“എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുത് എന്റെ പാർട്ടിയാണ്” എന്ന ബോധത്തിലേക്ക് വളരുമ്പോഴാണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ പൂർണമായ അർത്ഥത്തിൽ കമ്യൂണിസ്റ്റ് ആവുന്നത്. ഇത് ഒരു സാധാരണ പാർട്ടി വിധേയത്വത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യമല്ല. വ്യക്തിയുടെ സ്വാർത്ഥതാൽപര്യങ്ങളെക്കാൾ കൂട്ടായ താൽപര്യങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമാണിത്. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നത് അവൻ തന്റെ വ്യക്തിപരമായ “ഞാൻ” എന്ന ബോധത്തെ മറികടന്ന് “നാം” എന്ന കൂട്ടായ ബോധത്തിലേക്ക് വളരുമ്പോഴാണ്. അതിനുശേഷം സ്വന്തം ജീവിതവും കഴിവുകളും സമയവും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനവും വ്യക്തിപരമായ നേട്ടങ്ങൾക്കുള്ള ഉപാധികളായി കാണാതെ, തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെയും അധ്വാനിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും വിമോചനത്തിനായുള്ള ഒരു ചരിത്രദൗത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് കാണുന്നത്.
ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ അംഗത്വമെടുക്കുന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം ഒരാൾ കമ്യൂണിസ്റ്റായി മാറുന്നില്ല. പാർട്ടി അംഗത്വം ഒരു സംഘടനാപരമായ തുടക്കമാണ്; കമ്യൂണിസ്റ്റ് ബോധം അതിനപ്പുറത്തുള്ള നിരന്തരമായ ആത്മപരിവർത്തനമാണ്. ഒരാൾ പാർട്ടിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ അവനോടൊപ്പം വരുന്നത് അവന്റെ പഴയ സാമൂഹിക സംസ്കാരവും വ്യക്തിപരമായ അഭിലാഷങ്ങളും കുടുംബപരമായ സ്വാധീനങ്ങളും സാമൂഹിക പദവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണകളും അംഗീകാരത്തിനുള്ള ആഗ്രഹങ്ങളും സ്ഥാനമോഹങ്ങളും വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായ വിജയസങ്കൽപ്പങ്ങളുമാണ്. ഇവയെല്ലാം ഒരുദിവസം കൊണ്ട് ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസവും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനവും വർഗസമരത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങളും ജനങ്ങളുമായുള്ള നിരന്തര സമ്പർക്കവും ആത്മവിമർശനവും സംഘടനാപരമായ ശിക്ഷണവും വഴിയാണ് വ്യക്തിയുടെ ബോധത്തിൽ ക്രമേണ മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നത്. ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രകടനങ്ങളിലൊന്നാണ്—“എന്റെ വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തേക്കാൾ പാർട്ടിയുടെ താൽപര്യം വലുതാണ്” എന്ന ബോധം.
എന്നാൽ ഇവിടെ “പാർട്ടി” എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം ശരിയായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പാർട്ടി എന്നത് ഒരു ഓഫീസ് കെട്ടിടമല്ല, ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ചിഹ്നമല്ല, ഏതാനും നേതാക്കളുടെ കൂട്ടായ്മയുമല്ല. തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയസംഘടിത ബോധത്തിന്റെ ഒരു ചരിത്രരൂപമാണ് പാർട്ടി. അനേകം തലമുറകളുടെ സമരാനുഭവങ്ങളും ത്യാഗങ്ങളും രാഷ്ട്രീയപാഠങ്ങളും സൈദ്ധാന്തിക അന്വേഷണങ്ങളും സംഘടനാപരമായ അനുഭവങ്ങളും ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളും ചേർന്നാണ് ഒരു വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ “പാർട്ടി എനിക്ക് വലുതാണ്” എന്ന് പറയുമ്പോൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ പറയുന്നത് “എന്റെ താൽക്കാലിക വ്യക്തിപരമായ ജീവിതത്തേക്കാൾ ഞാൻ ഭാഗമായിരിക്കുന്ന ചരിത്രപരമായ കൂട്ടായ ദൗത്യം വലുതാണ്” എന്നാണ്.
ഈ ബോധം ഏറ്റവും കഠിനമായി പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങളുമായി ഏറ്റുമുട്ടുന്ന ഘട്ടങ്ങളിലാണ്. തനിക്ക് സ്ഥാനാർഥിത്വം ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ, താൻ ആഗ്രഹിച്ച സംഘടനാ സ്ഥാനം മറ്റൊരാൾക്ക് ലഭിക്കുമ്പോൾ, താൻ നിർദ്ദേശിച്ച അഭിപ്രായം അംഗീകരിക്കപ്പെടാതെ വരുമ്പോൾ, താൻ പ്രതീക്ഷിച്ച അംഗീകാരം ലഭിക്കാതെ വരുമ്പോൾ, തനിക്കു പകരം മറ്റൊരാളെ പാർട്ടി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുവരുമ്പോൾ—അപ്പോഴാണ് ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ പക്വത പുറത്തുവരുന്നത്. വിജയം ലഭിക്കുമ്പോൾ പാർട്ടിക്കൊപ്പം നിൽക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ നിരാശയുടെ സമയത്തും പാർട്ടിയോടൊപ്പം നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം. പാർട്ടി എനിക്ക് നൽകുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഞാൻ പാർട്ടിയെ വിലയിരുത്തുന്നുവോ, അതോ ഞാൻ പാർട്ടിക്ക് നൽകാൻ കഴിയുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണോ എന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തെ വിലയിരുത്തുന്നത് എന്നതാണ് അടിസ്ഥാന ചോദ്യം.
ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ വളർച്ചയുടെ ഒരു നിർണായക ഘട്ടം “എനിക്ക് എന്ത് ലഭിക്കും?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് “എനിക്ക് എന്ത് നൽകാൻ കഴിയും?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. വ്യക്തിപരമായ നേട്ടം, സ്ഥാനം, അംഗീകാരം, അധികാരം, പ്രശസ്തി എന്നിവ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളായി മാറുമ്പോൾ കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയം ക്രമേണ വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് വഴുതിപ്പോകുന്നു. മറിച്ച് സ്വന്തം കഴിവുകൾ എവിടെയാണ് കൂടുതൽ പ്രയോജനപ്പെടുക, ജനങ്ങളുമായി എങ്ങനെ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി ബന്ധപ്പെടാം, സംഘടനയുടെ ദൗർബല്യങ്ങൾ എങ്ങനെ പരിഹരിക്കാം, പുതിയ പ്രവർത്തകരെ എങ്ങനെ വളർത്തിയെടുക്കാം, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം എങ്ങനെ വർധിപ്പിക്കാം എന്ന ചിന്തയാണ് മുൻതൂക്കം നേടുന്നതെങ്കിൽ, അവിടെ വ്യക്തി തന്റെ സ്വയംബോധത്തെ സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ ബോധവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ടാണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം അയാൾ എത്ര വലിയ സ്ഥാനത്ത് ഇരിക്കുന്നു എന്നതിൽ അല്ല, സ്ഥാനം ഇല്ലാത്തപ്പോഴും എത്ര വലിയ പ്രവർത്തകനായി തുടരാൻ കഴിയുന്നു എന്നതിലാണ്. സ്ഥാനമുണ്ടായപ്പോൾ പാർട്ടിക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനാണ് സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടാലും പാർട്ടിക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ. അധികാരം കൈവശമുള്ളപ്പോൾ സംഘടനാനിഷ്ഠ കാണിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്; അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട ശേഷവും അതേ സംഘടനാനിഷ്ഠ നിലനിർത്തുക എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തിന്റെ തെളിവ്. സ്ഥാനമില്ലാത്തപ്പോൾ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുന്നവൻ പലപ്പോഴും പാർട്ടിയെ ഒരു രാഷ്ട്രീയദൗത്യമായി കണ്ടിരുന്നില്ല; മറിച്ച് സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയപ്രസക്തി നിലനിർത്താനുള്ള ഒരു ഉപാധിയായി മാത്രമാണ് കണ്ടിരുന്നത്.
ഇവിടെയാണ് വ്യക്തികേന്ദ്രിത രാഷ്ട്രീയവും കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസം പ്രകടമാകുന്നത്. വ്യക്തികേന്ദ്രിത രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പാർട്ടി വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയവളർച്ചയ്ക്കുള്ള ഉപാധിയാകുന്നു. കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വ്യക്തി പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ ദൗത്യത്തിനുള്ള ഉപാധിയാകുന്നു. വ്യക്തികേന്ദ്രിത പ്രവർത്തകൻ ചോദിക്കും: “എന്റെ സ്ഥാനം എന്താണ്?” “എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പരിഗണന ലഭിച്ചില്ല?” “എന്റെ സംഭാവനയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് അംഗീകാരം ലഭിച്ചില്ല?” കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ ചോദിക്കും: “ഈ ഘട്ടത്തിൽ പാർട്ടിക്ക് എന്നിൽ നിന്ന് എന്താണ് ആവശ്യം?” “എന്റെ കഴിവ് ജനങ്ങൾക്കായി എവിടെയാണ് കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്?” “എന്നെക്കാൾ അനുയോജ്യനായ ഒരാൾ മുന്നോട്ടുവന്നാൽ ഞാൻ അവനെ വളർത്താൻ തയ്യാറാണോ?” ഈ രണ്ടു ചോദ്യരീതികൾക്കിടയിലുള്ള വ്യത്യാസമാണ് രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ വ്യത്യാസം.
എന്നാൽ “പാർട്ടി എല്ലാറ്റിലും വലുതാണ്” എന്ന ബോധത്തെ അന്ധമായ അനുസരണമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരൻ പാർട്ടിയെ സ്നേഹിക്കുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ പാർട്ടിയുടെ തെറ്റുകളെ വിമർശിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തവും അവനുണ്ട്. പാർട്ടിയോടുള്ള യഥാർത്ഥ വിശ്വസ്തത മൗനത്തിൽ അല്ല, സത്യസന്ധമായ വിമർശനത്തിലും ആത്മവിമർശനത്തിലും തിരുത്തലിനുള്ള സന്നദ്ധതയിലുമാണ്. തെറ്റായ തീരുമാനത്തെ ശരിയാണെന്ന് വിളിക്കുന്നത് പാർട്ടി വിശ്വസ്തതയല്ല. നേതൃത്വത്തിന്റെ തെറ്റിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാതിരിക്കുന്നത് സംഘടനാനിഷ്ഠയല്ല. മറിച്ച് പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയശക്തിയും ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവും വർഗപരമായ ദിശയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി ആവശ്യമായ വിമർശനം ഉന്നയിക്കുക എന്നത് തന്നെ ഉയർന്ന സംഘടനാബോധത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. വ്യക്തിയെക്കാൾ പാർട്ടി വലുതാണ്; എന്നാൽ പാർട്ടിയിലെ ഒരു വ്യക്തിയും പാർട്ടിയേക്കാൾ വലുതല്ല. ഇതാണ് ഈ ആശയത്തിന്റെ ജനാധിപത്യപരമായ സംരക്ഷണഭിത്തി.
അതുപോലെ തന്നെ, ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയുടെ തീരുമാനത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നത് സ്വന്തം ചിന്താശേഷി ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടല്ല. ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള ഘട്ടത്തിൽ നിർഭയമായി അഭിപ്രായം പറയുകയും, വാദിക്കുകയും, വിമർശിക്കുകയും ചെയ്യണം; എന്നാൽ കൂട്ടായ തീരുമാനം ഉണ്ടായശേഷം അത് നടപ്പാക്കാനുള്ള സംഘടനാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തവും ഏറ്റെടുക്കണം. വ്യക്തിപരമായ അഭിപ്രായം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല എന്ന കാരണത്താൽ സംഘടനാപരമായ തീരുമാനത്തെ തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ചർച്ചയിൽ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും തീരുമാനത്തിൽ കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തവും പ്രവർത്തനത്തിൽ സംഘടനാപരമായ ഐക്യവും—ഇവ മൂന്നും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥം സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നത്.
ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയപക്വതയുടെ മറ്റൊരു അടയാളം, തന്റെ വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയപാരമ്പര്യം നിർമ്മിക്കുന്നതിലേക്കാൾ അടുത്ത തലമുറയിലെ പ്രവർത്തകരെ വളർത്തുന്നതിലാണ് അവൻ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നത് എന്നതാണ്. “എന്നെക്കാൾ ശേഷം ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് പകരം “എന്നെക്കാൾ കഴിവുള്ള എത്ര പേരെ ഞാൻ വളർത്തിയെടുത്തു?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് ചോദിക്കേണ്ടത്. സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെ ശാശ്വതമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന പ്രവർത്തകൻ സംഘടനയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു; തനിക്കു പകരം പുതിയ തലമുറയെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുവരുന്ന പ്രവർത്തകൻ സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം അവസാനിക്കാം; പക്ഷേ ഒരു ശക്തമായ കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ ചരിത്രം വ്യക്തികളെ അതിജീവിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ടുപോകണം.
ഇതിന്റെ വിപരീതമാണ് സ്ഥാനമോഹം. സ്ഥാനമോഹം ആദ്യം ചെറിയൊരു അസന്തോഷമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. പിന്നീട് അത് അംഗീകാരത്തിനുള്ള അമിതമായ ആഗ്രഹമായി മാറും. പിന്നെ സ്വന്തം സംഭാവനയെ മറ്റുള്ളവരുടേതിനേക്കാൾ വലുതായി കാണുന്ന പ്രവണത വരും. അതിനുശേഷം പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായി വിലയിരുത്തുന്ന ശീലം വളരും. ഒടുവിൽ “പാർട്ടി എന്നെ പരിഗണിക്കുന്നില്ല” എന്ന ബോധം “അതിനാൽ പാർട്ടി തെറ്റാണ്” എന്ന നിഗമനത്തിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്യും. അതിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ വ്യക്തി പാർട്ടിക്കു പുറത്തുനിന്ന് സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയപ്രസക്തി സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഇതാണ് വ്യക്തികേന്ദ്രിത രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക അധഃപതനപാത. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്ഥാനമോഹം ഒരു വ്യക്തിപരമായ ദൗർബല്യം മാത്രമല്ല; അത് സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ സ്വഭാവത്തെ ബാധിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നമാണ്.
ഒരു യഥാർത്ഥ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ പരാജയത്തെയും വ്യത്യസ്തമായി കാണുന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ടാൽ തന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം അവസാനിച്ചതായി അവൻ കരുതുന്നില്ല. സ്ഥാനാർഥിത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ തന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതുന്നില്ല. സംഘടനാ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് മാറേണ്ടിവന്നാൽ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് മാറിനിൽക്കുന്നില്ല. കാരണം അവന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സ്വയം ഇല്ല; ലക്ഷ്യമാണ്. വ്യക്തി ഒരു ചരിത്രപ്രക്രിയയിലെ താൽക്കാലിക പ്രവർത്തകനാണ്. പാർട്ടി അതിന്റെ സംഘടിതരൂപമാണ്. ജനങ്ങളുടെ വിമോചനമാണ് അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ലക്ഷ്യം. അതിനാൽ വ്യക്തിയുടെ ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും വിജയവും പരാജയവും ആ വലിയ ചരിത്രപ്രക്രിയയിലെ ചെറിയ ഘട്ടങ്ങൾ മാത്രമാണ്.
ഇവിടെ “ത്യാഗം” എന്ന ആശയത്തിനും പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. കമ്യൂണിസ്റ്റ് ത്യാഗം എന്നത് വലിയ സംഭവങ്ങളിൽ മാത്രം പ്രകടമാകുന്ന ഒന്നല്ല. ദിവസേനയുള്ള ചെറിയ തീരുമാനങ്ങളിലാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം. സ്വന്തം സൗകര്യത്തിന് പകരം സംഘടനയുടെ ആവശ്യത്തിന് മുൻഗണന നൽകുക, സ്വന്തം പ്രശസ്തിക്ക് പകരം മറ്റൊരു പ്രവർത്തകനെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുവരിക, വ്യക്തിപരമായ വിരോധം സംഘടനാപരമായ ബന്ധങ്ങളെ ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക, സ്വന്തം തെറ്റ് സമ്മതിക്കുക, മറ്റൊരാളുടെ വിജയം ആത്മാർത്ഥമായി അംഗീകരിക്കുക, പാർട്ടിക്ക് ആവശ്യമുള്ളിടത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ തയ്യാറാകുക—ഇവയെല്ലാം കമ്യൂണിസ്റ്റ് ത്യാഗത്തിന്റെ ദൈനംദിന രൂപങ്ങളാണ്. വലിയ ത്യാഗങ്ങൾക്ക് തയ്യാറാകുന്നവൻ ആദ്യം ചെറിയ സ്വാർത്ഥതകളെ അതിജീവിക്കാൻ പഠിച്ചിരിക്കണം.
അതിനാൽ “എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുത് എന്റെ പാർട്ടിയാണ്” എന്ന ബോധം ഒരു വികാരപരമായ മുദ്രാവാക്യമായി മാത്രം നിലനിൽക്കരുത്; അത് പ്രവർത്തകന്റെ പെരുമാറ്റത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കണം. പാർട്ടിയുടെ വിജയം സ്വന്തം വിജയമായി കാണുന്നതിലും, പാർട്ടിയുടെ പരാജയത്തെ സ്വന്തം ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ ഭാഗമായി കാണുന്നതിലും, സംഘടനയുടെ ദൗർബല്യങ്ങളെ പുറത്തുനിന്ന് പരിഹസിക്കുന്നതിനുപകരം അകത്തുനിന്ന് തിരുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതിലും, ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തെ വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണത്തേക്കാൾ പ്രധാനമായി കാണുന്നതിലും, കൂട്ടായ നേതൃത്വത്തെ വ്യക്തിപരമായ നേതൃത്വത്തേക്കാൾ വിലമതിക്കുന്നതിലും ആ ബോധം പ്രകടമാകണം.
അവസാനം, ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആത്മപരിശോധന ഇതായിരിക്കണം: “പാർട്ടി എനിക്ക് എന്ത് നൽകി?” എന്നല്ല, “ഞാൻ പാർട്ടിക്ക് എന്ത് നൽകി?” “എനിക്ക് എത്ര വർഷം സ്ഥാനം ലഭിച്ചു?” എന്നല്ല, “എത്ര വർഷം ഞാൻ പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഉപയോഗപ്രദനായി?” “എത്ര തവണ ഞാൻ മുന്നിൽ നിന്നു?” എന്നല്ല, “എത്ര തവണ ആവശ്യമായപ്പോൾ ഞാൻ പിന്നിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിക്കാൻ തയ്യാറായി?” “എത്ര പേർ എന്നെ പിന്തുടരുന്നു?” എന്നല്ല, “എത്ര പുതിയ പ്രവർത്തകരെ ഞാൻ വളർത്തിയെടുത്തു?” എന്നതായിരിക്കണം.
ഒരു വ്യക്തി പാർട്ടിയെ തന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ ഉപാധിയായി കാണുന്നിടത്തോളം അവൻ പാർട്ടി അംഗമാണ്. എന്നാൽ പാർട്ടിയെ തന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തേക്കാൾ വലിയ ഒരു ചരിത്രദൗത്യമായി കാണുകയും, സ്വന്തം കഴിവുകളും സമയവും ജീവിതാനുഭവങ്ങളും ആ ദൗത്യത്തിനായി സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്താണ് അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകനായി വളരുന്നത്. സ്വന്തം “ഞാൻ” എന്നതിനെ അതിജീവിച്ച് “നാം” എന്നതിലേക്ക് എത്തുക; സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെക്കാൾ സംഘടനയെ വലുതായി കാണുക; സംഘടനയെക്കാൾ ജനങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ താൽപര്യത്തെ വലുതായി കാണുക—ഇതാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് ബോധത്തിന്റെ ഉയർന്ന പാത.
അതുകൊണ്ട് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരന്റെ യഥാർത്ഥ ഉയരം അവൻ എത്ര ഉയർന്ന സ്ഥാനത്ത് എത്തിയെന്നതുകൊണ്ട് അളക്കാനാവില്ല. തനിക്കായി ഒന്നും ആവശ്യപ്പെടാതെ, തനിക്കു ലഭിക്കാത്തതിൽ തകർന്നുപോകാതെ, തനിക്കു ലഭിച്ചതിൽ അഹങ്കരിക്കാതെ, പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ ശക്തി വർധിപ്പിക്കാനും ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം ഉയർത്താനും തന്റെ ജീവിതത്തെ ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം. വ്യക്തികൾ വരും, വ്യക്തികൾ പോകും; സ്ഥാനങ്ങൾ മാറും; തലമുറകൾ മാറും; എന്നാൽ ചരിത്രത്തിന്റെ ദീർഘയാത്രയിൽ ഒരു വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് അതിന്റെ വ്യക്തികളേക്കാൾ വലുതായിരിക്കണം. ആ ബോധം ഹൃദയത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നുമ്പോഴാണ് ഒരു പ്രവർത്തകൻ പറയാൻ കഴിയുന്നത്—“എന്റെ വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യങ്ങളെക്കാൾ വലുതാണ് എന്റെ പാർട്ടി; എന്റെ പാർട്ടിയുടെ താൽക്കാലിക താൽപര്യങ്ങളെക്കാൾ വലുതാണ് അധ്വാനിക്കുന്ന ജനങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ താൽപര്യം; ആ ചരിത്രദൗത്യത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗമാകാൻ കഴിഞ്ഞതാണ് എന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ അർത്ഥം.”
ഈ ബോധത്തിലേക്കുള്ള വളർച്ച സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നല്ല. മനുഷ്യൻ ആദ്യം രൂപപ്പെടുന്നത് ഒരു വ്യക്തിയായിട്ടാണ്; അവന്റെ ബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് കുടുംബം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷം, സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി, വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങൾ, വിജയങ്ങളും പരാജയങ്ങളും, അംഗീകാരവും അവഗണനയും എല്ലാമാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ എത്തിയ ഉടൻ ഒരാൾ തന്റെ പഴയ വ്യക്തികേന്ദ്രിത ബോധത്തെ പൂർണമായി അതിജീവിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത് യാഥാർഥ്യബോധമില്ലാത്തതാണ്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ പ്രധാന ദൗത്യങ്ങളിൽ ഒന്നുതന്നെ ഈ വ്യക്തികേന്ദ്രിത ബോധത്തെ ക്രമേണ കൂട്ടായ ബോധമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുക എന്നതാണ്. രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം അതുകൊണ്ട് പുസ്തകങ്ങളിലെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; വ്യക്തിയുടെ ചിന്തിക്കുന്ന രീതിയെയും പ്രതികരിക്കുന്ന രീതിയെയും തീരുമാനമെടുക്കുന്ന രീതിയെയും മറ്റുള്ളവരെ കാണുന്ന രീതിയെയും തന്നെ മാറ്റുന്ന ഒരു ബോധപരിവർത്തന പ്രക്രിയയായിരിക്കണം.
ഒരു പ്രവർത്തകൻ തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഓരോ സംഭവത്തെയും വ്യക്തിപരമായ നേട്ടത്തിന്റെയും നഷ്ടത്തിന്റെയും കണ്ണിലൂടെ മാത്രം കാണുന്നിടത്തോളം അവന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധം പരിമിതമായിരിക്കും. “എനിക്ക് കിട്ടിയോ?”, “എന്നെ പരിഗണിച്ചോ?”, “എന്റെ അഭിപ്രായം അംഗീകരിച്ചോ?”, “എന്റെ സ്ഥാനത്തിന് എന്ത് സംഭവിച്ചു?” എന്നിങ്ങനെ ഓരോ രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നത്തെയും സ്വന്തം വ്യക്തിതാൽപര്യത്തിന്റെ അളവുകോലിൽ അളക്കുമ്പോൾ, അവൻ അറിയാതെ തന്നെ ബൂർഷ്വാ വ്യക്തിവാദത്തിന്റെ അതേ മനോഘടനയെ രാഷ്ട്രീയസംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ പുനരുത്പാദിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് ബോധത്തിന്റെ വളർച്ച ആരംഭിക്കുന്നത് ഈ അളവുകോൽ മാറുമ്പോഴാണ്. “എനിക്ക് എന്ത് സംഭവിച്ചു?” എന്നതിനു പകരം “നമ്മുടെ സംഘടനയ്ക്ക് എന്ത് സംഭവിക്കുന്നു?”, “ജനങ്ങൾക്കിടയിലെ നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനത്തിന് എന്ത് സംഭവിക്കുന്നു?”, “വർഗസമരത്തിന്റെ മുന്നേറ്റത്തിന് ഇത് എന്ത് അർത്ഥമാണ് നൽകുന്നത്?” എന്നിങ്ങനെ ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോഴാണ് വ്യക്തിയുടെ ബോധം പുതിയൊരു തലത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നത്.
ഇതുതന്നെയാണ് സംഘടനാപരമായ ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വിദ്യാഭ്യാസം. ഒരു യോഗത്തിൽ സംസാരിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കാത്തത്, ഒരു കമ്മിറ്റിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താത്തത്, ഒരു സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് മാറ്റിയത്, മറ്റൊരാൾക്ക് കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തം നൽകിയത് എന്നിവയെല്ലാം വ്യക്തിപരമായ അപമാനമായി കാണുന്ന പ്രവർത്തകൻ ഇനിയും വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായ ബോധത്തിൽ നിന്ന് പൂർണമായി മോചിതനായിട്ടില്ല. എന്നാൽ അതേ സംഭവത്തെ സംഘടനയുടെ ആവശ്യകത, രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങൾ, പ്രവർത്തകരുടെ കഴിവുകൾ, തലമുറമാറ്റം, സംഘടനയുടെ ഭാവി എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കാണാൻ കഴിയുന്ന പ്രവർത്തകൻ കൂടുതൽ പക്വമായ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലേക്ക് വളരുകയാണ്. അതിനാൽ സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കം എന്നത് പുറമേ നിന്നുള്ള നിയന്ത്രണമല്ല; വ്യക്തിയുടെ അഹത്തെ കൂട്ടായ ലക്ഷ്യവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പരിശീലനമാണ്.
ഇവിടെ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രശ്നം ഉയരുന്നു—വ്യക്തിയും സംഘടനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം. ഒരു സംഘടനയ്ക്ക് വ്യക്തികളില്ലാതെ നിലനിൽക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ വ്യക്തികളുടെ കൂട്ടം മാത്രമായാൽ അത് ഒരു വിപ്ലവസംഘടനയാകുകയുമില്ല. വ്യക്തികളുടെ കഴിവുകൾ, അനുഭവങ്ങൾ, ചിന്തകൾ, വിമർശനങ്ങൾ, സൃഷ്ടിപരമായ ഇടപെടലുകൾ എന്നിവയെ ഒരു പൊതുലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിലാണ് സംഘടനയുടെ ശക്തി. അതുകൊണ്ട് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി വ്യക്തിത്വങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന യന്ത്രമാകരുത്; മറിച്ച് വ്യക്തികളുടെ കഴിവുകളെ കൂട്ടായ സാമൂഹികശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന സംവിധാനമായിരിക്കണം. വ്യക്തിയുടെ സ്വതന്ത്ര ചിന്തയും സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ തീരുമാനവും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല; ശരിയായ സംഘടനാസംസ്കാരത്തിൽ അവ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നവയാണ്.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയെ വലുതായി കാണണം എന്നതിന്റെ അർത്ഥം തന്റെ ചിന്താശേഷി പാർട്ടിക്ക് സമർപ്പിച്ച് ചിന്തിക്കാതിരിക്കുക എന്നല്ല. യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിന്റെ വിപരീതമാണ് സത്യം. പാർട്ടിയെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കണമെങ്കിൽ പ്രവർത്തകൻ കൂടുതൽ പഠിക്കണം, കൂടുതൽ ചിന്തിക്കണം, കൂടുതൽ ചോദിക്കണം, കൂടുതൽ വിമർശിക്കണം, കൂടുതൽ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കണം. ചിന്തിക്കാത്ത അംഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഒരു സംഘടന പുറമേയ്ക്ക് ശക്തമായി തോന്നിയാലും അകത്ത് ദുർബലമായിരിക്കും. ചിന്തിക്കുന്ന പ്രവർത്തകരാണ് ശക്തമായ പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത്. എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിശക്തിയെ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന് മുകളിലാക്കി സ്ഥാപിക്കുന്നതും അപകടകരമാണ്. “എനിക്ക് മാത്രമാണ് ശരി” എന്ന ബോധം എത്ര അപകടകരമാണോ, “എനിക്ക് ഒന്നും ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല, നേതൃത്വം പറയുന്നത് മാത്രം ചെയ്താൽ മതി” എന്ന ബോധവും അത്രതന്നെ അപകടകരമാണ്.
ഇവിടെയാണ് ജനാധിപത്യവും സംഘടനാപരമായ ഐക്യവും തമ്മിലുള്ള ശരിയായ സന്തുലനം ആവശ്യമായി വരുന്നത്. അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ഉണ്ടായാൽ അത് ശത്രുതയായി കാണരുത്. വിമർശനം ഉന്നയിച്ചാൽ അത് അച്ചടക്കലംഘനമായി കണക്കാക്കരുത്. അതേസമയം, ഓരോ അഭിപ്രായവ്യത്യാസവും വ്യക്തിപരമായ വിഭാഗീയതയിലേക്കും ഗ്രൂപ്പിസത്തിലേക്കും മാറുകയും പാടില്ല. വ്യക്തിപരമായ ബന്ധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ അതിർത്തി സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയാത്തിടത്താണ് സംഘടനാപരമായ സംഘർഷങ്ങൾ വിഷലിപ്തമാകുന്നത്. ഒരാളുടെ അഭിപ്രായത്തെ എതിർക്കാം; എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് ആ വ്യക്തിയെ ശത്രുവായി കാണേണ്ടതില്ല. ഇന്ന് നമ്മൾ എതിർക്കുന്ന ഒരാളുടെ നിർദ്ദേശം നാളെ ശരിയാണെന്ന് തെളിയാം; ഇന്ന് നമ്മൾ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന തീരുമാനം നാളെ തെറ്റാണെന്ന് തെളിയാം. സത്യത്തിന് വ്യക്തിപരമായ ഉടമസ്ഥരില്ല.
ഈ ബോധം വളർത്തുന്നതിൽ ആത്മവിമർശനത്തിന് അത്യന്തം വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. മറ്റുള്ളവരുടെ തെറ്റുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ അതീവ ജാഗ്രത പുലർത്തുകയും സ്വന്തം തെറ്റുകളെ ന്യായീകരിക്കാൻ ആയിരം കാരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തകന് എത്ര വർഷത്തെ സംഘടനാനുഭവമുണ്ടെങ്കിലും അവന്റെ രാഷ്ട്രീയവളർച്ച അപൂർണമാണെന്ന് പറയേണ്ടിവരും. “എനിക്ക് തെറ്റിപ്പോയോ?” എന്ന് സ്വയം ചോദിക്കാൻ കഴിയുക, തെറ്റാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ അത് സമ്മതിക്കുക, അതേ തെറ്റ് വീണ്ടും ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക—ഇവയാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ. ആത്മവിമർശനമില്ലാത്ത സംഘടനാനിഷ്ഠ പലപ്പോഴും സ്വയംന്യായീകരണമായി മാറും; വിമർശനമില്ലാത്ത ഐക്യം ഒടുവിൽ നിശ്ചലതയിലേക്ക് നയിക്കും.
ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം അവൻ അധികാരത്തോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു എന്നതിലും വ്യക്തമായി കാണാം. അധികാരമില്ലാത്തപ്പോൾ ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ചെറിയൊരു അധികാരം കൈവന്നപ്പോൾ സഹപ്രവർത്തകരെ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം. തനിക്കു താഴെയുള്ളവരെന്ന് കരുതുന്നവരോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു? തന്റെ അഭിപ്രായത്തോട് വിയോജിക്കുന്നവരെ സഹിക്കുന്നുണ്ടോ? പുതിയ പ്രവർത്തകർക്ക് വളരാൻ അവസരം നൽകുന്നുണ്ടോ? തന്റെ സ്ഥാനത്തെ സ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ സംഘടനാപരമായ സംവിധാനങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടോ? ഇതെല്ലാം ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തിന്റെ കണ്ണാടികളാണ്. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരൻ അധികാരത്തെ സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ ശക്തിയായി കാണാൻ തുടങ്ങുന്ന നിമിഷം മുതൽ അധികാരവും വ്യക്തിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മാറിത്തുടങ്ങുന്നു.
അതുകൊണ്ട് പാർട്ടിയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് ഒരു മറുവശമുണ്ട്—പാർട്ടിയുടെ അധികാരം വ്യക്തികളുടെ കൈകളിൽ സ്വകാര്യസ്വത്തായി മാറാതിരിക്കാനുള്ള ജാഗ്രത. “പാർട്ടി എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുതാണ്” എന്ന ബോധം ഒരിക്കലും “നേതാവ് എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുതാണ്” എന്ന ബോധമായി ചുരുങ്ങാൻ പാടില്ല. പാർട്ടി എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയല്ല; അത് കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയബോധമാണ്. ഒരു നേതാവ് പാർട്ടിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കാം; പക്ഷേ നേതാവ് തന്നെയാണ് പാർട്ടി എന്ന് കരുതുന്നിടത്ത് സംഘടനയുടെ ജനാധിപത്യ സ്വഭാവം അപകടത്തിലാകുന്നു. അതിനാൽ നേതൃത്വത്തെ ബഹുമാനിക്കുകയും നേതൃത്വത്തെ വിമർശിക്കുകയും ചെയ്യാനുള്ള അവകാശവും ഉത്തരവാദിത്തവും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കണം. യഥാർത്ഥ നേതാവും വിമർശനത്തെ ഭയപ്പെടുകയില്ല; കാരണം തന്റെ വ്യക്തിപരമായ അധികാരത്തേക്കാൾ സംഘടനയുടെ ഭാവിയാണ് അദ്ദേഹത്തിന് പ്രധാനപ്പെട്ടത്.
ഇതേ തത്വം താഴത്തെ ഘടകങ്ങളിലേക്കും ബാധകമാണ്. ഒരു ലോക്കൽ കമ്മിറ്റിയോ ബ്രാഞ്ചോ ജില്ലാ നേതൃത്വത്തേക്കാൾ ചെറുതായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതിനർത്ഥം അവിടെയുള്ള പ്രവർത്തകരുടെ അനുഭവങ്ങൾക്ക് മൂല്യമില്ല എന്നല്ല. ജനങ്ങളോടൊപ്പം നേരിട്ട് ജീവിക്കുന്ന പ്രവർത്തകർക്ക് സമൂഹത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങൾ പലപ്പോഴും ആദ്യം കാണാൻ കഴിയും. അതുകൊണ്ട് താഴെനിന്നുള്ള അനുഭവവും മുകളിൽനിന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയവിശകലനവും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടണം. പാർട്ടി മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന ഘടനയാകുമ്പോൾ അത് ക്രമേണ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകും; താഴെനിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങളെ മുകളിലെ രാഷ്ട്രീയദിശയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമ്പോഴാണ് അത് ജീവിക്കുന്ന സംഘടനയായി നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഇവിടെയാണ് ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വീണ്ടും ഉയർന്നുവരുന്നത്. പാർട്ടി ഓഫീസിൽ ഇരുന്ന് പാർട്ടിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നതല്ല കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയം. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുക, അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കുക, അവരുടെ സമരങ്ങളിൽ പങ്കാളിയാവുക, അവരുടെ ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുക, അവരുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കുക—ഇതാണ് പാർട്ടിയെ ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹികശക്തിയാക്കി മാറ്റുന്നത്. ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയ പ്രവർത്തകൻ ക്രമേണ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ സ്ഥാനത്തെ തന്നെയാണ് തന്റെ രാഷ്ട്രീയലോകമായി കാണാൻ തുടങ്ങുന്നത്. അവിടെ നിന്നാണ് സ്ഥാനമോഹവും ഗ്രൂപ്പിസവും വ്യക്തിപരമായ മത്സരങ്ങളും വളരുന്നത്. ജനങ്ങളുമായി ജീവിക്കുന്ന ബന്ധമാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകനെ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ ചെറിയ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളായി ചുരുങ്ങുന്നതിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ അഭിമാനം പാർട്ടിയിൽ തനിക്ക് ലഭിച്ച സ്ഥാനമല്ല; ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ താൻ നേടിയ വിശ്വാസമായിരിക്കണം. ഒരു പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളി തന്റെ പ്രശ്നം പറയാൻ സ്വാഭാവികമായി സമീപിക്കുന്ന പ്രവർത്തകൻ, ഒരു കർഷകൻ തന്റെ ദുരിതം പങ്കുവെക്കാൻ വിശ്വസിക്കുന്ന പ്രവർത്തകൻ, ഒരു യുവാവ് തന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ സമീപിക്കുന്ന പ്രവർത്തകൻ, ഒരു സാധാരണ കുടുംബം തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി സഹായം തേടുന്ന പ്രവർത്തകൻ—ഇത്തരം ബന്ധങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ മൂലധനം. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ വരുമ്പോൾ മാത്രം ജനങ്ങളെ സമീപിക്കുന്നതും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കഴിഞ്ഞാൽ അവരെ മറക്കുന്നതും കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ആത്മാവിന് വിരുദ്ധമാണ്.
അതിനാൽ “പാർട്ടി എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുതാണ്” എന്ന ബോധത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം “ജനങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള പാർട്ടിയാണ് എന്റെ പാർട്ടി” എന്ന തിരിച്ചറിവാണ്. പാർട്ടിയെ സ്നേഹിക്കുന്നത് അതിന്റെ കെട്ടിടങ്ങളെയോ പതാകകളെയോ ചിഹ്നങ്ങളെയോ മാത്രം സ്നേഹിക്കുന്നതല്ല; പാർട്ടി പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ചരിത്രപരമായ ജനതാൽപര്യത്തെ സ്നേഹിക്കുകയാണ്. പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ ഓഫീസുകളിലോ സമ്മേളനങ്ങളിലോ പ്രമേയങ്ങളിലോ മാത്രം ഇല്ല; ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ അത് എത്രമാത്രം വിശ്വാസവും പ്രതീക്ഷയും സമരശക്തിയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നതിലാണ്.
അവസാനം, ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ ആത്മപരിശോധനയ്ക്ക് ഒരു ലളിതമായ അളവുകോൽ ഉണ്ടാകണം: “ഞാൻ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് എന്താണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്?” എന്നതിനേക്കാൾ “പാർട്ടിക്കും ജനങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?” ഈ ചോദ്യം ദിവസവും സ്വയം ചോദിക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് രാഷ്ട്രീയജീവിതം വ്യക്തിപരമായ കരിയറിൽ നിന്ന് ചരിത്രപരമായ ദൗത്യമായി മാറുന്നത്. സ്ഥാനം കിട്ടിയാലും ഇല്ലെങ്കിലും, പ്രശംസ ലഭിച്ചാലും വിമർശനം നേരിട്ടാലും, വിജയം വന്നാലും പരാജയം വന്നാലും, മുന്നിൽ നിർത്തിയാലും പിന്നിൽ നിർത്തിയാലും—തന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനദിശ മാറാതിരിക്കുന്നിടത്താണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ സ്വഭാവം രൂപപ്പെടുന്നത്.
വ്യക്തി താൽക്കാലികമാണ്; പ്രസ്ഥാനം ദീർഘകാലികമാണ്. വ്യക്തിയുടെ പേര് മറക്കപ്പെടാം; ജനങ്ങളുടെ സമരചരിത്രം മറക്കപ്പെടുകയില്ല. ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്ഥാനം ഇല്ലാതാകാം; എന്നാൽ അവൻ വളർത്തിയെടുത്ത സംഘടനയും പ്രവർത്തകരും ആശയങ്ങളും ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവും മുന്നോട്ടുപോകാം. അതുകൊണ്ട് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം സ്വന്തം പേര് ചരിത്രത്തിൽ എഴുതിവയ്ക്കുന്നതല്ല; തന്റെ പേര് ആവശ്യമില്ലാത്തത്ര ശക്തമായ ഒരു കൂട്ടായ പ്രസ്ഥാനത്തെ നിർമ്മിക്കുന്നതാണ്. “ഞാൻ” എന്നതിൽ നിന്ന് “നാം” എന്നതിലേക്കും, “നാം” എന്നതിൽ നിന്ന് “വർഗം” എന്നതിലേക്കും, “വർഗം” എന്നതിൽ നിന്ന് മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ വിശാലമായ ചരിത്രദൗത്യത്തിലേക്കും ബോധം വളരുമ്പോഴാണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയയാത്ര യഥാർത്ഥ അർത്ഥം കൈവരിക്കുന്നത്.
അപ്പോൾ മാത്രമേ “എന്റെ പാർട്ടി എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുതാണ്” എന്ന വാക്ക് ഒരു മുദ്രാവാക്യത്തിൽ നിന്ന് ജീവിതദർശനമായി മാറുകയുള്ളൂ. പാർട്ടിയിൽ എന്റെ സ്ഥാനം എന്താണ് എന്നതല്ല പ്രധാന ചോദ്യം; പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രദൗത്യത്തിൽ എന്റെ സ്ഥാനം എന്താണ് എന്നതാണ്. എനിക്ക് ലഭിക്കുന്ന അംഗീകാരമല്ല പ്രധാനപ്പെട്ടത്; ഞാൻ വളർത്തുന്ന കൂട്ടായ ശക്തിയാണ്. എന്റെ വ്യക്തിപരമായ വിജയമല്ല അന്തിമലക്ഷ്യം; ജനങ്ങളുടെ മുന്നേറ്റമാണ്. എന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ ദൈർഘ്യമല്ല പ്രധാനപ്പെട്ടത്; അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഉപയോഗ്യതയാണ്. ഈ ബോധത്തിലേക്ക് എത്തുന്ന നിമിഷത്തിലാണ് ഒരു പാർട്ടി അംഗം ക്രമേണ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നത്.
എന്നാൽ ഈ ബോധം കൈവരിച്ചുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നത് എളുപ്പമാണ്; അതനുസരിച്ച് ജീവിക്കുക അത്ര എളുപ്പമല്ല. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രേരണകളിലൊന്നാണ് അംഗീകാരത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം. താൻ ചെയ്ത പ്രവർത്തനം മറ്റുള്ളവർ അംഗീകരിക്കണം, തന്റെ സംഭാവന വിലമതിക്കപ്പെടണം, തന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കണം, തന്റെ കഴിവുകൾക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള സ്ഥാനം ലഭിക്കണം എന്ന ആഗ്രഹം സ്വാഭാവികമാണ്. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകനും ഈ മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനല്ല. എന്നാൽ കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രത്യേകത, ഈ സ്വാഭാവിക വ്യക്തിപരമായ ആഗ്രഹങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്നതിലല്ല; അവയെ ഉയർന്ന സാമൂഹിക ലക്ഷ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിലാണ്. അംഗീകാരം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് അംഗീകാരമില്ലാതെയും പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന പ്രവർത്തകനിലേക്കുള്ള വളർച്ചയാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന അളവുകോൽ.
ഒരു പ്രവർത്തകൻ വർഷങ്ങളോളം പാർട്ടിക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ച ശേഷം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ തനിക്ക് അർഹമായ പരിഗണന ലഭിച്ചില്ലെന്ന് തോന്നാം. അവന്റെ വേദന യാഥാർഥ്യമാകാം. അവന്റെ പരാതിയിൽ ഭാഗികമായെങ്കിലും സത്യമുണ്ടാകാം. സംഘടനാ തീരുമാനങ്ങളിൽ അനീതി സംഭവിച്ചിരിക്കാം. നേതൃത്വത്തിന് തെറ്റുപറ്റിയിരിക്കാം. എന്നാൽ ആ അനുഭവത്തിന് ശേഷമുള്ള അവന്റെ പ്രതികരണമാണ് അവന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തെ നിർണയിക്കുന്നത്. അവൻ ചോദിക്കുമോ—“എന്റെ അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് സംഘടന എന്താണ് പഠിക്കേണ്ടത്?” അതോ—“എന്നെ പരിഗണിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഇനി സംഘടനയെ തന്നെ ഞാൻ എതിർക്കും” എന്ന നിലപാടിലേക്കാണോ പോകുന്നത്? ആദ്യത്തേത് രാഷ്ട്രീയ പക്വതയാണ്; രണ്ടാമത്തേത് വ്യക്തിപരമായ നിരാശ രാഷ്ട്രീയവിരോധമായി മാറുന്നതിന്റെ തുടക്കമാണ്.
ഇവിടെയാണ് പാർട്ടിയോടുള്ള സ്നേഹവും പാർട്ടിയോടുള്ള ഉടമസ്ഥബോധവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയേണ്ടത്. “ഇത് എന്റെ പാർട്ടിയാണ്” എന്ന് പറയുന്നത് ഒരു സ്നേഹബന്ധത്തിന്റെ പ്രകടനമാകാം. എന്നാൽ “എന്റെ പാർട്ടി എന്നെ പരിഗണിക്കാത്തതിനാൽ അത് ഇനി എന്റെ പാർട്ടിയല്ല” എന്ന് പറയുന്ന നിമിഷം ആ ബന്ധം ഉടമസ്ഥബോധമായി മാറുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ പാർട്ടി ആരുടേയും സ്വകാര്യസ്വത്തല്ല. ഒരു തലമുറക്കും അതിന്റെ മേൽ സ്ഥിരമായ ഉടമസ്ഥാവകാശമില്ല. ഒരു നേതാവിനും ഇല്ല. ഒരു വിഭാഗത്തിനും ഇല്ല. പാർട്ടി ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് പിറന്നതും ചരിത്രത്തിലൂടെ മുന്നോട്ടുപോകുന്നതുമായ ഒരു കൂട്ടായ സാമൂഹികസൃഷ്ടിയാണ്. അതിനാൽ ഒരാൾക്ക് അതിൽ നിന്ന് മാറിനിൽക്കേണ്ടിവന്നാലും പാർട്ടി അവന്റെ സ്വകാര്യവസ്തുവായി മാറുകയില്ല; അതുപോലെ ഒരാൾ ദീർഘകാലം പാർട്ടിയെ സേവിച്ചാലും പാർട്ടിയുടെ മേൽ വ്യക്തിപരമായ അവകാശം സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയുകയില്ല.
ഇതുതന്നെയാണ് സംഘടനയും വ്യക്തിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ രൂപം. സംഘടന വ്യക്തിയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; അതേസമയം വ്യക്തിയുടെ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് സംഘടനയും രൂപപ്പെടുന്നത്. വ്യക്തി സംഘടനയിൽ നിന്ന് പഠിക്കുന്നു; സംഘടന വ്യക്തിയുടെ അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കുന്നു. വ്യക്തിയുടെ കഴിവുകൾ സംഘടനയുടെ ശക്തിയായി മാറുന്നു; സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ അനുഭവം വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധമായി മാറുന്നു. ഇത് ഒരു ഏകദിശാ ബന്ധമല്ല. രണ്ടും പരസ്പരം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ദ്വന്ദ്വാത്മക പ്രക്രിയയാണ്. അതിനാൽ “പാർട്ടി വ്യക്തിയേക്കാൾ വലുതാണ്” എന്നത് വ്യക്തിയുടെ മൂല്യം ഇല്ലാതാക്കുന്ന പ്രസ്താവനയല്ല. മറിച്ച് വ്യക്തിയുടെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം അവൻ കൂട്ടായ ചരിത്രപ്രക്രിയയിൽ എത്രമാത്രം സൃഷ്ടിപരമായ സംഭാവന നൽകുന്നു എന്നതിലാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ്.
ഇവിടെയാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് ദ്വന്ദ്വാത്മക ചിന്തയുടെ പ്രസക്തി. വ്യക്തിയും സമൂഹവും, വ്യക്തിതാൽപര്യവും കൂട്ടായ താൽപര്യവും, സ്വാതന്ത്ര്യവും അച്ചടക്കവും, വിമർശനവും ഐക്യവും—ഇവയെ പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കേണ്ട വിരുദ്ധങ്ങളായി കാണാതെ, പരസ്പരം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന വൈരുദ്ധ്യങ്ങളായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സംഘടനയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കും. അവയെ പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് സംഘടനയെ ജീവനറ്റതാക്കും. എന്നാൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായ വൈരമായി വളരാൻ അനുവദിക്കുന്നതും സംഘടനയെ തകർക്കും. അതിനാൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുകയല്ല, അവയെ രാഷ്ട്രീയമായി കൈകാര്യം ചെയ്ത് ഉയർന്ന ഐക്യത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയാണ് വിപ്ലവസംഘടനയുടെ കഴിവ്.
ഒരു പ്രവർത്തകൻ തന്റെ അഭിപ്രായം ശക്തമായി അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം കൂട്ടായ തീരുമാനം തനിക്കനുകൂലമല്ലെങ്കിൽ അത് അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയണം. അതേസമയം തീരുമാനം തെറ്റാണെന്ന് പിന്നീട് അനുഭവം തെളിയിച്ചാൽ അത് വീണ്ടും പരിശോധിക്കാനുള്ള ധൈര്യവും സംഘടനയ്ക്കുണ്ടാകണം. ഇതാണ് ജീവിക്കുന്ന ജനാധിപത്യം. “ഒരിക്കൽ തീരുമാനിച്ചു, ഇനി ചോദ്യം ചെയ്യരുത്” എന്ന സമീപനം സംഘടനയെ നിശ്ചലമാക്കും. “തീരുമാനം എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല, അതിനാൽ ഞാൻ അനുസരിക്കില്ല” എന്ന സമീപനം സംഘടനയെ ശിഥിലമാക്കും. ചർച്ചയിൽ പരമാവധി സ്വാതന്ത്ര്യവും തീരുമാനത്തിൽ കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തവും തീരുമാനത്തിന്റെ ഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധതയും ഒരുമിച്ചുണ്ടാകുമ്പോഴാണ് സംഘടനാപരമായ പക്വത സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ തലമുറമാറ്റം ഒരു നിർണായക പ്രശ്നമാണ്. ഒരു തലമുറ ദീർഘകാലം പാർട്ടിയെ നയിച്ചതിന് ശേഷം സ്വാഭാവികമായി പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് ഇടം നൽകേണ്ടിവരും. എന്നാൽ ഇവിടെ പലപ്പോഴും ഒരു മനശ്ശാസ്ത്രപരമായ പ്രതിസന്ധി ഉണ്ടാകുന്നു. “ഞങ്ങൾ ഇത്രയും ത്യാഗം ചെയ്തു; ഇപ്പോൾ വരുന്നവർക്ക് ഇതിന്റെ വില അറിയില്ല” എന്ന വികാരം പഴയ തലമുറയിൽ ഉണ്ടാകാം. അത് ഭാഗികമായി ശരിയായ അനുഭവത്തിൽ നിന്നാകാം. എന്നാൽ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ തലമുറയെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചാൽ സംഘടനയുടെ വളർച്ച നിലയ്ക്കും. ഒരു വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മഹത്വം അതിന്റെ പഴയ തലമുറ എത്രകാലം അധികാരത്തിൽ തുടർന്നു എന്നതിലല്ല; ഓരോ തലമുറയും അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് എത്ര ശക്തമായ സംഘടന കൈമാറി എന്നതിലാണ്.
പഴയ തലമുറയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം അതിനാൽ സ്ഥാനത്ത് തുടരുക എന്നതല്ല; അനുഭവം കൈമാറുക എന്നതാണ്. പുതിയ തലമുറയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം പഴയ തലമുറയെ അവഗണിക്കുക എന്നതല്ല; അവരുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിച്ച് പുതിയ സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ പുതിയ രാഷ്ട്രീയരീതികൾ വികസിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്. ഇവിടെ സംഘർഷം അനിവാര്യമാണ്. പക്ഷേ അത് തലമുറകൾ തമ്മിലുള്ള യുദ്ധമായി മാറേണ്ടതില്ല. അനുഭവവും നവീനതയും തമ്മിലുള്ള സൃഷ്ടിപരമായ സംയോജനം ഒരു സംഘടനയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തികളിലൊന്നാണ്.
അതുപോലെ തന്നെ ഒരു പ്രവർത്തകൻ തന്റെ വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ച് അമിതമായ അഭിമാനം പുലർത്തുമ്പോഴും ജാഗ്രത വേണം. “ഞാൻ ഇത്ര വർഷമായി പാർട്ടിയിലുണ്ട്”, “ഞാൻ ഇത്രയും സമരങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു”, “ഞാൻ ഇത്രയും തവണ ജയിപ്പിച്ചു”, “എനിക്ക് ഇത്രയും അനുഭവമുണ്ട്”—ഇവയെല്ലാം വിലപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അവയെ സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ സ്ഥിരമായ അവകാശവാദങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. പാർട്ടിക്കായി ചെയ്ത ത്യാഗം പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് വ്യക്തിപരമായ അവകാശം ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള മൂലധനമാകുന്ന നിമിഷം ത്യാഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം തന്നെ മാറുന്നു. ത്യാഗം ഒരു കടപ്പത്രമല്ല. സേവനം ഒരു വ്യക്തിപരമായ നിക്ഷേപമല്ല. ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ പ്രസ്ഥാനത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്തതിന്റെ കണക്കു സൂക്ഷിച്ച് പിന്നീട് അതിന് പകരം സ്ഥാനം ആവശ്യപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അവന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ആന്തരിക പ്രേരണയെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടിവരും.
ഇത് സ്ഥാനാർഥിത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ബാധകമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് തെറ്റല്ല. ജനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം സ്വാഭാവികവും ചിലപ്പോൾ അനിവാര്യവുമാണ്. എന്നാൽ സ്ഥാനാർഥിത്വം ഒരു അവകാശമല്ല; ഒരു ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. പാർട്ടി മറ്റൊരാളെ സ്ഥാനാർഥിയാക്കിയാൽ ആ തീരുമാനം അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയുകയും, തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സ്ഥാനാർഥിയെ വിജയിപ്പിക്കാൻ അതേ ആത്മാർത്ഥതയോടെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്താണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനാബോധം തെളിയുന്നത്. താൻ മത്സരിക്കാത്തപ്പോൾ എതിരാളിയായി മാറുന്ന പ്രവർത്തകൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്ഥാനത്തെ രാഷ്ട്രീയദൗത്യത്തേക്കാൾ വലുതായി കണ്ടിരുന്നു എന്ന സംശയം ഉയരുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയി എതിർ രാഷ്ട്രീയശക്തികളുടെ പിന്തുണയോടെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയപ്രസക്തി തെളിയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഘട്ടം ഇതിന്റെ ഏറ്റവും തീവ്രമായ രൂപമാണ്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായ ശിക്ഷയോ കുറ്റപ്പെടുത്തലോ എന്ന രീതിയിൽ മാത്രം കാണുന്നത് പ്രശ്നത്തിന്റെ ആഴം മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കില്ല. അവിടെ ഒരേസമയം രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കണം: വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? സംഘടനയിൽ അത്തരം ഒരു വേർപാടിന് ഇടയാക്കിയ എന്ത് ദൗർബല്യങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്? വ്യക്തിയുടെ സ്ഥാനമോഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് വിമർശിക്കണം; അതുപോലെ സംഘടനയുടെ തീരുമാനമെടുക്കൽ രീതിയിൽ അനീതി, അവഗണന, ആശയവിനിമയക്കുറവ്, അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, ഗ്രൂപ്പിസം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അവയും ആത്മപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കണം.
കാരണം ഒരു വിപ്ലവസംഘടനയുടെ ശക്തി തെറ്റുകൾ ഒരിക്കലും സംഭവിക്കാത്തതിലല്ല; തെറ്റുകളിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവിലാണ്. ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടി വിട്ടുപോകുമ്പോൾ “അവൻ മോശക്കാരനായിരുന്നു” എന്ന് പറഞ്ഞ് വിഷയം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് സംഘടന ഒന്നും പഠിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒരു ദീർഘകാല പ്രവർത്തകൻ ഈ ഘട്ടത്തിലെത്തിയത്, എവിടെയാണ് ബന്ധം തകർന്നത്, ഏത് ഘട്ടത്തിലാണ് വ്യക്തിപരമായ അസന്തോഷം സംഘടനാപരമായ അകൽച്ചയായി മാറിയത്, പാർട്ടി എന്ത് ചെയ്യാമായിരുന്നു, വ്യക്തിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാമായിരുന്നു—ഇവയെല്ലാം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സംഘടനാപരമായ ആത്മപരിശോധന എന്നത് കുറ്റവാളിയെ കണ്ടെത്താനുള്ള പ്രക്രിയയല്ല; ആവർത്തിക്കുന്ന തെറ്റിന്റെ സാമൂഹിക കാരണങ്ങളെ കണ്ടെത്താനുള്ള പ്രക്രിയയാണ്.
ഇതോടൊപ്പം ഒരു കാര്യവും വ്യക്തമായി പറയേണ്ടതുണ്ട്: സംഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യം എന്ന പേരിൽ വ്യക്തിപരമായ സ്വാർത്ഥതകൾക്ക് പരിധിയില്ലാത്ത സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകാനാവില്ല. ഒരു പ്രവർത്തകൻ തന്റെ അഭിപ്രായം പറയാനുള്ള അവകാശം ഉപയോഗിക്കാം; പക്ഷേ സംഘടനയെ ദുർബലപ്പെടുത്താൻ അതിനെ ഉപയോഗിക്കാൻ അവകാശമില്ല. വിമർശിക്കാം; എന്നാൽ വ്യാജപ്രചാരണം നടത്താൻ കഴിയില്ല. തീരുമാനത്തെ എതിർക്കാം; എന്നാൽ സംഘടനാപരമായ തീരുമാനത്തെ അട്ടിമറിക്കാൻ കഴിയില്ല. സ്ഥാനമില്ലാത്തതിൽ പ്രതിഷേധിക്കാം; എന്നാൽ പാർട്ടിയുടെ പരാജയം ആഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. വിമർശനാവകാശത്തിനും സംഘടനാ ഉത്തരവാദിത്തത്തിനും അതിരുകളുണ്ട്; ആ അതിരുകളാണ് കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയത്തെ വ്യക്തിപരമായ പ്രതികാരരാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നത്.
ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ ഒടുവിൽ മനസ്സിലാക്കേണ്ട ഏറ്റവും വലിയ സത്യം ഇതാണ്: പാർട്ടി അവന്റെ വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ വേദിയല്ല; അവൻ തന്നെ ഒരു വലിയ ചരിത്രപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണ്. അവന്റെ മുമ്പ് അനേകം പേർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവനുശേഷവും അനേകം പേർ വരും. അവൻ നേടിയ സ്ഥാനം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ മറ്റൊരാൾ ഏറ്റെടുക്കും. അവന്റെ പേര് ഒരിക്കൽ മറക്കപ്പെടും. എന്നാൽ അവൻ വളർത്തിയെടുത്ത ഒരു പ്രവർത്തകൻ, അവൻ ജനങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു രാഷ്ട്രീയബോധം, അവൻ പങ്കെടുത്ത ഒരു സമരം, അവൻ സംരക്ഷിച്ച ഒരു സംഘടനാ മൂല്യം—ഇവയാണ് അവന്റെ യഥാർത്ഥ പാരമ്പര്യം.
അതിനാൽ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ അവസാനത്തെ ആത്മപരിശോധന ഒരുപക്ഷേ ഇതായിരിക്കണം: “ഞാൻ പാർട്ടിയിൽ എത്ര ഉയർന്നു?” എന്നതല്ല; “എന്നിലൂടെ പാർട്ടി എത്ര ഉയർന്നു?” “എനിക്ക് എത്ര പേർ കീഴിലുണ്ടായിരുന്നു?” എന്നതല്ല; “എന്നെക്കാൾ മികച്ച എത്ര പ്രവർത്തകരെ ഞാൻ വളർത്തി?” “എത്ര തവണ ഞാൻ വേദിയിൽ നിന്നു?” എന്നതല്ല; “വേദിക്ക് പിന്നിൽ നിന്ന് എത്ര തവണ ഞാൻ സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തി?” “എന്റെ പേര് എത്ര തവണ ഉയർന്നു?” എന്നതല്ല; “എന്റെ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ എന്ത് മാറ്റമുണ്ടായി?” എന്നതാണ്.
അവിടെയാണ് വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം യഥാർത്ഥത്തിൽ കൂട്ടായ ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നത്. സ്വന്തം അഹത്തെ പാർട്ടിയുടെ കൂട്ടായ ബോധത്തിൽ ലയിപ്പിക്കുകയും, സ്വന്തം കഴിവുകളെ ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും, സ്വന്തം വിജയത്തെ സംഘടനയുടെ വിജയമായി കാണുകയും, സ്വന്തം പരാജയത്തിൽ നിന്ന് സംഘടനയെ പഠിപ്പിക്കുകയും, സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെക്കാൾ അടുത്ത തലമുറയുടെ വളർച്ചയെ വിലമതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ ജീവിതത്തിന് പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു.
അപ്പോൾ “എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുത് എന്റെ പാർട്ടിയാണ്” എന്ന വാക്ക് വെറും സംഘടനാനിഷ്ഠയുടെ പ്രഖ്യാപനമായി അവശേഷിക്കുകയില്ല. അത് ഒരു ജീവിതദർശനമായി മാറുന്നു. അതിന്റെ അർത്ഥം—എന്റെ അഹത്തെക്കാൾ വലുത് കൂട്ടായ്മ; എന്റെ സ്ഥാനത്തേക്കാൾ വലുത് പ്രസ്ഥാനം; എന്റെ വ്യക്തിപരമായ വിജയത്തേക്കാൾ വലുത് ജനങ്ങളുടെ വിജയം; എന്റെ തലമുറയേക്കാൾ വലുത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവി; എന്റെ ജീവിതത്തേക്കാൾ വലുത് മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ ചരിത്രദൗത്യം.
ഒരു യഥാർത്ഥ കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരൻ ഒടുവിൽ പാർട്ടിയോട് ചോദിക്കേണ്ടത് “എനിക്ക് എന്ത് തരുന്നു?” എന്നല്ല; ചരിത്രത്തോട് ചോദിക്കേണ്ടത് “എന്റെ ജീവിതം എന്തിനാണ് ഉപയോഗപ്പെട്ടത്?” എന്നതാണ്. ആ ചോദ്യത്തിന് ജനങ്ങളിലേക്കും വർഗസമരത്തിലേക്കും കൂട്ടായ വിമോചനത്തിലേക്കും വിരൽചൂണ്ടുന്ന ഒരു ഉത്തരമുണ്ടാകുമ്പോഴാണ് ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം കണ്ടെത്തുന്നത്.
ഈ നിലയിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ കമ്യൂണിസ്റ്റ് ബോധം എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ ആശയം അംഗീകരിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; അത് മനുഷ്യൻ തന്നെ തന്നെ കാണുന്ന രീതിയിലുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റമാണ്. സാധാരണ വ്യക്തികേന്ദ്രിത ബോധത്തിൽ മനുഷ്യൻ സ്വന്തം ജീവിതത്തെ ഒരു സ്വതന്ത്രവും വേറിട്ടതുമായ അസ്തിത്വമായി കാണുന്നു. തന്റെ വിജയവും പരാജയവും, തന്റെ മാനവും അപമാനവും, തന്റെ ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും—ഇവയെല്ലാം സ്വന്തം വ്യക്തിജീവിതത്തിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽ നിന്നാണ് അവൻ വിലയിരുത്തുന്നത്. എന്നാൽ വർഗബോധം വളരുമ്പോൾ വ്യക്തി തന്റെ ജീവിതം ഒരു വലിയ സാമൂഹിക പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു. തന്റെ കഴിവുകൾക്ക് സാമൂഹികമായ ഉറവിടങ്ങളുണ്ടെന്നും, തന്റെ അറിവ് സമൂഹത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിച്ചതെന്നും, തന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധം മുൻതലമുറകളുടെ സമരാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെട്ടതെന്നും, അതിനാൽ തന്റെ ജീവിതത്തിന് സമൂഹത്തോടുള്ള ഒരു ചരിത്രപരമായ കടമയുണ്ടെന്നും അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ഈ തിരിച്ചറിവാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികതയുടെ അടിസ്ഥാനം. കമ്യൂണിസ്റ്റ് നൈതികത മറ്റുള്ളവർ നിർബന്ധിക്കുന്ന പെരുമാറ്റച്ചട്ടമല്ല. പുറത്തുനിന്നുള്ള ശിക്ഷാഭയത്താൽ പാലിക്കേണ്ട നിയമവുമല്ല. കൂട്ടായ താൽപര്യത്തെ സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന മൂല്യമായി കാണുന്ന ആന്തരിക ബോധമാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ആരും കാണാത്തപ്പോൾ പോലും ശരിയായത് ചെയ്യാൻ കഴിയുക, സ്വന്തം തെറ്റ് മറച്ചുവെക്കാൻ കഴിയുന്ന സാഹചര്യത്തിലും അത് സമ്മതിക്കുക, സ്വന്തം സ്ഥാനത്തിന് അനുകൂലമായ തീരുമാനത്തെക്കാൾ സംഘടനയ്ക്ക് ശരിയായ തീരുമാനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുക, സ്വന്തം എതിരാളിയുടെ കഴിവ് അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയുക—ഇവയെല്ലാം ഈ ആന്തരിക നൈതികതയുടെ പ്രകടനങ്ങളാണ്.
അതിനാൽ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ സ്വഭാവത്തെ നിർണയിക്കുന്നത് അവൻ പ്രസംഗിക്കുന്ന സിദ്ധാന്തങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ അവന്റെ ദൈനംദിന പെരുമാറ്റമാണ്. മാർക്സിസത്തെക്കുറിച്ച് വലിയ പ്രഭാഷണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെറിയൊരു സ്ഥാനത്തിനായി സഹപ്രവർത്തകനെ പിന്നിൽ നിന്ന് തകർക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാളിൽ സിദ്ധാന്തവും ജീവിതവും തമ്മിൽ വലിയ വൈരുദ്ധ്യമുണ്ട്. വർഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ വ്യക്തിപരമായ അധികാരകേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതാണ്. ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും വിമർശനം സഹിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയപക്വത അപൂർണമാണെന്ന് പറയേണ്ടിവരും. കമ്യൂണിസ്റ്റ് ബോധത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം പ്രസംഗവേദിയിലല്ല; അധികാരവും അവസരവും വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യവും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന നിമിഷങ്ങളിലാണ്.
ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ ഉള്ളിൽ “ഞാൻ” എന്ന ബോധം എത്ര ശക്തമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ വലിയ സൈദ്ധാന്തിക പരിശോധന ആവശ്യമില്ല. അവന് ലഭിക്കാതെ പോയ ഒരു സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്ന് നോക്കിയാൽ മതി. മറ്റൊരാൾക്ക് ലഭിച്ച അംഗീകാരത്തെ അവൻ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്ന് നോക്കിയാൽ മതി. തനിക്കു പകരം ഒരു യുവപ്രവർത്തകനെ നേതൃത്വം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ അവൻ സന്തോഷിക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ അസ്വസ്ഥനാകുന്നുണ്ടോ എന്ന് നോക്കിയാൽ മതി. സ്വന്തം അഭിപ്രായം തള്ളിക്കളഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ കൂടുതൽ പഠിക്കുകയാണോ, അതോ വ്യക്തിപരമായ വിരോധത്തിലേക്ക് പോകുകയാണോ എന്ന് നോക്കിയാൽ മതി. വ്യക്തിപരമായ നിരാശയെ രാഷ്ട്രീയപക്വതയോടെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവാണ് സംഘടനാപരമായ സ്വഭാവത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഒന്ന്.
എന്നാൽ ഇവിടെ സംഘടനയ്ക്കും വലിയ ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. ഒരു പ്രവർത്തകനോട് നിരന്തരം “നിനക്ക് ഒന്നും ചോദിക്കാൻ അവകാശമില്ല; പാർട്ടി തീരുമാനിച്ചതെല്ലാം അനുസരിക്കുക” എന്ന് പറയുകയും പിന്നീട് അവനിൽ ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയബോധം പ്രതീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് വൈരുദ്ധ്യമാണ്. മനുഷ്യന്റെ ആത്മാഭിമാനത്തെയും ചിന്താശേഷിയെയും അടിച്ചമർത്തിയിട്ട് കൂട്ടായ ബോധം സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല. ഒരു പ്രവർത്തകൻ കേൾക്കപ്പെടണം, അവന്റെ അനുഭവം വിലമതിക്കപ്പെടണം, വിമർശനത്തിന് ഇടമുണ്ടാകണം, തെറ്റുകൾ തിരുത്തപ്പെടണം, തീരുമാനങ്ങളുടെ കാരണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കപ്പെടണം. കൂട്ടായ ബോധം നിർബന്ധിച്ച് ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയില്ല; പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെയാണ് അത് വളരുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് പാർട്ടി അംഗങ്ങളോട് പ്രതിബദ്ധത ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ പാർട്ടിയും അംഗങ്ങളോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കണം. പ്രവർത്തകരെ ഉപയോഗിച്ച് പിന്നീട് ഉപേക്ഷിക്കുന്ന സംഘടനാ സംസ്കാരം അപകടകരമാണ്. വർഷങ്ങളോളം പ്രവർത്തിച്ച ഒരാളെ ഒരു തീരുമാനത്തിന്റെ പേരിൽ പൂർണമായി അപ്രസക്തനാക്കുന്നത് അവന്റെ വ്യക്തിപരമായ നിരാശ മാത്രമല്ല സൃഷ്ടിക്കുന്നത്; സംഘടനയുടെ കൂട്ടായ അനുഭവസമ്പത്തും നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ പഴയ സംഭാവനകളെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവന് സ്ഥിരമായ പ്രത്യേകാവകാശം നൽകുന്നതും തെറ്റാണ്. സംഘടന വ്യക്തിയെ ബഹുമാനിക്കണം; എന്നാൽ വ്യക്തിയെ സംഘടനയ്ക്ക് മുകളിലാക്കരുത്. വ്യക്തിയുടെ സംഭാവന അംഗീകരിക്കണം; എന്നാൽ സംഭാവനയെ സ്ഥിരമായ അവകാശമായി മാറ്റരുത്.
ഇവിടെയാണ് സംഘടനാ നീതിയുടെ പ്രശ്നം ഉയരുന്നത്. “പാർട്ടി വലുതാണ്” എന്ന ആശയം പ്രവർത്തകരുടെ ന്യായമായ പരാതികളെ അവഗണിക്കാനുള്ള ഉപാധിയായി മാറിയാൽ അത് കമ്യൂണിസ്റ്റ് ബോധത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയല്ല, മറിച്ച് അതിനെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. പാർട്ടിയുടെ പേരിൽ അനീതി സഹിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നത് ദീർഘകാലത്തിൽ സംഘടനയോടുള്ള വിശ്വാസം തകർക്കും. യഥാർത്ഥ സംഘടനാനിഷ്ഠ എന്നത് അനീതിയെ സഹിക്കുക എന്നല്ല; സംഘടനയുടെ ഉള്ളിൽ നീതി സ്ഥാപിക്കാൻ പോരാടുക എന്നതാണ്. പാർട്ടിയുടെ ശക്തി അതിന്റെ അംഗങ്ങൾ മിണ്ടാതിരിക്കുന്നതിൽ അല്ല; സത്യസന്ധമായി സംസാരിച്ചിട്ടും കൂട്ടായ്മ നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്നതിലാണ്.
ഒരു സംഘടനയിൽ ഇതിന് ആവശ്യമായത് വിശ്വാസത്തിന്റെ സംസ്കാരമാണ്. നേതൃത്വത്തിന് പ്രവർത്തകരിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകണം; പ്രവർത്തകർക്ക് നേതൃത്വത്തിലും സംഘടനാ പ്രക്രിയയിലും വിശ്വാസമുണ്ടാകണം. ഈ വിശ്വാസം അന്ധവിശ്വാസമല്ല. അത് സുതാര്യമായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയും ന്യായമായ തീരുമാനങ്ങളിലൂടെയും പരസ്പര ബഹുമാനത്തിലൂടെയും നിരന്തരമായ ആശയവിനിമയത്തിലൂടെയും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതാണ്. വിശ്വാസം തകർന്നാൽ ചെറിയൊരു സംഘടനാപരമായ തീരുമാനം പോലും വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയായി മാറാം. വിശ്വാസം ശക്തമാണെങ്കിൽ കഠിനമായ തീരുമാനങ്ങൾ പോലും പ്രവർത്തകർ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കും.
അതുകൊണ്ട് സംഘടനാ നേതൃത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷണം “എത്രപേരെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയും?” എന്നതല്ല; “എത്രപേരെ രാഷ്ട്രീയമായി ബോധവൽക്കരിച്ച് സ്വയം ചിന്തിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കൂട്ടായ ശക്തിയാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയും?” എന്നതാണ്. നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ പ്രവർത്തകരെ അനുസരിപ്പിക്കാം; എന്നാൽ ബോധവൽക്കരണത്തിലൂടെയാണ് അവരെ കമ്യൂണിസ്റ്റുകളാക്കാൻ കഴിയുന്നത്. നിർദ്ദേശം നൽകി ജോലി ചെയ്യിപ്പിക്കാം; എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയബോധം വളർത്തിയാൽ നിർദ്ദേശമില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലും പ്രവർത്തകൻ ശരിയായ തീരുമാനമെടുക്കും.
ഇതാണ് നേതാവിനെയും സംഘടനാ മാനേജരെയും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്നത്. മാനേജർ നിർദ്ദേശം നൽകും; കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവ് ബോധം വളർത്തും. മാനേജർ തന്റെ സ്ഥാനത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കും; നേതാവ് തന്റെ സ്ഥാനത്തെക്കാൾ സംഘടനയുടെ ഭാവിയെ സംരക്ഷിക്കും. മാനേജർ തനിക്കു കീഴിൽ ആളുകളെ നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കും; നേതാവ് തനിക്കു പകരം കൂടുതൽ കഴിവുള്ളവരെ വളർത്തും. മാനേജർ അനുസരണം ആഗ്രഹിക്കും; നേതാവ് രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ആഗ്രഹിക്കും. ഒരു സംഘടനയുടെ യഥാർത്ഥ നേതാവ് തന്റെ സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിലല്ല, സംഘടനയുടെ സ്വയംപര്യാപ്തമായ കൂട്ടായ ശക്തി വർധിപ്പിക്കുന്നതിലാണ് വിജയിക്കുന്നത്.
ഇവിടെ അധികാരത്തിന്റെ ദ്വന്ദ്വസ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അധികാരം സമൂഹത്തെ മാറ്റാനുള്ള ഉപാധിയാകാം; അതേ സമയം അത് വ്യക്തിയെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന ശക്തിയുമാകാം. അധികാരം കൈവശമാകുമ്പോൾ ഒരാൾക്ക് സ്വന്തം അഭിപ്രായം മാത്രമാണ് ശരിയെന്ന് തോന്നിത്തുടങ്ങാം. ചുറ്റുമുള്ളവർ എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കാതെ വരുമ്പോൾ സ്വന്തം തെറ്റുകൾ കാണാനുള്ള കഴിവ് കുറയാം. പ്രശംസയും അനുകൂലതയും നിരന്തരം ലഭിക്കുമ്പോൾ ആത്മവിമർശനം ക്ഷയിക്കാം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് അധികാരത്തിന് നിരന്തരമായ സ്വയംപരിശോധനയും കൂട്ടായ നിയന്ത്രണവും അനിവാര്യമാണ്. അധികാരം എത്ര വലുതാകുന്നു, ആത്മവിമർശനത്തിന്റെ ആവശ്യകത അത്രയും വലുതാകുന്നു.
ഒരു പ്രവർത്തകൻ പാർട്ടിയിൽ ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തെത്തുമ്പോൾ അവന്റെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വഭാവം പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് അപ്പോഴാണ്. താഴെയിരുന്നപ്പോൾ താൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്ന ജനാധിപത്യം മുകളിലെത്തിയശേഷം മറ്റുള്ളവർക്കും നൽകുന്നുണ്ടോ? തനിക്ക് ലഭിച്ച അവസരം അടുത്ത തലമുറയ്ക്കും നൽകുന്നുണ്ടോ? താൻ വിമർശിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യം താൻ നേതാവായപ്പോൾ മറ്റുള്ളവർക്കും അനുവദിക്കുന്നുണ്ടോ? താൻ അനുഭവിച്ച അനീതിയെ മറ്റുള്ളവരോട് ആവർത്തിക്കാതിരിക്കുക എന്നതാണ് രാഷ്ട്രീയവളർച്ചയുടെ യഥാർത്ഥ തെളിവ്.
ഇതിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു വലിയ സംഘടനാപാഠം ലഭിക്കുന്നു: ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി വ്യക്തികളുടെ മഹത്വത്തിൽ അല്ല, സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശക്തിയിലാണ് നിലനിൽക്കേണ്ടത്. ഒരു വ്യക്തി ഇല്ലാതായാൽ സംഘടന തകരുന്നുവെങ്കിൽ അത് സംഘടനയുടെ ശക്തിയല്ല, ദൗർബല്യമാണ്. ഒരു നേതാവ് മാറിയാൽ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളും നിലയ്ക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് കൂട്ടായ നേതൃത്വത്തിന്റെ പരാജയമാണ്. ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ അഭാവത്തിൽ ഒരു മേഖല മുഴുവൻ പ്രവർത്തനരഹിതമാകുന്നുവെങ്കിൽ പുതിയ പ്രവർത്തകരെ വളർത്തുന്നതിൽ സംഘടന പരാജയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് വ്യക്തിയെക്കാൾ വലിയ പാർട്ടി എന്ന ആശയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം വ്യക്തികളെ ചെറുതാക്കുക എന്നല്ല; വ്യക്തികളെ അതിജീവിക്കുന്ന സ്ഥാപനപരമായ ശക്തി സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ്.
ഇവിടെയാണ് രേഖപ്പെടുത്തലിനും രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും പരിശീലനത്തിനും തലമുറമാറ്റത്തിനും വലിയ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്. ഒരു തലമുറയുടെ അനുഭവങ്ങൾ അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടണം. പരാജയങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിച്ച പാഠങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തണം. സംഘടനാ വിജയങ്ങളുടെ പിന്നിലെ കാരണങ്ങളും പരാജയങ്ങളുടെ കാരണങ്ങളും തുറന്ന് പഠിക്കണം. പഴയ പ്രവർത്തകരുടെ അനുഭവവും പുതിയ തലമുറയുടെ സാങ്കേതിക-സാമൂഹിക അറിവും കൂട്ടിച്ചേർക്കണം. ചരിത്രസ്മരണയില്ലാത്ത സംഘടന ആവർത്തിച്ച് അതേ തെറ്റുകൾ ചെയ്യും; പുതിയ തലമുറയില്ലാത്ത സംഘടന ഭാവിയില്ലാത്ത സംഘടനയായി മാറും.
അതുകൊണ്ട് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലും ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കണം: “എന്റെ ശേഷം ഈ പ്രസ്ഥാനം എങ്ങനെയായിരിക്കും?” ഈ ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങുന്ന നിമിഷം വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രം മാറുന്നു. തന്റെ സ്ഥാനം നിലനിർത്തുന്നതിൽ നിന്ന് സംഘടനയുടെ ഭാവി നിർമ്മിക്കുന്നതിലേക്ക് അവന്റെ ശ്രദ്ധ മാറുന്നു. സ്വന്തം സ്വാധീനം സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പുതിയ പ്രവർത്തകരുടെ കഴിവുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു. തന്റെ രാഷ്ട്രീയപാരമ്പര്യം സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഒരു ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരം കൈമാറുന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു.
അവസാനം, “എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുത് എന്റെ പാർട്ടിയാണ്” എന്ന ബോധം പോലും അവസാന വാക്കല്ല. അതിനുമപ്പുറം എത്തേണ്ട ഒരു ബോധമുണ്ട്: “എന്റെ പാർട്ടിയും ഞാൻ ഉൾപ്പെടുന്ന ചരിത്രപരമായ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു ഉപാധിയാണ്; അതിന്റെ അന്തിമ അർത്ഥം ജനങ്ങളുടെ വിമോചനത്തിലാണ്.” പാർട്ടിയെ വ്യക്തിപരമായ ആരാധനയുടെ വിഷയമാക്കാതെയും, സംഘടനയെ ഒരു അടഞ്ഞ സ്ഥാപനമാക്കാതെയും, പാർട്ടിയെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നിടത്താണ് ഈ ബോധം പൂർണമാകുന്നത്.
അപ്പോൾ കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരൻ തന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തെ ഒരു കരിയറായി കാണുകയില്ല; ഒരു ചരിത്രപരമായ ഉത്തരവാദിത്തമായി കാണും. അവൻ സ്ഥാനത്തെ ഉപാധിയായി കാണും, ലക്ഷ്യമായി അല്ല. അധികാരത്തെ ജനസേവനത്തിന്റെ ഉപാധിയായി കാണും, വ്യക്തിപരമായ മഹത്വത്തിന്റെ അടയാളമായി അല്ല. സംഘടനയെ തന്റെ വ്യക്തിതാൽപര്യങ്ങളുടെ വേദിയായി കാണുകയില്ല; കൂട്ടായ ചരിത്രപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഉപകരണമായി കാണും. വിമർശനത്തെ ശത്രുതയായി കാണുകയില്ല; തിരുത്തലിന്റെ അവസരമായി കാണും. പുതിയ തലമുറയെ ഭീഷണിയായി കാണുകയില്ല; പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവിയായി കാണും.
അവസാനമായി ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തെ അളക്കാനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ അളവുകോൽ അവൻ എത്ര അധികാരം നേടി എന്നതല്ല; അധികാരം ലഭിച്ചപ്പോഴും ലഭിക്കാതിരുന്നപ്പോഴും എത്രമാത്രം കമ്യൂണിസ്റ്റായി തുടരാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ്. സ്ഥാനമില്ലാത്തപ്പോൾ പാർട്ടിയോടൊപ്പം നിന്നവനും, സ്ഥാനമുള്ളപ്പോൾ മറ്റുള്ളവർക്ക് ഇടം നൽകിയവനും, വിമർശിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആത്മവിമർശനം നടത്തിയവനും, വിജയിച്ചപ്പോൾ അഹങ്കരിക്കാത്തവനും, പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ തകർന്നുപോകാത്തവനും, സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് പ്രസ്ഥാനം കൈമാറാൻ തയ്യാറായവനും മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ “എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുത് എന്റെ പാർട്ടിയാണ്” എന്ന വാക്കിന്റെ ആന്തരിക അർത്ഥം ജീവിതത്തിലൂടെ തെളിയിക്കുന്നത്.
കാരണം ഒടുവിൽ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം ചരിത്രത്തിൽ സ്വന്തം പേര് കൊത്തിവയ്ക്കുന്നതല്ല; സ്വന്തം പേരിന്റെ ആവശ്യമില്ലാത്തത്ര ശക്തമായ ഒരു കൂട്ടായ ചരിത്രശക്തിയെ നിർമ്മിച്ച് അതിൽ തന്റെ ജീവിതത്തെ ലയിപ്പിക്കുകയാണ്. അവിടെ വ്യക്തി അപ്രത്യക്ഷനാകുന്നില്ല; മറിച്ച് വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം ഒരു വലിയ കൂട്ടായ അർത്ഥം നേടുന്നു. “ഞാൻ” ഇല്ലാതാകുന്നതല്ല സംഭവിക്കുന്നത്—“ഞാൻ” എന്നത് “നാം” എന്നതിൽ പുതിയൊരു ചരിത്രരൂപത്തിൽ പുനർജനിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നത് അവൻ പാർട്ടിയിൽ അംഗത്വമെടുക്കുന്ന നിമിഷത്തിലല്ല; സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ താൽപര്യങ്ങളെക്കാൾ കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയദൗത്യത്തെ വലുതായി കാണാൻ പഠിക്കുന്ന നിമിഷത്തിലാണ്. അതുവരെ പാർട്ടി അവന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ആ ബോധപരിവർത്തനത്തിന് ശേഷം പാർട്ടി അവന്റെ വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയ ആഗ്രഹങ്ങളെ അതിജീവിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രദൗത്യമായി മാറുന്നു. സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്കാൾ സംഘടനയെ, സംഘടനയിലെ സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്കാൾ ജനങ്ങളുടെ താൽപര്യത്തെ, വ്യക്തിപരമായ വിജയത്തേക്കാൾ വർഗസമരത്തിന്റെ മുന്നേറ്റത്തെ വലുതായി കാണുന്നിടത്താണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് ബോധം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉയരത്തിലെത്തുന്നത്.
“എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുത് എന്റെ പാർട്ടിയാണ്” എന്നത് അതുകൊണ്ട് ഒരു അന്ധമായ വിധേയത്വത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യമല്ല. അത് സ്വാർത്ഥതയിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ്മയിലേക്കും, വ്യക്തിവാദത്തിൽ നിന്ന് വർഗബോധത്തിലേക്കും, സ്ഥാനമോഹത്തിൽ നിന്ന് ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കും, അധികാരാഭിലാഷത്തിൽ നിന്ന് ജനസേവനത്തിലേക്കും, വ്യക്തിപരമായ വിജയത്തിൽ നിന്ന് ചരിത്രപരമായ ദൗത്യത്തിലേക്കുമുള്ള ബോധപരിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമാണ്. എന്നാൽ ഈ ബോധം ഒരിക്കലും വ്യക്തിയുടെ ചിന്താശേഷിയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതാകരുത്. പാർട്ടിയെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ വിമർശിക്കാനും, തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാനും, ആത്മവിമർശനം നടത്താനും, പുതിയ ആശയങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കാനും കഴിയുന്നിടത്താണ് യഥാർത്ഥ പാർട്ടി ബോധം.
അതുകൊണ്ട് പാർട്ടി വ്യക്തിയേക്കാൾ വലുതാണ്; എന്നാൽ ഒരു വ്യക്തിയും പാർട്ടിയേക്കാൾ വലുതല്ല. പാർട്ടിയും ജനങ്ങളേക്കാൾ വലുതല്ല. ഈ മൂന്ന് സത്യങ്ങളെയും ഒരുമിച്ച് മനസ്സിലാക്കുമ്പോഴാണ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനാബോധം അതിന്റെ പൂർണമായ അർത്ഥം നേടുന്നത്. വ്യക്തി സംഘടനയ്ക്കുവേണ്ടിയാണ്; സംഘടന ജനങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയാണ്; ജനങ്ങളുടെ വിമോചനമാണ് അന്തിമ ലക്ഷ്യം. ഈ ബന്ധത്തിലെ ഏതെങ്കിലും ഒരു കണ്ണി തകരുമ്പോൾ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്വഭാവവും മാറിത്തുടങ്ങും.
അതിനാൽ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും സ്വയം ചോദിക്കേണ്ടത് വളരെ ലളിതമായ ചില ചോദ്യങ്ങളാണ്: എന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഞാനാണോ, ജനങ്ങളാണോ? എനിക്ക് ലഭിക്കുന്ന സ്ഥാനമാണോ പ്രധാനപ്പെട്ടത്, ഞാൻ നിർവഹിക്കുന്ന ഉത്തരവാദിത്തമാണോ? എന്റെ അഭിപ്രായം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണോ പ്രധാനപ്പെട്ടത്, ശരിയായ രാഷ്ട്രീയനിലപാട് കണ്ടെത്തുന്നതാണോ? ഞാൻ പാർട്ടിയെ ഉപയോഗിക്കുന്നുവോ, അതോ പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രദൗത്യത്തിന് എന്നെ ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ തയ്യാറാണോ?
ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് സത്യസന്ധമായ ഉത്തരങ്ങൾ നൽകാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് ആത്മപരിശോധന ആരംഭിക്കുന്നത്. ആത്മപരിശോധന ആഴപ്പെടുമ്പോൾ വ്യക്തിയുടെ അഹം ചുരുങ്ങുകയും കൂട്ടായ ബോധം വളരുകയും ചെയ്യും. സ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കുറയുകയും ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഉയരുകയും ചെയ്യും. വ്യക്തിപരമായ അംഗീകാരത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം പിന്നോട്ടുപോകുകയും സംഘടനയുടെ വിജയത്തിലും പുതിയ തലമുറയുടെ വളർച്ചയിലും സന്തോഷിക്കാൻ കഴിയുകയും ചെയ്യും. അതാണ് ഒരു പ്രവർത്തകന്റെ രാഷ്ട്രീയ പക്വത.
അവസാനമായി, ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം അവൻ എത്ര ഉയർന്ന സ്ഥാനത്ത് എത്തി എന്നതല്ല. തനിക്ക് സ്ഥാനം ഇല്ലാത്തപ്പോഴും പാർട്ടിക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞോ; തനിക്കു പകരം മറ്റൊരാൾ മുന്നോട്ടുവന്നപ്പോൾ സന്തോഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞോ; സ്വന്തം തെറ്റ് സമ്മതിക്കാൻ കഴിഞ്ഞോ; വിമർശനം സ്വീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞോ; അധികാരം ലഭിച്ചപ്പോൾ മറ്റുള്ളവർക്ക് ഇടം നൽകാൻ കഴിഞ്ഞോ; തന്റെ അനുഭവം അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് കൈമാറാൻ കഴിഞ്ഞോ; ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസത്തിന് അർഹനായി ജീവിക്കാൻ കഴിഞ്ഞോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ അളവുകോൽ.
വ്യക്തികൾ വരും, വ്യക്തികൾ പോകും. സ്ഥാനങ്ങൾ മാറും. നേതൃത്വങ്ങൾ മാറും. തലമുറകൾ മാറും. എന്നാൽ ഒരു യഥാർത്ഥ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം വ്യക്തികളെ അതിജീവിച്ച് മുന്നോട്ടുപോകണം. അതിനായി ഓരോ തലമുറയും തങ്ങളുടെ വ്യക്തിപരമായ അഹത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ലയിപ്പിക്കുകയും, തങ്ങളുടെ അനുഭവത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് കൈമാറുകയും, തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ജനങ്ങളുടെ സമരങ്ങൾക്ക് സമർപ്പിക്കുകയും വേണം.
അതുകൊണ്ട് ഒടുവിൽ “എന്റെ പാർട്ടി എനിക്ക് എന്ത് നൽകി?” എന്ന ചോദ്യം ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റിന്റെ ജീവിതത്തിലെ പ്രധാന ചോദ്യം അല്ല. “എന്റെ ജീവിതത്തിലൂടെ എന്റെ പാർട്ടിക്കും എന്റെ ജനങ്ങൾക്കും എന്താണ് ലഭിച്ചത്?” എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം. ഈ ചോദ്യത്തിന് സ്വന്തം മനസ്സാക്ഷിയുടെ മുന്നിൽ സത്യസന്ധമായ ഒരു ഉത്തരം നൽകാൻ കഴിയുന്ന നിമിഷത്തിലാണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകൻ തന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം കണ്ടെത്തുന്നത്.
അവിടെ വ്യക്തി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; വ്യക്തി ചരിത്രത്തിൽ പുതിയൊരു അർത്ഥം നേടുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സ്വന്തം പേരിനുവേണ്ടിയല്ല, സ്വന്തം സ്ഥാനത്തിനുവേണ്ടിയല്ല, സ്വന്തം അധികാരത്തിനുവേണ്ടിയല്ല—തന്നെക്കാൾ വലുതായ ഒരു കൂട്ടായ സ്വപ്നത്തിനുവേണ്ടി ജീവിച്ച മനുഷ്യനായി.
“എനിക്ക് എല്ലാറ്റിലും വലുത് എന്റെ പാർട്ടിയാണ്” എന്ന ബോധത്തിന്റെ പരമമായ അർത്ഥം ഒടുവിൽ ഇതാണ്: എന്നെക്കാൾ വലുത് എന്റെ പാർട്ടി. പാർട്ടിയെക്കാൾ വലുത് ജനങ്ങൾ. ജനങ്ങളുടെ വിമോചനത്തേക്കാൾ വലുതായി ഒന്നുമില്ല. ഈ ബോധത്തിലേക്ക് വളരുന്നിടത്താണ് ഒരു പാർട്ടി അംഗം ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റായി മാറുന്നത്; ഈ ബോധം ജീവിതത്തിൽ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നിടത്താണ് ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റിന്റെ ജീവിതം ചരിത്രത്തിന് അർത്ഥവത്താകുന്നത്.
Leave a comment