷ്ട്രീയവും സംഘടനാപരവുമായ വ്യക്തമായ നിലപാട് സ്വീകരിക്കുക. തെറ്റിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാക്കാതെ ശിക്ഷിക്കുന്നതും തെറ്റിനെ രാഷ്ട്രീയമായി ന്യായീകരിക്കുന്നതും ഒരുപോലെ അപകടകരമാണ്.

ഇത് ഇപ്പോഴത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രസക്തിയുള്ള വിഷയമാണ്. 2026-ലെ കേരളത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തിരിച്ചടിയെക്കുറിച്ചുള്ള സി.പി.എം.യുടെ അവലോകനങ്ങളിൽ തന്നെ താഴെത്തട്ടുമായുള്ള ബന്ധവിടർച്ച, നിർജ്ജീവ അംഗത്വം, സ്ഥാനാർഥി നിർണയത്തിലെ വീഴ്ചകൾ, സംഘടനാപരമായ ദൗർബല്യം തുടങ്ങിയവ ചർച്ചയായതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനാൽ “സ്വന്തം പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ സ്വന്തം പ്രവർത്തകർ വോട്ട് ചെയ്യുന്നത്” എന്ന പ്രതിഭാസത്തെ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട അച്ചടക്കപ്രശ്നമായി കാണാതെ, പാർട്ടി-പ്രവർത്തകൻ ബന്ധത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തെ അളക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന സൂചികയായി കാണേണ്ട സമയമാണിത്.

ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകനെ പാർട്ടിയോട് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്തെ നിർദ്ദേശമോ സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കമോ മാത്രം ആയിരിക്കരുത്. രാഷ്ട്രീയ ബോധം, വർഗപരമായ കാഴ്ചപ്പാട്, കൂട്ടായ്മയുടെ ബോധം, സംഘടനയിലുള്ള വിശ്വാസം, പരസ്പര ബഹുമാനം, ജനങ്ങളുമായുള്ള സജീവബന്ധം, സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരുത്താനുള്ള സന്നദ്ധത എന്നിവ ചേർന്നാണ് ആ ബന്ധം രൂപപ്പെടേണ്ടത്. ഈ അടിത്തറ ദുർബലമായാൽ ചെറിയ വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തികൾ പോലും വലിയ രാഷ്ട്രീയ വ്യതിചലനങ്ങളായി മാറും.

അതിനാൽ സി.പി.എം. ഗൗരവമായി ചോദിക്കേണ്ടത് “എത്ര പേർ പാർട്ടിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്തു?” എന്നതുമാത്രമല്ല; അതിനേക്കാൾ പ്രധാനമായി “എന്തുകൊണ്ട് അവർക്ക് പാർട്ടിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത്ര പാർട്ടിയോടുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം ദുർബലമായി?” എന്നതാണ്. ആ ചോദ്യത്തിന് ഓരോ ബ്രാഞ്ചിലും ഓരോ ലോക്കൽ കമ്മിറ്റിയിലും സത്യസന്ധമായ ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ മാത്രമേ ഈ പ്രവണതയെ തിരുത്താൻ കഴിയൂ. ശിക്ഷയിലൂടെ പാർട്ടി വിരുദ്ധ വോട്ട് തടയാം; പക്ഷേ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലൂടെയും ജനാധിപത്യപരമായ സംഘടനാജീവിതത്തിലൂടെയും മാത്രമേ അതിന്റെ സാമൂഹിക-മാനസിക വേരുകൾ പിഴുതുമാറ്റാൻ കഴിയൂ.

ഇത് കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, പ്രശ്നം “ചില പ്രവർത്തകർ പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യുന്നു” എന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പ്-തലത്തിലുള്ള പ്രശ്നമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. അതിന് പിന്നിൽ പാർട്ടി അംഗത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ, വർഗബോധത്തിൽ, സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിൽ, നേതൃത്വ–പ്രവർത്തക ബന്ധത്തിൽ, വ്യക്തിയും കൂട്ടായ്മയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ, അധികാരവുമായി പാർട്ടി പ്രവർത്തകന്റെ ബന്ധത്തിൽ, പ്രാദേശിക സാമൂഹിക ഘടനയിലുണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങളിൽ എന്നിവയിൽ ദീർഘകാലമായി സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പരിവർത്തനങ്ങൾ അന്വേഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി പ്രവർത്തകൻ സ്വന്തം സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യുന്നത് ഒരു നിമിഷത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാനസിക തീരുമാനമല്ല. സാധാരണയായി അതിന് മുമ്പ് ചെറിയ ചെറിയ അനുഭവങ്ങളുടെ സഞ്ചയം ഉണ്ടാകും. ഒരു യോഗത്തിൽ തന്റെ അഭിപ്രായം കേൾക്കപ്പെട്ടില്ല; ഒരു പ്രാദേശിക പ്രശ്നത്തിൽ തന്റെ നിലപാട് പരിഗണിച്ചില്ല; ഒരു ചുമതല മറ്റൊരാൾക്ക് നൽകി; ഒരു നേതാവ് തന്നെ അവഗണിച്ചു; സ്ഥാനാർഥി നിർണയത്തിൽ തനിക്ക് പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചില്ല; താൻ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടും അംഗീകാരം ലഭിച്ചില്ല; ചിലർക്ക് മാത്രം പരിഗണന ലഭിക്കുന്നു എന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടായി; തനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത ഒരാൾക്ക് സ്ഥാനാർഥിത്വം ലഭിച്ചു; പാർട്ടി തീരുമാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ യുക്തി തനിക്ക് ബോധ്യമായില്ല. ഓരോ സംഭവവും ഒറ്റയ്ക്ക് നോക്കുമ്പോൾ ചെറുതാണ്. എന്നാൽ ഇവ ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവ മാനസിക അസംതൃപ്തിയുടെ അളവ് വർധിപ്പിക്കുന്ന അളവുമാറ്റങ്ങൾ ആകുന്നു. ഒരു പരിധിവരെ അവ വ്യക്തിപരമായ പരാതികളായി നിലനിൽക്കും. എന്നാൽ ഒരു നിർണായക ഘട്ടത്തിൽ അളവിലെ ഈ വർധന ഗുണപരമായ മാറ്റത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു: “ഈപാർട്ടിഇനിഎന്റേതല്ല”, “എന്റെവാക്കിന്ഇവിടെവിലയില്ല”, “എന്നെഅവഗണിക്കുന്നവരെതോൽപ്പിക്കണം” എന്ന മനോഭാവം രൂപപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വോട്ട് ഒരു രാഷ്ട്രീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിന്ന് വ്യക്തിപരമായ പ്രതികാരത്തിന്റെ ഉപാധിയായി മാറുന്നു. ഇതാണ് ഈ പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ഡയലക്ടിക്കൽ ഘട്ടം.

ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം, വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തി സ്വയം പാർട്ടി വിരുദ്ധ രാഷ്ട്രീയമല്ല എന്നതാണ്. അസംതൃപ്തി സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ രാഷ്ട്രീയ വിമർശനമായി പ്രകടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ അത് പാർട്ടിയെ ശക്തിപ്പെടുത്താനും കഴിയും. പ്രശ്നം ഉണ്ടാകുന്നത് അസംതൃപ്തിക്ക് സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ രാഷ്ട്രീയമായ പരിഹാരപാത ലഭിക്കാതെ വരുമ്പോഴാണ്. അപ്പോൾ ഉള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യം പുറത്തേക്കുള്ള വൈരുദ്ധ്യമായി മാറുന്നു. മാർക്സിസ്റ്റ് ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യം ശരിയായ രീതിയിൽ കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെടാതെ പോയാൽ അത് സംഘടനയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന വൈരുദ്ധ്യമായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു.

ഇവിടെ പരിശോധിക്കേണ്ടത് ഒരു സാധാരണ സംഘടനാപരമായ മാറ്റമല്ല; ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന സ്ഥാനമാറ്റമാണ്. ഒരു പ്രവർത്തകൻ തന്റെ വ്യക്തിതാൽപര്യങ്ങളെ വിശാലമായ വർഗതാൽപര്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി കാണുകയും, പാർട്ടിയെ ആ വർഗതാൽപര്യത്തിന്റെ സംഘടിത രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ വ്യക്തിയും പാർട്ടിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം അടിസ്ഥാനപരമായി രാഷ്ട്രീയമായിരിക്കും. അതിന്റെ ഒരു ലളിതമായ മുൻഗണനാക്രമം വർഗതാൽപര്യം → പാർട്ടി → സംഘടന → വ്യക്തി എന്നതായിരിക്കും. ഇവിടെ വ്യക്തി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; മറിച്ച് വ്യക്തിയുടെ താൽപര്യം വിശാലമായ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനാ സിദ്ധാന്തത്തിൽ വ്യക്തിയെ സംഘടനയ്ക്ക് കീഴ്പ്പെടുത്തുന്നതും ഭൂരിപക്ഷ തീരുമാനങ്ങൾ കൂട്ടായി നടപ്പാക്കുന്നതും ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.

എന്നാൽ ഈ രാഷ്ട്രീയബോധം ദുർബലമാകുമ്പോൾ മുൻഗണനാക്രമം ക്രമേണ തലകീഴായി മാറാം. വ്യക്തി → കുടുംബം/ഗ്രൂപ്പ് → പ്രാദേശിക ബന്ധം → പാർട്ടി → വർഗതാൽപര്യം എന്നൊരു പുതിയ ക്രമം രൂപപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ പ്രവർത്തകൻ ആദ്യം സ്വയം ഒരു പ്രത്യേക വ്യക്തിയായും, ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ അംഗമായും, ഒരു ഗ്രൂപ്പിന്റെ ഭാഗമായും, ഒരു പ്രാദേശിക ബന്ധവലയത്തിലെ അംഗമായും കാണുന്നു; അതിനുശേഷമാണ് പാർട്ടി അംഗത്വം വരുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം മാത്രമാണ് വർഗതാൽപര്യം അവന്റെ ചിന്തയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഇതാണ് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലെ ഗുണപരമായ മാറ്റം. പാർട്ടി അപ്പോൾ അവന്റെ ജീവിതത്തെ നിർവചിക്കുന്ന വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യമല്ല; മറിച്ച് സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായോ പ്രാദേശികമായോ താൽപര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒരു സംഘടനയായി മാറുന്നു.

ഇത്തരം മാറ്റം സംഭവിക്കുമ്പോൾ പാർട്ടിയുമായുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ മാറുന്നു. രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ള പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയെ തന്റെ രാഷ്ട്രീയലക്ഷ്യത്തിന്റെ സംഘടിത രൂപമായി കാണുന്നു; വ്യക്തികേന്ദ്രിതനായ പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയെ തന്റെ താൽപര്യങ്ങളുടെ ഒരു ഉപാധിയായി കാണാൻ തുടങ്ങുന്നു. ആദ്യത്തെ സമീപനത്തിൽ “ഞാൻ പാർട്ടിയുടെ ഭാഗമാണ്” എന്ന ബോധമാണ് ശക്തം. രണ്ടാമത്തേതിൽ “പാർട്ടി എനിക്ക് എന്താണ് നൽകുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യം ശക്തമാകുന്നു. ഇതാണ് പിന്നീട് സ്ഥാനമാനം, അംഗീകാരം, സ്ഥാനാർഥിത്വം, ചുമതല, വ്യക്തിബന്ധം, പ്രാദേശിക സ്വാധീനം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ അസംതൃപ്തി ഉണ്ടായാൽ പാർട്ടിയോടുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം തന്നെ ദുർബലമാകാനുള്ള അടിത്തറ.

ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദൃശ്യമായ പ്രകടനം ഭാഷയിലാണ്. “എന്റെ സ്ഥാനാർഥി”, “എന്റെ നേതാവ്”, “എന്റെ വിഭാഗം”, “എന്റെ വാർഡ്”, “എന്റെ ആളുകൾ” എന്ന പ്രയോഗങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി വർധിക്കുകയും “പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാനാർഥി”, “പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട്”, “ജനങ്ങളുടെ താൽപര്യം”, “വർഗതാൽപര്യം” തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങൾ പിന്നിലാകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഭാഷയിൽ സംഭവിക്കുന്നത് വെറും പദപ്രയോഗത്തിലെ മാറ്റമല്ല. അത് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ഘടനയിൽ സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റത്തിന്റെ സൂചനയാണ്. “എന്റെ” എന്ന പദം രാഷ്ട്രീയചിന്തയുടെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ “നമ്മുടെ” എന്ന കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയബോധം ചുരുങ്ങുകയാണ്.

പ്രാദേശിക ബന്ധങ്ങൾക്കും കുടുംബബന്ധങ്ങൾക്കും സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾക്കും സ്വാഭാവികമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. അവയെല്ലാം ഇല്ലാതാക്കണമെന്നല്ല ഇവിടെ പറയുന്നത്. പ്രശ്നം അവയ്ക്ക് രാഷ്ട്രീയമായ മുൻഗണന നൽകുന്ന ക്രമത്തിലാണ്. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ സ്വന്തം കുടുംബത്തെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തെയും സ്നേഹിക്കുകയും അവരുമായി ബന്ധപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ ആ ബന്ധങ്ങൾ വർഗതാൽപര്യത്തെയും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തെയും നിർണ്ണയിക്കുന്ന ശക്തികളായി മാറുമ്പോഴാണ് പ്രശ്നം. അപ്പോൾ രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനം തത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എടുക്കുന്നതിനു പകരം ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എടുക്കപ്പെടുന്നു.

ഇവിടെ കുടുംബവും ഗ്രൂപ്പും മാത്രമല്ല, പ്രാദേശികതയും ഒരു രാഷ്ട്രീയ പരിധിയായി മാറാം. “നമ്മുടെ വാർഡിന് എന്ത് കിട്ടി?”, “നമ്മുടെ പ്രദേശത്തെ ആൾക്കാണ് സ്ഥാനാർഥിത്വം ലഭിക്കേണ്ടത്”, “നമ്മുടെ വിഭാഗത്തിലുള്ള ആളെ പരിഗണിച്ചില്ല” തുടങ്ങിയ ചിന്തകൾ സ്വാഭാവികമായ പ്രാദേശിക ആവശ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്രമേണ പ്രാദേശിക സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് നീങ്ങാം. അപ്പോൾ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മണ്ഡലം വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടത്തിന്റെ ഒരു മേഖലയെന്നതിനുപകരം വ്യക്തികളുടെയും പ്രാദേശിക ഗ്രൂപ്പുകളുടെയും സ്വാധീനമത്സരത്തിന്റെ വേദിയായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതാണ് പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നത്.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥി നിർണയം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നേടുന്നു. രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ള പ്രവർത്തകൻ സ്ഥാനാർഥിയെ വിലയിരുത്തുന്നത് പ്രധാനമായും “ഈ സ്ഥാനാർഥി പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിനെ എത്രത്തോളം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു?” എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെയായിരിക്കും. വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായ പ്രവർത്തകൻ ചോദിക്കുന്നത് “ഈ സ്ഥാനാർഥി എന്റെയും എന്റെ ആളുകളുടെയും താൽപര്യത്തെ എത്രത്തോളം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു?” എന്നായിരിക്കും. ഒരേ സ്ഥാനാർഥിയെക്കുറിച്ചുള്ള രണ്ട് വ്യത്യസ്ത വിലയിരുത്തലുകളാണിത്. ഒന്നിൽ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കമാണ് കേന്ദ്രം; മറ്റൊന്നിൽ വ്യക്തിബന്ധമാണ് കേന്ദ്രം.

ഇത് പാർട്ടിയുടെ ആന്തരിക ജനാധിപത്യത്തെയും ബാധിക്കുന്നു. ആരോഗ്യകരമായ ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണത്തിൽ താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരുടെ അഭിപ്രായവും വിമർശനവും തീരുമാനപ്രക്രിയയിൽ ഉൾപ്പെടണം; തീരുമാനമെടുത്തശേഷം കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം ഉണ്ടാകണം. സി.പി.ഐ.എം.യുടെ ഔദ്യോഗിക ഭരണഘടനയും പാർട്ടി കമ്മിറ്റികളെയും പ്രവർത്തകരെയും വിമർശിക്കാനുള്ള അവകാശവും, സംഘടനാപരമോ രാഷ്ട്രീയമോ ആയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉയർന്ന കമ്മിറ്റികളിലേക്ക് സമർപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശവും, അതോടൊപ്പം പാർട്ടി തീരുമാനങ്ങൾ നടപ്പാക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനാൽ വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തെ പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ തീരുമാനത്തിന് മുകളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നത് ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ സാരമല്ല; അതിന്റെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തോടുള്ള വ്യതിചലനമാണ്.

അതേസമയം ഇതിന്റെ മറുവശവും വളരെ പ്രധാനമാണ്. വ്യക്തിയുടെ കീഴ്പ്പെടൽ സംഘടനയോടുള്ള അന്ധമായ കീഴടങ്ങലായി മാറരുത്. പാർട്ടി നേതൃത്വം സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങളെ വിമർശനാതീതമാക്കുകയും പ്രവർത്തകരുടെ അനുഭവങ്ങളെയും വിമർശനങ്ങളെയും അവഗണിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അത് വ്യക്തികേന്ദ്രിതത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനു പകരം മറ്റൊരു രൂപത്തിലുള്ള വ്യക്തികേന്ദ്രിതത്വം സൃഷ്ടിക്കും. ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണം എന്നത് നേതൃത്വത്തിന്റെ ഏകപക്ഷീയമായ അധികാരമല്ല; ജനാധിപത്യപരമായ ചർച്ചയിലൂടെ കൂട്ടായ തീരുമാനത്തിലെത്തുകയും തുടർന്ന് ഏകീകൃതമായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ആന്തരിക ജനാധിപത്യം ദുർബലമാകുമ്പോൾ ബ്യൂറോക്രാറ്റിസവും പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളും സംഘടനയെ ജനങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രവർത്തകരിൽ നിന്നും അകറ്റാൻ ഇടയാക്കുമെന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വിവിധ രേഖകളും ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ വേണ്ടത് വ്യക്തിയെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന സംഘടനയല്ല; വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ ഉയർത്തുന്ന സംഘടനയാണ്. വ്യക്തി തന്റെ സ്വതന്ത്ര ചിന്ത നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ തന്നെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യവുമായി സ്വയം ബന്ധിപ്പിക്കണം. അപ്പോൾ “ഞാൻ പാർട്ടിക്കുവേണ്ടി എന്ത് നേടി?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് പകരം “പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തിനും ജനങ്ങളുടെ താൽപര്യത്തിനുമായി ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യം ഉയരും. ഇത് വ്യക്തിതാൽപര്യത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല; അതിനെ വിശാലമായ സാമൂഹിക താൽപര്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പക്വതയാണ്.

ഈ മാറ്റം തടയുന്നതിൽ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേന്ദ്രസ്ഥാനമുണ്ട്. വർഗതാൽപര്യം എന്നത് ഒരു സൈദ്ധാന്തിക പദമാത്രമല്ലെന്നും, സ്വന്തം ദൈനംദിന ജീവിതത്തെയും പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങളെയും വ്യക്തിപരമായ ആഗ്രഹങ്ങളെയും വിശാലമായ സാമൂഹിക ഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു മനസ്സിലാക്കാനുള്ള രീതിയാണെന്നും പ്രവർത്തകൻ തിരിച്ചറിയണം. പാർട്ടി ഒരു വ്യക്തിയുടെതോ ഗ്രൂപ്പിന്റേതോ അല്ലെന്നും, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം വ്യക്തികളുടെ താൽക്കാലിക വിജയപരാജയങ്ങളെക്കാൾ വിശാലമാണെന്നും അനുഭവത്തിലൂടെ ബോധ്യപ്പെടണം. പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ശക്തി അംഗങ്ങളുടെ വ്യക്തിപരമായ ആഗ്രഹങ്ങളെ ഒരു പൊതുലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിലാണെന്ന ആശയവും മാർക്സിസ്റ്റ് സംഘടനാ ചർച്ചകളിൽ പ്രധാനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

അവസാനം, ഈ പ്രശ്നത്തെ “പ്രവർത്തകരിൽ വ്യക്തിവാദം വർധിച്ചു” എന്ന ഒറ്റവാചകത്തിൽ അവസാനിപ്പിക്കരുത്. വ്യക്തിവാദം എന്തുകൊണ്ട് വളർന്നു, സംഘടനാ ജീവിതത്തിലെ ഏത് സാഹചര്യങ്ങളാണ് അതിന് വളരാനുള്ള ഇടം നൽകിയത്, രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസം എവിടെയാണ് പരാജയപ്പെട്ടത്, നേതൃത്വത്തിന്റെ പെരുമാറ്റം അതിനെ എത്രത്തോളം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു, പ്രവർത്തകർക്ക് കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിൽ അർഥവത്തായ പങ്കാളിത്തം എത്രത്തോളം ലഭിക്കുന്നു എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. കാരണം വ്യക്തികേന്ദ്രിത പ്രവർത്തകനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവം മാത്രം അല്ല; വ്യക്തികേന്ദ്രിതത്വത്തിന് അനുകൂലമായ സംഘടനാ പരിസ്ഥിതിയും അതിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ യഥാർഥ ലക്ഷ്യം “വ്യക്തി → കുടുംബം/ഗ്രൂപ്പ് → പ്രാദേശിക ബന്ധം → പാർട്ടി → വർഗതാൽപര്യം” എന്ന തലകീഴായ മുൻഗണനാക്രമത്തെ വീണ്ടും “വർഗതാൽപര്യം → പാർട്ടി → സംഘടന → വ്യക്തി” എന്ന രാഷ്ട്രീയ മുൻഗണനാക്രമത്തിലേക്ക് മാറ്റുകയാണ്. അതിന്റെ അർഥം വ്യക്തിയെ ചെറുതാക്കുക എന്നല്ല; വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ അർഥത്തെ ഉയർത്തുക എന്നതാണ്. സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തെ ജനങ്ങളുടെ വിശാലമായ താൽപര്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയ വളർച്ച ആരംഭിക്കുന്നത്. അവിടെയാണ് “എന്റെ നേതാവ്” എന്നതിൽ നിന്ന് “പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം” എന്നതിലേക്കും, “എന്റെ ആളുകൾ” എന്നതിൽ നിന്ന് “ജനങ്ങളുടെ താൽപര്യം” എന്നതിലേക്കും, ഒടുവിൽ “ഞാൻ” എന്നതിൽ നിന്ന് “നമ്മൾ” എന്ന വർഗബോധത്തിലേക്കും രാഷ്ട്രീയബോധം ഉയരുന്നത്.

ഒരു പ്രവർത്തകൻ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയിൽ തുടരുന്നതിന് പിന്നിൽ ഒരേ തരത്തിലുള്ള പ്രേരണയാവണമെന്നില്ല. പുറമേ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ രണ്ടുപേരും ഒരുപോലെ പാർട്ടി അംഗങ്ങളായിരിക്കാം, യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും സംഘടനാ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുകയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സജീവമായി ഇടപെടുകയും ചെയ്തേക്കാം. എന്നാൽ അവരുടെ രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തിന്റെ ആന്തരിക അടിത്തറ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം. ഒരാളുടെ പാർട്ടി ബന്ധം രാഷ്ട്രീയ ബോധ്യത്തിൽ നിന്നും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പ്രതിബദ്ധതയിൽ നിന്നുമാണ് രൂപപ്പെട്ടതെങ്കിൽ, മറ്റൊരാളുടേത് ദീർഘകാലത്തെ ശീലപരമായ ബന്ധം, വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾ, പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകൾ, സംഘടനയിൽ നിന്നുള്ള അംഗീകാരം, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെ കൂടുതലായി ആശ്രയിച്ചായിരിക്കാം നിലനിൽക്കുന്നത്. ഈ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള അംഗത്വങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പോലുള്ള നിർണായക സാഹചര്യങ്ങളിലാണ് പലപ്പോഴും വ്യക്തമായി പുറത്തുവരുന്നത്.

രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രതിബദ്ധതയുള്ള പ്രവർത്തകൻ ഒരു പാർട്ടി തീരുമാനത്തെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യം “പാർട്ടി എന്തിനാണ് ഈ തീരുമാനം എടുത്തത്?” എന്നായിരിക്കും. തനിക്ക് വ്യക്തിപരമായി ഇഷ്ടപ്പെടാത്ത തീരുമാനമാണെങ്കിലും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലം എന്താണ്, അതിന് പിന്നിലെ വർഗതാൽപര്യം എന്താണ്, പാർട്ടിയുടെ ദീർഘകാല ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി അതിന് എന്ത് ബന്ധമാണുള്ളത്, ഈ തീരുമാനത്തിന്റെ ജനങ്ങളിലുള്ള പ്രത്യാഘാതം എന്തായിരിക്കും തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങളിലൂടെയാണ് അയാൾ അതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുക. അതായത് സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങളെക്കാൾ തീരുമാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കമാണ് അവന്റെ ചിന്തയുടെ കേന്ദ്രം.

എന്നാൽ സംഘടനയോടുള്ള ശീലപരമായോ വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായോ ബന്ധമാണ് പ്രധാനമെങ്കിൽ ചോദ്യം മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിക്കും: “എന്റെ കാര്യം പാർട്ടി എങ്ങനെ പരിഗണിച്ചു?” പാർട്ടി തീരുമാനം തന്റെ വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തിന് അനുകൂലമാണോ, തന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് എത്ര വില ലഭിച്ചു, തനിക്ക് എന്ത് സ്ഥാനമാണ് ലഭിച്ചത്, താൻ പിന്തുണച്ച വ്യക്തിക്ക് എന്ത് പരിഗണന ലഭിച്ചു, തനിക്ക് ലഭിച്ച അംഗീകാരം എത്രയാണ് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾക്കാണ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുക. അപ്പോൾ പാർട്ടിയുടെ തീരുമാനം ഒരു രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനമെന്നതിലുപരി സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ സ്ഥാനം നിർണയിക്കുന്ന ഒരു തീരുമാനമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ഈ വ്യത്യാസം വളരെ നിർണായകമാണ്. രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ നിന്നുള്ള പാർട്ടി അംഗത്വം വിമർശനാത്മകമായിരിക്കാം; അത്തരമൊരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും നേതൃത്വത്തെ വിമർശിക്കുകയും തീരുമാനങ്ങളോട് വിയോജിക്കുകയും ചെയ്യാം. എന്നാൽ അവന്റെ വിമർശനത്തിന്റെ അടിത്തറ പാർട്ടിയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയല്ല, പാർട്ടിയെ കൂടുതൽ ശരിയായ രാഷ്ട്രീയ ദിശയിലേക്ക് നയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു പ്രത്യേക തീരുമാനത്തോടുള്ള വിയോജിപ്പ് അവന്റെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തെ എളുപ്പത്തിൽ തകർക്കുകയില്ല. വ്യക്തിപരമായ അഭിപ്രായം പരാജയപ്പെട്ടാലും വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത നിലനിൽക്കും.

ഇതിന് വിപരീതമായി സംഘടനാ-ആശ്രിതമായ ബന്ധത്തിൽ പാർട്ടിയോടുള്ള വിശ്വാസം പലപ്പോഴും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. തനിക്ക് അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ, താൻ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ, തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട നേതാക്കൾക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ടോ, തന്റെ ഗ്രൂപ്പിന്റെ താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ അനുകൂലമായിരിക്കുന്നിടത്തോളം പാർട്ടിയോടുള്ള ബന്ധം ശക്തമായി തോന്നാം. എന്നാൽ ഈ വ്യക്തിപരമായ പ്രതീക്ഷകളിൽ ഒന്നോ അതിലധികമോ തകരുമ്പോൾ, രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ആന്തരിക സംരക്ഷണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ചെറിയ നിരാശ പോലും വലിയ അസംതൃപ്തിയായി മാറാം.

ഇവിടെയാണ് ചെറിയ വ്യക്തിപരമായ നിരാശ വലിയ രാഷ്ട്രീയ അകൽച്ചയായി മാറുന്ന പ്രക്രിയ ആരംഭിക്കുന്നത്. തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട ഒരാൾക്ക് സ്ഥാനാർഥിത്വം ലഭിച്ചില്ല എന്നത് ആദ്യം ഒരു വ്യക്തിപരമായ നിരാശ മാത്രമായിരിക്കാം. എന്നാൽ അതിന് പിന്നിൽ ഇതിനകം തന്നെ “എന്നെ പരിഗണിക്കുന്നില്ല”, “എന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് വിലയില്ല”, “ചിലർക്കു മാത്രമാണ് പ്രാധാന്യം” തുടങ്ങിയ അനുഭവങ്ങൾ അടിഞ്ഞുകൂടിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, സ്ഥാനാർഥി നിർണയം ആ മുഴുവൻ അസംതൃപ്തിയുടെയും പ്രതീകമായി മാറും. അപ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക തീരുമാനത്തോടുള്ള വിയോജിപ്പ് ക്രമേണ പാർട്ടിയോടുള്ള മാനസിക അകൽച്ചയായി പരിണമിക്കാം.

അതുകൊണ്ട് ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തിന്റെ ശക്തി അയാൾ എത്രത്തോളം അച്ചടക്കം പാലിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അളക്കാൻ കഴിയില്ല. ഒരു പ്രവർത്തകൻ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്നുണ്ടോ, യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ടോ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് സജീവമാണോ തുടങ്ങിയവ സംഘടനാപരമായ പ്രകടനത്തിന്റെ സൂചകങ്ങളാണ്; എന്നാൽ അവ അയാളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ആഴം നിർണയിക്കാൻ മാത്രം മതിയാകില്ല. യഥാർഥ പരിശോധന നടക്കേണ്ടത് അയാളുടെ വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യവും പാർട്ടിയുടെ വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യവും തമ്മിൽ സംഘർഷം ഉണ്ടാകുമ്പോഴാണ്.

ഒരു പ്രവർത്തകന് സ്വന്തം താൽപര്യത്തിന് വിരുദ്ധമായ തീരുമാനം ഉണ്ടായപ്പോൾ അയാൾ എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നത്? “എനിക്ക് നഷ്ടം സംഭവിച്ചാലും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം എന്താണ്?” എന്നാണോ, അതോ “എന്നെ പരിഗണിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ എന്തിന് പാർട്ടിയെ പരിഗണിക്കണം?” എന്നാണോ? ഈ രണ്ട് ചോദ്യങ്ങൾക്കിടയിലെ വ്യത്യാസമാണ് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെയും സംഘടനാ-ആശ്രിതത്വത്തിന്റെയും യഥാർഥ അതിർത്തി. അതിനാൽ പാർട്ടി പ്രവർത്തകരെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ അച്ചടക്കത്തിന്റെ ബാഹ്യരൂപങ്ങൾക്കൊപ്പം വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തെ മറികടന്ന് കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തെ മുൻനിർത്താനുള്ള ശേഷിയും പരിശോധിക്കണം.

അതിനാൽ പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ പുനർനിർമ്മാണത്തിൽ “അച്ചടക്കം എത്രത്തോളം?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം “രാഷ്ട്രീയബോധം എത്ര ആഴത്തിൽ?” എന്ന ചോദ്യവും കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് വരണം. അച്ചടക്കം മാത്രം വളർത്തിയാൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്ന പ്രവർത്തകരെ സൃഷ്ടിക്കാം; എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയബോധം വളർത്തിയാൽ തീരുമാനത്തിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാക്കി, വിമർശനാത്മകമായി ചിന്തിച്ച്, വ്യക്തിപരമായ നിരാശകളെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് കീഴ്പ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന പ്രവർത്തകരെ സൃഷ്ടിക്കാം. ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥിരതയ്ക്കും ഐക്യത്തിനും ആവശ്യമായത് രണ്ടാമത്തെ തരത്തിലുള്ള പ്രവർത്തകരെയാണ്.

അച്ചടക്കം സംഘടനയെ പുറത്തുനിന്ന് നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയാണെങ്കിൽ, രാഷ്ട്രീയബോധം സംഘടനയെ അകത്തുനിന്ന് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സംയോജകബലമാണ്. അതിനാൽ ചെറിയ അസംതൃപ്തികൾ പാർട്ടി വിരുദ്ധ വോട്ടുകളായി മാറുന്ന പ്രവണത തടയണമെങ്കിൽ അച്ചടക്കലംഘനങ്ങളെ മാത്രം കണ്ടെത്തുന്നതിനു പകരം, പ്രവർത്തകരുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം എത്രത്തോളം വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായും എത്രത്തോളം വർഗകേന്ദ്രിതമായും വളർന്നിട്ടുണ്ട് എന്നതിന്റെ നിരന്തരമായ പരിശോധനയും രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസവും അനിവാര്യമാണ്.

താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകന്റെ മനസ്സിൽ ഏറ്റവും അപകടകരമായി വളരുന്ന വികാരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് അപ്രസക്തനാകുന്നു എന്ന തോന്നൽ. ഒരു പ്രവർത്തകൻ വർഷങ്ങളോളം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടും തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ തന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് വിലയില്ലെന്ന് നിരന്തരം അനുഭവപ്പെട്ടാൽ, ആദ്യം അവൻ മൗനത്തിലാകും. പിന്നെ യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത് കുറയും. തുടർന്ന് സംഘടനാപരമായ ചുമതലകളോടുള്ള താൽപര്യം കുറയും. അതിനു ശേഷം “എന്ത്ചെയ്താലുംകാര്യമില്ല” എന്ന രാഷ്ട്രീയ നിസ്സംഗത ഉണ്ടാകും. അവസാനഘട്ടത്തിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവന് തന്റെ പ്രതിഷേധം പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള അപൂർവ അവസരമായി തോന്നാം.

അപ്പോൾ പാർട്ടി വിരുദ്ധ വോട്ട് ഒരു രാഷ്ട്രീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പല്ല; അടക്കിവെച്ചിരുന്ന അസംതൃപ്തിയുടെ പ്രതീകാത്മക പൊട്ടിത്തെറിയാണ്. ഇത് മനസ്സിലാക്കാതെ വോട്ടിന്റെ സമയത്ത് മാത്രം പ്രവർത്തകനെ സമീപിക്കുന്നത് വൈകിയ ഇടപെടലാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ്, സംഘടനയിൽ നിന്ന് അയാൾ മാനസികമായി പല ഘട്ടങ്ങളിലായി പുറത്തുപോയിട്ടുണ്ടാകാം.

ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ ചട്ടക്കൂടിൽ പ്രത്യേകമായി കാണാവുന്ന ഒന്നാണ്. ഒരു സംഘടനയെ നിലനിർത്തുന്ന സംയോജകബലം രാഷ്ട്രീയബോധം, ആശയപരമായ ഐക്യം, പരസ്പര വിശ്വാസം, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം, സംഘടനാ നീതി, നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിശ്വാസം, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.

അതേസമയം വ്യക്തികേന്ദ്രിതത്വം, ഗ്രൂപ്പിസം, അവഗണന, അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, ആശയപരമായ ദൗർബല്യം, ആശയവിനിമയക്കുറവ്, അംഗീകാരക്കുറവ്, വിഭാഗീയത എന്നിവ വിയോജകബലം വർധിപ്പിക്കുന്നു.

ഒരു ഘട്ടം വരെ സംയോജകബലം വിയോജകബലത്തെ നിയന്ത്രിക്കും. എന്നാൽ വിയോജകബലം തുടർച്ചയായി വർധിക്കുമ്പോൾ സംഘടനയുടെ ബന്ധശക്തി ദുർബലമാകും. ഒരു ചെറിയ പുതിയ സംഘർഷം പോലും അപ്പോൾ വലിയ വേർപാടിന് കാരണമാകാം.

അതുകൊണ്ട് ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഉണ്ടായ അപ്രതീക്ഷിത തിരിച്ചടിയെ മാത്രം പരിശോധിക്കുന്നത് മതിയല്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പുള്ള വർഷങ്ങളിൽ സംഘടനയിലെ സംയോജകബലം എങ്ങനെ മാറി എന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.

ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട മറ്റൊരു പരിവർത്തനം വ്യക്തിയോടുള്ള വിരോധം ക്രമേണ സ്ഥാപനത്തോടുള്ള അവിശ്വാസമായി മാറുന്നതാണ്. ഒരു പ്രവർത്തകന് ഒരു പ്രാദേശിക നേതാവിനോട് ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ വിരോധമുണ്ടാകാം. നേതാവിന്റെ പെരുമാറ്റം, തീരുമാനമെടുക്കുന്ന രീതി, പ്രവർത്തകരോടുള്ള സമീപനം, വ്യക്തിപരമായ പക്ഷപാതം, അധികാരപ്രയോഗം തുടങ്ങിയവയിൽ ഉണ്ടായ അനുഭവങ്ങളാകാം അതിന് കാരണം. എന്നാൽ ആ വിരോധം സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ രാഷ്ട്രീയമായി പരിശോധിക്കപ്പെടുകയും പരിഹരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യാതെ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, പ്രവർത്തകന്റെ മനസ്സിൽ നേതാവും അദ്ദേഹം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന സംഘടനാ ഘടകവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി ക്രമേണ മങ്ങിത്തുടങ്ങുന്നു.

അങ്ങനെ ഒരു പ്രത്യേക നേതാവിനോടുള്ള വിരോധം ആദ്യം ലോക്കൽ കമ്മിറ്റിയോടുള്ള വിരോധമായി, പിന്നീട് പാർട്ടി സംവിധാനത്തോടുള്ള അവിശ്വാസമായി, അതിനുശേഷം പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിയോടുള്ള എതിർപ്പായി, ഒടുവിൽ പാർട്ടിക്കെതിരായ വോട്ടായി പരിണമിക്കാം. ഈ പരിവർത്തനം പെട്ടെന്ന് സംഭവിക്കുന്നതല്ല. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പ്രവർത്തകന്റെ അനുഭവങ്ങളും അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവന്റെ വ്യാഖ്യാനവും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക വ്യക്തിയുടെ തെറ്റായ പെരുമാറ്റം ക്രമേണ മുഴുവൻ സംഘടനയുടെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പൊതുനിഗമനമായി മാറുന്നു. ഇവിടെ തന്നെയാണ് വ്യക്തിയും സ്ഥാപനവും തമ്മിലുള്ള നിർണായകമായ വ്യത്യാസം നഷ്ടപ്പെടുന്നത്.

ഒരു നേതാവിന്റെ തെറ്റ് “പാർട്ടിയുടെ തെറ്റ്” ആയി അനുഭവപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഒരു സ്ഥാനാർഥിയുടെ വ്യക്തിപരമായ ദൗർബല്യം “പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥികളുടെ പൊതുസ്വഭാവം” എന്ന നിലയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക കമ്മിറ്റിയുടെ അന്യായമായ തീരുമാനമോ തെറ്റായ സമീപനമോ “പാർട്ടി സംഘടനയുടെ മുഴുവൻ രീതിയും ഇങ്ങനെയാണ്” എന്ന പൊതുവൽക്കരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരു പരിമിതമായ അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് ഒരു സമഗ്രമായ രാഷ്ട്രീയ നിഗമനത്തിലേക്ക് പ്രവർത്തകൻ എത്തുന്നു. യഥാർഥത്തിൽ ആ നിഗമനം വസ്തുനിഷ്ഠമായ വിലയിരുത്തലിന്റെ ഫലമായിരിക്കണമെന്നില്ല; ആവർത്തിച്ച വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച മാനസിക പൊതുവൽക്കരണമായിരിക്കാം.

ഇവിടെ നേതൃത്വത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം വളരെ വലുതാണ്. ഒരു പ്രവർത്തകൻ ഒരു നേതാവിനെതിരെ പരാതി പറയുമ്പോൾ അതിനെ ഉടൻ വ്യക്തിപരമായ വിരോധം എന്നു തള്ളിക്കളയരുത്. അതുപോലെ ഓരോ പരാതിയും സ്വാഭാവികമായി ശരിയാണെന്നും കരുതരുത്. പരാതിയുടെ ഉള്ളടക്കം പരിശോധിക്കണം; നേതാവിന്റെ പെരുമാറ്റത്തിൽ യഥാർഥമായ തെറ്റുണ്ടോ എന്ന് അന്വേഷിക്കണം; സംഘടനാപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്ന് വിലയിരുത്തണം; പ്രവർത്തകന്റെ പ്രതികരണത്തിന് യുക്തിസഹമായ അടിസ്ഥാനമുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കണം. ഈ പരിശോധന സത്യസന്ധമായും നിഷ്പക്ഷമായും നടക്കുകയും, ശരിയായ പരാതിയിൽ തിരുത്തൽ ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്താൽ വ്യക്തിയോടുള്ള അസംതൃപ്തി സ്ഥാപനത്തോടുള്ള അവിശ്വാസമായി മാറുന്നത് തടയാൻ കഴിയും.

മറുവശത്ത്, വ്യക്തിയും സ്ഥാപനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പ്രവർത്തകനും മനസ്സിലാക്കണം. ഒരു നേതാവ് തെറ്റ് ചെയ്തു എന്നതുകൊണ്ട് പാർട്ടി തെറ്റായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഒരു സ്ഥാനാർഥി ദുർബലനാണ് എന്നതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് ദുർബലമാകണമെന്നില്ല. ഒരു ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി തെറ്റായ തീരുമാനം എടുത്തുവെന്നതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയുടെ മുഴുവൻ സംഘടനാ സംവിധാനവും തെറ്റാണെന്ന് നിഗമനം ചെയ്യാനാവില്ല. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയ പക്വതയുടെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ് വ്യക്തിയുടെ തെറ്റിനെയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തെയും വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള ശേഷി.

എന്നാൽ ഈ വിവേചനശേഷി പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് മാത്രം പ്രതീക്ഷിച്ചാൽ പോരാ. സംഘടന തന്നെ അത്തരം വിവേചനത്തിന് ആവശ്യമായ സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കണം. നേതാക്കളുടെ വ്യക്തിപരമായ പെരുമാറ്റവും പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗിക നിലപാടും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ വ്യത്യാസം പ്രവർത്തകർക്ക് അനുഭവപ്പെടണം. സംഘടനാ തീരുമാനങ്ങൾ സുതാര്യമായിരിക്കണം. പരാതികൾക്ക് പരിഹാരമുണ്ടാകണം. തെറ്റു ചെയ്യുന്ന നേതാവിനും സംഘടനാ ഉത്തരവാദിത്വം ബാധകമാണെന്ന് പ്രവർത്തകർക്ക് ബോധ്യപ്പെടണം. “നേതാവിനെ വിമർശിച്ചാൽ പാർട്ടിയെ വിമർശിച്ചതായി കണക്കാക്കും” എന്ന അന്തരീക്ഷം വളർന്നാൽ വ്യക്തിയെയും സ്ഥാപനത്തെയും വേർതിരിക്കുന്ന ജനാധിപത്യപരമായ സംരക്ഷണഭിത്തി തന്നെ തകരും.

ഇത് തടയാൻ കഴിയാതെ വന്നാൽ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപനപരമായ വിശ്വാസ്യത വ്യക്തികളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന അപകടകരമായ അവസ്ഥ ഉണ്ടാകും. ഒരു നല്ല നേതാവ് ഉണ്ടെങ്കിൽ സംഘടനയെക്കുറിച്ച് നല്ല ധാരണയും, ഒരു മോശം നേതാവ് വന്നാൽ സംഘടനയെക്കുറിച്ച് മോശം ധാരണയും രൂപപ്പെടുന്ന സാഹചര്യമാണത്. അപ്പോൾ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസ്യത അതിന്റെ നയങ്ങളിലും പരിപാടികളിലും സംഘടനാ തത്വങ്ങളിലും അല്ല, ചില വ്യക്തികളുടെ പെരുമാറ്റത്തിലാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇത് ഗുരുതരമായ ദൗർബല്യമാണ്.

അതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപനപരമായ വിശ്വാസ്യത സംരക്ഷിക്കണമെങ്കിൽ വ്യക്തികളെ സ്ഥാപനത്തിന് മുകളിൽ ഉയർത്തുന്ന സംസ്കാരം ഒഴിവാക്കുകയും, അതേസമയം വ്യക്തികളുടെ തെറ്റുകളെ സ്ഥാപനത്തിന്റെ പേരിൽ മറച്ചുവയ്ക്കാതിരിക്കുകയും വേണം. നേതാവ് പാർട്ടിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നുവെങ്കിലും നേതാവ് തന്നെയല്ല പാർട്ടി. സ്ഥാനാർഥി പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധിയാണെങ്കിലും സ്ഥാനാർഥിയുടെ വ്യക്തിത്വം പാർട്ടിയുടെ മുഴുവൻ സ്വഭാവമല്ല. ഈ വ്യത്യാസം പ്രവർത്തകനും ജനങ്ങൾക്കും ഒരുപോലെ ബോധ്യപ്പെടുന്ന തരത്തിലുള്ള സംഘടനാ സംസ്കാരം വളർത്തിയെടുക്കണം.

അവസാനം, നേതാവിനോടുള്ള വിരോധം പാർട്ടിയോടുള്ള വിരോധമായി മാറാതിരിക്കാൻ പാർട്ടിക്കും പ്രവർത്തകനും ഒരുപോലെ ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്. പ്രവർത്തകൻ വ്യക്തിയെയും സ്ഥാപനത്തെയും വേർതിരിച്ചറിയണം; പാർട്ടി നേതൃത്വം വ്യക്തിയുടെ തെറ്റിനെ പാർട്ടിയുടെ അധികാരത്തിന്റെ മറവിൽ സംരക്ഷിക്കാതെയും, പ്രവർത്തകന്റെ പരാതിയെ വ്യക്തിവിരോധമായി തള്ളിക്കളയാതെയും കൈകാര്യം ചെയ്യണം. അപ്പോഴാണ് ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സംഘടനയെ പിളർത്തുന്ന വിയോജകബലമായി മാറാതെ, സംഘടനയെ തിരുത്തുകയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സംയോജകബലമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയുക.

ഇവിടെ വളരെ സൂക്ഷ്മമായി തിരിച്ചറിയേണ്ട ഒരു മനഃശാസ്ത്രപരമായ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നുണ്ട്. സാധാരണ ഒരു രാഷ്ട്രീയ വോട്ടർ വോട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ പ്രധാനമായും ചിന്തിക്കുന്നത് “ആരാണ് ജയിക്കേണ്ടത്?” എന്ന ചോദ്യമാണ്. തന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിനും മൂല്യങ്ങൾക്കും താൽപര്യങ്ങൾക്കും ഏറ്റവും അടുത്ത സ്ഥാനാർഥിയോ മുന്നണിയോ ആരാണ്, അവരുടെ വിജയം സമൂഹത്തിന് എന്ത് ഫലം ഉണ്ടാക്കും, താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ദിശയ്ക്ക് ഏത് വിജയം സഹായകരമാകും തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങളാണ് അവന്റെ തീരുമാനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നത്. അതായത് വോട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രേരണ സാധാരണയായി സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വിജയമാണ്.

എന്നാൽ പാർട്ടിയോടുള്ള അസംതൃപ്തി ആഴത്തിൽ വളർന്ന് രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തിയ ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ മനോഭാവത്തിൽ ചിലപ്പോൾ ഇതിന് വിപരീതമായ ഒരു മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. അവന്റെ ചിന്ത “ആരാണ് ജയിക്കേണ്ടത്?” എന്നതിൽ നിന്ന് “ആരാണ് തോൽക്കേണ്ടത്?” എന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു. ഈ മാറ്റം ചെറിയതല്ല; അത് വോട്ടിന്റെ ലക്ഷ്യത്തിൽ തന്നെയുള്ള ഗുണപരമായ പരിവർത്തനമാണ്. ഇവിടെ വോട്ടർ തന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വിജയസാധ്യത വിലയിരുത്തുന്നതിനു പകരം, തനിക്ക് അസംതൃപ്തിയുള്ള വ്യക്തിയെയോ പ്രാദേശിക നേതൃത്വത്തെയോ സ്ഥാനാർഥിയെയോ പരാജയപ്പെടുത്താനുള്ള അവസരമായി തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ കാണുന്നു.

ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ വോട്ടിന്റെ ലക്ഷ്യം സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മുന്നേറ്റമല്ല, സ്വന്തം സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ ഒരാളെ ശിക്ഷിക്കലാണ്. ഒരു സ്ഥാനാർഥിയോടുള്ള വ്യക്തിപരമായ വിരോധം ക്രമേണ ആ സ്ഥാനാർഥിയുടെ പരാജയത്തെ തന്നെ തന്റെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യമായി മാറ്റുന്നു. അപ്പോൾ എതിർപക്ഷ സ്ഥാനാർഥിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളോട് യഥാർഥമായ യോജിപ്പോ വിശ്വാസമോ ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. എന്നിട്ടും അയാൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യുന്നു, കാരണം ആ വോട്ട് സ്വന്തം പാർട്ടിയിലെ ഒരാൾക്കോ ഒരു ഗ്രൂപ്പിനോ നേതൃത്വത്തിനോ എതിരായ പ്രതികാരവോട്ടായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഇവിടെയാണ് എതിർപക്ഷ സ്ഥാനാർഥിയുടെ രാഷ്ട്രീയപങ്കും മാറുന്നത്. അയാൾ വോട്ടറുടെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയല്ലെങ്കിലും, സ്വന്തം പാർട്ടിയെ ശിക്ഷിക്കാനുള്ള ഉപകരണമായി മാറുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇത്തരം വോട്ടിനെ സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ വോട്ടായി കണക്കാക്കുന്നത് തെറ്റിദ്ധാരണയ്ക്ക് ഇടയാക്കും. പുറമേ കാണുമ്പോൾ അത് എതിർപക്ഷത്തിനുള്ള പിന്തുണയാണ്; എന്നാൽ അതിന്റെ ആന്തരിക പ്രേരണ പലപ്പോഴും എതിർപക്ഷത്തോടുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസമല്ല, സ്വന്തം പാർട്ടിയോടുള്ള പ്രതിഷേധമാണ്. ഈ വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാതെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തെ മാത്രം വായിച്ചാൽ പ്രവർത്തകരുടെ രാഷ്ട്രീയ മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ സംഭവിച്ച യഥാർഥ മാറ്റം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.

ഇതിൽ മറ്റൊരു അപകടകരമായ ഘട്ടവും ഉണ്ട്. “പാർട്ടി തോറ്റാൽ എന്റെ അസംതൃപ്തിക്ക് പരിഹാരം ലഭിക്കും” എന്ന ചിന്ത വളരുമ്പോൾ, പാർട്ടിയുടെ പരാജയവും വ്യക്തിപരമായ വിജയവും തമ്മിൽ പ്രവർത്തകന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു തെറ്റായ ബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നു. പാർട്ടി വിജയിച്ചാൽ അത് തന്റെ എതിരാളിയുടെ വിജയമാണെന്നും പാർട്ടി തോറ്റാൽ അത് തന്റെ പ്രതികാരത്തിന്റെ വിജയമാണെന്നും അയാൾ കാണാൻ തുടങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ പാർട്ടിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയം പോലും സ്വന്തം വിജയമായി അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല. ഇത് വ്യക്തിയും സംഘടനയും തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തിന്റെ ഗുരുതരമായ ക്ഷയത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇത്തരം മനോഭാവത്തെ സംഘടനാ തലത്തിൽ വളരെ ഗൗരവമായി കാണേണ്ടതിന്റെ കാരണം ഇതാണ്. രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവിനെ തോൽപ്പിക്കുന്ന കൂട്ടായ ബോധത്തിൽ നിന്ന് സ്വന്തം കൂട്ടാളിയെ ശിക്ഷിക്കുന്ന വ്യക്തികേന്ദ്രിത ബോധത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റം സംഭവിച്ചാൽ സംഘടനയുടെ ആന്തരിക സംയോജകബലം ദുർബലമാകുന്നു. പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയമായി പരിഹരിക്കുന്നതിനുപകരം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വോട്ടിനെ പ്രതികാരത്തിന്റെ ആയുധമാക്കുന്ന പ്രവണത വളരുന്നു. അപ്പോൾ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിപരമായ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിലേക്ക് ഉയരാതെ പരസ്പര ശിക്ഷയുടെയും അവിശ്വാസത്തിന്റെയും തലത്തിലേക്ക് താഴുന്നു.

ഇത് ആവർത്തിച്ച് സംഭവിച്ചാൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം ഒരു സ്ഥാനാർഥിയുടെ തോൽവിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുകയില്ല. “എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത തീരുമാനം വന്നാൽ പാർട്ടിയെ തോൽപ്പിക്കാം” എന്നൊരു അപകടകരമായ സംഘടനാ സംസ്കാരം രൂപപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അത്തരമൊരു സംസ്കാരം വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തിക്ക് ഒരു രാഷ്ട്രീയ വിലപേശൽ ശക്തി നൽകുന്നു. അതോടെ കൂട്ടായ തീരുമാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ അർഥം ദുർബലമാകുകയും വ്യക്തിയുടെയോ ഗ്രൂപ്പിന്റെയോ സമ്മർദ്ദം വർധിക്കുകയും ചെയ്യും.

അതുകൊണ്ട് പാർട്ടി ഈ പ്രവണതയെ വെറും വോട്ടുചോർച്ചയായി കാണരുത്. അത് പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഒരു മാറ്റത്തിന്റെ സൂചനയായി കാണണം. പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയുടെ പരാജയത്തിൽ സ്വന്തം വിജയം കാണുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, പ്രശ്നം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രത്തിൽ മാത്രമല്ല; വ്യക്തിയും സംഘടനയും തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. അവിടെ ശിക്ഷ മാത്രം മതിയാകില്ല. ഏത് ഘട്ടത്തിലാണ് പാർട്ടിയുടെ വിജയം സ്വന്തം വിജയമായി അനുഭവപ്പെടാതായത്, ഏത് അനുഭവങ്ങളാണ് കൂട്ടായ താൽപര്യത്തിന് പകരം വ്യക്തിപരമായ പ്രതികാരത്തെ മുൻപന്തിയിലെത്തിച്ചത്, സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ആ വൈരുദ്ധ്യം പരിഹരിക്കാൻ എന്തുകൊണ്ട് കഴിയാതെ പോയി എന്നിവ കണ്ടെത്തണം.

അവസാനമായി, ഒരു പക്വമായ കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ മാനദണ്ഡം “എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ആളാണ് സ്ഥാനാർഥിയെങ്കിൽ മാത്രമേ ഞാൻ പാർട്ടിക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കൂ” എന്നതല്ല. തനിക്ക് വ്യക്തിപരമായി ഇഷ്ടമില്ലാത്ത സ്ഥാനാർഥിയാണെങ്കിലും, ഒരു പ്രാദേശിക നേതാവിനോട് ശക്തമായ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ടെങ്കിലും, സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ സ്വന്തം നിലപാട് പരാജയപ്പെട്ടാലും, വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യവും ജനങ്ങളുടെ വർഗതാൽപര്യവും സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തിക്കു മുകളിൽ സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ് യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയ പക്വത. ഈ ശേഷി ദുർബലമാകുകയും സ്വന്തം കൂട്ടാളിയെ തോൽപ്പിക്കുന്നതിൽ വ്യക്തിപരമായ സംതൃപ്തി കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ക്ഷയത്തിന്റെ ഗൗരവമുള്ള മുന്നറിയിപ്പാണ്.

ഭരണത്തിൽ ദീർഘകാലം തുടരുന്ന ഒരു പാർട്ടിക്ക് മറ്റൊരു അപകടം ഉണ്ടാകാം. പാർട്ടി സംഘടനയും ഭരണാധികാര സംവിധാനവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി പ്രവർത്തകരുടെ മനസ്സിൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു. പാർട്ടി പ്രവർത്തകൻ ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനിൽ നിന്ന് അധികാര സംവിധാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇടനിലക്കാരനായി മാറുമ്പോൾ, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പകരം ലഭ്യത, സ്വാധീനം, സ്ഥാനമാനം, വ്യക്തിപരമായ ബന്ധം എന്നിവ പ്രാധാന്യമാർജിക്കാം.

അപ്പോൾ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംതൃപ്തിയുടെ സ്ഥാനത്ത് അധികാരബന്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള വ്യക്തിപരമായ സംതൃപ്തി വരുന്നു. ആ സംതൃപ്തി നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പാർട്ടിയോടുള്ള ബന്ധവും ദുർബലമാകും. അതിനാൽ പാർട്ടി വിരുദ്ധ വോട്ടിന്റെ കാരണങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അധികാരവും സംഘടനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവവും പരിശോധിക്കണം.

പലപ്പോഴും ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ തിരിച്ചടിയുടെ അടിയന്തര കാരണം അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ സ്ഥാനാർഥി നിർണയത്തിലേക്കാണ് ശ്രദ്ധ മുഴുവൻ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. സ്ഥാനാർഥിയെ പ്രവർത്തകർക്ക് ഇഷ്ടമായില്ല, സ്ഥാനാർഥി നിർണയത്തിൽ പ്രാദേശിക വികാരം പരിഗണിക്കപ്പെട്ടില്ല, മറ്റൊരാളെ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നവർ നിരാശരായി തുടങ്ങിയ വിശദീകരണങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായും ഉയർന്നുവരും. എന്നാൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ സ്ഥാനാർഥി നിർണയം പലപ്പോഴും പ്രശ്നത്തിന്റെ യഥാർഥ മൂലകാരണമല്ലെന്ന് കാണാം. വർഷങ്ങളായി സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയിരുന്ന പലതരം അസംതൃപ്തികൾക്ക് പെട്ടെന്ന് തീപിടിപ്പിക്കുന്ന അവസാനത്തെ തീപ്പൊരി മാത്രമായിരിക്കാം അത്. അതിനാൽ സ്ഥാനാർഥി പ്രഖ്യാപനത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമായി കാണാതെ, അതിനു മുമ്പുള്ള ദീർഘകാല സംഘടനാ പ്രക്രിയയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വേണം വിലയിരുത്താൻ.

വർഷങ്ങളായി ഒരു പ്രാദേശിക ഘടകത്തിൽ പ്രവർത്തകരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്ക് വേണ്ടത്ര പരിഗണന ലഭിക്കാതെ വരികയും, ചില വ്യക്തികളോ ഗ്രൂപ്പുകളോ മാത്രം തീരുമാനപ്രക്രിയയിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു എന്ന തോന്നൽ വളരുകയും, നേതൃത്വവും താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരും തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയം ദുർബലമാകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഫലമായി പ്രവർത്തകരുടെ മനസ്സിൽ ക്രമേണ ഒരു അകൽച്ചയും അന്യതാബോധവും രൂപപ്പെടാം. അതോടൊപ്പം നേതൃഅഹങ്കാരം, പ്രവർത്തകരോടുള്ള അവഗണന, വർഷങ്ങളായി പ്രവർത്തിച്ചവർക്കുപോലും അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നില്ലെന്ന തോന്നൽ, സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ വിഭാഗീയത, തീരുമാനങ്ങൾ അടച്ചിട്ട രീതിയിൽ എടുക്കുന്നു എന്ന ധാരണ എന്നിവ കൂടി ചേർന്നാൽ അസംതൃപ്തിയുടെ അടിത്തറ കൂടുതൽ ശക്തമാകും. ഓരോ സംഭവവും പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ചെറുതായി തോന്നുന്ന ഇത്തരം അനുഭവങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് ഉണ്ടാകുമ്പോഴാണ് അവയുടെ കൂട്ടിച്ചേർന്ന സ്വാധീനം വലുതാകുന്നത്.

ഇതിനൊപ്പം രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ദൗർബല്യവും നിർണായകമായ ഒരു ഘടകമാണ്. പാർട്ടി എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം എന്താണ്, വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങളും പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസമെന്താണ്, പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിത്വം വ്യക്തിയുടെ അംഗീകാരത്തിനുള്ള വിഷയമല്ലെന്നും അത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്വമാണെന്നും പ്രവർത്തകൻ തിരിച്ചറിയുന്നുണ്ടോ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാനബോധ്യങ്ങൾ ദുർബലമായാൽ, സ്ഥാനാർഥി നിർണയം എളുപ്പത്തിൽ വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങളുടെ വിഷയമായി ചുരുങ്ങും. അതിനാൽ ഒരു പ്രവർത്തകന് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത സ്ഥാനാർഥിയെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന നിമിഷം, അയാളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം ശക്തമാണെങ്കിൽ അത് സംഘടനാ തീരുമാനമായി കാണാൻ കഴിയും; എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയബന്ധം നേരത്തേ തന്നെ ദുർബലമായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് വർഷങ്ങളായി അടിഞ്ഞുകൂടിയ അസംതൃപ്തിയുടെ പ്രതീകമായി മാറും.

ഇതോടൊപ്പം പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ യഥാർഥ പ്രശ്നങ്ങളുമായി പാർട്ടി സംഘടനയുടെ ബന്ധം ദുർബലമായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പ്രശ്നം കൂടുതൽ ഗുരുതരമാകും. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളിൽ നിരന്തരം ഇടപെടുന്ന, ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന അനുഭവങ്ങളിലൂടെ രാഷ്ട്രീയത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്ന പ്രവർത്തകന് പാർട്ടിയുമായുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ വിശാലമായ സാമൂഹിക ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കും. എന്നാൽ ജനജീവിതത്തിൽ നിന്നുള്ള അകൽച്ചയും സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ യാന്ത്രികവൽക്കരണവും വർധിക്കുമ്പോൾ പാർട്ടി ബന്ധം വ്യക്തിബന്ധങ്ങളിലേക്കും സ്ഥാനമാനങ്ങളിലേക്കും പ്രാദേശിക ഗ്രൂപ്പ് താൽപര്യങ്ങളിലേക്കും ചുരുങ്ങാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അപ്പോൾ സ്ഥാനാർഥി നിർണയത്തിലെ ഒരു തീരുമാനം പോലും വ്യക്തിപരമായ വിജയ–പരാജയത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ കാണപ്പെടും.

ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ഇഷ്ടമില്ലാത്ത ഒരു സ്ഥാനാർഥിയുടെ പ്രഖ്യാപനം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, സ്ഥാനാർഥിയോടുള്ള എതിർപ്പ് യഥാർഥത്തിൽ സ്ഥാനാർഥിയോടുള്ള എതിർപ്പ് മാത്രമായിരിക്കണമെന്നില്ല. അതിന് പിന്നിൽ വർഷങ്ങളായി അടിഞ്ഞുകൂടിയ നിരവധി അനുഭവങ്ങളുടെ സ്മരണ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം. “ഈ സ്ഥാനാർഥിയെ എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ല” എന്ന വാചകത്തിന് പിന്നിൽ ചിലപ്പോൾ “ഇത്രകാലമായി എന്നെ ആരും പരിഗണിച്ചില്ല”, “എന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് വിലയില്ല”, “എപ്പോഴും ചിലർക്ക് മാത്രമാണ് പ്രാധാന്യം”, “സംഘടനയിൽ നീതി ലഭിക്കുന്നില്ല” തുടങ്ങിയ ദീർഘകാല മാനസിക അനുഭവങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ഥാനാർഥിയെ മാറ്റിയാൽ മാത്രം പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെടണമെന്നില്ല.

അതിനാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയത്തിന് ശേഷം “സ്ഥാനാർഥിയെ മാറ്റിയാൽ പ്രശ്നം തീരും” എന്ന് കരുതുന്നത് ഉപരിപ്ലവമായ പരിഹാരമാണ്. അത് ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ താൽക്കാലിക ആശ്വാസം നൽകാം; എന്നാൽ അസംതൃപ്തി സൃഷ്ടിച്ച സംഘടനാപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ അതേപടി തുടരുകയാണെങ്കിൽ മറ്റൊരു സ്ഥാനാർഥിയുടെ കാര്യത്തിൽ മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ അതേ പ്രശ്നം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. യഥാർഥ പരിഹാരം സ്ഥാനാർഥിയെ മാത്രം മാറ്റുന്നതിലല്ല; സ്ഥാനാർഥി എതിർപ്പിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന രാഷ്ട്രീയ, സംഘടനാ, നൈതിക, മാനസിക ഘടകങ്ങളെ കണ്ടെത്തി അവ തിരുത്തുന്നതിലാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഒരു സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരായ പ്രവർത്തകരുടെ പ്രതികരണത്തെ പാർട്ടി ഒരു “സംഘടനാ മുന്നറിയിപ്പ് മണി” ആയി കാണണം. സ്ഥാനാർഥി നിർണയത്തിന്റെ പ്രശ്നം തീർക്കുന്നതിനപ്പുറം, ആ തീരുമാനത്തിനെതിരെ ഇത്ര ശക്തമായ പ്രതികരണം ഉണ്ടാകാൻ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ എന്താണ് വർഷങ്ങളായി സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത് എന്നതാണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്. അവസാനത്തെ തീപ്പൊരി അണയ്ക്കുന്നതിനേക്കാൾ തീ പടരാൻ ഇടയാക്കിയ ഉണങ്ങിയ ഇന്ധനം നീക്കം ചെയ്യുക എന്നതാണ് യഥാർഥ സംഘടനാ പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.

ഇതിന് പരിഹാരം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് പ്രവർത്തകർക്ക് നൽകുന്ന നിർദ്ദേശങ്ങളിലോ, സ്ഥാനാർഥിക്കുവേണ്ടി വോട്ട് അഭ്യർഥിക്കുന്ന പ്രചാരണത്തിലോ, അച്ചടക്കനടപടികളുടെ ഭീഷണിയിലോ മാത്രം കണ്ടെത്താനാവില്ല. സ്വന്തം പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യാൻ പോലും തയ്യാറാകുന്ന മനോഭാവം ഒരു ദിവസത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്നതല്ല; അതിന്റെ പിന്നിൽ ദീർഘകാലമായി പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയവും സംഘടനാപരവും നൈതികവുമായ ദൗർബല്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ പ്രശ്നത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ പരിഹാരം പാർട്ടി പ്രവർത്തകനെ വീണ്ടും ഒരു സജീവ രാഷ്ട്രീയ മനുഷ്യനായി പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിലാണ്. പാർട്ടിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിനായി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സംഘടനാ പ്രവർത്തകനല്ല, തന്റെ വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യങ്ങൾക്കും പ്രാദേശിക ബന്ധങ്ങൾക്കും മുകളിൽ വിശാലമായ ജനതയുടെ വർഗതാൽപര്യത്തെ കാണാനും രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം മനസ്സിലാക്കാനും കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ള കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകനെയാണ് വളർത്തിയെടുക്കേണ്ടത്. അതിനായി ആശയപരവും സംഘടനാപരവും നൈതികവുമായ മൂന്ന് പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട തലങ്ങളിൽ പുനർനിർമ്മാണം അനിവാര്യമാണ്.

ഒന്നാമത്തേത് ആശയപരമായ പുനർനിർമ്മാണമാണ്. ഒരു പ്രവർത്തകൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റായത് എന്ന അടിസ്ഥാനചോദ്യം തന്നെ ഇടയ്ക്കിടെ അവന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടണം. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, സമൂഹത്തിലെ വർഗവൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സ്വഭാവമെന്താണ്, തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെയും അധ്വാനിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും താൽപര്യം എന്താണ്, വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യവും വർഗതാൽപര്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്താണ്, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയം വിപുലമായ വർഗസമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി എങ്ങനെ കാണണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായ രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമാണ്. പാർട്ടി ഒരു വ്യക്തിക്കോ പ്രാദേശിക നേതാവിനോ സ്ഥാനമാനത്തിനോ വേണ്ടിയുള്ള സംഘടനയല്ലെന്നും, ഒരു പ്രത്യേക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ജയിക്കുന്നതിനുള്ള യന്ത്രം മാത്രവുമല്ലെന്നും, സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിനുള്ള ചരിത്രപരമായ രാഷ്ട്രീയ ഉപകരണമാണ് എന്ന ബോധം പ്രവർത്തകന്റെ മനസ്സിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കണം.

അതോടൊപ്പം പാർട്ടി തീരുമാനവും വ്യക്തിപരമായ അഭിപ്രായവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക ബന്ധവും പ്രവർത്തകർക്ക് വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കണം. വ്യക്തിക്ക് അഭിപ്രായം പറയാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്; വിമർശിക്കാനും വിയോജിക്കാനും കഴിയും; എന്നാൽ കൂട്ടായ ചർച്ചയുടെയും തീരുമാനത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സംഘടനാ നിലപാട് അംഗീകരിക്കുകയും നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അനിവാര്യ ഘടകമാണ്. അതുപോലെ ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണത്തെ അന്ധമായ അനുസരണമായി അവതരിപ്പിക്കാതെ, സ്വതന്ത്രമായ രാഷ്ട്രീയചർച്ചയും കൂട്ടായ തീരുമാനവും തീരുമാനത്തിനുശേഷമുള്ള ഏകീകൃത പ്രവർത്തനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമായി പഠിപ്പിക്കണം. പാർട്ടി അച്ചടക്കവും ഇതേ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയേണ്ടത്. അച്ചടക്കം ശിക്ഷയുടെ ഭയത്തിൽ നിന്നുള്ള അനുസരണമല്ല; വ്യക്തിപരമായ അഭിപ്രായവും കൂട്ടായ തീരുമാനവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ പക്വതയോടെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള സ്വയംനിയന്ത്രണമാണ് എന്ന ബോധം വളർത്തണം.

രണ്ടാമത്തേത് സംഘടനാപരമായ പുനർനിർമ്മാണമാണ്. ബ്രാഞ്ച് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് മാത്രം സജീവമാകുന്ന ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രമായി ചുരുങ്ങാൻ പാടില്ല. പാർട്ടിയുടെ യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയജീവിതം ആരംഭിക്കേണ്ടത് ബ്രാഞ്ചിൽ നിന്നാണ്. ബ്രാഞ്ച് പ്രവർത്തകരുടെ രാഷ്ട്രീയപഠനത്തിന്റെയും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളെ നേരിട്ട് പഠിക്കുന്നതിന്റെയും പ്രാദേശിക സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിന്റെയും പാർട്ടി നയങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിന്റെയും സ്വന്തം പ്രവർത്തനങ്ങളെ ആത്മവിമർശനപരമായി വിലയിരുത്തുന്നതിന്റെയും കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറണം. അങ്ങനെ ബ്രാഞ്ച് ഒരു സംഘടനാ ഘടകം എന്നതിലുപരി ഒരു രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാലയം കൂടിയായി പ്രവർത്തിക്കണം.

ഇതിനൊപ്പം പ്രവർത്തകർക്ക് അവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളും പരാതികളും അസംതൃപ്തികളും ഭയമില്ലാതെ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള യഥാർഥ ജനാധിപത്യ ഇടങ്ങൾ സംഘടനയിൽ ഉണ്ടാകണം. ഒരു പ്രവർത്തകൻ വിമർശനം ഉന്നയിക്കുമ്പോൾ ഉടൻ തന്നെ അയാളെ അച്ചടക്കമില്ലാത്തവനോ പാർട്ടി വിരുദ്ധനോ ആയി മുദ്രകുത്തുന്ന സംസ്കാരം വളർന്നാൽ സംഘടനയുടെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ അടിഞ്ഞുകൂടും. അതിനാൽ വിമർശനം കേൾക്കുക, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കം പരിശോധിക്കുക, ശരിയാണെങ്കിൽ തിരുത്തുക, തെറ്റാണെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയമായി ബോധ്യപ്പെടുത്തുക എന്ന സംസ്കാരം ശക്തിപ്പെടുത്തണം. നേതൃത്വവും പ്രവർത്തകരും തമ്മിലുള്ള സ്ഥിരമായ ആശയവിനിമയം, പ്രവർത്തകരുടെ രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാപരമായ വളർച്ചയുടെ കാലാനുസൃത വിലയിരുത്തൽ, വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തികൾ രാഷ്ട്രീയ അകൽച്ചയായി മാറുന്നതിന് മുമ്പ് അവ കണ്ടെത്താനുള്ള സംവിധാനം എന്നിവയും സംഘടനാപരമായ പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം.

മൂന്നാമത്തേത് നൈതിക പുനർനിർമ്മാണമാണ്. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയവിശ്വാസ്യത പാർട്ടി യോഗങ്ങളിൽ പറയുന്ന വാക്കുകളിലോ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്തെ പ്രവർത്തനത്തിലോ മാത്രം അളക്കാൻ കഴിയില്ല. അയാളുടെ വ്യക്തിജീവിതവും ജനങ്ങളുമായുള്ള പെരുമാറ്റവും അധികാരത്തോടുള്ള ബന്ധവും വ്യക്തിപരമായ നേട്ടങ്ങളോടുള്ള സമീപനവും സംഘടനയോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്വവും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ലാളിത്യം, വിനയം, സത്യസന്ധത, ആത്മനിയന്ത്രണം, ജനങ്ങളോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം, അധികാരത്തോടുള്ള വിമർശനാത്മക അകലം, വ്യക്തിപരമായ നേട്ടങ്ങളോടുള്ള നിയന്ത്രണം എന്നിവ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകങ്ങളായി പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

അധികാരവും സ്ഥാനവും വ്യക്തിപരമായ സ്വാധീനവും സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളായി മാറുമ്പോൾ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധത ക്രമേണ വ്യക്തിതാൽപര്യത്തിന് കീഴടങ്ങും. അപ്പോൾ ഒരു സ്ഥാനമോ അധികാരമോ അംഗീകാരമോ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പാർട്ടിയോടുള്ള ബന്ധവും ദുർബലമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ “പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് എനിക്ക് എന്ത് ലഭിക്കും?” എന്ന മനോഭാവത്തിന് പകരം “ജനങ്ങൾക്കും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?” എന്ന ബോധം വളർത്തേണ്ടത് നൈതിക പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിരിക്കണം. നേതാവായാലും സാധാരണ പ്രവർത്തകനായാലും അധികാരം വ്യക്തിപരമായ ആനുകൂല്യത്തിനുള്ള അവസരമല്ലെന്നും പൊതുതാൽപര്യത്തിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വമാണെന്നും അനുഭവത്തിലൂടെ തെളിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഈ മൂന്ന് തലങ്ങളും വേർതിരിച്ച് കാണാനാവില്ല. ആശയപരമായ ദൗർബല്യം സംഘടനാപരമായ അകൽച്ചയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കാം; സംഘടനാപരമായ അനീതി നൈതിക ക്ഷയത്തെ വളർത്താം; നൈതിക ക്ഷയം രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്താം. അതുപോലെ ശക്തമായ ആശയബോധം സംഘടനാ ബന്ധത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ആരോഗ്യകരമായ സംഘടനാ സംസ്കാരം പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയവളർച്ചയ്ക്ക് സാഹചര്യമൊരുക്കുകയും ഉയർന്ന നൈതിക നിലവാരം പാർട്ടിയിലുള്ള ജനവിശ്വാസം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ ഇത് മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത പരിഷ്കാരങ്ങളല്ല; ഒരേ രാഷ്ട്രീയ പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ മൂന്ന് പരസ്പരം ബന്ധിത തലങ്ങളാണ്.

അവസാനം ലക്ഷ്യം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ പ്രവർത്തകനെ നിർബന്ധിക്കുക എന്നതല്ല. അതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന ലക്ഷ്യം, തനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത സ്ഥാനാർഥിയാണെങ്കിലും, തനിക്ക് വ്യക്തിപരമായ നിരാശയുണ്ടെങ്കിലും, ഒരു പ്രാദേശിക നേതാവിനോട് അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ടെങ്കിലും, സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തിന് തിരിച്ചടിയുണ്ടായാലും, വിശാലമായ ജനതയുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യം എന്താണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതനുസരിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പക്വനായ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകനെ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ്. അത്തരം പ്രവർത്തകനെ സൃഷ്ടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയുമ്പോഴാണ് പാർട്ടി അച്ചടക്കം പുറമേനിന്നുള്ള നിയന്ത്രണമല്ലാതെ ഉള്ളിൽനിന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധതയായി മാറുന്നത്; പാർട്ടിയോടുള്ള ബന്ധം വ്യക്തികളോടുള്ള ബന്ധത്തെ മറികടക്കുന്നത്; ചെറിയ അസംതൃപ്തികൾ വലിയ രാഷ്ട്രീയവ്യതിചലനങ്ങളായി മാറുന്നതിനെ തടയാൻ കഴിയുന്നത്.

ഇവിടെ പാർട്ടി സ്വീകരിക്കുന്ന സംഘടനാ സമീപനത്തിൽ തന്നെ ഒരു ഗുണപരമായ മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷം പരാജയത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ “ആരാണ് പാർട്ടിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്തത്?” എന്ന ചോദ്യം മാത്രം കേന്ദ്രമാക്കുന്നത് പര്യാപ്തമല്ല. അത്തരമൊരു സമീപനം സ്വാഭാവികമായി കുറ്റക്കാരെ കണ്ടെത്തുന്നതിലേക്കും അച്ചടക്കനടപടികളിലേക്കും അന്വേഷണം ചുരുക്കും. എന്നാൽ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ ലക്ഷ്യം തെറ്റുകാരെ കണ്ടെത്തുക മാത്രമല്ല; തെറ്റായ പ്രവണതകൾ എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, അവയ്ക്ക് സംഘടനാപരമായ സാഹചര്യം എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, അവയെ നേരത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് തിരുത്തുന്നതിൽ എവിടെയാണ് വീഴ്ച സംഭവിച്ചത് എന്നിവ കണ്ടെത്തുക കൂടിയാണ്.

അതുകൊണ്ട് തിരഞ്ഞെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള അവലോകനത്തിന്റെ കേന്ദ്രചോദ്യം “ആരാണ് പാർട്ടിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്തത്?” എന്നതിൽ നിന്ന് “ആർക്കാണ് പാർട്ടിയോടുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം ദുർബലമായത്?” എന്നതിലേക്ക് മാറ്റണം. ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന് മുമ്പ് അയാളുടെ പാർട്ടിയോടുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തിൽ എന്തെങ്കിലും മാറ്റം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടാകണം. ആ മാറ്റം എന്തായിരുന്നു, അതിന്റെ സ്വഭാവം എന്തായിരുന്നു, അത് വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തിയിലൊതുങ്ങിയതായിരുന്നോ, അതോ സംഘടനയോടും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങളോടുമുള്ള ആഴത്തിലുള്ള അകൽച്ചയായി വളർന്നിരുന്നോ എന്നത് കണ്ടെത്തണം. വോട്ട് എന്നത് ആ പ്രക്രിയയുടെ അവസാനത്തെ പ്രകടനം മാത്രമായിരിക്കാം; അതിന്റെ വേരുകൾ അതിനും വളരെ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കാം.

അടുത്ത ചോദ്യം “എന്തുകൊണ്ടാണ് ആ രാഷ്ട്രീയബന്ധം ദുർബലമായത്?” എന്നതായിരിക്കണം. പ്രവർത്തകന്റെ വ്യക്തിപരമായ സ്വഭാവദൗർബല്യമാണോ കാരണം, സംഘടനാപരമായ അവഗണനയാണോ, നേതൃത്വത്തിന്റെ തെറ്റായ പെരുമാറ്റമാണോ, അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ അവസരമില്ലാത്തതാണോ, തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയിലുള്ള അസുതാര്യതയാണോ, ഗ്രൂപ്പിസമാണോ, രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അപര്യാപ്തതയാണോ, അതോ പാർട്ടിയുടെ വർഗപരമായ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നുതന്നെയുള്ള അകൽച്ചയാണോ എന്ന് തിരിച്ചറിയണം. പലപ്പോഴും ഒരു കാരണം മാത്രമല്ല, പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി കാരണങ്ങൾ ചേർന്നായിരിക്കും ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയബന്ധം ദുർബലമാകുന്നത്.

അതോടൊപ്പം “എപ്പോൾ മുതലാണ് ഈ ദുർബലത ആരംഭിച്ചത്?” എന്ന ചോദ്യവും നിർണായകമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം വോട്ട് ചെയ്ത നിമിഷത്തിൽ മാത്രമാണ് പ്രശ്നം ആരംഭിച്ചതെന്ന് കരുതുന്നത് വലിയ തെറ്റായിരിക്കും. ഒരു പ്രവർത്തകൻ സംഘടനാ യോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുതുടങ്ങിയപ്പോൾ, അഭിപ്രായം പറയുന്നത് നിർത്തിയപ്പോൾ, ചുമതലകളിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയപ്പോൾ, പാർട്ടി പ്രവർത്തനത്തിൽ താൽപര്യം കുറഞ്ഞപ്പോൾ, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, നേതൃത്വത്തെക്കുറിച്ച് നിരന്തരം പരാതിപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ തുടങ്ങിയ മുൻസൂചനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്ന് പരിശോധിക്കണം. അതായത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തെ ഒരു അവസാന ലക്ഷണമായി കാണുകയും അതിനു മുമ്പുള്ള രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാ പ്രക്രിയയെ പുനർനിർമ്മിക്കുകയും വേണം.

ഇതോടൊപ്പം പാർട്ടി നേതൃത്വം സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ഏറ്റവും അസൗകര്യമുള്ള ചോദ്യം “ഈ ദുർബലത നേതൃത്വം തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നോ?” എന്നതാണ്. തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട് ഇടപെട്ടില്ല? ഇടപെട്ടെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട് ഫലപ്രദമായില്ല? തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നില്ലെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരുടെ മാനസികാവസ്ഥ വായിക്കാൻ സംഘടനയ്ക്ക് കഴിയാതെ പോയത്? ഒരു പ്രവർത്തകൻ വർഷങ്ങളോളം സംഘടനയിൽ നിന്ന് അകന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും നേതൃത്വം അത് ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോകുന്നുവെങ്കിൽ, പ്രശ്നം ആ പ്രവർത്തകന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; സംഘടനയുടെ നിരീക്ഷണശേഷിയുടെയും രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ ശേഷിയുടെയും പ്രശ്നം കൂടിയാണ്.

അതിലും പ്രധാനമായി “സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ പരാതി പറയാനും തന്റെ അസംതൃപ്തി തുറന്നു പറയാനും അത് പരിഹരിക്കപ്പെടുമെന്ന് വിശ്വസിക്കാനും പ്രവർത്തകന് യഥാർത്ഥ ഇടമുണ്ടായിരുന്നോ?” എന്ന ചോദ്യം പരിശോധിക്കണം. പരാതി പറയുന്ന പ്രവർത്തകനെ ഉടൻ “പ്രശ്നക്കാരൻ”, “അച്ചടക്കമില്ലാത്തവൻ”, “വിരുദ്ധൻ” എന്നിങ്ങനെ മുദ്രകുത്തുന്ന സംസ്കാരം ഉണ്ടെങ്കിൽ, പ്രവർത്തകൻ തന്റെ അസംതൃപ്തി സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിന് പകരം ക്രമേണ സംഘടനയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകും. അതുകൊണ്ട് പരാതികൾ കേൾക്കാനുള്ള സംവിധാനം മാത്രം പോരാ; പരാതി പറയുന്ന പ്രവർത്തകന് പ്രതികാരഭയമില്ലാതെ സംസാരിക്കാനും തന്റെ വാദം ഗൗരവമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുമെന്ന് വിശ്വസിക്കാനും കഴിയുന്ന സംഘടനാ സംസ്കാരം വേണം.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള അവലോകനം ഒരു “വോട്ട് പരിശോധന” മാത്രമാകരുത്; അത് ഒരു “രാഷ്ട്രീയബന്ധ പരിശോധന” കൂടിയാകണം. ഓരോ ബ്രാഞ്ചും തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തകരുടെ രാഷ്ട്രീയ സജീവത, സംഘടനയോടുള്ള ബന്ധം, പാർട്ടി നയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധ്യം, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം, സംഘടനാ ജീവിതത്തിലെ പങ്കാളിത്തം, അസംതൃപ്തികളുടെ സ്വഭാവം, നേതൃത്വത്തോടുള്ള വിശ്വാസം എന്നിവ വിലയിരുത്തണം. ലക്ഷ്യം ആരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തുക അല്ല; സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ രൂപപ്പെടുന്ന അകൽച്ചയുടെ ആദ്യ സൂചനകൾ കണ്ടെത്തി അവ ഗുണപരമായ വേർപാടായി മാറുന്നതിന് മുമ്പ് ഇടപെടുക എന്നതായിരിക്കണം.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ വോട്ടിന്റെ പരിശോധനയിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ പരിശോധനയിലേക്കും, കുറ്റക്കാരെ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ നിന്ന് കാരണങ്ങളെ കണ്ടെത്തുന്നതിലേക്കും, ശിക്ഷയിൽ നിന്ന് തിരുത്തലിലേക്കും, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനത്തിൽ നിന്ന് സംഘടനാ ആത്മപരിശോധനയിലേക്കും പാർട്ടി നീങ്ങേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്തതിന് ശേഷമാണ് സംഘടന അദ്ദേഹത്തെ അന്വേഷിക്കുന്നത് എന്നതിനു പകരം, അയാളുടെ രാഷ്ട്രീയബന്ധം ദുർബലമാകുന്ന ആദ്യഘട്ടത്തിൽ തന്നെ സംഘടനയ്ക്ക് അത് തിരിച്ചറിയാനും സംവദിക്കാനും തിരുത്താനും കഴിയണം. അതാണ് ആരോഗ്യകരമായ കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ യഥാർത്ഥ പ്രതിരോധശേഷി.

എന്നാൽ ഈ പ്രശ്നത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ മറ്റൊരു പ്രധാന അപകടവും ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഓരോ വോട്ടിനും സംഘടനയെയോ നേതൃത്വത്തെയോ മാത്രം ഉത്തരവാദിയാക്കുന്നത് ശരിയായ സമീപനമല്ല. ഒരു പ്രവർത്തകൻ സ്വന്തം പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്യുന്നതിന് പിന്നിൽ സംഘടനാപരമായ വീഴ്ചകളോ നേതൃത്വത്തിന്റെ തെറ്റുകളോ ഉണ്ടാകാം; എന്നാൽ അതുപോലെ തന്നെ പ്രവർത്തകന്റെ വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയ ദൗർബല്യങ്ങളും സ്വാർത്ഥതയും വിഭാഗീയ താൽപര്യങ്ങളും ബോധപൂർവമായ രാഷ്ട്രീയ വഞ്ചനയും സ്ഥാനലാഭത്തിനുള്ള മോഹവും അഴിമതിയുമായുള്ള ബന്ധവും ബാഹ്യ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനവും മറ്റും യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങളായിരിക്കാം. അതിനാൽ എല്ലാ പാർട്ടി വിരുദ്ധ വോട്ടുകളെയും ഒരേ കാരണത്തിന്റെ ഫലമായി കാണുകയോ എല്ലാ സംഭവങ്ങളുടെയും ഉത്തരവാദിത്വം സംഘടനയുടെ മേൽ ചുമത്തുകയോ ചെയ്യുന്നത് യാഥാർഥ്യത്തെ ലളിതവൽക്കരിക്കുന്ന സമീപനമായിരിക്കും.

അതുകൊണ്ട് ഓരോ സംഭവവും കാരണം–ഫലം ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരാൾ പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിക്കെതിരെ വോട്ട് ചെയ്തു എന്ന വസ്തുത മാത്രം അയാളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിനെക്കുറിച്ച് അന്തിമ നിഗമനത്തിലെത്താൻ പര്യാപ്തമല്ല. ആ തീരുമാനത്തിലേക്ക് അയാളെ നയിച്ച പ്രക്രിയ എന്തായിരുന്നു എന്നതാണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്. വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തിയാണോ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം? ഒരു പ്രത്യേക നേതാവിനോടോ സ്ഥാനാർഥിയോടോ ഉണ്ടായ വ്യക്തിപരമായ വിരോധമാണോ? സംഘടനയിൽ തനിക്ക് നീതി ലഭിച്ചില്ലെന്ന യഥാർഥ അനുഭവമാണോ? പാർട്ടി സ്വീകരിച്ച ഒരു നയത്തോടുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പാണോ? അതോ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളിൽ നിന്നുതന്നെ ക്രമേണ അകന്നുപോയതിന്റെ പ്രകടനമാണോ? ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാതെ നടത്തുന്ന സംഘടനാപരമായ ഇടപെടൽ പലപ്പോഴും തെറ്റായ ഫലങ്ങളിലേക്കായിരിക്കും നയിക്കുക.

അതുപോലെ തന്നെ ഗ്രൂപ്പിസവും വ്യക്തിപരമായ സ്വാർത്ഥതയും പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കണം. സ്വന്തം വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ഒരാൾക്ക് സ്ഥാനാർഥിത്വം ലഭിച്ചില്ലെന്നതുകൊണ്ടോ, തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട നേതാവിന് സ്ഥാനമില്ലാത്തതുകൊണ്ടോ, മറ്റൊരു ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാനാർഥി വിജയിക്കരുതെന്ന ആഗ്രഹം കൊണ്ടോ പാർട്ടി സ്ഥാനാർഥിയെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം വ്യത്യസ്തമാണ്. അവിടെ സംഘടനാപരമായ അനീതി ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം വേറെയും, പ്രവർത്തകൻ വിഭാഗീയ താൽപര്യത്തെ പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യത്തിന് മുകളിൽ സ്ഥാപിച്ചോ എന്ന ചോദ്യം വേറെയും പരിശോധിക്കണം. അതുപോലെ സ്ഥാനമോ അധികാരമോ വ്യക്തിപരമായ നേട്ടമോ നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ പേരിൽ ബോധപൂർവം പാർട്ടിയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന പ്രവണത ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ വെറും “അസംതൃപ്തി” എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് യഥാർഥ പ്രശ്നത്തെ മറച്ചുവയ്ക്കുന്നതായിരിക്കും.

പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ അകൽച്ചയും സംഘടനാപരമായ അകൽച്ചയും തമ്മിലും വ്യക്തമായ വ്യത്യാസം വേണം. ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയുടെ ഏതെങ്കിലും നയത്തോട് യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ വ്യക്തിപരമായ അനുസരണക്കേടായി മാത്രം കാണാൻ പാടില്ല. ഒരു മാർക്സിസ്റ്റ് സംഘടനയിൽ രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പിനും വിമർശനത്തിനും അതിന്റെതായ സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരിക്കണം. എന്നാൽ പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളോടുള്ള വിയോജിപ്പിനെ മറയാക്കി വ്യക്തിപരമായ വിരോധമോ സ്വാർത്ഥതയോ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പായി അംഗീകരിക്കാനും പാടില്ല. രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പിനെയും വ്യക്തിപരമായ പ്രതിഷേധത്തെയും വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിവേചനശേഷി സംഘടനയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരിക്കണം.

നേതൃത്വത്തോടുള്ള വിരോധവും അതുപോലെ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതാണ്. ഒരു നേതാവിന്റെ ഏകാധിപത്യപരമായ പെരുമാറ്റം, പക്ഷപാതം, അഹങ്കാരം, പ്രവർത്തകരോടുള്ള അവഗണന, സംഘടനാ തീരുമാനങ്ങളിൽ സുതാര്യതയില്ലായ്മ എന്നിവ മൂലം ഒരു പ്രവർത്തകനിൽ അസംതൃപ്തി രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ പ്രവർത്തകന്റെ മാത്രം തെറ്റായി കാണുന്നത് നീതിയല്ല. എന്നാൽ ഒരു നേതാവിനോടുള്ള വ്യക്തിപരമായ വിരോധം കാരണം മുഴുവൻ പാർട്ടിയെയും ശിക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതും അംഗീകരിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ നേതൃത്വത്തിന്റെ തെറ്റും പ്രവർത്തകന്റെ പ്രതികരണത്തിലെ തെറ്റും ഒരേസമയം പരിശോധിക്കാനുള്ള സത്യസന്ധത പാർട്ടിക്ക് ഉണ്ടായിരിക്കണം.

അതിനാൽ പാർട്ടി വിരുദ്ധ വോട്ടിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഒരൊറ്റ പൊതുവായ വിശദീകരണമോ ഒരേ തരത്തിലുള്ള അച്ചടക്കനടപടിയോ മതിയാകില്ല. ഓരോ സംഭവത്തിലും വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തി, രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പ്, സംഘടനാപരമായ അനീതി, ഗ്രൂപ്പ് താൽപര്യം, വ്യക്തിപരമായ സ്വാർത്ഥത, അഴിമതിയോ സ്ഥാനലാഭമോ, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ അകൽച്ച, നേതൃത്വത്തോടുള്ള വിരോധം, ബാഹ്യ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളിൽ ഏതാണ് നിർണായകമായത് എന്ന് കണ്ടെത്തണം. പലപ്പോഴും ഇവയിൽ ഒന്നിലധികം ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടും പ്രവർത്തിച്ചേക്കാം. അപ്പോൾ അവയുടെ കാരണക്രമവും പരസ്പര സ്വാധീനവും കൂടി പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും.

ഇവിടെ ശിക്ഷയ്ക്ക് മുമ്പ് കാരണം കണ്ടെത്തുക എന്ന ഒരു അടിസ്ഥാന സംഘടനാ തത്വം സ്വീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരേ പ്രവൃത്തിക്ക് പിന്നിലെ കാരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിൽ, തിരുത്തൽ നടപടികളും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കണം. സംഘടനാപരമായ അനീതിയുടെ ഫലമായി ഉണ്ടായ തെറ്റാണെങ്കിൽ സംഘടന തന്നെ തിരുത്തണം; രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ കുറവാണെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം ശക്തിപ്പെടുത്തണം; വ്യക്തിപരമായ സ്വാർത്ഥതയോ വിഭാഗീയതയോ ആണെങ്കിൽ അതിനെതിരെ രാഷ്ട്രീയ-സംഘടനാപരമായ ഇടപെടൽ വേണം; ബോധപൂർവമായ വഞ്ചനയോ പാർട്ടിയെ ദുർബലപ്പെടുത്താനുള്ള സംഘടിത ശ്രമമോ ആണെങ്കിൽ അതിന് അനുസൃതമായ അച്ചടക്കനടപടി ആവശ്യമായി വരാം.

കാരണം തിരിച്ചറിയാതെ ഒരേ ശിക്ഷ എല്ലാവർക്കും നൽകുന്നത് ശാസ്ത്രീയ സംഘടനാപ്രവർത്തനമല്ല. അത് ഒരു പ്രശ്നത്തെ പരിഹരിക്കുന്നതിനുപകരം അതിന്റെ യഥാർഥ വേരുകൾ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. അതുപോലെ എല്ലാ തെറ്റിനും സംഘടനയെ മാത്രം കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതും ശരിയല്ല. യഥാർഥ ആത്മപരിശോധന എന്നത് സംഘടനയുടെ തെറ്റിനെ സംഘടന തിരുത്തുകയും, പ്രവർത്തകന്റെ തെറ്റിനെ പ്രവർത്തകൻ തിരുത്തുകയും, ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ ഉണ്ടായ തകരാറിനെ രാഷ്ട്രീയമായി പരിഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. അത്തരമൊരു സമീപനത്തിലൂടെയാണ് അച്ചടക്കവും ജനാധിപത്യവും, വ്യക്തിയുടെ ഉത്തരവാദിത്വവും സംഘടനയുടെ ഉത്തരവാദിത്വവും, വിമർശനവും തിരുത്തലും തമ്മിൽ ശരിയായ വൈരുദ്ധ്യാത്മക സന്തുലനം സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയുക.

അവസാനമായി പാർട്ടി സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം ഇതാണ്: “ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന് സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ അസംതൃപ്തിയെക്കാൾ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം വലുതായി അനുഭവപ്പെടാത്ത അവസ്ഥ എന്തുകൊണ്ട് ഉണ്ടായി?” ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്തുമ്പോഴാണ് യഥാർത്ഥ ആത്മപരിശോധന ആരംഭിക്കുന്നത്.

കാരണം ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയെ ഭയന്ന് പാർട്ടിക്കൊപ്പം നിൽക്കുന്നത് ദീർഘകാല പരിഹാരമല്ല. പാർട്ടി ശിക്ഷിക്കുമെന്ന ഭയം ഇല്ലാത്തപ്പോഴും, വ്യക്തിപരമായ നഷ്ടം ഉണ്ടായാലും, തനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത സ്ഥാനാർഥിയാണെങ്കിലും, “ഇത് എന്റെ വ്യക്തിപരമായ പ്രശ്നമല്ല; ഇത് ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്” എന്ന് ചിന്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയബോധമാണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ഈ പ്രതിഭാസം പാർട്ടിയുടെ അച്ചടക്കപ്രശ്നം മാത്രമല്ല; രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. സംഘടനാ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; സംഘടനാ സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. സ്ഥാനാർഥി പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; പ്രവർത്തകൻ–പാർട്ടി ബന്ധത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; പാർട്ടിയുടെ വർഗസ്വഭാവം പ്രാദേശിക തലത്തിൽ എത്രത്തോളം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ പ്രശ്നമാണ്.

ഒരു പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് പ്രവർത്തകർക്ക് നൽകുന്ന നിർദ്ദേശം അനുസരിക്കുന്നതിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. തനിക്ക് വ്യക്തിപരമായി ഇഷ്ടമില്ലാത്ത തീരുമാനമുണ്ടായപ്പോഴും, സ്വന്തം സ്ഥാനമാനത്തിന് നഷ്ടമുണ്ടായപ്പോഴും, താൻ അവഗണിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് തോന്നിയപ്പോഴും, പാർട്ടിയുടെ വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യത്തെ സ്വന്തം താൽക്കാലിക വികാരത്തിന് മുകളിൽ സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശേഷിയിലാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയ പക്വത അളക്കേണ്ടത്.

അതിനാൽ ചെറിയ അസംതൃപ്തികൾ പാർട്ടി വിരുദ്ധ വോട്ടുകളായി മാറുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരുടെ സ്വഭാവദോഷമായി മാത്രം കാണുന്നത് പാർട്ടിക്ക് വലിയ ചരിത്രപരമായ തെറ്റായിരിക്കും. ഓരോ ചെറിയ അസംതൃപ്തിയെയും ഒരു “സംഘടനാ സെൻസർ” ആയി കാണണം. അത് പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ ഏതെങ്കിലും ബന്ധം ദുർബലമായതിന്റെ സൂചനയായിരിക്കാം. ആ സൂചന സമയത്ത് വായിക്കുകയും കാരണം കണ്ടെത്തുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന സംഘടനയ്ക്കാണ് ദീർഘകാല നിലനിൽപ്പിനുള്ള ശേഷിയുണ്ടാവുക.

അസംതൃപ്തിയെ അടിച്ചമർത്തുകയല്ല വേണ്ടത്; അതിന്റെ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വേരുകൾ കണ്ടെത്തണം. വിയോജിപ്പിനെ ശത്രുതയാക്കുകയല്ല വേണ്ടത്; അതിനെ രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തിലേക്ക് ഉയർത്തണം. അച്ചടക്കത്തെ ഭയത്തിന്റെ ഉപാധിയാക്കുകയല്ല വേണ്ടത്; രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ നിന്നുള്ള സ്വയംനിയന്ത്രണമാക്കണം. അപ്പോഴാണ് ഒരു വോട്ടർ വീണ്ടും ഒരു യഥാർത്ഥ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകനായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.