സ്വത്വരാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ വളർച്ച കേരളത്തിൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ ജനസ്വാധീനത്തിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളും പരിഹാര മാർഗങ്ങളും

കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയവും സ്വത്വരാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. കേരളത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ച തന്നെ ജാതിവിരുദ്ധ നവോത്ഥാന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, തൊഴിലാളി-കർഷക സമരങ്ങൾ, ഭൂമിയില്ലാത്തവരുടെ അവകാശപോരാട്ടങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനം, സാമൂഹിക പരിഷ്കരണം, മതസമൂഹങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ഉണർവ് എന്നിവയുടെ ദീർഘകാല ചരിത്രപരമായ ഇടപെടലുകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഉണ്ടായത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിലെ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ കേവലം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധമായ ഒരു പ്രതിഭാസമായി കാണുന്നത് ചരിത്രപരമായി അപൂർണ്ണമായിരിക്കും. ജാതി, മതം, പ്രദേശം, ലിംഗം, ആദിവാസിത്വം, ദളിത് സ്വത്വം, ന്യൂനപക്ഷ സ്വത്വം തുടങ്ങിയവ മനുഷ്യരുടെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലെ യഥാർത്ഥ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. അതേസമയം, ഈ സ്വത്വങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമായി മാറുമ്പോൾ സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളെ പൊതുവായ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക താൽപര്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഏകീകരിക്കുന്ന വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയത്തിന് വെല്ലുവിളി ഉയരാം. കേരളത്തിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യം പുതിയതല്ല; എന്നാൽ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം, സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങളുടെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും സംബന്ധിച്ച മത്സരങ്ങൾ, പ്രവാസി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളുടെ വ്യാപനം, പുതിയ തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയോടെ അതിന്റെ സ്വഭാവം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിലെ സമൂഹങ്ങൾ ചരിത്രപരമായി ശക്തമായി രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവയാണെന്നും സാമൂഹിക-മത കൂട്ടായ്മകൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും രാഷ്ട്രീയശാസ്ത്ര പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

കേരളത്തിലെ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ചരിത്രവേരുകൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് മുമ്പുള്ള സാമൂഹിക നവോത്ഥാനത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. ശ്രീനാരായണ പ്രസ്ഥാനം, അയ്യങ്കാളിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദളിത് അവകാശപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, വിവിധ സമുദായ സംഘടനകൾ, മിഷനറി വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ക്ഷേത്രപ്രവേശന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ജാതിവിരുദ്ധ സമരങ്ങൾ എന്നിവ കേരളത്തിലെ കീഴാള വിഭാഗങ്ങളിൽ പുതിയ സാമൂഹിക ആത്മബോധം സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ ആത്മബോധം പിന്നീട് വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയവുമായി പല തലങ്ങളിൽ സംയോജിക്കുകയും ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ അതുമായി സംഘർഷിക്കുകയും ചെയ്തു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം തൊഴിലാളികളെയും കർഷകരെയും ഭൂമിയില്ലാത്തവരെയും സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ ജാതി-മത അതിരുകൾ മറികടന്ന് ഒരു വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ സമൂഹം നിർമ്മിക്കാൻ സാധിച്ചു. ഭൂസമരങ്ങളും തൊഴിലാളി സംഘടനകളും പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും ക്ഷേമനയങ്ങളും സാമൂഹിക ചലനശേഷിയും ഈ പ്രക്രിയയെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വികസനത്തിൽ anti-caste സാമൂഹിക പരിഷ്കരണങ്ങളും ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ തൊഴിലാളി-കർഷക സംഘടനാപ്രവർത്തനവും നിർണായകമായിരുന്നുവെന്ന് രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തിക പഠനങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതിന്റെ അർത്ഥം വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയം ജാതിയെയും സ്വത്വത്തെയും പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കി എന്നല്ല. ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ സാമ്പത്തികവും സാംസ്കാരികവുമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പല രൂപങ്ങളിൽ നിലനിന്നു. കേരളത്തിലെ ദളിത് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്, 1990-കൾക്കുശേഷം ജാതി അസമത്വം വീണ്ടും ശക്തമായ പൊതുവിമർശന വിഷയമായി മാറിയെന്നും ദളിത് സമൂഹങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ മുൻകാലത്തെ ‘കേരളം ജാതിയെ മറികടന്നു’ എന്ന പൊതുധാരണയെ ചോദ്യം ചെയ്തുവെന്നും ആണ്.

ഇവിടെ സി.പി.എമ്മിനുള്ള ആദ്യത്തെ പ്രധാന പാഠം, സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും ‘വിഭജനരാഷ്ട്രീയം’ എന്നു വിളിച്ച് തള്ളിക്കളയുന്നത് മതിയാകില്ല എന്നതാണ്. ഒരു സമൂഹത്തിലെ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സാമൂഹിക അവമതിപ്പ്, ഭൂമിയില്ലായ്മ, തൊഴിലില്ലായ്മ, വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ അസമത്വം, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനക്കുറവ്, സാംസ്കാരിക അവഗണന, ലിംഗവിവേചനം, പ്രദേശിക പിന്നാക്കാവസ്ഥ തുടങ്ങിയ യഥാർത്ഥ അനുഭവങ്ങളെ ഒരു പ്രത്യേക സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനു പിന്നിലുള്ള യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം ആദ്യം തിരിച്ചറിയണം. സ്വത്വം പലപ്പോഴും പ്രശ്നത്തിന്റെ കാരണം മാത്രമല്ല; പ്രശ്നം അനുഭവിക്കുന്നവരുടെ സാമൂഹിക ഭാഷയുമാണ്. അതിനാൽ ‘വർഗ്ഗം മാത്രം യാഥാർഥ്യം, ജാതിയും മതവും കൃത്രിമം’ എന്ന ലളിതമായ സമീപനം ശാസ്ത്രീയമായ സാമൂഹ്യവിശകലനത്തിന് മതിയായതല്ല. മറുവശത്ത് ‘ജാതി/മത സ്വത്വം മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയം’ എന്ന സമീപനവും സമൂഹത്തെ കൂടുതൽ ചെറു രാഷ്ട്രീയ ഘടകങ്ങളാക്കി വിഭജിക്കാനുള്ള സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ കേരളത്തിലെ ഇന്നത്തെ പ്രശ്നം വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയവും സ്വത്വരാഷ്ട്രീയവും തമ്മിൽ ഒന്നിനെ മറ്റൊന്ന് ഇല്ലാതാക്കേണ്ട മത്സരമായി കാണുന്നതല്ല; സ്വത്വാനുഭവങ്ങളെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് അവയെ കൂടുതൽ വിശാലമായ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക അവകാശരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സംയോജനം കണ്ടെത്തുകയാണ്.

സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വളർച്ച സി.പി.എമ്മിന്റെ ജനസ്വാധീനത്തെ ബാധിക്കുന്ന ആദ്യ മേഖലം വർഗ്ഗ ഐക്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറയിലാണ്. ഒരേ സാമ്പത്തിക സാഹചര്യത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന തൊഴിലാളികളും താഴ്ന്ന വരുമാനക്കാരും തൊഴിൽരഹിതരും ചെറുകിട കർഷകരും സ്വയംതൊഴിലാളികളും പോലും വ്യത്യസ്ത ജാതി, മത, പ്രദേശിക സ്വത്വങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രാഷ്ട്രീയമായി വേർതിരിഞ്ഞാൽ അവരുടെ പൊതുവായ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ പിന്നിലാകാം. തൊഴിൽ, വേതനം, വിലക്കയറ്റം, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുആരോഗ്യം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ഭവനം, ഭൂമി, തൊഴിൽ അവകാശം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ പൊതുവായ വർഗ്ഗപരമായ വിഷയങ്ങളാണ്. പക്ഷേ അവ ഓരോ സമൂഹവും വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവങ്ങളിലൂടെയാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഒരു പൊതുവായ വർഗ്ഗപരിപാടി രൂപപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ‘എല്ലാവർക്കും ഒരേ പ്രശ്നം’ എന്നു പറയുന്നതിനുപകരം ഒരേ ഘടനാപരമായ പ്രശ്നം വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളെ എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമായി ബാധിക്കുന്നു എന്നത് വിശകലനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ദളിത്, ആദിവാസി, മത്സ്യത്തൊഴിലാളി, സ്ത്രീ, ന്യൂനപക്ഷം, പിന്നാക്ക വിഭാഗം തുടങ്ങിയവരുടെ പ്രത്യേക അനുഭവങ്ങൾ വർഗ്ഗവിശകലനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിയാത്തിടത്താണ് സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന് ഇടം വികസിക്കുന്നത്.

രണ്ടാമത്തെ ആഘാതം പ്രതിനിധാനത്തിന്റെ പ്രശ്നം ആണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി സാമൂഹികമായി വിശാലമായ ജനവിഭാഗത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു എന്ന് അവകാശപ്പെടുമ്പോഴും പാർട്ടിയുടെ പ്രാദേശിക നേതൃത്വത്തിലും സ്ഥാനനിർണ്ണയത്തിലും തീരുമാനമെടുക്കുന്ന ഘടനകളിലും ചില സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കുറഞ്ഞതായി തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, ആ വിഭാഗങ്ങൾ സ്വന്തം സ്വത്വത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ വേദികൾ തേടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇവിടെ പ്രശ്നം കേവലം തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്ഥാനാർത്ഥിത്വമല്ല. ആരാണ് സംസാരിക്കുന്നത്? ആരുടെ പ്രശ്നമാണ് യോഗത്തിൽ ആദ്യം ഉയരുന്നത്? ആരാണ് തീരുമാനമെടുക്കുന്നത്? ആരുടെ അനുഭവം ‘പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ വിഷയം’ ആയി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു? ആരുടെ പരാതിയാണ് സംഘടനാ സംവിധാനത്തിൽ ഗൗരവത്തോടെ കേൾക്കപ്പെടുന്നത്? ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ നിർണായകം. കേരളത്തിലെ സി.പി.എം. സംഘടനയും സമൂഹവുമായുള്ള ബന്ധം പ്രദേശഭേദം അനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും ജാതിയുമായുള്ള പാർട്ടിയുടെ ഇടപെടലിനും മേഖലകളനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത രീതികളുണ്ടെന്നും 2025-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു പഠനം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അതിനാൽ സംസ്ഥാനതലത്തിൽ ഒരു ഏക മാതൃക നിർദ്ദേശിക്കുന്നതിനുപകരം പ്രാദേശിക സാമൂഹിക ഘടനകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘടനാ പഠനം നടത്തേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.

മൂന്നാമത്തെ ആഘാതം ദളിത്-ആദിവാസി രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര വളർച്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. കേരളത്തിന്റെ നവോത്ഥാനവും ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയവും ജാതിവിരുദ്ധതയുടെ ഭാഷ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അതുകൊണ്ട് ദളിത് സമൂഹങ്ങളുടെ എല്ലാ പ്രത്യേക പ്രശ്നങ്ങളും പരിഹരിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതാനാവില്ല. ഭൂമി, ഭവനം, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, സാംസ്കാരിക പ്രതിനിധാനം, സാമൂഹിക ബഹുമാനം, പ്രാദേശിക അധികാരഘടനകൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ദളിത് രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ, ദളിത് കലയും സാഹിത്യവും പുതിയ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ അവകാശവാദങ്ങളും കേരളത്തിൽ ശക്തമായ പുതിയ സ്വത്വഭാഷ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് കാണിക്കുന്നു. 2025-ലെ ചെങ്ങറ ഭൂസമരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനവും ഭൂമി, വിഭവങ്ങൾ, സാമൂഹിക അവകാശങ്ങൾ എന്നിവ ദളിത് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ എത്ര പ്രധാനമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ദളിത് രാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും ‘വോട്ടുബാങ്ക്’ എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നത് അതിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടും.

നാലാമത്തെ ആഘാതം മതസ്വത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ശക്തീകരണം ആണ്. കേരളത്തിൽ ഹിന്ദു, മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ തുടങ്ങിയ മതസമൂഹങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ സാമൂഹിക-വർഗ്ഗ വൈവിധ്യം വളരെ വലുതാണ്. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ മത്സരം ശക്തമാകുമ്പോൾ ഈ ആന്തരിക വൈവിധ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും മറഞ്ഞുപോകുകയും ‘സമുദായം’ ഒരു ഏക രാഷ്ട്രീയ ഘടകമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ സമൂഹങ്ങളുമായി ഇടപെടുമ്പോൾ അവകാശങ്ങൾ, വികസനം, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലൂടെയുള്ള ബന്ധത്തിന് പകരം സമുദായ നേതൃത്വങ്ങളുമായുള്ള ഇടനിലബന്ധങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ആശ്രയിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയം കൂടുതൽ സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെടാം. കേരളത്തിലെ സമൂഹങ്ങൾ ശക്തമായി രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ മത-സമുദായ സംഘടനകൾ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളിൽ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുന്ന രീതിയെക്കുറിച്ച് രാഷ്ട്രീയശാസ്ത്ര പഠനങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ സി.പി.എം. ഉൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാ പാർട്ടികൾക്കും മുന്നിലുള്ള പ്രധാന വെല്ലുവിളി മതസമൂഹങ്ങളുടെ ന്യായമായ സാമൂഹിക ആശങ്കകളെ അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും സമൂഹത്തെ മതപരമായ സ്ഥിരം രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗങ്ങളായി കാണാതിരിക്കുകയാണ്.

അഞ്ചാമത്തെ ആഘാതം പുതിയ തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലെ മാറ്റം ആണ്. പഴയ തലമുറയിൽ വർഗ്ഗം, തൊഴിലാളി സംഘടന, കർഷകസംഘടന, പാർട്ടി, ട്രേഡ് യൂണിയൻ, സഹകരണപ്രസ്ഥാനം തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹികവൽക്കരണത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. പുതിയ തലമുറയിൽ സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ, വ്യക്തിഗത അനുഭവങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ, തൊഴിൽ വിപണി, പ്രവാസി ജീവിതം, ഡിജിറ്റൽ സമൂഹങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ‘പാർട്ടി ആദ്യം — വ്യക്തി പിന്നീട്’ എന്ന പഴയ സംഘടനാ സംസ്കാരം എല്ലായിടത്തും ഫലപ്രദമാകണമെന്നില്ല. വ്യക്തിയുടെ സ്വത്വം, ബഹുമാനം, സ്വാതന്ത്ര്യം, ലിംഗസമത്വം, ജാതിവിരുദ്ധത, പരിസ്ഥിതി, മനുഷ്യാവകാശം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയുടെ ഭാഗമായിട്ടുണ്ട്. ഇവയെ ‘വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയത്തിന് പുറത്തുള്ള വിഷയങ്ങൾ’ എന്ന് തള്ളിയാൽ യുവജനങ്ങളിൽ രാഷ്ട്രീയ അകലം വർധിക്കാം. മറിച്ച് ഇവയെ സാമൂഹിക ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുമായും അധികാരഘടനകളുമായും ബന്ധപ്പെടുത്തി പുതിയ വർഗ്ഗവിശകലനം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്..

ദളിത് ജനവിഭാഗങ്ങളിൽ വളർന്നുവരുന്ന പുതിയ ഇടത്തരക്കാർ വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്ന പ്രതിഭാസം: ഒരു സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായ വിശകലനം

ദളിത് സമൂഹങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം, സർക്കാർ-സ്വകാര്യ തൊഴിൽ, സംവരണത്തിന്റെ പ്രയോജനം, നഗരവൽക്കരണം, പ്രവാസം, ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾ, പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസം, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ തുടങ്ങിയ വഴികളിലൂടെ ഒരു പുതിയ ഇടത്തരവർഗ്ഗം വളർന്നുവരുന്നത് ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങളിലൊന്നാണ്. ചരിത്രപരമായി ഭൂമി, വിദ്യാഭ്യാസം, സ്ഥിരതൊഴിൽ, സാമൂഹിക മൂലധനം, ഭരണകൂടത്തിലെ പ്രതിനിധാനം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വലിയ തോതിൽ പുറന്തള്ളപ്പെട്ടിരുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട ചില കുടുംബങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ഏതാനും ദശകങ്ങളിൽ പുതിയ സാമ്പത്തിക-വിദ്യാഭ്യാസ അവസരങ്ങളിലൂടെ സാമൂഹിക ചലനശേഷി നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഈ മാറ്റത്തെ കേവലം സാമ്പത്തിക ഉയർച്ചയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. സാമ്പത്തിക നില ഉയരുന്നതിനോടൊപ്പം ആത്മാഭിമാനം, സാമൂഹിക അംഗീകാരം, വ്യക്തിഗത നേട്ടബോധം, കുടുംബത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ പ്രതീക്ഷകൾ, ഉപഭോഗശേഷി, രാഷ്ട്രീയ സ്വയംബോധം എന്നിവയിലും മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. ഇതോടൊപ്പം പഴയ കൂട്ടായ ദളിത് രാഷ്ട്രീയത്തോടുള്ള ബന്ധത്തിൽ ചില വിഭാഗങ്ങൾക്ക് അകലം രൂപപ്പെടുകയും, വ്യക്തിഗത പുരോഗതി, ദേശീയത, സാംസ്കാരിക അംഗീകാരം, ശക്തമായ ഭരണകൂടം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, സംവരണത്തിന്റെ ഭാവി, മത-സാംസ്കാരിക സ്വത്വം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്നാൽ ആദ്യം തന്നെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യത്യാസം വ്യക്തമാക്കണം. ദളിത് സമൂഹത്തിലെ പുതിയ ഇടത്തരക്കാർ വലതുപക്ഷത്തേക്ക് ഒരേ രീതിയിൽ നീങ്ങുന്നു എന്നത് ഒരു സർവത്രിക നിയമമല്ല. ഇന്ത്യയിലെ ദളിത് സമൂഹം ഏകജാതിയോ ഏകവർഗ്ഗമോ ഏക രാഷ്ട്രീയ സമൂഹമോ അല്ല. സംസ്ഥാനങ്ങൾ, ജാതിസമൂഹങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസനില, തൊഴിൽ, പ്രദേശം, തലമുറ, ഗ്രാമ-നഗര പശ്ചാത്തലം, സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി എന്നിവ അനുസരിച്ച് രാഷ്ട്രീയ പ്രവണതകൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. അതിനാൽ ‘ദളിത് ഇടത്തരക്കാർ = വലതുപക്ഷം’ എന്ന സമവാക്യം ശാസ്ത്രീയമായി അംഗീകരിക്കാനാവില്ല. പഠിക്കേണ്ടത് മറിച്ച് എന്തുകൊണ്ട് ചില പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരവിഭാഗങ്ങൾക്ക് വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയവുമായി കൂടുതൽ അനുരണനം ഉണ്ടാകുന്നു, ആ അനുരണനം ഏത് സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിലാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്, അതിനെ വർഗ്ഗ-ജാതി ബന്ധങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാം എന്നതാണ്.

ഇവിടെ മാർക്സിയൻ സാമൂഹ്യശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം പ്രസക്തമാകുന്നു. ഒരു സാമൂഹിക വിഭാഗം ചരിത്രപരമായി ചൂഷിതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന് സാമ്പത്തികമായി പുതിയ സ്ഥാനം നേടുമ്പോൾ, അതിന്റെ സാമൂഹിക ബോധവും പഴയ വർഗ്ഗസ്ഥിതിയുമായി അതേപടി തുടരണമെന്നില്ല. സാമ്പത്തിക ചലനശേഷി പുതിയ താൽപര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇന്നലെ സുരക്ഷിതമായ ജോലി, വിദ്യാഭ്യാസാവകാശം, സംവരണം, സാമൂഹിക സംരക്ഷണം എന്നിവയ്ക്കായി ആശ്രയിച്ചിരുന്ന കുടുംബം ഇന്ന് സ്വന്തം മക്കളുടെ പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസം, സ്വകാര്യ തൊഴിൽ, ബിസിനസ്, സ്വത്ത് സമ്പാദനം, ഉപഭോഗം, സാമൂഹിക പദവി എന്നിവയെ മുൻഗണന നൽകാം. ഇതോടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രം ‘കൂട്ടായ മോചനത്തിൽ’ നിന്ന് ‘കുടുംബത്തിന്റെ ഉയർച്ചയിലേക്ക്’ ഭാഗികമായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ഇതിനെ class mobility-induced political differentiation എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ഈ പുതിയ ഇടത്തരക്കാർ ജാതിവിവേചനത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി മോചിതരാകുന്നില്ല എന്നതാണ് പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യം. സാമ്പത്തികമായി ഉയർന്നിട്ടും സാമൂഹിക അംഗീകാരത്തിനായുള്ള പോരാട്ടം തുടരാം.

ഇതുതന്നെയാണ് ഈ പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത: സാമ്പത്തിക ഉയർച്ചയും സാമൂഹിക സമത്വവും ഒരേ വേഗത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നില്ല. ഒരു ദളിത് കുടുംബത്തിലെ യുവാവ് ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസം നേടി ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ജോലി നേടിയേക്കാം; വരുമാനം വർധിച്ചേക്കാം; നഗരജീവിതത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ വിവാഹം, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ, താമസം, സ്ഥാപനങ്ങളിലെ സൂക്ഷ്മ വിവേചനം, സാംസ്കാരിക അംഗീകാരം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ജാതിയുടെ സ്വാധീനം തുടരാം. അതിനാൽ പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരക്കാരിൽ ഒരു ഭാഗത്ത് ഒരേസമയം രണ്ട് വിരുദ്ധ ആഗ്രഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടാം: ഒന്നാമത് സമത്വത്തിന്റെയും മാന്യതയുടെയും ആവശ്യം, രണ്ടാമത് പ്രധാനധാരാ സമൂഹത്തിൽ പൂർണ്ണമായ അംഗീകാരം നേടാനുള്ള ആഗ്രഹം. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ വലതുപക്ഷ ദേശീയ-സാംസ്കാരിക രാഷ്ട്രീയം രണ്ടാമത്തെ ആഗ്രഹത്തിന് ശക്തമായ ഒരു പ്രതീകാത്മക ഭാഷ നൽകാൻ കഴിയും.

ഇവിടെ ‘recognition’ അഥവാ സാമൂഹിക അംഗീകാരം എന്ന ആശയം വളരെ പ്രധാനമാണ്. സാമ്പത്തിക പിന്നാക്കാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന ഒരു വിഭാഗത്തിന് ‘ഞങ്ങൾ ഇനി പിന്നാക്കക്കാരല്ല’ എന്ന ആത്മബോധം രൂപപ്പെടാം. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയപ്രസംഗങ്ങളിൽ ഒരു സമൂഹത്തെ നിരന്തരം ‘പീഡിതർ’, ‘പിന്നാക്കവർ’, ‘സംവരണത്തിന്റെ ഗുണഭോക്താക്കൾ’ എന്ന നിലയിൽ മാത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നത് ചില പുതിയ ഇടത്തരക്കാർക്ക് അവരുടെ പുതിയ സാമൂഹിക സ്വത്വവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്തതായി തോന്നാം. അവർ സ്വയം ‘സഹായം ആവശ്യമുള്ളവർ’ എന്നതിലുപരി ‘സ്വന്തം കഴിവിലൂടെ ഉയർന്നുവന്നവർ’ എന്ന നിലയിൽ കാണാൻ തുടങ്ങാം. വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം ഈ വ്യക്തിഗത നേട്ടബോധത്തെ ദേശീയ പുരോഗതി, ആത്മാഭിമാനം, സംരംഭകത്വം, സ്വയംപര്യാപ്തത തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ ചില വിഭാഗങ്ങൾക്ക് അത് ആകർഷകമാകാം. ഇവിടെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യത്തിനൊപ്പം status aspiration എന്ന സാമൂഹിക ആഗ്രഹവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

അതോടൊപ്പം സംവരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യവും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരക്കാർക്ക് സംവരണം വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും സർക്കാർ തൊഴിൽ മേഖലയിലും സാമൂഹിക ചലനശേഷിയുടെ പ്രധാന മാർഗമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് സംവരണത്തിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം ഈ വിഭാഗം മറക്കണമെന്നില്ല. എന്നാൽ സംവരണത്തിലൂടെ ഉയർന്നുവന്ന ആദ്യ തലമുറയും അതിന്റെ ഗുണം ലഭിക്കാത്ത വലിയ ദളിത് ജനവിഭാഗവും തമ്മിൽ അനുഭവവ്യത്യാസം രൂപപ്പെടാം. ‘എന്റെ കുടുംബം ഇതിനകം ഉയർന്നു; ഇനി കഴിവും മത്സരവുമാണ് പ്രധാനമാകേണ്ടത്’ എന്ന വ്യക്തിഗത അനുഭവം ചിലരിൽ വളരാം. ഇതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സംവരണവിരുദ്ധ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് സ്വാഭാവികമായി മാറുമെന്ന് പറയാനാവില്ല; പക്ഷേ സംവരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൽ ആന്തരിക വർഗ്ഗവ്യത്യാസങ്ങൾ രൂപപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദളിത് സമൂഹത്തിനകത്തെ വർഗ്ഗവിഭജനത്തെ ഗൗരവമായി പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം പട്ടികജാതി സമൂഹത്തിനകത്തെ വൈവിധ്യമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ദളിത് സമൂഹങ്ങൾ പല ജാതിസമൂഹങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവരുടെ ചരിത്രവും തൊഴിൽ പശ്ചാത്തലവും പ്രദേശിക ശക്തിയും വിദ്യാഭ്യാസനിലയും പരസ്പരം വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒരു വിഭാഗത്തിന് ലഭിച്ച രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനം മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന് ലഭിക്കണമെന്നില്ല. ഒരു പ്രത്യേക ദളിത് ജാതി മറ്റൊരു ദളിത് ജാതിയെക്കാൾ രാഷ്ട്രീയമായി പിന്നാക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് അനുഭവിച്ചാൽ, ‘ദളിത് ഐക്യം’ എന്ന പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയത്തിന് പകരം ഉപജാതി-സ്വത്വ രാഷ്ട്രീയം വളരാം. ഈ വിഭജനങ്ങളെ വലിയ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ തങ്ങളുടെ സാമൂഹിക പിന്തുണ വികസിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. അതിനാൽ പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരക്കാരുടെ വലതുപക്ഷത്തിലേക്കുള്ള ആകർഷണം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ വർഗ്ഗം + ജാതി + ഉപജാതി + പ്രദേശം എന്ന നാലു തലങ്ങളെയും ഒരുമിച്ച് പരിശോധിക്കണം.

ഇതോടൊപ്പം രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകതക്കും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഒരു ചരിത്രപരമായി പുറന്തള്ളപ്പെട്ട സമൂഹത്തിൽ നിന്നുള്ള വ്യക്തി ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഉയർന്ന സ്ഥാനത്ത് എത്തുമ്പോൾ, അത് ആ സമൂഹത്തിലെ ചില വിഭാഗങ്ങൾക്ക് വലിയ പ്രതീകാത്മക അംഗീകാരമായി അനുഭവപ്പെടാം. വ്യക്തിയുടെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം, ഭരണഘടനയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത, ദളിത് ചരിത്രത്തിലെ മഹാന്മാരുടെ സ്മരണം, സാംസ്കാരിക ചിഹ്നങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ഉപയോഗം തുടങ്ങിയവ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കറുടെ പൈതൃകത്തെ വിവിധ രാഷ്ട്രീയധാരകൾ വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ സ്വന്തമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതും ഈ പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ വൈരുദ്ധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു: അംബേദ്കറിന്റെ പ്രതീകാത്മക അംഗീകാരവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക ആശയങ്ങളുടെ പൂർണ്ണമായ അംഗീകാരവും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഒരു രാഷ്ട്രീയശക്തി അംബേദ്കറുടെ പ്രതിമ, ഭരണഘടന, സാമൂഹിക ബഹുമാനം എന്നിവയെ സ്വീകരിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യം, ജാതിനിർമാർജനം, സാമൂഹിക സമത്വം തുടങ്ങിയ വിശാലമായ പദ്ധതികളെ എത്രത്തോളം സ്വീകരിക്കുന്നു എന്നത് വേറിട്ട ഗവേഷണവിഷയമാണ്.

ഇവിടെ ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സാമൂഹിക സംയോജനശേഷിയും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന തന്ത്രം വിവിധ ജാതിസമൂഹങ്ങളെ ഒരു വിശാലമായ ഹിന്ദു സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തിനകത്ത് ഉൾപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ്. ഈ പ്രക്രിയയിൽ താഴ്ന്ന ജാതികളിലെ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് പുതിയ പ്രതീകാത്മക സ്ഥാനവും രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനവും നൽകാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ചില സാമൂഹ്യശാസ്ത്ര പഠനങ്ങൾ ബി.ജെ.പി.യുടെ ദളിത് രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളെ inclusionary Hindutva എന്ന ആശയത്തിലൂടെ വിശകലനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; അതായത് ജാതിവ്യത്യാസങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കാതെ, അവയെ ഒരു വിശാലമായ ഹിന്ദു രാഷ്ട്രീയ ഐക്യത്തിനകത്ത് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ. എന്നാൽ ഈ ഉൾക്കൊള്ളൽ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഫലങ്ങൾ പ്രദേശവും ജാതിയും അനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമാണ്; അതിനെ ഒരു ഏക മാതൃകയായി കാണാനാവില്ല.

ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് വർഗ്ഗമാറ്റത്തോടൊപ്പം രാഷ്ട്രീയ പ്രതീക്ഷകളും മാറുന്നു. ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് വന്ന പുതിയ ഇടത്തരക്കാർക്ക് സർക്കാർ ക്ഷേമം മാത്രം മതിയാകില്ല; നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ അവസരം, സംരംഭകത്വം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യം, സുരക്ഷ, സ്വത്ത് സംരക്ഷണം, സാമ്പത്തിക വളർച്ച എന്നിവയും പ്രധാനമാകും. രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ വികസനത്തെയും വ്യക്തിഗത മുന്നേറ്റത്തെയും കൂടുതൽ ശക്തമായി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അതുമായി തങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവം പൊരുത്തപ്പെടുന്ന വിഭാഗങ്ങൾ ആ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടാം. ഇവിടെ ‘ഇടതുപക്ഷം ദരിദ്രർക്കും വലതുപക്ഷം സമ്പന്നർക്കും’ എന്ന ലളിതമായ പഴയ വർഗ്ഗവിഭജനം അപര്യാപ്തമാകുന്നു. ദരിദ്രരിൽ നിന്ന് ഇടത്തരത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന വിഭാഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യങ്ങൾ പ്രത്യേകം പഠിക്കേണ്ട പുതിയ സാമൂഹിക ഘടകമായി മാറുന്നു.

എന്നാൽ ഇതിന് മറ്റൊരു പ്രധാന വശമുണ്ട്. പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരക്കാരുടെ ഒരു ഭാഗം സാമ്പത്തികമായി ഉയർന്നാലും, അവരുടെ ജാതിസ്മൃതി ഇല്ലാതാകണമെന്നില്ല. കുടുംബചരിത്രം, മുൻ തലമുറ അനുഭവിച്ച വിവേചനം, അംബേദ്കർ ചിന്ത, സാമൂഹിക നീതി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, സംവരണത്തിലൂടെ ലഭിച്ച അവസരങ്ങൾ എന്നിവ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തന്നെ തുടരാം. അതുകൊണ്ട് അവരുടെ രാഷ്ട്രീയചലനം എല്ലായ്പ്പോഴും വലതുപക്ഷത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരിക്കണമെന്നില്ല. ചിലർ ദളിത് അവകാശ രാഷ്ട്രീയത്തെ കൂടുതൽ ശക്തമായി പിന്തുണയ്ക്കാം; ചിലർ ഇടതുപക്ഷത്തിലേക്ക് തുടരാം; ചിലർ പ്രാദേശിക പാർട്ടികളിലേക്ക് നീങ്ങാം; മറ്റുചിലർ വലതുപക്ഷ ദേശീയതയുമായി സംയോജിക്കാം. അതായത് പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരവർഗ്ഗത്തിന്റെ ഉയർച്ച രാഷ്ട്രീയ ഏകീകരണത്തിനുപകരം രാഷ്ട്രീയ വൈവിധ്യവൽക്കരണമാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

ഇതിൽ നിന്ന് ഇടതുപക്ഷത്തിനുള്ള പ്രധാന പാഠം വ്യക്തമാണ്. ദളിത് സമൂഹത്തെ വെറും ‘പിന്നാക്ക ജനവിഭാഗം’ എന്ന നിലയിൽ മാത്രം കാണുന്ന രാഷ്ട്രീയം പുതിയ ഇടത്തരക്കാരുടെ അനുഭവങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടില്ല. അതുപോലെ അവരെ ‘വലതുപക്ഷത്തേക്ക് പോകുന്ന വിഭാഗം’ എന്ന മുൻവിധിയോടെ കാണുന്നതും തിരിച്ചടിയാകും. പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരക്കാരുടെ പുതിയ നേട്ടങ്ങളും പുതിയ ആശങ്കകളും പുതിയ അഭിലാഷങ്ങളും മനസ്സിലാക്കണം. അവരുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സംരംഭകത്വം, പ്രൊഫഷണൽ വളർച്ച, സ്വത്ത് സൃഷ്ടി, സാമൂഹിക ബഹുമാനം, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനം എന്നിവയെ സാമൂഹിക നീതിയുടെ വിശാലമായ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. ‘നിങ്ങൾക്ക് ഇനിയും സഹായം വേണം’ എന്ന സമീപനത്തിനു പകരം ‘നിങ്ങളുടെ പുരോഗതിയെ കൂടുതൽ വ്യാപകമായ സാമൂഹിക പുരോഗതിയാക്കി മാറ്റാം’ എന്ന സമീപനമാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷ.

ഇവിടെ ദളിത് ഇടത്തരക്കാരെയും ദരിദ്ര ദളിത് ജനവിഭാഗങ്ങളെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക കരാർ ആവശ്യമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും നേടി ഉയർന്നവരെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയോ അവരുടെ പുരോഗതിയെ സംശയത്തോടെ കാണുകയോ ചെയ്യുന്നത് സാമൂഹിക വിഭജനം വർധിപ്പിക്കും. അതേസമയം അവരുടെ ഉയർച്ചയുടെ സാമൂഹിക അടിത്തറയായ സംവരണം, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുമേഖല, സാമൂഹിക ക്ഷേമം, ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയവയുടെ പ്രാധാന്യം മറക്കാനും പാടില്ല. പുതിയ ഇടത്തരക്കാർ അവരുടെ വ്യക്തിഗത ഉയർച്ചയെ കൂട്ടായ സാമൂഹിക പുരോഗതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയബോധം വളർത്തുകയാണെങ്കിൽ, അവർ സമൂഹത്തിൽ ഒരു bridge class ആയി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയും—താഴെത്തട്ടിലെ ദളിത് ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളെയും ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും നേടിയ വിഭാഗങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പാലമായി.

അതിനാൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പരിഹാരം പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരക്കാരെ വീണ്ടും പഴയ രീതിയിലുള്ള വർഗ്ഗസംഘടനയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക എന്നതല്ല. അവരുടെ പുതിയ വർഗ്ഗസ്ഥാനം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട്, ജാതിവിരുദ്ധതയും സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യവും സാമൂഹിക ബഹുമാനവും വ്യക്തിഗത മുന്നേറ്റവും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തവും പ്രവർത്തനരീതിയും വികസിപ്പിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ഒരു ദളിത് യുവാവ് സ്വന്തം കഴിവിലൂടെ ഉയരണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിനെ ‘വ്യക്തിവാദം’ എന്ന് തള്ളരുത്; അതേ സമയം അവന്റെ മുന്നേറ്റം സമൂഹത്തിലെ മറ്റു ദളിത് കുട്ടികൾക്കും അവസരമായി മാറുന്ന തരത്തിലുള്ള പൊതുസംവിധാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കണം. വ്യക്തിഗത ചലനശേഷിയും കൂട്ടായ സാമൂഹിക നീതിയും പരസ്പരവിരുദ്ധമല്ലെന്ന് തെളിയിക്കേണ്ടത് ഇവിടെയാണ്.

അവസാനമായി, ഈ പ്രതിഭാസത്തെ ഒരു ‘വോട്ട് നഷ്ടപ്പെടുന്നു’ എന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രശ്നമായി മാത്രം കാണുന്നത് ഏറ്റവും വലിയ വിശകലനപരമായ പിഴവായിരിക്കും. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇവിടെ നടക്കുന്നത് ഒരു സാമൂഹിക വർഗ്ഗത്തിന്റെ രൂപാന്തരമാണ്. ചരിത്രപരമായി അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ഒരു സമൂഹത്തിനകത്ത് വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റവും നേടിയ ഒരു പുതിയ വിഭാഗം രൂപപ്പെടുന്നു; ആ വിഭാഗം പുതിയ താൽപര്യങ്ങളും പുതിയ ആത്മബോധവും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രതീക്ഷകളും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു എന്നത് ആ മാറ്റത്തിന്റെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രകടനം മാത്രമാണ്. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ദളിത് സമൂഹം വലതുപക്ഷത്തേക്ക് മാറുന്നു എന്ന പൊതുനിഗമനം വരുത്തുന്നത് ശാസ്ത്രീയമല്ല. മറിച്ച് ചോദിക്കേണ്ടത്: സാമ്പത്തിക ഉയർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം സാമൂഹിക സമത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ ധാരണ എങ്ങനെ മാറുന്നു? വ്യക്തിഗത നേട്ടവും കൂട്ടായ അവകാശവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം അവർ എങ്ങനെ കാണുന്നു? ജാതി അനുഭവവും ദേശീയ-സാംസ്കാരിക സ്വത്വവും എങ്ങനെ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു? സംവരണം, പൊതുമേഖല, ക്ഷേമരാഷ്ട്രം, സംരംഭകത്വം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ നിലപാടുകൾ എന്താണ്? വിവിധ തലമുറകളിൽ ഈ നിലപാടുകൾ എങ്ങനെ മാറുന്നു?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് പ്രദേശികവും ജാതി-വിഭാഗാധിഷ്ഠിതവും തലമുറാധിഷ്ഠിതവുമായ തെളിവുകൾ ശേഖരിച്ചാണ് ഉത്തരം കണ്ടെത്തേണ്ടത്. പ്രത്യേകിച്ച് കേരളത്തിൽ ദളിത് പുതിയ ഇടത്തരക്കാരുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവണതയെ ദേശീയതലത്തിലുള്ള മാതൃകകൾ ഉപയോഗിച്ച് നേരിട്ട് വിശദീകരിക്കാതെ, കേരളത്തിന്റെ പ്രത്യേക സാമൂഹികചരിത്രം—നവോത്ഥാനം, ഭൂസമരങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനം, സംവരണം, പ്രവാസം, പൊതുമേഖല, ഇടതുപക്ഷ സംഘടനാപാരമ്പര്യം, ദളിത് പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ പുതിയ വളർച്ച—എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്രത്യേകം പഠിക്കണം.

അതിനാൽ പ്രശ്നത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ‘ദളിതർ എന്തുകൊണ്ട് വലതുപക്ഷത്തേക്ക് പോകുന്നു?’ എന്ന ചോദ്യം മാത്രം വയ്ക്കരുത്. ‘ദളിത് സമൂഹത്തിനകത്ത് പുതിയ വർഗ്ഗഘടന രൂപപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ, സാമൂഹിക അംഗീകാരത്തിനായുള്ള ആഗ്രഹം, ജാതിയനുഭവം, വ്യക്തിഗത മുന്നേറ്റബോധം, കൂട്ടായ അവകാശബോധം എന്നിവ തമ്മിൽ എന്തുതരം പുതിയ വൈരുദ്ധ്യമാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്?’ എന്ന ചോദ്യമാണ് കൂടുതൽ ആഴമുള്ളത്. ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാതെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിനും പുതിയ ദളിത് ഇടത്തരക്കാരുമായി ദീർഘകാല ബന്ധം നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയില്ല. അവരുടെ ഉയർച്ചയെ ഭീഷണിയായി കാണാതെ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ പുതിയ ഘട്ടമായി കാണുകയും, വ്യക്തിഗത പുരോഗതിയെയും കൂട്ടായ സാമൂഹിക വിമോചനത്തെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സങ്കൽപ്പം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലാണ് ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരിഹാരസാധ്യത.

ഇവിടെ നിന്ന് സി.പി.എമ്മിനുള്ള ആദ്യത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായ പരിഹാരം സ്വത്വത്തെ നിരാകരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് സ്വത്വത്തെ സാമൂഹികമായി വിശദീകരിക്കുന്നതിലേക്ക് മാറുക എന്നതാണ്. ജാതി, മതം, ലിംഗം, പ്രദേശം എന്നിവയെ വർഗ്ഗത്തിന് പകരം വയ്ക്കേണ്ടതില്ല; അതേസമയം വർഗ്ഗത്തിന്റെ പേരിൽ അവയെ അവഗണിക്കാനും പാടില്ല. ഒരു തൊഴിലാളി ഒരേസമയം തൊഴിലാളിയും ദളിതനും സ്ത്രീയും ന്യൂനപക്ഷാംഗവും ആദിവാസിയും പ്രദേശിക സമൂഹാംഗവുമാകാം. ഇവ പരസ്പരം മുറിച്ചുകടക്കുന്ന സാമൂഹിക സ്ഥാനങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് intersectional class politics എന്നു വിളിക്കാവുന്ന ഒരു വിശാലമായ സമീപനം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്: വർഗ്ഗബന്ധം കേന്ദ്രവിശകലനമായി നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് അതിനകത്തെ ജാതി, മതം, ലിംഗം, പ്രദേശം, തലമുറ, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ എന്നിവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി പരിശോധിക്കുക.

രണ്ടാമത്തെ പരിഹാരം ‘വർഗ്ഗ ഐക്യം’ എന്നത് പ്രഖ്യാപനത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക അനുഭവമാക്കി മാറ്റുക എന്നതാണ്. ഒരു ബ്രാഞ്ച് യോഗത്തിൽ തൊഴിലാളികളുടെ വേതനപ്രശ്നം ചർച്ച ചെയ്യുന്നതുപോലെ തന്നെ ആ തൊഴിലാളി സമൂഹത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്ന ജാതിവിവേചനവും കേൾക്കപ്പെടണം. ഒരു കോളനിയിലെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ പ്രശ്നം വികസനപ്രശ്നമായി മാത്രം കാണാതെ അവിടെ താമസിക്കുന്നവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം, ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത, തൊഴിൽ സുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസാവസരം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി പഠിക്കണം. മത്സ്യത്തൊഴിലാളിയുടെ പ്രശ്നം തീരദേശ വികസന പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; ഉപജീവനാവകാശം, കാലാവസ്ഥാ മാറ്റം, വിപണി നിയന്ത്രണം, ഭവനം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയുടെ സംയുക്ത പ്രശ്നമാണ്. ആദിവാസി സമൂഹത്തിന്റെ പ്രശ്നം ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; ഭൂമി, വനാവകാശം, സാംസ്കാരിക സ്വയംഭരണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിരക്ഷ എന്നിവയുടെ പ്രശ്നമാണ്. ഇത്തരത്തിൽ ഓരോ സ്വത്വപ്രശ്നത്തിന്റെയും ഭൗതിക അടിത്തറ കണ്ടെത്തുമ്പോഴാണ് അതിനെ വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.

മൂന്നാമത്തെ പരിഹാരം സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ ജനാധിപത്യത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുക എന്നതാണ്. സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് പലപ്പോഴും സംഘടനയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള സാമൂഹിക കാരണങ്ങൾ മാത്രമല്ല, സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ അനുഭവങ്ങളും കാരണമാകുന്നു. ഒരു വിഭാഗത്തിന് തങ്ങളുടെ പരാതികൾ പാർട്ടിയിൽ കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, പുറത്തുള്ള സ്വതന്ത്ര സംഘടനകൾ സ്വാഭാവികമായി കൂടുതൽ ആകർഷകമാകും. അതിനാൽ ബ്രാഞ്ച് മുതൽ സംസ്ഥാനതലം വരെ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം, പ്രതിനിധാനം, നേതൃത്വത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം, പരാതിപരിഹാരം, ആഭ്യന്തര സംവാദം എന്നിവ നിരീക്ഷിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. ഇത് ഏതെങ്കിലും വിഭാഗത്തിന് കൃത്രിമമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രാതിനിധ്യം നൽകുക എന്നതല്ല; സംഘടനയുടെ സാമൂഹിക ഘടനയും കേരളസമൂഹത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വസ്തുതാപരമായി പഠിക്കുക എന്നതാണ്.

നാലാമത്തെ പരിഹാരം സമുദായ സംഘടനകളുമായുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം പുനർനിർവചിക്കുക എന്നതാണ്. സമുദായ സംഘടനകളെ ശത്രുവായി കാണുന്നതും അവയെ രാഷ്ട്രീയ ഇടനിലക്കാരായി മാത്രം കാണുന്നതും രണ്ടും പരിമിതമായ സമീപനങ്ങളാണ്. ഓരോ സംഘടനയുമായും ഇടപെടുമ്പോൾ വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശം, യുവജനങ്ങളുടെ തൊഴിൽ, ഭവനം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം തുടങ്ങിയ വ്യക്തമായ പൊതുപ്രശ്നങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംവാദം നടത്തണം. സമുദായ നേതൃത്വവും സാധാരണ അംഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും തിരിച്ചറിയണം. ഒരു സംഘടനയുടെ നേതൃത്വത്തിന്റെ നിലപാട് മുഴുവൻ സമൂഹത്തിന്റെയും അഭിപ്രായമായി കണക്കാക്കുന്നത് സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായി തെറ്റായിരിക്കാം.

അഞ്ചാമത്തെ പരിഹാരം ദളിത്-ആദിവാസി പ്രശ്നങ്ങളിൽ പ്രതീകാത്മക രാഷ്ട്രീയത്തിന് പകരം വിഭവ-അവകാശ രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുൻഗണന നൽകുക എന്നതാണ്. ഭൂമി, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭവനം, സംരംഭം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, ഡിജിറ്റൽ പ്രവേശനം, സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ, പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണം എന്നിവയിൽ അളക്കാവുന്ന പുരോഗതി ഉണ്ടാകണം. കേരളത്തിലെ പട്ടികജാതി സർക്കാർ ജീവനക്കാരുടെ പ്രതിനിധാനം അവരുടെ ജനസംഖ്യാനുപാതത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന നിലയിൽ തുടരുകയും 2017-ലെ 1,120 backlog vacancies 2024-ൽ 267 ആയി കുറയുകയും ചെയ്തതായി കേരള സ്റ്റേറ്റ് പ്ലാനിംഗ് ബോർഡിന്റെ 2026 Development Report രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരം ഭരണപരമായ നേട്ടങ്ങൾ മാത്രം മതിയാകില്ല; സാമൂഹിക ബഹുമാനം, വിഭവങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥത, സാംസ്കാരിക പ്രതിനിധാനം തുടങ്ങിയവയും അളക്കേണ്ടതുണ്ട്. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ‘ക്ഷേമം ലഭിക്കുന്ന വിഭാഗം’ എന്ന പിതൃപരമായ സമീപനത്തിൽ നിന്ന് ‘അവകാശമുള്ള പൗരൻ’ എന്ന സമീപനത്തിലേക്ക് മാറ്റം സാധിക്കും.

ആറാമത്തെ പരിഹാരം പാർട്ടി സമൂഹത്തെ പഠിക്കുന്ന ഒരു സ്ഥിരം സാമൂഹ്യശാസ്ത്ര സംവിധാനമുണ്ടാക്കുക എന്നതാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം മാത്രം നോക്കി ജനസ്വാധീനം അളക്കുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. ഒരു പാർട്ടിയുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക സ്വാധീനം മനസ്സിലാക്കാൻ ബ്രാഞ്ച് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സാമൂഹിക ഡാറ്റ, പ്രായഘടന, തൊഴിൽഘടന, ജാതി-മത ഘടന, സ്ത്രീപങ്കാളിത്തം, യുവജനപങ്കാളിത്തം, പുതിയ അംഗങ്ങളുടെ വരവ്, പ്രവർത്തകരുടെ കൊഴിഞ്ഞുപോക്ക്, ജനങ്ങളുടെ പരാതികൾ, സംഘടനയോടുള്ള വിശ്വാസം, പ്രാദേശിക സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ തുടർച്ചയായി പഠിക്കണം. ഈ വിവരങ്ങൾ രഹസ്യ രാഷ്ട്രീയ പ്രൊഫൈലിംഗിനല്ല, സംഘടനയുടെ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യം മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും നയപരമായ തിരുത്തലുകൾക്കുമാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്. 2025-ലെ ഗവേഷണം തന്നെ കേരളത്തിലെ വ്യത്യസ്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ സി.പി.എം.-സമൂഹ ബന്ധങ്ങളുടെ സ്വഭാവം ഒരുപോലെയല്ലെന്ന് കാണിക്കുന്നതിനാൽ സംസ്ഥാനതലത്തിലെ പൊതുവായ ധാരണകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മാത്രം സംഘടനാ നയം രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് പരിമിതമായിരിക്കും.

ഏഴാമത്തെ പരിഹാരം പുതിയ രാഷ്ട്രീയഭാഷയുടെ നിർമ്മാണം ആണ്. ‘വർഗ്ഗം’ എന്ന വാക്ക് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ അർത്ഥം കൂടുതൽ ആധുനികമാക്കണം. ഇന്ന് തൊഴിലാളി എന്നത് ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി മാത്രം അല്ല. ഗിഗ് തൊഴിലാളി, ഡെലിവറി തൊഴിലാളി, സ്വകാര്യ സ്ഥാപന ജീവനക്കാരൻ, കരാർ തൊഴിലാളി, പ്രവാസി കുടുംബാംഗം, സ്വയംതൊഴിലാളി, ചെറുകിട സംരംഭകൻ, കർഷക തൊഴിലാളി, വീട്ടുജോലി ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ, ഡിജിറ്റൽ മേഖലയിലെ തൊഴിലാളി തുടങ്ങിയവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വിശാലമായ തൊഴിൽവർഗ്ഗ സങ്കൽപ്പം ആവശ്യമാണ്. അതുപോലെ ‘പാർട്ടി ജനങ്ങൾക്കുവേണ്ടി ചെയ്യുന്നു’ എന്ന പഴയ ഭാഷയ്ക്ക് പകരം ‘ജനങ്ങൾക്കൊപ്പം ചേർന്ന് പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുന്നു’ എന്ന പങ്കാളിത്ത രാഷ്ട്രീയമാണ് വളരേണ്ടത്. ഇതിലൂടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രം പാർട്ടി ഓഫീസിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിലേക്ക് മാറും.

എട്ടാമത്തെ പരിഹാരം സംഘടനയുടെ താഴത്തെ ഘടകങ്ങളെ സാമൂഹിക പഠനകേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റുക എന്നതാണ്. ബ്രാഞ്ച് വെറും യോഗം വിളിക്കുന്ന ഘടകമല്ല; അത് പ്രദേശത്തിന്റെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക മാറ്റങ്ങൾ പഠിക്കുന്ന ഒരു ചെറു ജനാധിപത്യ നിരീക്ഷണകേന്ദ്രമാകണം. ഓരോ ബ്രാഞ്ചിനും സ്വന്തം പ്രദേശത്തെ തൊഴിൽസ്ഥിതി, യുവജനപ്രശ്നങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, വയോജനങ്ങൾ, ദളിത്-ആദിവാസി പ്രശ്നങ്ങൾ, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, കുടിയേറ്റം, പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെക്കുറിച്ച് നിരന്തരമായ പഠനം നടത്താൻ കഴിയണം. അങ്ങനെ പാർട്ടി സമൂഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് മാത്രം സമീപിക്കുന്ന സംഘടനയല്ല, സമൂഹത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളെ നിരന്തരം വായിക്കുകയും അതനുസരിച്ച് സ്വയം തിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയസംഘടനയായി മാറും.

ഒൻപതാമത്തെ പരിഹാരം സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ബലമായി ലയിപ്പിക്കാതെ, അവയ്ക്കിടയിൽ ഒരു പുതിയ സിന്തസിസ് നിർമ്മിക്കുക എന്നതാണ്. ചരിത്രപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നത് അവയെ നിഷേധിച്ചുകൊണ്ടല്ല; അവയുടെ യഥാർത്ഥ ഉള്ളടക്കം മനസ്സിലാക്കി ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സംയോജനം സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടാണ്. ദളിത് സ്വാഭിമാനം വർഗ്ഗഐക്യത്തിന്റെ ശത്രുവാകേണ്ടതില്ല; മതന്യൂനപക്ഷത്തിന്റെ സുരക്ഷാ ആശങ്കകൾ മതനിരപേക്ഷതയുടെ ശത്രുവാകേണ്ടതില്ല; സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യം തൊഴിലാളി രാഷ്ട്രീയത്തിന് പുറത്തുള്ളതല്ല; ആദിവാസി ഭൂമിയവകാശം വർഗ്ഗസമരത്തിന് പുറത്തുള്ളതല്ല. മറിച്ച് ഓരോ സ്വത്വപ്രശ്നത്തിന്റെയും പിന്നിലുള്ള അധികാരബന്ധവും സാമ്പത്തിക ഘടനയും കണ്ടെത്തുമ്പോൾ അവയെ വിശാലമായ ജനാധിപത്യ-സാമൂഹിക നീതി പദ്ധതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സി.പി.എം. സ്വീകരിക്കേണ്ട തിരുത്തൽ ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. അത് സ്വയം പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു ദീർഘകാല സാമൂഹിക പ്രക്രിയ ആയിരിക്കണം. പാർട്ടിയുടെ ജനസ്വാധീനം നിലനിർത്തുക എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക ജാതിയുടെയോ മതത്തിന്റെയോ വോട്ടുകൾ നേടുക എന്നതിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയാൽ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഘടനയെ തന്നെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതായിരിക്കും. അതിനു പകരം വിവിധ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രത്യേക അവകാശങ്ങളും പൊതുവായ വർഗ്ഗതാൽപര്യങ്ങളും ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഘടന ആവശ്യമാണ്. പാർട്ടി സമൂഹത്തിലെ ഓരോ വിഭാഗത്തോടും ‘നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ വോട്ടർമാരാണോ?’ എന്ന ചോദ്യത്തിന് പകരം ‘നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം എന്താണ്, അതിന്റെ സാമൂഹിക കാരണം എന്താണ്, അതിനെ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ നീതിയുമായി എങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കാം?’ എന്ന ചോദ്യമാണ് ചോദിക്കേണ്ടത്.

അവസാനം, കേരളത്തിലെ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വളർച്ചയെ സി.പി.എമ്മിന്റെ മാത്രം പരാജയത്തിന്റെ ഫലമായി കാണുന്നതും ശരിയല്ല; അതിനെ മുഴുവൻ പുറത്തുനിന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഗൂഢനീക്കമായി കാണുന്നതും ശരിയല്ല. കേരളസമൂഹം തന്നെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങളുടെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ, തൊഴിൽ വിപണിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ, പ്രവാസി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വ്യാപനം, സാമൂഹിക ചലനശേഷി, ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയം, പുതിയ തലമുറയുടെ വ്യക്തിത്വബോധം, ദളിത്-സ്ത്രീ-ആദിവാസി അവകാശപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, മതസമൂഹങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവൽക്കരണം എന്നിവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് പുതിയ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർഥ്യം നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് പഴയ വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഷ മാത്രം ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ നേരിടാനാവില്ല. അതുപോലെ സ്വത്വങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റിയാൽ സമൂഹത്തിലെ പൊതുവായ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളെ ഏകീകരിക്കാനും കഴിയില്ല.

അതിനാൽ കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ മുന്നിലുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ ദൗത്യം സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ തകർക്കുക എന്നതല്ല; സ്വത്വരാഷ്ട്രീയം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്ന യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക മുറിവുകളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ വർഗ്ഗനീതി, സാമൂഹിക നീതി, ജനാധിപത്യം, മതനിരപേക്ഷത, ലിംഗസമത്വം, സാമ്പത്തിക സമത്വം എന്നിവയുടെ വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. വർഗ്ഗത്തെ സ്വത്വത്തിന് എതിരായി നിർത്തുന്നതിനു പകരം സ്വത്വാനുഭവങ്ങളെ വർഗ്ഗവിശകലനത്തിനുള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളിക്കുകയും, വർഗ്ഗ ഐക്യത്തെ സ്വത്വനിഷേധമല്ലാത്ത ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക ഐക്യമായി പുനർനിർവചിക്കുകയും വേണം. അപ്പോഴാണ് ‘പല സ്വത്വങ്ങൾ — ഒരു പൊതുസമൂഹം’ എന്ന വൈരുദ്ധ്യത്തെ ‘പല സ്വത്വങ്ങൾ — പൊതുവായ അവകാശങ്ങൾ — പങ്കിട്ട സാമൂഹിക ഭാവി’ എന്ന ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംയോജനത്തിലേക്ക് മാറ്റാൻ കഴിയുക. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവി സ്വാധീനം നിർണയിക്കുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം ഇതാണ്: സമൂഹം മാറുമ്പോൾ പാർട്ടി സമൂഹത്തെ മാറ്റാൻ മാത്രമല്ല, സ്വയം മാറാനും എത്രത്തോളം തയ്യാറാകുന്നു? കേരളത്തിലെ സി.പി.എം.-സമൂഹ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ഗവേഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്ന പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങളും ദളിത് രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന പുതിയ സാമൂഹിക അവകാശവാദങ്ങളും ഈ ആത്മപരിശോധനയുടെ ആവശ്യകത വ്യക്തമാക്കുന്നു.

സ്വത്വബോധങ്ങളെ നിഷേധിക്കരുത്; അതിന്റെ സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ജാതി, മതം, ലിംഗം, പ്രദേശം, ഭാഷ, ആദിവാസിത്വം, ദളിത് സ്വത്വം തുടങ്ങിയവ മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ പെട്ടെന്ന് രൂപപ്പെട്ട കൃത്രിമ രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയലുകൾ മാത്രമല്ല. അവയ്ക്ക് പിന്നിൽ ദീർഘകാലത്തെ സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങളും അധികാരബന്ധങ്ങളും അസമത്വങ്ങളും അവകാശനിഷേധങ്ങളും സാംസ്കാരിക ഓർമ്മകളും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു വിഭാഗം സ്വന്തം സ്വത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുമ്പോൾ അതിനെ ഉടൻതന്നെ വിഭജനശക്തിയായി മുദ്രകുത്തുന്നതിനുപകരം, ആ സ്വത്വബോധം ഏത് യാഥാർഥ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നുവന്നതെന്ന് അന്വേഷിക്കണം. ഏതെങ്കിലും വിഭാഗത്തിന് തങ്ങൾ അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു, തങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ല, തങ്ങളുടെ സാമൂഹിക ബഹുമാനം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല, തങ്ങളുടെ വിഭവാവകാശങ്ങൾ പരിമിതപ്പെടുന്നു എന്ന അനുഭവമുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രകടനത്തെ മനസ്സിലാക്കാതെ വെറും വിമർശനത്തിലൂടെ അതിനെ മറികടക്കാനാവില്ല. സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഉപരിതലരൂപത്തോട് ഏറ്റുമുട്ടുന്നതിനു മുമ്പ് അതിന്റെ അടിത്തട്ടിലുള്ള സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ കണ്ടെത്തുകയാണ് ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനം.

അതേസമയം സ്വത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാക്കാനും പാടില്ല. മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക ജീവിതം ഒരൊറ്റ സ്വത്വത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഒരാൾ ഒരേസമയം ഒരു പ്രത്യേക ജാതിയിലും മതത്തിലും പ്രദേശത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കാം; അതേ സമയം അയാൾ തൊഴിലാളിയോ കർഷകനോ ജീവനക്കാരനോ ചെറുകിട സംരംഭകനോ തൊഴിൽരഹിതനോ ഉപഭോക്താവോ പൗരനോ ആയിരിക്കാം. ഈ വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക സ്ഥാനങ്ങൾ പരസ്പരം മുറിച്ചുകടക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ മനുഷ്യജീവിതം. അതിനാൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജാതിയോ മതമോ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി അയാളുടെ സമ്പൂർണ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യം നിർവചിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ ചുരുക്കിക്കാണിക്കുന്നതാണ്. സ്വത്വത്തെ അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും അതിനെ വിശാലമായ പൊതുതാൽപര്യങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. തൊഴിൽ, വേതനം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, ഭവനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി, ജനാധിപത്യാവകാശം, സാമ്പത്തിക നീതി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത സ്വത്വങ്ങളിലുള്ള മനുഷ്യരെ പൊതുവായ അവകാശങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരുമിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന മേഖലകളാണ്. അതിനാൽ സ്വത്വങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കുകയല്ല, അവയ്ക്കിടയിൽ പൊതുവായ അവകാശങ്ങളുടെ പാലം നിർമ്മിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.

വർഗ്ഗത്തെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്; എന്നാൽ വർഗ്ഗത്തെ പഴയ സാമൂഹിക രൂപങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുക്കിനിർത്തുകയും ചെയ്യരുത്. ഇന്നത്തെ തൊഴിൽലോകം പരമ്പരാഗത വ്യവസായ തൊഴിലാളിയിലോ കർഷക തൊഴിലാളിയിലോ മാത്രം പരിമിതപ്പെടുന്നില്ല. കരാർ തൊഴിലാളികൾ, ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾ, ഡെലിവറി തൊഴിലാളികൾ, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാർ, സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ, അസംഘടിത തൊഴിലാളികൾ, വീട്ടുജോലിക്കാർ, പ്രവാസി തൊഴിലാളികൾ, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ തുടങ്ങി പുതിയ തൊഴിൽരൂപങ്ങൾ വളർന്നിട്ടുണ്ട്. അതോടൊപ്പം മധ്യവർഗ്ഗത്തിനകത്തും സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയുടെയും തൊഴിൽസ്ഥിരതയുടെയും വലിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ വർഗ്ഗവിശകലനത്തെ പഴയ വ്യവസായഘടനയുടെ ഭാഷയിൽ മാത്രം ആവർത്തിക്കുന്നത് പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളെ പിടികൂടാൻ പര്യാപ്തമാകില്ല. പുതിയ വർഗ്ഗഘടന, പുതിയ തൊഴിൽബന്ധങ്ങൾ, പുതിയ ഉടമസ്ഥതാരൂപങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ മൂലധനം, ധനമൂലധനം, പ്രവാസി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, പ്ലാറ്റ്ഫോം സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവയെ ഉൾപ്പെടുത്തി വർഗ്ഗസങ്കൽപ്പത്തെ പുനർനിർവചിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.

അതോടൊപ്പം വർഗ്ഗത്തിനകത്തെ അസമത്വങ്ങളെയും കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഒരേ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന രണ്ടുപേർക്ക് ജാതി, ലിംഗം, പ്രദേശം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക മൂലധനം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വ്യത്യസ്ത ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം. അതിനാൽ വർഗ്ഗം എല്ലാം വിശദീകരിക്കുന്ന ഏക മാനദണ്ഡമാണെന്ന് കരുതുന്നതും തെറ്റാണ്. വർഗ്ഗവും സ്വത്വവും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്ന രീതിയാണ് പഠിക്കേണ്ടത്. ഒരു ദളിത് തൊഴിലാളിയുടെ ചൂഷണം വേതനബന്ധത്തിലൂടെ മാത്രം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല; ഒരു സ്ത്രീ തൊഴിലാളിയുടെ അവസ്ഥ വേതനത്തിലൂടെ മാത്രം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല; ഒരു ആദിവാസി തൊഴിലാളിയുടെ പ്രശ്നം തൊഴിൽബന്ധത്തിലൂടെ മാത്രം മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. അതേസമയം ഈ പ്രത്യേക അനുഭവങ്ങളെ പൊതുവായ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക ഘടനയിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചുനിർത്തിയാലും സമഗ്രമായ വിശകലനം സാധ്യമല്ല. അതിനാൽ പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ആവശ്യമായത് വർഗ്ഗവും സ്വത്വവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്ന ഒരു സംയോജിത സാമൂഹിക വിശകലനമാണ്.

പ്രതിനിധാനം മാത്രം വർധിപ്പിക്കരുത്; തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കണം. ഒരു സംഘടനയിൽ വിവിധ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട ആളുകളെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ അത് മാത്രം മതിയാകില്ല. അവർക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിക്കാനും നയനിർണ്ണയത്തെ സ്വാധീനിക്കാനും സംഘടനയുടെ മുൻഗണനകൾ നിർണയിക്കാനും തിരുത്തലുകൾ ആവശ്യപ്പെടാനും കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം. ഒരു വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട വ്യക്തിയെ നേതൃത്വസ്ഥാനത്ത് ഇരുത്തിയതുകൊണ്ട് ആ വിഭാഗത്തിന്റെ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം ഉണ്ടായെന്ന് കരുതാനാവില്ല. പ്രതിനിധാനം ഒരു സംഖ്യയായി മാത്രം കാണാതെ തീരുമാനാധികാരത്തിന്റെ വിതരണം എന്ന നിലയിലാണ് കാണേണ്ടത്. താഴെത്തട്ടിലെ പ്രവർത്തകരുടെയും സാധാരണ അംഗങ്ങളുടെയും അഭിപ്രായം മുകളിലേക്ക് എത്തുകയും, മുകളിൽ സ്വീകരിക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങൾ താഴെത്തട്ടിൽ പരിശോധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഇരുവഴിയുള്ള ജനാധിപത്യസംവിധാനം ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്.

ഇതിനായി ബ്രാഞ്ച് മുതൽ സംസ്ഥാനതലം വരെ സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തനത്തിൽ സ്ഥിരമായ സാമൂഹിക സംവാദം ആവശ്യമാണ്. ജനങ്ങളുടെ പരാതികൾ കേൾക്കുക, അവ രേഖപ്പെടുത്തുക, പ്രശ്നങ്ങളുടെ കാരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക, പരിഹാരനടപടികൾ സ്വീകരിക്കുക, അവയുടെ ഫലം പരിശോധിക്കുക എന്നിങ്ങനെ ഒരു തുടർച്ചയായ സാമൂഹിക പ്രതികരണചക്രം രൂപപ്പെടണം. സംഘടനയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്തെ ഇടപെടലായി ചുരുങ്ങാതെ ദൈനംദിന സാമൂഹിക പ്രവർത്തനമായി മാറണം. അപ്പോൾ മാത്രമേ പാർട്ടിക്ക് സമൂഹത്തിന്റെ മാറുന്ന മനോഭാവങ്ങൾ നേരത്തെ തിരിച്ചറിയാനും സ്വന്തം നയങ്ങളിലും പ്രവർത്തനരീതികളിലും ആവശ്യമായ തിരുത്തലുകൾ വരുത്താനും കഴിയൂ.

ജനസ്വാധീനം വോട്ടിലൂടെ മാത്രം അളക്കരുത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംഘടനയുടെ ജനപിന്തുണയുടെ പ്രധാന സൂചകമാണ്; എന്നാൽ അത് ജനസ്വാധീനത്തിന്റെ പൂർണ അളവുകോൽ അല്ല. ഒരു പ്രദേശത്തെ ജനങ്ങൾ പാർട്ടിയുടെ യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ടോ, പുതിയ തലമുറ സംഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നുണ്ടോ, സാധാരണ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളുമായി പ്രവർത്തകരെ സമീപിക്കുന്നുണ്ടോ, പാർട്ടിയുടെ ഇടപെടലിൽ വിശ്വാസമുണ്ടോ, പ്രാദേശിക സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളിൽ സംഘടനയ്ക്ക് ഇടപെടാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ, സ്ത്രീകളും യുവാക്കളും പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളും സ്വമേധയാ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് വരികയാണോ തുടങ്ങിയവയും ജനസ്വാധീനത്തിന്റെ പ്രധാന സൂചകങ്ങളാണ്. വോട്ടെടുപ്പിന്റെ ദിവസത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പിന്തുണയ്ക്കും ദീർഘകാലത്തെ സാമൂഹിക വിശ്വാസത്തിനും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിനപ്പുറം സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വിശ്വാസബന്ധമാണ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ദീർഘകാല ശക്തി.

അതുകൊണ്ട് ഒരു സംഘടനയുടെ ജനസ്വാധീനം അളക്കാൻ പുതിയ തരത്തിലുള്ള സാമൂഹിക സൂചകങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അംഗത്വത്തിന്റെ എണ്ണം മാത്രം നോക്കാതെ പുതിയ അംഗങ്ങളുടെ പ്രായഘടന, സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം, യുവജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം, വിവിധ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ സജീവ സാന്നിധ്യം, ബ്രാഞ്ചുകളുടെ പ്രവർത്തനസജീവത, പൊതുജനങ്ങളുമായി നടത്തുന്ന ഇടപെടലുകൾ, പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങളിൽ നടത്തിയ ഇടപെടലുകൾ, ജനങ്ങളുടെ പരാതികൾ പരിഹരിക്കുന്നതിലെ കാര്യക്ഷമത, സംഘടനയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുന്ന പ്രവർത്തകരുടെ എണ്ണം, ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളുടെ എണ്ണം, സ്വീകരിച്ച നിർദ്ദേശങ്ങളിൽ നടപ്പാക്കിയവയുടെ ശതമാനം തുടങ്ങിയ അളവുകോലുകൾ വികസിപ്പിക്കാം. അങ്ങനെ ജനസ്വാധീനം ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കണക്കിൽ നിന്ന് മാറി സമൂഹവുമായി സംഘടനയ്ക്കുള്ള ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ബന്ധത്തിന്റെ അളവുകോലായി മാറും.

അവസാനം, സ്വത്വങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെ വർഗ്ഗ-ജനാധിപത്യ ഐക്യത്തിന്റെ വിശാലമായ സാമൂഹിക ശക്തിയായി മാറ്റുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഇതിനായി സ്വത്വങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കേണ്ടതില്ല; അവയ്ക്കിടയിലെ പൊതുവായ സാമൂഹിക താൽപര്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയാണ് വേണ്ടത്. ജാതിവിരുദ്ധതയെ സാമൂഹിക നീതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം; സാമൂഹിക നീതിയെ സാമ്പത്തിക നീതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം; സാമ്പത്തിക നീതിയെ ജനാധിപത്യാവകാശങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം; മതന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ സുരക്ഷയെ മതനിരപേക്ഷ ജനാധിപത്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം; സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ തൊഴിൽ അവകാശങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം; ആദിവാസി അവകാശങ്ങളെ ഭൂമി, പ്രകൃതി വിഭവങ്ങൾ, ഉപജീവനം എന്നിവയുടെ അവകാശങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. ഇങ്ങനെ ഓരോ പ്രത്യേക അവകാശപ്രശ്നത്തിന്റെയും പിന്നിലുള്ള പൊതുവായ സാമൂഹിക നീതിയുടെ ഘടകത്തെ കണ്ടെത്തുമ്പോൾ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയവും വർഗ്ഗരാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തെ കൂടുതൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ജനാധിപത്യ സംയോജനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയും.

ഇതാണ് ഈ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സമാപനസൂത്രം: സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കരുത് — അതിന്റെ സാമൂഹിക കാരണം അന്വേഷിക്കുക; സ്വത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാക്കരുത് — അതിനെ പൊതുവായ അവകാശരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക; വർഗ്ഗത്തെ ഉപേക്ഷിക്കരുത് — പുതിയ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വർഗ്ഗത്തെ പുനർനിർവചിക്കുക; പ്രതിനിധാനം മാത്രം വർധിപ്പിക്കരുത് — തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ അധികാരവും പങ്കാളിത്തവും ഉറപ്പാക്കുക; ജനസ്വാധീനം വോട്ടിലൂടെ മാത്രം അളക്കരുത് — ജനവിശ്വാസം, പങ്കാളിത്തം, സാമൂഹിക ഇടപെടൽ, പ്രശ്നപരിഹാര ശേഷി എന്നിവയിലൂടെയും അളക്കുക. ഈ സമീപനം സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ വൈവിധ്യമാർന്ന സ്വത്വങ്ങൾ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ദൗർബല്യമായി മാറേണ്ടതില്ല. അവയെ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന അടച്ചിട്ട രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടായ്മകളായി കാണാതെ, പൊതുവായ അവകാശങ്ങളും സാമൂഹിക നീതിയും ജനാധിപത്യവും സാമ്പത്തിക സമത്വവും ലക്ഷ്യമാക്കുന്ന വിശാലമായ ജനകീയ ഐക്യത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയും.

അവിടെ നിന്നാണ് ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ദിശ തുറക്കുന്നത്. ‘ആരാണ് ഞങ്ങൾ?’ എന്ന സ്വത്വചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് ‘നമ്മുടെ പൊതുവായ പ്രശ്നമെന്താണ്?’ എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് ‘അത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമൂഹിക ഘടന ഏതാണ്?’ എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കും, ഒടുവിൽ ‘ആ ഘടനയെ ജനാധിപത്യപരമായി എങ്ങനെ മാറ്റാം?’ എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കുമുള്ള യാത്രയാണ് യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ പുനർനിർമ്മാണം. സ്വത്വങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കാതെ പൊതുവായ വർഗ്ഗ-ജനാധിപത്യ താൽപര്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയും, പൊതുവായ താൽപര്യങ്ങളെ യാഥാർഥ്യമായ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നിടത്താണ് ഒരു ആധുനിക ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ സാധ്യത നിലനിൽക്കുന്നത്.