ആത്മവിശ്വാസം, ആത്മാഭിമാനം, അഹങ്കാരം- ക്വാണ്ടം ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനം

ആത്മവിശ്വാസം, ആത്മാഭിമാനം, അഹങ്കാരം എന്നിവയെ സാധാരണയായി വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവത്തിലെ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ഗുണങ്ങളായാണ് കാണുന്നത്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനത്തിൽ ഇവയെ അങ്ങനെ നിശ്ചലവും പരസ്പരം വേർതിരിക്കപ്പെട്ടതുമായ അവസ്ഥകളായി കാണുന്നത് പര്യാപ്തമല്ല. വ്യക്തിയും പരിസരവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളിൽ രൂപപ്പെടുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക മാനസിക-സാമൂഹിക അവസ്ഥകളായാണ് ഇവയെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. ഒരേ വ്യക്തിയിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ ആത്മവിശ്വാസവും ആത്മാഭിമാനവും അഹങ്കാരപ്രവണതകളും വ്യത്യസ്ത തീവ്രതയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. വിജയത്തിന്റെ ഘട്ടത്തിൽ ആത്മവിശ്വാസം ശക്തിപ്പെടാം; അപമാനത്തിന്റെ അനുഭവത്തിൽ ആത്മാഭിമാനം പ്രതിരോധരൂപം കൈക്കൊള്ളാം; അധികാരവും തുടർച്ചയായ പ്രശംസയും വിമർശനത്തിന്റെ അഭാവവും ചേർന്നാൽ അതേ ആത്മവിശ്വാസം അഹങ്കാരത്തിലേക്ക് വഴുതിപ്പോകാം. അതിനാൽ ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ വ്യക്തിയുടെ സ്ഥിരമായ സ്വഭാവലക്ഷണമായി മുദ്രകുത്തുന്നതിനു പകരം, ഏതു സാഹചര്യത്തിലാണ് ഒരു മാനസികാവസ്ഥ മറ്റൊന്നിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നത് എന്ന ചലനാത്മക പ്രക്രിയയെ അന്വേഷിക്കുകയാണ് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനം. ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഇവയ്ക്കിടയിൽ കൃത്യമായും ശാശ്വതമായും അടച്ച അതിർത്തികളില്ല; മറിച്ച് വ്യക്തിയുടെ ആന്തരികാവസ്ഥ, സാമൂഹിക പരിസരം, അനുഭവം, അധികാരബന്ധങ്ങൾ, ലഭിക്കുന്ന പ്രതികരണങ്ങൾ, സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളെ വിലയിരുത്തുന്ന രീതി എന്നിവയുടെ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ അവയുടെ സാധ്യതാനിലകൾ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനരൂപം “എനിക്ക് കഴിയും” എന്ന ബോധമാണ്. ഒരു പ്രവൃത്തി നിർവഹിക്കാനും ഒരു പ്രശ്നത്തെ നേരിടാനും ഒരു ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കാനും തനിക്ക് കഴിവുണ്ടെന്ന വ്യക്തിയുടെ വിശ്വാസമാണ് ആത്മവിശ്വാസം. എന്നാൽ യഥാർഥ ആത്മവിശ്വാസം സ്വന്തം കഴിവുകളെ അതിരുകടന്ന് വിലയിരുത്തുന്നതല്ല. സ്വന്തം ശക്തികളെയും പരിമിതികളെയും ഒരുപോലെ തിരിച്ചറിയുന്ന യാഥാർഥ്യബോധത്തിലാണ് അതിന്റെ അടിത്തറ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആത്മവിശ്വാസമുള്ള വ്യക്തിക്ക് “എനിക്ക് ഇത് ചെയ്യാൻ കഴിയും” എന്നു പറയുന്നതോടൊപ്പം “ഇത് എനിക്ക് അറിയില്ല”, “ഇവിടെ എനിക്ക് മറ്റൊരാളുടെ സഹായം വേണം”, “എനിക്ക് തെറ്റുപറ്റാം”, “എന്റെ സമീപനം തിരുത്തേണ്ടിവരാം” എന്നും പറയാൻ കഴിയും. ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ യഥാർഥ ശക്തി വിജയത്തിൽ മാത്രമല്ല, പരാജയത്തിനു ശേഷവും പ്രവർത്തനം തുടരാനുള്ള കഴിവിലാണ്. ഒരു പരാജയം ആത്മവിശ്വാസത്തെ പൂർണ്ണമായി തകർക്കാതെ, അതിന്റെ കാരണങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യാനും അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും അടുത്ത ശ്രമത്തെ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാക്കാനും കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ പരാജയം തന്നെ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ പുനർനിർമാണത്തിനുള്ള ഘടകമായി മാറുന്നു. അതിനാൽ ആത്മവിശ്വാസം ഒരു സ്ഥിരമായ മാനസിക അളവല്ല; അനുഭവം, അറിവ്, പരിശീലനം, വിജയം, പരാജയം, സാമൂഹിക അംഗീകാരം, വിമർശനം എന്നിവയിലൂടെ നിരന്തരം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ചലനാത്മക ശേഷിയാണ്.

ആത്മാഭിമാനം ആത്മവിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായെങ്കിലും അതുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു മാനസിക ഘടകമാണ്. “എനിക്ക് കഴിയും” എന്നത് ആത്മവിശ്വാസമാണെങ്കിൽ “എനിക്ക് മൂല്യമുണ്ട്” എന്നതാണ് ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനബോധം. ആത്മവിശ്വാസം പ്രധാനമായും വ്യക്തിയുടെ കഴിവുകളെയും പ്രവർത്തനശേഷിയെയും സംബന്ധിക്കുന്നതാണ്; ആത്മാഭിമാനം വ്യക്തിയുടെ മനുഷ്യഗൗരവത്തെയും സ്വമൂല്യത്തെയും സംബന്ധിക്കുന്നതാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ കഴിവുകൾ സാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ച് ഉയരുകയും താഴുകയും ചെയ്യാം. ഇന്ന് വിജയിച്ച ഒരാൾ നാളെ പരാജയപ്പെടാം; ഇന്ന് അധികാരസ്ഥാനത്തുള്ള ഒരാൾ നാളെ ആ സ്ഥാനത്തില്ലാതാകാം. എന്നാൽ ആരോഗ്യകരമായ ആത്മാഭിമാനം തന്റെ മനുഷ്യഗൗരവത്തെ ഈ പുറംലോക വിജയങ്ങളുമായി പൂർണ്ണമായി ബന്ധിപ്പിക്കാതിരിക്കാൻ വ്യക്തിയെ സഹായിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആത്മാഭിമാനമുള്ള വ്യക്തിക്ക് പരാജയപ്പെടുമ്പോഴും താൻ വിലകുറഞ്ഞ മനുഷ്യനായി മാറിയിട്ടില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. വിമർശിക്കപ്പെട്ടാലും സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അയാൾ കരുതുകയില്ല. തെറ്റ് സമ്മതിക്കുന്നത് തന്റെ ഗൗരവത്തെ കുറയ്ക്കുന്നില്ലെന്നും, മറിച്ച് തെറ്റ് തിരുത്താനുള്ള കഴിവാണ് യഥാർഥ ആത്മശക്തിയെന്നും അയാൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ആത്മാഭിമാനം വ്യക്തിയുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു സ്ഥിരതാ ഘടകമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; പുറംലോകത്തിലെ ഉയർച്ചകളും താഴ്ചകളും, പ്രശംസയും വിമർശനവും, വിജയവും പരാജയവും അനുഭവിക്കുമ്പോഴും വ്യക്തിയുടെ സ്വമൂല്യബോധം പൂർണ്ണമായി തകരാതിരിക്കാൻ അത് സഹായിക്കുന്നു.

അഹങ്കാരം ഇതിൽനിന്ന് ഗുണപരമായി വ്യത്യസ്തമാണ്. അഹങ്കാരത്തെ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ ഒരു ഉയർന്ന അളവായി കാണുന്നത് അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു തെറ്റാണ്. അമിതമായ ആത്മവിശ്വാസം എല്ലായ്പ്പോഴും അഹങ്കാരമാകണമെന്നില്ല; ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ ആന്തരിക ഘടനയിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഗുണപരമായ വികൃതിയാണ് അഹങ്കാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്. “എനിക്ക് കഴിയും” എന്ന ആത്മവിശ്വാസം “എനിക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ” എന്ന നിലയിലേക്ക് മാറുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. “എന്റെ ഗൗരവം സംരക്ഷിക്കണം” എന്ന ആത്മാഭിമാനം “എന്റെ മേൽക്കോയ്മ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ആരെയും അനുവദിക്കരുത്” എന്ന നിലയിലേക്ക് മാറുമ്പോഴും അതേ വികൃതീകരണം സംഭവിക്കുന്നു. ആത്മാഭിമാനം സ്വന്തം ഗൗരവത്തെ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ അഹങ്കാരം മറ്റുള്ളവരുടെ മേൽ സ്വന്തം മേൽക്കോയ്മ സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അതിനാൽ അഹങ്കാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വയംമൂല്യബോധം മാത്രമല്ല, താരതമ്യബോധവും മേൽക്കോയ്മാബോധവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആത്മാഭിമാനമുള്ള വ്യക്തിക്ക് മറ്റൊരാളുടെ വിജയം തന്റെ മൂല്യം കുറയ്ക്കുന്നില്ല; അഹങ്കാരിയായ വ്യക്തിക്ക് മറ്റൊരാളുടെ ഉയർച്ച സ്വന്തം സ്ഥാനത്തിന് ഭീഷണിയായി അനുഭവപ്പെടാം. അതുകൊണ്ടാണ് അഹങ്കാരത്തിന് നിരന്തരം അംഗീകാരം, പ്രശംസ, അധികാരം, കീഴടങ്ങുന്ന അനുയായികൾ എന്നിവ ആവശ്യമായി വരുന്നത്.

ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽമായി അഹങ്കാരത്തിന്റെ രൂപീകരണം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അളവിലെ മാറ്റം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റമായി മാറുന്നു എന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ നിയമം പ്രസക്തമാകുന്നു. ഒരു വ്യക്തിക്ക് തുടർച്ചയായി വിജയം ലഭിക്കുമ്പോൾ ആത്മവിശ്വാസം വർധിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. വിജയത്തിന് പിന്നാലെ സാമൂഹിക അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നു; അംഗീകാരം അധികാരത്തിലേക്ക് നയിക്കാം; അധികാരം കൂടുതൽ വിഭവങ്ങളും സ്വാധീനവും നൽകാം; ഇവ വീണ്ടും വിജയസാധ്യത വർധിപ്പിക്കാം. ഈ ചക്രം ആരോഗ്യകരമായി തുടരുമ്പോൾ വ്യക്തിയുടെ ആത്മവിശ്വാസം വളരുകയും കഴിവുകൾ വികസിക്കുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വിമർശനം കുറയുകയും, പരാജയങ്ങളുടെ യഥാർഥ കാരണങ്ങൾ മറച്ചുവയ്ക്കപ്പെടുകയും, ചുറ്റുമുള്ളവർ എതിർപ്പില്ലാതെ അംഗീകരിക്കുകയും, വ്യക്തി സ്വന്തം വിജയത്തെ സ്വന്തം അന്തർലീനമായ മേൽക്കോയ്മയുടെ തെളിവായി കാണാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്താൽ ഒരു പരിധി കടക്കുമ്പോൾ ഗുണപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കാം. “ഞാൻ വിജയിക്കുന്നു” എന്ന അനുഭവം “ഞാൻ ശരിയാണ്” എന്ന വിശ്വാസമായി മാറുന്നു; “ഞാൻ ശരിയാണ്” എന്ന വിശ്വാസം “എന്നെ വിമർശിക്കുന്നവർ തെറ്റാണ്” എന്ന നിലയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അവസാനം “എന്നെ വിമർശിക്കുന്നവർ എനിക്ക് എതിരാണ്” എന്ന രാഷ്ട്രീയ-മാനസിക അവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിലാണ് ആത്മവിശ്വാസം അഹങ്കാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നത്. ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നത് ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ അളവിലുള്ള വർധന മാത്രമല്ല; വ്യക്തിയും യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ഗുണത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റമാണ്.

ഈ പരിവർത്തനത്തിൽ ഫീഡ്ബാക്ക്, അഥവാ പുറംലോകത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രതികരണം, നിർണായക സ്ഥാനമാണ് വഹിക്കുന്നത്. വ്യക്തി ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായും അടഞ്ഞ ഒരു സംവിധാനമല്ല. അയാൾ നിരന്തരം മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് പ്രതികരണങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വന്തം പെരുമാറ്റം തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. വിമർശനം ലഭിക്കുമ്പോൾ അതിനെ വിവരമായി സ്വീകരിച്ച് ആത്മപരിശോധന നടത്തുകയും തെറ്റ് കണ്ടെത്തുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന വ്യക്തിയിൽ ആത്മവിശ്വാസം കൂടുതൽ പക്വമാകുന്നു. എന്നാൽ വിമർശനത്തെ വ്യക്തിപരമായ ഭീഷണിയായി കാണുകയും വിമർശകനെ തന്നെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുകയും വിമർശനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം പരിശോധിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വ്യക്തിയിൽ സ്വയംന്യായീകരണത്തിന്റെ ചക്രം ആരംഭിക്കുന്നു. അപ്പോൾ യാഥാർഥ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള തിരുത്തൽസൂചനകൾ ക്രമേണ സംവിധാനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു. വ്യക്തിക്ക് താൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യം മാത്രം ലഭിക്കുന്നു. ഇതോടെ സ്വയംബോധവും യഥാർഥ സാഹചര്യവും തമ്മിലുള്ള അകലം വർധിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽമായി ഇത് ഒരു വിയോജകബലത്തിന്റെ വർധനയായി കാണാം. യാഥാർഥ്യത്തിൽ നിന്ന് വരുന്ന തിരുത്തൽപ്രവാഹം ദുർബലപ്പെടുകയും സ്വയംന്യായീകരണത്തിന്റെ ആന്തരിക പ്രവാഹം ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അഹങ്കാരം കൂടുതൽ സ്ഥിരതയുള്ള മാനസികാവസ്ഥയായി മാറുന്നു.

ഇതിന് വിപരീതമായി ആത്മാഭിമാനം, ആത്മവിശ്വാസം, വിനയം, സ്വയംവിമർശനം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ വ്യക്തിയുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ശക്തമായ സംയോജകബലം രൂപപ്പെടുന്നു. ആത്മവിശ്വാസം പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ഊർജം നൽകുന്നു; ആത്മാഭിമാനം വ്യക്തിയുടെ ഗൗരവത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; വിനയം സ്വന്തം പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്നു; സ്വയംവിമർശനം തെറ്റുകളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാൻ കഴിവ് നൽകുന്നു; സാമൂഹിക ഫീഡ്ബാക്ക് വ്യക്തിയെ യാഥാർഥ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ വ്യക്തി ശക്തനായിരിക്കുമ്പോഴും വഴക്കമുള്ളവനായി തുടരുന്നു. സ്വന്തം തീരുമാനത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാനും ആവശ്യമായപ്പോൾ തീരുമാനം തിരുത്താനും ഒരേ സമയം കഴിയുന്നു. മറ്റുള്ളവരെ ബഹുമാനിക്കുന്നതുകൊണ്ട് സ്വന്തം ശക്തി കുറയുന്നില്ലെന്ന് അയാൾ തിരിച്ചറിയുന്നു. മറ്റൊരാളുടെ കഴിവിനെ അംഗീകരിക്കുന്നത് സ്വന്തം കഴിവിനെ നിഷേധിക്കുന്നതല്ലെന്നും, മറ്റൊരാളുടെ വിജയം സ്വന്തം പരാജയമല്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഈ നിലയിലാണ് ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തിപരമായ മേൽക്കോയ്മയാകാതെ സാമൂഹിക ശേഷിയായി മാറുന്നത്.

ഇവിടെ ആത്മാഭിമാനവും അഹങ്കാരവും തമ്മിലുള്ള സൂക്ഷ്മമായ അതിർത്തി പ്രത്യേകമായി തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. ആത്മാഭിമാനം പറയുന്നു: “എന്നെ അപമാനിക്കരുത്.” അഹങ്കാരം പറയുന്നു: “എന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യരുത്.” ആത്മാഭിമാനം വിമർശനത്തെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണ്, പക്ഷേ അന്യായമായ അപമാനത്തെ അംഗീകരിക്കില്ല. അഹങ്കാരം വിമർശനത്തെയും അപമാനത്തെയും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കാനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. ആത്മാഭിമാനം വ്യക്തിയുടെ ഗൗരവത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; അഹങ്കാരം വ്യക്തിയുടെ പ്രതിച്ഛായയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ആത്മാഭിമാനം തെറ്റ് സമ്മതിച്ചാലും നിലനിൽക്കും; അഹങ്കാരം തെറ്റ് സമ്മതിച്ചാൽ താൻ ചെറുതാകുമെന്ന് ഭയപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആത്മാഭിമാനമുള്ള വ്യക്തിക്ക് “ഞാൻ തെറ്റിച്ചു” എന്നു പറയാൻ കഴിയുന്നത് അവന്റെ ദൗർബല്യമല്ല, മറിച്ച് ശക്തിയാണ്. സ്വന്തം തെറ്റ് അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും സ്വന്തം മനുഷ്യഗൗരവം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന അവസ്ഥയാണ് പക്വമായ ആത്മാഭിമാനം.

രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിൽ ഈ വ്യത്യാസം കൂടുതൽ നിർണായകമാകുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ കാര്യത്തിൽ ആത്മവിശ്വാസം അനിവാര്യമാണ്. തന്റെ ആശയങ്ങളുടെ ശക്തിയിലും, ജനങ്ങളുടെ സംഘടിതശേഷിയിലും, സാമൂഹികമാറ്റത്തിന്റെ സാധ്യതയിലും വിശ്വാസമില്ലാത്ത പ്രവർത്തകന് ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനം നടത്താൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ ആത്മാഭിമാനവും ആവശ്യമാണ്. പണത്തിന്റെയും വ്യക്തിപരമായ നേട്ടങ്ങളുടെയും അധികാരസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പ്രലോഭനത്തിന് മുന്നിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക ഗൗരവം ഉപേക്ഷിക്കാതിരിക്കാനുള്ള ശക്തി ആത്മാഭിമാനം നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഈ ആത്മവിശ്വാസവും ആത്മാഭിമാനവും വിനയത്തിൽ നിന്നും സ്വയംവിമർശനത്തിൽ നിന്നും വേർപെട്ടാൽ രാഷ്ട്രീയ അഹങ്കാരത്തിന് ജന്മം നൽകാം. അപ്പോൾ പ്രവർത്തകൻ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുന്നതിനുപകരം ജനങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കുന്നവനായി മാറുന്നു; വിമർശനം കേൾക്കുന്നതിനുപകരം വിമർശകനെ സംശയിക്കുന്നു; സംഘടനയെ സേവിക്കുന്നതിനുപകരം സംഘടനയിൽ സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ആശയത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായിരിക്കേണ്ടിടത്ത് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി മാറുന്നു. വ്യക്തിപൂജ, അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, വിമർശനത്തോടുള്ള അസഹിഷ്ണുത, സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ ഭയസംസ്കാരം എന്നിവയുടെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറയിൽ ഇത്തരം പരിവർത്തനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കാം.

അതുകൊണ്ട് ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽ സമീപനത്തിൽ ആത്മവിശ്വാസം, ആത്മാഭിമാനം, അഹങ്കാരം എന്നിവയെ ഒരു ചലനാത്മക പരിവർത്തനചക്രമായി കാണാം. ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തിക്ക് പ്രവർത്തനശേഷി നൽകുന്നു; ആത്മാഭിമാനം ആ പ്രവർത്തനശേഷിക്ക് മനുഷ്യഗൗരവത്തിന്റെ അടിത്തറ നൽകുന്നു; വിനയം അതിനെ യാഥാർഥ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; സ്വയംവിമർശനം അതിനെ തിരുത്തുന്നു; സാമൂഹിക ഫീഡ്ബാക്ക് അതിന്റെ ദിശ പരിശോധിക്കുന്നു. ഈ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തമായാൽ ആത്മവിശ്വാസം പക്വമായ ആത്മശക്തിയായി മാറുന്നു. എന്നാൽ ആത്മവിശ്വാസം അധികാരത്തോടും അമിതമായ അംഗീകാരത്തോടും ചേർന്ന്, വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും ദുർബലമാകുമ്പോൾ, സ്വമൂല്യബോധം താരതമ്യാധിഷ്ഠിതമായ മേൽക്കോയ്മാബോധമായി മാറുമ്പോൾ, അഹങ്കാരം രൂപപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ അഹങ്കാരം ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ പരമാവസ്ഥയല്ല; യാഥാർഥ്യവുമായി വ്യക്തിയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സംയോജകബലങ്ങൾ ദുർബലപ്പെട്ട് സ്വയംവലുതാക്കുന്ന വിയോജകബലം ശക്തിപ്പെടുന്ന ഗുണപരമായ പരിവർത്തനമാണ്.

അവസാനമായി, ഈ മൂന്ന് ആശയങ്ങളെയും ഒരു ലളിതമായ സമവാക്യത്തിൽ ചുരുക്കാം: ആത്മവിശ്വാസം — “എനിക്ക് കഴിയും”; ആത്മാഭിമാനം — “എനിക്ക് മൂല്യമുണ്ട്”; വിനയം — “എനിക്ക് എല്ലാം അറിയില്ല”; സ്വയംവിമർശനം — “എനിക്ക് തെറ്റാം”; അഹങ്കാരം — “എനിക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ, ഞാൻ തെറ്റില്ല.” ആദ്യത്തെ നാല് ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ വ്യക്തിയിൽ ശക്തമായ സംയോജകബലം രൂപപ്പെടുന്നു. അവസാനത്തെ മനോഭാവം മേൽക്കോയ്മയുടെയും സ്വയംന്യായീകരണത്തിന്റെയും ദിശയിൽ വളരുമ്പോൾ വിയോജകബലം ശക്തമാകുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യവ്യക്തിത്വത്തിന്റെ പക്വത അളക്കേണ്ടത് ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ തീവ്രതകൊണ്ടു മാത്രമല്ല; ആത്മവിശ്വാസം എത്രമാത്രം ആത്മാഭിമാനത്തോടും വിനയത്തോടും സ്വയംവിമർശനത്തോടും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തത്തോടും സംയോജിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണ്. യഥാർഥ ആത്മശക്തി മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ ഉയരുന്നതിലല്ല, സ്വന്തം കഴിവിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോഴും മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരുത്താനും മറ്റുള്ളവരുടെ ഗൗരവത്തെ അംഗീകരിക്കാനും കഴിയുന്നതിലാണ്.

ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് കാഡറിന്റെ ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തിപരമായ കഴിവിലുള്ള വിശ്വാസത്തിൽ മാത്രം അധിഷ്ഠിതമാകാൻ പാടില്ല. തന്റെ വ്യക്തിപരമായ കഴിവുകൾക്ക് പരിധിയുണ്ടെന്നും, എന്നാൽ സംഘടിതമായ ജനശക്തിക്ക് അതിരുകളില്ലാത്ത ചരിത്രസാധ്യതകളുണ്ടെന്നും തിരിച്ചറിയുന്ന ബോധമാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ ഉയർന്ന രൂപം. അതിനാൽ “എനിക്ക് കഴിയും” എന്ന വ്യക്തികേന്ദ്രിത ആത്മവിശ്വാസം “നമുക്ക് കൂട്ടായി ചെയ്യാൻ കഴിയും” എന്ന സാമൂഹിക ആത്മവിശ്വാസമായി വികസിക്കണം. ഈ പരിവർത്തനം വളരെ പ്രധാനമാണ്. വ്യക്തിപരമായ കഴിവിൽ അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രവർത്തകൻ ക്രമേണ സ്വന്തം പ്രാധാന്യത്തെ സംഘടനയുടെ പ്രാധാന്യവുമായി കലർത്തിത്തുടങ്ങാം. എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെയും സഹപ്രവർത്തകരുടെയും സംഘടിതശേഷിയിൽ വിശ്വാസമുള്ള പ്രവർത്തകൻ തന്റെ കഴിവുകളെ കൂട്ടായ ശക്തിയുടെ ഒരു ഘടകമായി കാണുന്നു. ഇവിടെ ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തിയുടെ അഹങ്കാരത്തെ വളർത്തുന്ന ശക്തിയാകാതെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സംയോജകബലമായി മാറുന്നു. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് കാഡറിന്റെ യഥാർഥ ആത്മവിശ്വാസം അതിനാൽ “എന്നെ കൂടാതെ ഒന്നും നടക്കില്ല” എന്ന ബോധത്തിലല്ല, “ഞാൻ ഇല്ലെങ്കിലും പ്രസ്ഥാനം മുന്നോട്ടുപോകാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രവർത്തകരെ വളർത്തിയെടുക്കണം” എന്ന ബോധത്തിലാണ്.

ഇതിൽ നിന്ന് കാഡർ വികസനത്തിന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാന തത്വം രൂപപ്പെടുന്നു. സ്വന്തം കഴിവ് തെളിയിക്കുന്ന പ്രവർത്തകനേക്കാൾ മറ്റുള്ളവരുടെ കഴിവ് വളർത്തുന്ന പ്രവർത്തകനാണ് ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയ പക്വതയുള്ള കാഡർ. സ്വന്തം നേതൃത്വത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ അനുയായികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും, സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ പുതിയ നേതാക്കളെ വളർത്തുന്നതും തമ്മിൽ അടിസ്ഥാനപരമായ വ്യത്യാസമുണ്ട്. ആദ്യത്തേത് വ്യക്തികേന്ദ്രിത അധികാരബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേത് കൂട്ടായ നേതൃത്വത്തിന്റെ സംയോജകബലം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു കാഡറിന് തന്റെ സ്ഥാനത്തിന്റെ സുരക്ഷ മറ്റുള്ളവരുടെ ദൗർബല്യത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അവിടെ അഹങ്കാരത്തിന്റെ വിത്തുണ്ട്. എന്നാൽ തന്റെ സ്ഥാനത്തിന് പകരം നിൽക്കാൻ കഴിവുള്ള പത്ത് പേരെ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിൽ അഭിമാനം കാണുന്നുവെങ്കിൽ അവിടെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ ഉയർന്ന രൂപമാണ് പ്രകടമാകുന്നത്. അതിനാൽ നേതൃത്വത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം അളക്കേണ്ടത് ഒരു നേതാവിന്റെ വ്യക്തിപരമായ സ്വാധീനത്തിന്റെ വ്യാപ്തികൊണ്ടു മാത്രമല്ല; തന്റെ സാന്നിധ്യത്തിന് പുറത്തേക്കും സംഘടനയുടെ കഴിവ് എത്രമാത്രം വ്യാപിപ്പിക്കാൻ അയാൾക്ക് കഴിഞ്ഞു എന്നതുകൊണ്ടാണ്.

കമ്യൂണിസ്റ്റ് കാഡറിന്റെ ആത്മാഭിമാനം വ്യക്തിപരമായ അഭിമാനത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്ന ഒന്നല്ല. അത് രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക സ്വാതന്ത്ര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അധികാരത്തിന്റെ മുന്നിലും പണത്തിന്റെ മുന്നിലും വ്യക്തിപരമായ നേട്ടങ്ങളുടെ മുന്നിലും സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെ മുന്നിലും സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസങ്ങളെയും നൈതിക മാനദണ്ഡങ്ങളെയും അനാവശ്യമായി വിൽക്കാതിരിക്കാനുള്ള ആന്തരിക ശക്തിയാണ് രാഷ്ട്രീയ ആത്മാഭിമാനം. എന്നാൽ ഇത് സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല. മറിച്ച്, യഥാർഥ ആത്മാഭിമാനമുള്ള കാഡറിന് സംഘടനയോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തവും സ്വന്തം മനസ്സാക്ഷിയോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ പക്വമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും. പാർട്ടി തീരുമാനത്തെ അനുസരിക്കുക എന്നത് വ്യക്തിപരമായ ചിന്ത ഉപേക്ഷിക്കുക എന്നല്ല; കൂട്ടായ തീരുമാനപ്രക്രിയയിൽ സ്വന്തം അഭിപ്രായം സത്യസന്ധമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും തീരുമാനത്തിനുശേഷം കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. അതോടൊപ്പം തെറ്റായ പ്രവണതകൾ കാണുമ്പോൾ അവ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാൻ കഴിയുന്നതും രാഷ്ട്രീയ ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ഇവിടെ ആത്മാഭിമാനവും അഹങ്കാരവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി വീണ്ടും നിർണായകമാകുന്നു. “എന്റെ അഭിപ്രായം അംഗീകരിക്കാത്തതിനാൽ ഞാൻ അപമാനിക്കപ്പെട്ടു” എന്ന മനോഭാവം ആത്മാഭിമാനം അല്ല. “എന്റെ അഭിപ്രായം അംഗീകരിക്കാതിരുന്നാലും സംഘടനാപരമായി അതിനെ അവതരിപ്പിക്കാനും, തീരുമാനത്തെ മാനിക്കാനും, പിന്നീട് അനുഭവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വീണ്ടും വിലയിരുത്താനും എനിക്ക് കഴിയും” എന്ന പക്വതയാണ് ആത്മാഭിമാനം. വ്യക്തിപരമായ അഭിപ്രായത്തെ രാഷ്ട്രീയ സത്യവുമായി തുല്യമാക്കുന്ന നിമിഷം ആത്മാഭിമാനം അഹങ്കാരത്തിലേക്ക് വഴുതിത്തുടങ്ങുന്നു. അതിനാൽ ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെ യഥാർഥ പരീക്ഷണം സ്വന്തം അഭിപ്രായം അംഗീകരിക്കപ്പെടുമ്പോഴല്ല; അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്തപ്പോഴാണ്. സ്വന്തം നിലപാട് നിരസിക്കപ്പെട്ടിട്ടും മറ്റുള്ളവരുടെ ഗൗരവം അംഗീകരിക്കാനും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം തുടരാനും കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ അത് പക്വമായ രാഷ്ട്രീയ ആത്മാഭിമാനമാണ്.

കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വിനയത്തെ പലപ്പോഴും വ്യക്തിപരമായ ഒരു നല്ല സ്വഭാവമായി മാത്രം കാണാറുണ്ട്. എന്നാൽ അതിന് അതിനേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. വിനയം എന്നത് സ്വന്തം മൂല്യം നിഷേധിക്കുന്നതല്ല; സ്വന്തം അറിവിന്റെയും അനുഭവത്തിന്റെയും പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ബൗദ്ധിക ശേഷിയാണ്. ഒരു കാഡറിന് ആത്മവിശ്വാസം വേണം; എന്നാൽ തന്റെ അറിവ് അപൂർണ്ണമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാനുള്ള വിനയവും വേണം. ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനുള്ള മനസ്സില്ലാത്ത പ്രവർത്തകൻ എത്ര വലിയ സൈദ്ധാന്തിക അറിവ് നേടിയാലും യാഥാർഥ്യത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. പുസ്തകജ്ഞാനവും ജീവിതാനുഭവവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലിലൂടെയാണ് രാഷ്ട്രീയജ്ഞാനം വികസിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവം, സഹപ്രവർത്തകരുടെ വിമർശനം, താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരുടെ അഭിപ്രായം, പരാജയപ്പെട്ട സമരങ്ങളുടെ പാഠങ്ങൾ, മാറുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം കാഡറിന്റെ അറിവിനെ തിരുത്തുന്ന ഫീഡ്ബാക്ക് സംവിധാനങ്ങളാണ്.

ഇവിടെ വിനയം ഒരു വിയോജകബലത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സംയോജകബലം ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആത്മവിശ്വാസം വളരുമ്പോൾ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വിനയം ഇല്ലെങ്കിൽ സ്വയംവലുതാക്കൽ വർധിക്കാം. അധികാരം വർധിക്കുമ്പോൾ വിമർശനത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം കുറയുന്നുവെങ്കിൽ യാഥാർഥ്യഫീഡ്ബാക്ക് ദുർബലമാകും. ഈ അവസ്ഥയിൽ വിനയമാണ് വ്യക്തിയെ വീണ്ടും യാഥാർഥ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പാലം. അതിനാൽ കാഡർ പരിശീലനത്തിൽ വിനയത്തെ വ്യക്തിപരമായ മര്യാദയായി മാത്രം പഠിപ്പിക്കുന്നത് പോരാ; അറിവിന്റെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം, ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കൽ, കൂട്ടായ ബുദ്ധിയുടെ പ്രാധാന്യം, സ്വന്തം തെറ്റുകൾ അംഗീകരിക്കുന്ന ശീലം എന്നിവയുടെ ഭാഗമായി അതിനെ വളർത്തണം.

ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ ആരോഗ്യകരമായ വളർച്ചയ്ക്ക് വിമർശനവും സ്വയംവിമർശനവും അനിവാര്യമായ ഫീഡ്ബാക്ക് സംവിധാനങ്ങളാണ്. എന്നാൽ വിമർശനം യഥാർഥത്തിൽ ഫലപ്രദമാകണമെങ്കിൽ അത് വ്യക്തിഹത്യയാകരുത്; സ്വയംവിമർശനം ആത്മനിന്ദയാകുകയും അരുത്. പ്രവൃത്തിയെ വിമർശിക്കുക, തെറ്റിന്റെ കാരണങ്ങളെ കണ്ടെത്തുക, അതിന്റെ സാമൂഹികവും സംഘടനാപരവുമായ പശ്ചാത്തലം മനസ്സിലാക്കുക, തിരുത്തലിനുള്ള നടപടി സ്വീകരിക്കുക—ഇതാണ് ഡയലക്ടിക്കൽ വിമർശനത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ രീതി. വ്യക്തിയെ അപമാനിക്കുന്ന വിമർശനം വിയോജകബലം വർധിപ്പിക്കുന്നു; തെറ്റ് തിരുത്താൻ സഹായിക്കുന്ന വിമർശനം സംയോജകബലം വർധിപ്പിക്കുന്നു.

സ്വയംവിമർശനവും അതുപോലെ തന്നെ. “ഞാൻ മോശം പ്രവർത്തകനാണ്” എന്ന ആത്മനിന്ദ സ്വയംവിമർശനമല്ല. “എന്റെ ഈ തീരുമാനത്തിൽ എന്താണ് തെറ്റിയത്? ഏതു വസ്തുതകളെയാണ് ഞാൻ തെറ്റായി വിലയിരുത്തിയത്? ഏതു വ്യക്തിപരമായ മുൻവിധിയാണ് എന്റെ തീരുമാനത്തെ സ്വാധീനിച്ചത്? ഇതേ തെറ്റ് വീണ്ടും ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് മാറ്റമാണ് വേണ്ടത്?” എന്ന ചോദ്യങ്ങളാണ് ശാസ്ത്രീയമായ സ്വയംവിമർശനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ സ്വയംവിമർശനം ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ ശത്രുവല്ല; മറിച്ച് പക്വമായ ആത്മവിശ്വാസത്തെ പുനർനിർമിക്കുന്ന സംവിധാനമാണ്. തെറ്റ് സമ്മതിക്കാൻ കഴിയുന്ന കാഡർ ദുർബലനല്ല; തെറ്റിൽ നിന്ന് പഠിക്കാൻ കഴിയാത്ത കാഡറാണ് യഥാർഥത്തിൽ ദുർബലൻ.

രാഷ്ട്രീയ അധികാരം ലഭിക്കുന്ന ഘട്ടമാണ് ആത്മവിശ്വാസവും അഹങ്കാരവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഏറ്റവും കഠിനമായി പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഘട്ടം. അധികാരം വ്യക്തിയുടെ പ്രവർത്തനശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം വ്യക്തിയുടെ സാമൂഹിക സ്വാധീനവും വർധിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അധികാരത്തോടൊപ്പം സ്വയംനിയന്ത്രണവും വിമർശനസ്വീകരണവും വർധിച്ചില്ലെങ്കിൽ അധികാരം ക്രമേണ സ്വയംവലുതാക്കലിന്റെ ഉപാധിയായി മാറാം. അധികാരസ്ഥാനത്തുള്ള ഒരാളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി പ്രശംസയുടെ അന്തരീക്ഷം രൂപപ്പെടുകയും, സാധാരണ ജനങ്ങളുടെയും താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരുടെയും വിമർശനം അദ്ദേഹത്തിലെത്താതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ ഫീഡ്ബാക്ക് ശൃംഖലയിൽ തടസ്സം ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ തടസ്സം വ്യക്തിയുടെ യാഥാർഥ്യബോധത്തെ ക്രമേണ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഒടുവിൽ അയാൾ സംഘടനയുടെ യാഥാർഥ്യത്തെക്കാൾ സ്വന്തം ചുറ്റുപാടിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട യാഥാർഥ്യത്തെയാണ് സത്യമായി കാണാൻ തുടങ്ങുന്നത്.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽമായി അധികാരത്തിന്റെ “ഘട്ടപരിവർത്തന” സാധ്യത എന്ന് പറയാവുന്നത്. അധികാരത്തിന്റെ അളവ് മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; അധികാരത്തോടൊപ്പം വരുന്ന ബന്ധങ്ങളുടെ ഘടന മാറുന്നു എന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. ഒരു സാധാരണ പ്രവർത്തകൻ വിമർശനം നേരിട്ട് കേൾക്കുന്നു; ഒരു ഉയർന്ന നേതാവിന് വിമർശനം ഫിൽട്ടർ ചെയ്താണ് ലഭിക്കുന്നത്. സാധാരണ പ്രവർത്തകന്റെ ഒരു തെറ്റിന് ഉടൻ പ്രതികരണം ലഭിച്ചേക്കാം; അധികാരസ്ഥാനത്തുള്ള നേതാവിന്റെ തെറ്റിനെ ചുറ്റുമുള്ളവർ ന്യായീകരിച്ചേക്കാം. അതിനാൽ ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകുന്തോറും സ്വാഭാവിക ഫീഡ്ബാക്ക് കുറയുന്നതിനാൽ കൃത്രിമമായി ശക്തമായ ഫീഡ്ബാക്ക് സംവിധാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. ഇതാണ് അഹങ്കാരത്തിനെതിരായ ഒരു പ്രധാന സംഘടനാപരമായ പ്രതിരോധം.

കമ്യൂണിസ്റ്റ് കാഡറിന്റെ ആത്മവിശ്വാസം ഒടുവിൽ വ്യക്തികേന്ദ്രിതമാകാതെ ജനകേന്ദ്രിതമാകണം. “എന്റെ നേതൃത്വം” എന്നതിനു പകരം “നമ്മുടെ കൂട്ടായ നേതൃത്വം”, “നമ്മുടെ സംഘടന” എന്നതിനു പകരം “ജനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംഘടന” എന്ന ബോധം വളരേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു കാഡർ തന്റെ വ്യക്തിപരമായ സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധിച്ചാൽ അധികാരത്തിന്റെ വിയോജകബലം ശക്തമാകാം. എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിലും പുതിയ പ്രവർത്തകരെ വളർത്തുന്നതിലും സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ ബുദ്ധിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധിച്ചാൽ സംയോജകബലം വർധിക്കും.

അതുകൊണ്ട് കാഡറിന്റെ മഹത്വം അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ വലുപ്പത്തിൽ അല്ല, അവൻ ഇല്ലാത്തപ്പോഴും ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയശേഷി എത്രമാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതിലാണ്. യഥാർഥ നേതാവ് സ്വന്തം അനിവാര്യത തെളിയിക്കുന്നവനല്ല; സ്വന്തം അനിവാര്യത ക്രമേണ ഇല്ലാതാക്കുന്ന രീതിയിൽ സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നവനാണ്. ഇതാണ് വ്യക്തികേന്ദ്രിത നേതൃത്വത്തിന്റെയും കൂട്ടായ നേതൃത്വത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസം.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കാഡറിന്റെ ഗുണനിലവാരം വിലയിരുത്താൻ ഒരു സമഗ്രമായ മാനദണ്ഡം രൂപപ്പെടുത്താം. ആത്മവിശ്വാസം ഉണ്ടോ? ആത്മാഭിമാനം ഉണ്ടോ? വിമർശനം സ്വീകരിക്കുമോ? സ്വന്തം തെറ്റ് സമ്മതിക്കുമോ? മറ്റുള്ളവരുടെ കഴിവ് അംഗീകരിക്കുമോ? ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുമോ? അധികാരത്തോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു? പദവി നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനം തുടരാനുള്ള ശേഷിയുണ്ടോ? സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്കാൾ സംഘടനയുടെ താൽപര്യത്തിന് മുൻഗണന നൽകുമോ? തനിക്കു പകരം പുതിയ നേതാക്കളെ വളർത്തുമോ? എന്നിങ്ങനെ പരിശോധിക്കണം.

ഇത്തരം പരിശോധന ഒരു ശിക്ഷാനടപടിയാകരുത്. അത് കാഡർ വികസനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ ശാസ്ത്രീയ പ്രക്രിയയായിരിക്കണം. ഓരോ കാഡറിന്റെയും ശക്തിയും ദൗർബല്യവും തിരിച്ചറിയുകയും, ആവശ്യമായ രാഷ്ട്രീയ-പ്രത്യയശാസ്ത്ര പരിശീലനം നൽകുകയും, വ്യക്തിപരമായ അഹങ്കാരപ്രവണതകൾ നേരത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും, സംഘടനാപരമായ തിരുത്തലിലൂടെ അവയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യണം. അങ്ങനെ കാഡർ പരിശോധന ഒരു “ആരാണ് നല്ലത്, ആരാണ് മോശം” എന്ന വിധിനിർണ്ണയമായി മാറാതെ, വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ്മയിലേക്കും, അധികാരത്തിൽ നിന്ന് ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കും, ആത്മവിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് ആത്മശക്തിയിലേക്കും നടത്തുന്ന തുടർച്ചയായ പരിവർത്തനപ്രക്രിയയായി മാറും.

അവസാനം കമ്യൂണിസ്റ്റ് കാഡറിന്റെ പക്വതയെ ഒരു ഡയലക്ടിക്കൽ സമവാക്യമായി അവതരിപ്പിക്കാം: ആത്മവിശ്വാസം + ആത്മാഭിമാനം + വിനയം + സ്വയംവിമർശനം + ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഫീഡ്ബാക്ക് + കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തം = പക്വമായ രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തിത്വം. ഇതിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു ഘടകം ദുർബലപ്പെടുമ്പോൾ സന്തുലിതാവസ്ഥ തകരാം. ആത്മവിശ്വാസം ആത്മാഭിമാനത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ അത് ശൂന്യമായ പ്രകടനമായി മാറാം; ആത്മാഭിമാനം വിനയത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ അഹങ്കാരമാകാം; വിനയം ആത്മവിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ ആത്മവിശ്വാസക്കുറവായി മാറാം; സ്വയംവിമർശനം പ്രവർത്തനശേഷിയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ ആത്മനിന്ദയാകാം; അധികാരം സാമൂഹിക ഫീഡ്ബാക്കിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ വ്യക്തികേന്ദ്രിത അഹങ്കാരമായി മാറാം. അതിനാൽ കാഡർ വികസനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു പ്രത്യേക ഗുണത്തെ പരമാവധി വർധിപ്പിക്കുകയല്ല; ഈ ഘടകങ്ങൾക്കിടയിലെ സംയോജകബലം പരമാവധി ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും വിയോജകബലങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ചലനാത്മക സന്തുലിതാവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുകയുമാണ്.

ഇതാണ് ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽ കാഡർ നിർമ്മാണത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയം: ശക്തനായ കാഡർ എന്നത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ അധികാരമുള്ളവനോ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്നവനോ അല്ല; ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ആത്മാഭിമാനത്തോടെ നിലകൊള്ളുകയും വിനയത്തോടെ പഠിക്കുകയും സ്വയംവിമർശനത്തോടെ തിരുത്തുകയും ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഫീഡ്ബാക്ക് സ്വീകരിക്കുകയും സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തെക്കാൾ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയശക്തിയെ വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന വ്യക്തിയാണ്. അത്തരം കാഡർമാർ വളരുമ്പോൾ സംഘടനയിൽ വ്യക്തികളുടെ ശക്തി കൂട്ടായ ശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; കൂട്ടായ ശക്തി ജനശക്തിയുമായി സംയോജിക്കുന്നു; ജനശക്തി വീണ്ടും സംഘടനയെ തിരുത്തുകയും പുതുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ നിരന്തരമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനമാണ് ഒരു ജീവിക്കുന്ന വിപ്ലവസംഘടനയുടെ യഥാർഥ സംയോജകബലം.

ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയെ വ്യക്തികളുടെ ഒരു കൂട്ടം എന്ന നിലയിൽ മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. ഓരോ കാഡറുടെയും വ്യക്തിത്വം, രാഷ്ട്രീയബോധം, നൈതിക നിലവാരം, പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ, സംഘടനാപരമായ അധികാരഘടന, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവയുടെ സങ്കീർണ്ണമായ പരസ്പരപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് സംഘടനയുടെ യഥാർഥ സ്വഭാവം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു കാഡറിലെ ആത്മവിശ്വാസം, ആത്മാഭിമാനം, അഹങ്കാരം എന്നിവ വ്യക്തിപരമായ മനഃശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരിധിയിൽ മാത്രം നിൽക്കുന്നില്ല; അവ സംഘടനയുടെ മൊത്തം രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. നിരവധി ആത്മവിശ്വാസമുള്ളതും വിനയമുള്ളതുമായ കാഡർമാർ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ സംഘടനയിൽ സംയോജകബലം വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിരവധി വ്യക്തികളിൽ അഹങ്കാരവും സ്ഥാനബോധവും വിമർശനവിരുദ്ധതയും വളരുമ്പോൾ അവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തി സംഘടനയുടെ വിയോജകബലം വർധിപ്പിക്കാം. അങ്ങനെ വ്യക്തിയുടെ മനോഭാവവും സംഘടനയുടെ ഘടനയും തമ്മിൽ ഒരു പരസ്പരനിർണ്ണയ ബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നു. സംഘടന കാഡറുടെ സ്വഭാവത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു; അതേ സമയം കാഡർമാരുടെ സ്വഭാവം സംഘടനയുടെ സംസ്കാരത്തെ പുനർനിർമിക്കുന്നു. ഈ ഇരുവഴിയുള്ള ചലനമാണ് ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽ വിശകലനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ വരേണ്ടത്.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന കാര്യം തിരിച്ചറിയണം: ഒരു സംഘടനയിൽ അഹങ്കാരികളായ വ്യക്തികൾ ഉണ്ടെന്നത് മാത്രം സംഘടന അഹങ്കാരപരമാണെന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ അഹങ്കാരപരമായ പെരുമാറ്റത്തിന് സംഘടനാപരമായ പ്രോത്സാഹനം ലഭിക്കുകയും അതിനെ തിരുത്താനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ ദുർബലമാകുകയും ചെയ്താൽ വ്യക്തിഗത പ്രവണത സംഘടനാപരമായ സംസ്കാരമായി മാറാം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ അഹങ്കാരം മറ്റൊരാളുടെ മൗനവുമായി ചേരുന്നു; മൗനം അധികാരത്തിന്റെ സുരക്ഷയായി മാറുന്നു; അധികാരത്തിന്റെ സുരക്ഷ വീണ്ടും അഹങ്കാരത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരു സ്വയംപുനരുത്പാദന ചക്രം രൂപപ്പെടാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കാഡറുടെ സ്വഭാവപരിഷ്കാരം വ്യക്തിപരമായ ഉപദേശത്തിലൂടെ മാത്രം സാധ്യമല്ല. വ്യക്തിയുടെ പെരുമാറ്റത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സംഘടനാപരമായ സാഹചര്യങ്ങളും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വ്യക്തിയുടെ ദൗർബല്യവും ഘടനയുടെ ദൗർബല്യവും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നിടത്താണ് ദീർഘകാല പ്രതിസന്ധി രൂപപ്പെടുന്നത്.

അധികാരം ലഭിക്കുന്നതോടെ ഒരു കാഡറുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം മാറുന്നു. അതോടൊപ്പം മറ്റുള്ളവർ അദ്ദേഹത്തോട് പ്രതികരിക്കുന്ന രീതിയും മാറുന്നു. സാധാരണ പ്രവർത്തകനായിരിക്കുമ്പോൾ നേരിട്ട് ലഭിച്ചിരുന്ന വിമർശനം അധികാരസ്ഥാനത്തെത്തുമ്പോൾ കുറയാം; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മറ്റുള്ളവർ മടിക്കാം; ചെറിയ വിജയങ്ങൾ പോലും വലിയ രാഷ്ട്രീയ വിജയങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടാം. ഇതോടെ വ്യക്തിക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫീഡ്ബാക്ക് യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണ പ്രതിഫലനം അല്ലാതാകാം. ഈ അവസ്ഥയിൽ ആത്മവിശ്വാസത്തെ യാഥാർഥ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു നിർത്താൻ ബോധപൂർവമായ സംഘടനാപരമായ ഇടപെടൽ ആവശ്യമാണ്. അല്ലാത്തപക്ഷം വ്യക്തി സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെയും സ്വന്തം കഴിവിനെയും തമ്മിൽ കലർത്താൻ തുടങ്ങാം. പദവി നഷ്ടപ്പെടുന്നത് വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായി തോന്നുകയും, വിമർശനം സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തിനെതിരായ ആക്രമണമായി അനുഭവപ്പെടുകയും ചെയ്യാം. അങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തം ക്രമേണ വ്യക്തിപരമായ പ്രതിഷ്ഠ സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയായി മാറുന്നു. ഇതാണ് ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ അഹങ്കാരപരമായ വികൃതീകരണത്തിന് അനുകൂലമായ സാഹചര്യം.

അധികാരം അതിനാൽ സ്വതവേ അഹങ്കാരം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. അധികാരം + വിമർശനത്തിന്റെ അഭാവം + വ്യക്തിപരമായ അംഗീകാരത്തിന്റെ അമിതത്വം + ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ ദൗർബല്യം = അഹങ്കാരത്തിന്റെ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന സാഹചര്യം എന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യമായ സമീപനം. അതേസമയം അധികാരം + കൂട്ടായ തീരുമാനപ്രക്രിയ + തുറന്ന വിമർശനം + ഉത്തരവാദിത്തം + കാലാനുസൃതമായ പുനർമൂല്യനിർണ്ണയം = പക്വമായ നേതൃത്വത്തിന്റെ സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ പ്രശ്നം വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവത്തിൽ മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നത് അപൂർണ്ണമാണ്; അധികാരത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ബന്ധഘടനയും പരിശോധിക്കണം.

കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയിൽ അച്ചടക്കം അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ അച്ചടക്കം വ്യക്തിയുടെ ആത്മാഭിമാനത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന തരത്തിലായാൽ അതിന്റെ ഫലം ആരോഗ്യകരമായ കൂട്ടായ്മയല്ല. ഭയത്തിൽ നിന്നുള്ള അനുസരണം പുറമേയ്ക്ക് അച്ചടക്കമായി തോന്നാം; എന്നാൽ ഉള്ളിൽ അത് വിയോജകബലം ശേഖരിക്കുന്നു. അഭിപ്രായം പറയാൻ ഭയപ്പെടുന്ന പ്രവർത്തകൻ യോഗത്തിൽ മിണ്ടാതിരിക്കാം; എന്നാൽ അവന്റെ ഉള്ളിലെ അസംതൃപ്തി സംഘടനയുമായുള്ള ബന്ധത്തെ ക്രമേണ ദുർബലപ്പെടുത്താം. ഇതിന് വിപരീതമായി, സ്വന്തം അഭിപ്രായം സ്വതന്ത്രമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ കഴിയുകയും, തീരുമാനത്തിനുശേഷം കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തകനിൽ അച്ചടക്കം ആന്തരികമായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഭയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അച്ചടക്കവും ബോധപൂർവമായ രാഷ്ട്രീയ അച്ചടക്കവും ഒരുപോലെയല്ല.

ആത്മാഭിമാനം ഉള്ള കാഡർ അനുസരണക്കേടുകാരനാകണമെന്നില്ല. മറിച്ച്, സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ തീരുമാനത്തെ ബഹുമാനിക്കാൻ അയാൾക്ക് കഴിയും, കാരണം സംഘടനയെ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ വിപുലീകരണമായി അല്ല, കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി കാണുന്നു. അതേസമയം അന്യായമായ വ്യക്തിപരമായ അപമാനം, അഴിമതി, അധികാരദുരുപയോഗം, രാഷ്ട്രീയ സത്യത്തെ മറച്ചുവയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയെ “അച്ചടക്കം” എന്ന പേരിൽ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കാനുള്ള നൈതിക ശക്തിയും ആത്മാഭിമാനം നൽകുന്നു. ഇവിടെ ആത്മാഭിമാനം സംഘടനയുടെ ശത്രുവല്ല; സംഘടനയെ അകത്തുനിന്ന് ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഒരു നൈതിക സംയോജകബലമാണ്.

വിമർശനം സംഘടനയിൽ നിലനിൽക്കുന്നതു മാത്രം മതിയാകില്ല; വിമർശനത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരവും നിർണായകമാണ്. വ്യക്തിയെ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള കുറ്റപ്പെടുത്തലുകൾ, അപവാദങ്ങൾ, പരിഹാസം, അപമാനം എന്നിവ വിമർശനത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചാൽ അത് ആത്മാഭിമാനത്തെ മുറിവേൽപ്പിക്കുകയും പ്രതിരോധാത്മകമായ പ്രതികരണം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യും. അങ്ങനെ വിമർശനം തിരുത്തൽശക്തിയാകാതെ വിയോജകബലമായി മാറുന്നു. അതിനാൽ ശാസ്ത്രീയ വിമർശനം വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവത്തെ വിധിക്കുന്നതിനുപകരം നിർദ്ദിഷ്ട പ്രവൃത്തിയെയും തീരുമാനത്തെയും അതിന്റെ ഫലങ്ങളെയും പരിശോധിക്കണം. എന്താണ് സംഭവിച്ചത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് സംഭവിച്ചത്, ഏതു സാഹചര്യങ്ങളാണ് അതിന് കാരണമായത്, ആരാണ് ഉത്തരവാദി, എന്ത് തിരുത്തൽ വേണം, വീണ്ടും ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് സംവിധാനം വേണം—എന്നിങ്ങനെ ചോദിക്കണം. ഈ രീതിയിലുള്ള വിമർശനം വ്യക്തിയുടെ ഗൗരവം സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് സംഘടനയുടെ തെറ്റ് തിരുത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.

അതുപോലെ തന്നെ അഹങ്കാരിയായ നേതാവിനെ നേരിടാനുള്ള ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ മാർഗം വ്യക്തിപരമായ പ്രത്യാക്രമണം എല്ലായ്പ്പോഴും ആവണമെന്നില്ല. അത്തരം പ്രത്യാക്രമണം പലപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിരോധബോധം വർധിപ്പിക്കും. പകരം വസ്തുത, കൂട്ടായ ചർച്ച, സുതാര്യമായ ഉത്തരവാദിത്തം, രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ, പ്രവർത്തനഫലങ്ങളുടെ വിലയിരുത്തൽ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള തിരുത്തൽ പ്രക്രിയയാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദം. വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവത്തെ ആക്രമിക്കാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഫലത്തെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തിപരമായ പ്രതിരോധത്തിനുള്ള ഇടം കുറയുന്നു. ഇത് ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽമായി വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് ബന്ധത്തിലേക്കും, ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തനഫലത്തിലേക്കും വിശകലനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം മാറ്റുന്നതാണ്.

അഹങ്കാരത്തെ വ്യക്തിയുടെ ദോഷമായി മാത്രം കാണുന്നതിനു പകരം സംഘടനയിൽ അതിന്റെ വ്യാപനത്തെ തടയുന്ന ഒരു സാമൂഹിക രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനം ആവശ്യമുണ്ട്. ശരീരത്തിൽ രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനം പുറംലോകത്തിലെ ഭീഷണികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രതികരിക്കുന്നതുപോലെ, സംഘടനയ്ക്കും അധികാരവികൃതികൾ, വ്യക്തിപൂജ, വിമർശനവിരുദ്ധത, ചുറ്റുമുള്ളവരെ താഴ്ത്തിക്കാണിക്കൽ, സ്ഥാനത്തോടുള്ള അമിതാസക്തി, തെറ്റ് മറച്ചുവയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയ പ്രവണതകളെ നേരത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ വേണം. ഇതിനായി കാഡർ വിലയിരുത്തൽ, കാലാനുസൃതമായ സ്വയംവിമർശനം, സഹപ്രവർത്തക പ്രതികരണം, താഴെത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരുടെ അഭിപ്രായം, ജനബന്ധത്തിന്റെ വിലയിരുത്തൽ, നേതൃത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തനഫലങ്ങളുടെ പരിശോധന എന്നിവ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം. ഇത് വ്യക്തികളെ അപമാനിക്കുന്ന ഒരു പരിശോധനയാകരുത്; മറിച്ച് വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയവളർച്ചയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ഫീഡ്ബാക്ക് സംവിധാനം ആയിരിക്കണം.

ഒരു പ്രധാന സൂചകം ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കാം: ഒരു കാഡറിന് തന്റെ തെറ്റിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തോട് താഴെയുള്ളവർക്ക് സ്വതന്ത്രമായി പറയാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? പറയാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ പ്രശ്നം ആ വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവത്തിൽ മാത്രം അല്ല; സംഘടനയുടെ ബന്ധഘടനയിലും ഉണ്ട്. മറ്റൊരു സൂചകം: ഒരു നേതാവിന്റെ അഭിപ്രായം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദവി കാരണം കൂടുതലായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ, അതോ വസ്തുതകളുടെയും യുക്തിയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണോ? മൂന്നാമത്തേത്: നേതാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പ്രവർത്തകർ സജീവമാണോ, അതോ ജാഗ്രതയോടെ മൗനം പാലിക്കുന്നുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ അഹങ്കാരത്തെ വ്യക്തിപരമായ ആരോപണമായി അല്ല, സംഘടനാപരമായ പ്രതിഭാസമായി തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും.

കാഡറുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെയും ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെയും ഏറ്റവും യഥാർഥ പരീക്ഷണശാല സംഘടനയുടെ അകത്തല്ല, ജനങ്ങൾക്കിടയിലാണ്. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് മുൻകൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയ ധാരണകളുമായി പോകുന്ന പ്രവർത്തകൻ പലപ്പോഴും യാഥാർഥ്യത്തെ തന്റെ ആശയത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിലേക്ക് ഒതുക്കാൻ ശ്രമിക്കും. എന്നാൽ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് കേൾക്കുകയും പഠിക്കുകയും അവരുടെ അനുഭവങ്ങളുമായി സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയവിശകലനം താരതമ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തകൻ സ്വന്തം അറിവിന്റെ പരിധി തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇവിടെ വിനയം രാഷ്ട്രീയജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒരു അനിവാര്യ ഘടകമായി മാറുന്നു. ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നതും ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയപാഠങ്ങൾ പഠിക്കുന്നതും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. രണ്ടാമത്തെ സമീപനമാണ് കാഡറുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തെ യാഥാർഥ്യത്തിൽ വേരൂന്നിക്കുന്നത്.

ജനങ്ങൾ ഒരു കാഡറിനെ വിമർശിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യപ്രതികരണം നിർണായകമാണ്. “ജനങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാകുന്നില്ല” എന്ന പ്രതികരണം പലപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ അഹങ്കാരത്തിന്റെ സൂചനയാണ്. “നമ്മുടെ പ്രവർത്തനത്തിൽ എന്താണ് ജനങ്ങൾക്ക് അംഗീകരിക്കാനാകാത്തത്?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ആത്മവിമർശനത്തിന്റെ തുടക്കം. ജനങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ശരിയാണെന്നല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം; ജനങ്ങളുടെ പ്രതികരണത്തെ രാഷ്ട്രീയ വിവരമായി പരിശോധിക്കണം എന്നതാണ് അർത്ഥം. ഒരു കാഡർ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാൻ തയ്യാറാകുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസം ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് കൂടുതൽ യാഥാർഥ്യബോധമുള്ളതാകുന്നു.

അഹങ്കാരം വളരുന്ന സംഘടനകളിൽ ഒരു പ്രധാന ലക്ഷണം നേതാവിന്റെ വ്യക്തിപരമായ അനിവാര്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയാണ്. “ഈ വ്യക്തിയില്ലാതെ സംഘടന മുന്നോട്ടുപോകില്ല” എന്ന ധാരണ ആദ്യം സ്നേഹത്തിലും ബഹുമാനത്തിലും നിന്ന് ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ അത് സ്ഥാപനപരമായ സംവിധാനങ്ങളെ മറികടന്ന് വ്യക്തിയിലേക്കുള്ള ആശ്രിതത്വമായി മാറുമ്പോൾ അപകടം ആരംഭിക്കുന്നു. കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ ശക്തി ഒരു വ്യക്തിയുടെ അസാധാരണ കഴിവിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കേണ്ടതില്ല. വ്യക്തിയുടെ കഴിവിനെ കൂട്ടായ കഴിവായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും പുതിയ തലമുറയെ പരിശീലിപ്പിക്കുകയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ കൈമാറുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് യഥാർഥ സംഘടനാപരമായ പക്വത.

അതുകൊണ്ട് ഒരു നേതാവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ ഉയർന്ന പരീക്ഷണം സ്വന്തം പിന്‍ഗാമിയെ വളർത്താനുള്ള സന്നദ്ധതയാണ്. തന്റെ സ്ഥാനത്ത് മറ്റൊരാൾ ഉയർന്നുവരുന്നതിനെ ഭീഷണിയായി കാണുന്ന നേതാവ് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തെ സംഘടനയുമായി കലർത്തിയിരിക്കുന്നു. തന്റെ അനുഭവവും അറിവും മറ്റുള്ളവർക്ക് കൈമാറി അവർ തന്നെ മറികടക്കുന്നതിൽ സന്തോഷിക്കുന്ന നേതാവാണ് യഥാർഥ അർത്ഥത്തിൽ ആത്മാഭിമാനമുള്ള നേതാവ്. കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വമൂല്യം പദവിയിൽ നിന്ന് വരുന്നില്ല. സംഘടനയുടെ ഭാവി സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ ഭാവിയെക്കാൾ പ്രധാനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുന്നു.

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ കമ്യൂണിസ്റ്റ് കാഡറുടെ വളർച്ചയെ ഒരു നിരന്തരമായ പരിവർത്തനമായി കാണാം: വ്യക്തിപരമായ ആത്മവിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ ആത്മവിശ്വാസത്തിലേക്ക്; വ്യക്തിപരമായ ആത്മാഭിമാനത്തിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക ആത്മാഭിമാനത്തിലേക്ക്; അറിവിന്റെ അവകാശവാദത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനുള്ള വിനയത്തിലേക്ക്; തെറ്റ് മറയ്ക്കുന്നതിൽ നിന്ന് സ്വയംവിമർശനത്തിലേക്ക്; വ്യക്തിപരമായ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ നേതൃത്വത്തിലേക്ക്; അധികാരത്തിൽ നിന്ന് ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്ക്; ജനങ്ങളെ നയിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിച്ച് ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിലേക്ക്. ഈ പരിവർത്തനങ്ങളാണ് കാഡറുടെ രാഷ്ട്രീയ പക്വതയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതിന്റെ വിരുദ്ധദിശയിൽ വ്യക്തികേന്ദ്രിത ആത്മവിശ്വാസം, താരതമ്യാധിഷ്ഠിത ആത്മാഭിമാനം, വിമർശനവിരുദ്ധത, അധികാരാസക്തി, വ്യക്തിപൂജ, ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകലം എന്നിവ ചേർന്ന് അഹങ്കാരപരമായ രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തിത്വം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.

അതിനാൽ ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽ കാഡർ വികസനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം അഹങ്കാരമില്ലാത്ത “നല്ല മനുഷ്യരെ” മാത്രം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതല്ല. അതിനേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള ലക്ഷ്യം അഹങ്കാരം വളരാൻ അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങളെ തന്നെ സംഘടനാപരമായി കുറയ്ക്കുകയും, ആത്മവിശ്വാസം–ആത്മാഭിമാനം–വിനയം–സ്വയംവിമർശനം–കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തം–ജനഫീഡ്ബാക്ക് എന്നിവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരം നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവവും സംഘടനയുടെ ഘടനയും പരസ്പരം തിരുത്തുകയും വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ചലനാത്മക ബന്ധമാണ് സംഘടനയെ ജീവസ്സുറ്റതാക്കുന്നത്.

അവസാനമായി, ഒരു കാഡറുടെ യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയ ഉയരം അളക്കേണ്ടത് അദ്ദേഹം എത്ര ഉയരത്തിൽ എത്തിയെന്നതുകൊണ്ടല്ല; താൻ ഉയരുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവർ എത്രമാത്രം ഉയരാൻ അവസരം സൃഷ്ടിച്ചു, അധികാരം ലഭിക്കുമ്പോൾ എത്രമാത്രം വിനയത്തോടെ തുടരാൻ കഴിഞ്ഞു, വിമർശനം ലഭിക്കുമ്പോൾ എത്രമാത്രം പഠിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു, പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ എത്രമാത്രം ആത്മാഭിമാനം സംരക്ഷിച്ചു, തെറ്റുമ്പോൾ എത്ര വേഗം തിരുത്തി, ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് എത്രമാത്രം പഠിച്ചു, ഒടുവിൽ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തെക്കാൾ എത്രമാത്രം കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയശക്തിയെ വലുതാക്കി എന്നതുകൊണ്ടാണ്. അത്തരം കാഡറിലാണ് ആത്മവിശ്വാസം അഹങ്കാരമായി വിഘടിക്കാതെ ആത്മാഭിമാനത്തോടും വിനയത്തോടും ചേർന്ന് ഒരു ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നത്. അവിടെ വ്യക്തി സംഘടനയുടെ ഉടമയാകുന്നില്ല; സംഘടനയുടെ സേവകനാകുന്നു. സംഘടന ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നില്ല; ജനങ്ങളുമായി സംയോജിക്കുന്നു. ഈ സംയോജനത്തിലാണ് വ്യക്തിശക്തി കൂട്ടായ ശക്തിയാകുന്നതും കൂട്ടായ ശക്തി ചരിത്രപരമായ സാമൂഹികശക്തിയായി ഉയരുന്നതും.

ആത്മവിശ്വാസം, ആത്മാഭിമാനം, അഹങ്കാരം എന്നിവയെ ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽമായി പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അവ വ്യക്തിയുടെ ഉള്ളിൽ നിശ്ചലമായി കിടക്കുന്ന മൂന്ന് സ്വഭാവഗുണങ്ങളല്ലെന്നും, വ്യക്തിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളിൽ രൂപപ്പെടുകയും പരസ്പരം പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനാത്മക അവസ്ഥകളാണെന്നും വ്യക്തമാകുന്നു. “എനിക്ക് കഴിയും” എന്ന ആത്മവിശ്വാസം, “എനിക്ക് മൂല്യമുണ്ട്” എന്ന ആത്മാഭിമാനം, “എനിക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ” എന്ന അഹങ്കാരം—ഇവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അളവിന്റെ മാത്രം വ്യത്യാസമല്ല; ബന്ധത്തിന്റെ ഗുണപരമായ വ്യത്യാസമാണ്. ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തിയെ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുമ്പോൾ ആത്മാഭിമാനം അവന് ഗൗരവവും നൈതിക സ്വാതന്ത്ര്യവും നൽകുന്നു. വിനയവും സ്വയംവിമർശനവും അവയെ യാഥാർഥ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ വിമർശനം നിരസിക്കപ്പെടുകയും, അധികാരം വ്യക്തിപരമായ മേൽക്കോയ്മയായി അനുഭവപ്പെടുകയും, മറ്റുള്ളവരുടെ കഴിവുകൾ സ്വന്തം സ്ഥാനത്തിന് ഭീഷണിയായി കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ആത്മവിശ്വാസം അഹങ്കാരത്തിലേക്ക് ഗുണപരമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

അതുകൊണ്ട് അഹങ്കാരത്തിനെതിരായ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതിരോധം ആത്മവിശ്വാസം കുറയ്ക്കുകയല്ല; ആത്മവിശ്വാസത്തെ ആത്മാഭിമാനം, വിനയം, സ്വയംവിമർശനം, സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയുമായി സംയോജിപ്പിക്കുകയാണ്. ആത്മവിശ്വാസമുള്ള വ്യക്തിക്ക് ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയും; ആത്മാഭിമാനമുള്ള വ്യക്തിക്ക് അപമാനത്തിനു മുന്നിൽ വഴങ്ങാതിരിക്കാം; വിനയമുള്ള വ്യക്തിക്ക് സ്വന്തം പരിമിതികൾ തിരിച്ചറിയാം; സ്വയംവിമർശനശേഷിയുള്ള വ്യക്തിക്ക് സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരുത്താം. ഈ നാലു ശക്തികളും പരസ്പരം സംയോജിക്കുമ്പോഴാണ് വ്യക്തിയിൽ ആരോഗ്യകരമായ സംയോജകബലം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതേസമയം സ്വയംവലുതാക്കൽ, അധികാരാസക്തി, വിമർശനവിരുദ്ധത, മറ്റുള്ളവരെ താഴ്ത്തിക്കാണിക്കൽ എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ വിയോജകബലം വർധിക്കുകയും വ്യക്തി യാഥാർഥ്യത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് കാഡറുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ തത്വത്തിന് കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സ്വന്തം കഴിവിൽ ആത്മവിശ്വാസവും സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക ഗൗരവത്തിൽ ആത്മാഭിമാനവും വേണം; എന്നാൽ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തെക്കാൾ സംഘടനയെയും സംഘടനയെക്കാൾ ജനങ്ങളെയും വലുതായി കാണാനുള്ള വിനയം അതിനോടൊപ്പം വേണം. യഥാർഥ കാഡർ തന്റെ കഴിവ് തെളിയിക്കുന്നതിൽ മാത്രം അഭിമാനം കാണിക്കുന്നില്ല; മറ്റുള്ളവരുടെ കഴിവ് വളർത്തുന്നതിലാണ് അഭിമാനം കാണിക്കുന്നത്. സ്വന്തം അഭിപ്രായം അംഗീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മാത്രം ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനല്ല; അത് നിരസിക്കപ്പെട്ടാലും കൂട്ടായ തീരുമാനത്തെ ബഹുമാനിക്കാൻ കഴിയുന്നവനാണ്. അധികാരം ലഭിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ വിനയമുള്ളവനും, വിമർശനം ലഭിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ആത്മപരിശോധന നടത്തുന്നവനും, തെറ്റുമ്പോൾ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ തിരുത്തുന്നവനുമാണ് രാഷ്ട്രീയമായി പക്വനായ കാഡർ.

അതിനാൽ ഒരു വിപ്ലവസംഘടനയുടെ ശക്തി അതിലെ അംഗങ്ങളുടെ എണ്ണംകൊണ്ടോ നേതാക്കളുടെ വ്യക്തിപരമായ കഴിവുകൊണ്ടോ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. അംഗങ്ങളുടെ ആത്മവിശ്വാസം എത്രമാത്രം കൂട്ടായ ആത്മവിശ്വാസമായി മാറുന്നു, ആത്മാഭിമാനം എത്രമാത്രം രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക ഉത്തരവാദിത്തമായി മാറുന്നു, വിമർശനം എത്രമാത്രം തിരുത്തൽശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, അധികാരം എത്രമാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, വ്യക്തികളുടെ കഴിവ് എത്രമാത്രം പുതിയ തലമുറയുടെ കഴിവായി പുനർസൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് നിർണായകം. ഇതാണ് വ്യക്തിശക്തിയെ സംഘടനാശക്തിയിലേക്കും സംഘടനാശക്തിയെ ജനശക്തിയിലേക്കും പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന ഡയലക്ടിക്കൽ പ്രക്രിയ.

അവസാനമായി പറയുകയാണെങ്കിൽ, ആത്മവിശ്വാസം വേണം—പക്ഷേ അഹങ്കാരം വേണ്ട; ആത്മാഭിമാനം വേണം—പക്ഷേ മേൽക്കോയ്മാബോധം വേണ്ട; വിനയം വേണം—പക്ഷേ ആത്മനിന്ദ വേണ്ട; സ്വയംവിമർശനം വേണം—പക്ഷേ ആത്മവിശ്വാസനഷ്ടം വേണ്ട. ഇവയ്ക്കിടയിലെ സജീവമായ സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് പക്വമായ രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ക്വാണ്ടം-ഡയലക്ടിക്കൽമായി, വ്യക്തിയുടെ ഉള്ളിലും വ്യക്തിയും സമൂഹവും തമ്മിലും സംയോജകബലം വിയോജകബലത്തെക്കാൾ ശക്തമായി നിലനിർത്തുന്ന നിരന്തരമായ സ്വയംപരിഷ്കരണ പ്രക്രിയയാണ് യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയ-നൈതിക വളർച്ച. അത്തരം വളർച്ചയിലൂടെ ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തിപരമായ മഹത്വമല്ലാതെ കൂട്ടായ ശക്തിയാകുന്നു; ആത്മാഭിമാനം വ്യക്തിപരമായ അഭിമാനമല്ലാതെ നൈതിക ഉത്തരവാദിത്തമാകുന്നു; വിനയം ദൗർബല്യമല്ലാതെ അറിവിന്റെ വാതിലാകുന്നു; നേതൃത്വം അധികാരമല്ലാതെ സേവനമാകുന്നു. ഇവിടെയാണ് കാഡർ ഒരു വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് ഒരു രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി, രാഷ്ട്രീയശക്തി ഒരു കൂട്ടായ പ്രസ്ഥാനമായി, കൂട്ടായ പ്രസ്ഥാനം ചരിത്രത്തെ മാറ്റാനുള്ള ജനശക്തിയായി ഉയരുന്നത്.