സ്വത്വബോധത്തിനപ്പുറം വർഗബോധത്തിലേക്ക്- കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിൽ വർഗരാഷ്ട്രീയം വളർത്തിയെടുക്കാൻ സി.പി.എം. എന്തു ചെയ്യണം?

കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യങ്ങളിലൊന്ന്, മതസ്വത്വത്തെ എങ്ങനെ കാണണം എന്നതല്ല; മറിച്ച് മതസ്വത്വത്തിന്റെ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ അതിനപ്പുറം വിശാലമായ വർഗബോധവും വർഗരാഷ്ട്രീയവും എങ്ങനെ വികസിപ്പിക്കാം എന്നതാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ മതസ്വത്വം അവന്റെ സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമായിരിക്കാം. എന്നാൽ അത് അവന്റെ മുഴുവൻ സാമൂഹിക അസ്തിത്വത്തെയും നിർവചിക്കുന്നില്ല. ഒരു മുസ്ലിം തൊഴിലാളി ഒരേസമയം മുസ്ലിമും തൊഴിലാളിയും കുടുംബാംഗവും ഉപഭോക്താവും പൗരനും കടക്കാരനും യുവാവും പ്രവാസി കുടുംബാംഗവും ആയിരിക്കാം. ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകൻ ക്രിസ്ത്യാനിയായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ചെറുകിട കർഷകനും കടക്കാരനും ഉൽപ്പാദകനും ഉപഭോക്താവും ഭൂമിയുടെ ഉടമയും ബാങ്കിന്റെ വായ്പക്കാരനും വിപണിയിലെ വിലനിർണയ ശക്തികളുടെ ഇരയും ആയിരിക്കാം. അതുകൊണ്ട് മതസ്വത്വവും വർഗസ്വത്വവും പരസ്പരം ഒഴിവാക്കുന്ന രണ്ട് ഘടകങ്ങളായി കാണുന്നത് സാമൂഹ്യ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ലളിതവൽക്കരിക്കലായിരിക്കും. പ്രശ്നം മതസ്വത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല; മതസ്വത്വം മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ബോധത്തിന്റെ ഏക നിർണായക ഘടകമായി മാറുന്ന അവസ്ഥയെ മറികടന്ന്, പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വർഗബോധം വളർത്തിയെടുക്കുക എന്നതാണ്.

കേരളത്തിലെ ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളെ ഒരു ഏകീകൃത രാഷ്ട്രീയ ഘടകമായി കാണുന്നത് മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിന് അടിസ്ഥാനപരമായി അപര്യാപ്തമാണ്. “മുസ്ലിം സമൂഹം” എന്നതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ വലിയ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക വൈവിധ്യമുണ്ട്. അതുപോലെ “ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹം” എന്നതും ഒരു ഏകവർഗ ഘടകമല്ല. വലിയ മൂലധനശക്തികൾ, വ്യവസായികൾ, വ്യാപാരികൾ, വലിയ ഭൂവുടമകൾ, ചെറുകിട കർഷകർ, കർഷകത്തൊഴിലാളികൾ, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, ചെറുകിട കച്ചവടക്കാർ, salaried middle class, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാർ, നഴ്സുമാർ, അധ്യാപകർ, ഗൾഫ് പ്രവാസികൾ, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങൾ, തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കൾ, വിദ്യാർത്ഥികൾ, സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന കുടുംബങ്ങൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വിഭാഗങ്ങൾ ഈ സമൂഹങ്ങളുടെ ഉള്ളിലുണ്ട്. ഇവരുടെയെല്ലാം ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളും സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളും ഒരുപോലെയല്ല. അതുകൊണ്ട് മതത്തിന്റെ പൊതുസ്വത്വം ഉയർത്തിക്കാട്ടി ഈ വർഗവ്യത്യാസങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്യുക എന്നത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന കടമയാകണം. മതസമൂഹത്തിനുള്ളിലെ വർഗവിഭജനം കണ്ടെത്തുക എന്നത് മതത്തിനെതിരായ പ്രവർത്തനമല്ല; മറിച്ച് സമൂഹത്തെ കൂടുതൽ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തോടെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള മാർക്സിസ്റ്റ് രീതിയാണ്.

ഇവിടെ സി.പി.എം. സ്വീകരിക്കേണ്ട ആദ്യത്തെ സൈദ്ധാന്തിക മാറ്റം വളരെ പ്രധാനമാണ്. “മതസ്വത്വത്തിനെതിരെ വർഗബോധം” എന്ന സമീപനത്തിന് പകരം “മതസ്വത്വത്തിനുള്ളിൽ വർഗബോധം” വളർത്തുക എന്ന സമീപനമാണ് ആവശ്യം. ഒരു മുസ്ലിമിനോട് “നിങ്ങളുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിവ് ഉപേക്ഷിച്ച് വർഗബോധം സ്വീകരിക്കണം” എന്ന് പറയുന്നതും ഒരു ക്രിസ്ത്യാനിയോട് “മതവിശ്വാസം മാറ്റിവെച്ച് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് വരണം” എന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നതും രാഷ്ട്രീയമായി മാത്രമല്ല, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായും പരിമിതമായ സമീപനമാണ്. മനുഷ്യന്റെ ബോധം സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. മതം അതിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്; തൊഴിൽ, വരുമാനം, സ്വത്ത്, വിദ്യാഭ്യാസം, കുടുംബം, സാമൂഹിക സ്ഥാനം, ലിംഗം, പ്രദേശം, കുടിയേറ്റം, ജീവിതാനുഭവം എന്നിവയും അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ മതബോധത്തെ നേരിട്ട് നിഷേധിക്കുന്നതിനുപകരം, “നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ എന്താണ്, അവയുടെ സാമൂഹിക കാരണം എന്താണ്, അവയെ പരിഹരിക്കാൻ ആരുടെ കൂടെ നിൽക്കണം?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയർത്തേണ്ടത്. ഈ ചോദ്യം തന്നെയാണ് മതസ്വത്വത്തിൽ നിന്ന് വർഗബോധത്തിലേക്കുള്ള പാലം.

ഈ മാറ്റത്തിന് ഏറ്റവും വലിയ തടസ്സം മതമല്ല; മതസ്വത്വത്തെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളുടെ പകരക്കാരനാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയമാണ്. ഒരു സമൂഹത്തിലെ സമ്പന്നനും ദരിദ്രനും ഒരേ മതത്തിൽപ്പെട്ടവരാണെന്നത് ഒരു സാമൂഹിക വസ്തുതയാണ്; എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് അവർ ഒരേ സാമ്പത്തിക താൽപര്യം പങ്കിടുന്നില്ല. ഒരു വലിയ വ്യാപാരിയുടെ താൽപര്യവും അതേ മേഖലയിലെ ഒരു സാധാരണ ജീവനക്കാരന്റെ താൽപര്യവും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. ഒരു വലിയ ഭൂവുടമയുടെ താൽപര്യവും ചെറുകിട കർഷകന്റെ താൽപര്യവും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. ഒരു സ്വകാര്യ ആശുപത്രി ഉടമയുടെയും അതിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന നഴ്സിന്റെയും തൊഴിൽ താൽപര്യങ്ങൾ ഒരുപോലെയല്ല. ഒരു വലിയ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉടമയും അവിടെ ജോലി ചെയ്യുന്ന അധ്യാപകനും അനധ്യാപക ജീവനക്കാരനും ഒരേ മതത്തിൽപ്പെട്ടവരായാലും അവരുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥാനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഈ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയാണ് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തുടക്കം. മതസമൂഹത്തെ വിഭജിക്കാനല്ല, അതിനുള്ളിലെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കാനാണ് വർഗവിശകലനം വേണ്ടത്.

ഇതിന് സി.പി.എം. ആദ്യം സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയഭാഷ തന്നെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. “വർഗസമരം”, “മുതലാളിത്തം”, “തൊഴിലാളിവർഗം”, “ചൂഷണം” തുടങ്ങിയ മാർക്സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ സൈദ്ധാന്തികമായി നിർണായകമാണെങ്കിലും, അവ ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതാനുഭവങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാതെ ആവർത്തിക്കുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. ഒരു മുസ്ലിം യുവാവിന്റെ തൊഴിലില്ലായ്മയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങൾ പരിശോധിക്കണം. ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകന്റെ കടബാധ്യതയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ വില, ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ്, ബാങ്ക് വായ്പ, വിപണി ഘടന, ഇടനിലക്കാരുടെ ശക്തി എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. ഗൾഫിൽ നിന്ന് തിരിച്ചെത്തിയ ഒരു പ്രവാസിയുടെ പ്രശ്നം വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായി കാണാതെ കുടിയേറ്റാധിഷ്ഠിത കുടുംബസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ദൗർബല്യങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. സ്വകാര്യ ആരോഗ്യ മേഖലയിലെ നഴ്സിന്റെ ശമ്പളവും തൊഴിൽസുരക്ഷയും വ്യക്തിഗത തൊഴിൽപ്രശ്നമെന്നതിലുപരി ആരോഗ്യരംഗത്തെ മൂലധനബന്ധങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് വിശദീകരിക്കണം. അപ്പോൾ മാത്രമേ വ്യക്തിഗത പ്രശ്നം → സാമൂഹിക പ്രശ്നം → സാമ്പത്തിക ഘടന → വർഗബന്ധം → രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നം എന്ന ബോധപരിവർത്തനം നടക്കുകയുള്ളൂ.

കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം സമൂഹത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് പ്രവാസി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വാധീനം ഈ വിശകലനത്തിൽ പ്രധാനമാണ്. നിരവധി കുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിത നിലവാരം ഗൾഫ് കുടിയേറ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു വികസിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അതോടൊപ്പം പ്രവാസി വരുമാനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അനിശ്ചിതത്വവും വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗൾഫ് തൊഴിൽ വിപണിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ, തിരിച്ചുവരവ്, വിദ്യാഭ്യാസ-ഭവന ചെലവുകൾ, കടബാധ്യത, ചെറിയ ബിസിനസുകളുടെ അനിശ്ചിതത്വം, യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽപ്രശ്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ മതപരമായ പ്രശ്നങ്ങളായി മാത്രം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. അവയുടെ പിന്നിൽ ആഗോള തൊഴിൽവിപണിയും ധനമൂലധനവും കുടിയേറ്റ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും നിലകൊള്ളുന്നു. അതുപോലെ മുസ്ലിം ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ നേരിടുന്ന ബാങ്ക് വായ്പ, ഡിജിറ്റൽ വിപണി, വലിയ കോർപ്പറേറ്റ് വ്യാപാരത്തിന്റെ മത്സരം, വാടക, നികുതി, ഉപഭോക്തൃ വിപണിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും വർഗപരമായും സാമ്പത്തികമായും വിശകലനം ചെയ്യേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്. മതപരമായ തിരിച്ചറിവിൽ നിന്ന് സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയെ മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന മേഖലകളാണിവ.

ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ഇതേ രീതിയിലുള്ള ഒരു ആന്തരിക വർഗവിശകലനം ആവശ്യമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് മലയോര മേഖലകളിലെ ചെറുകിട കർഷകർ, റബ്ബർ കർഷകർ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജന കർഷകർ, ചെറുകിട സംരംഭകർ, സ്വകാര്യ ആരോഗ്യ-വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാർ, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങൾ എന്നിവരുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളെ മതപരമായ വിഷയങ്ങളായി മാത്രം സമീപിക്കുന്നത് അവരുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കും. ഒരു റബ്ബർ കർഷകന്റെ പ്രധാന പ്രശ്നം അവൻ ക്രിസ്ത്യാനിയാണോ എന്നതിലല്ല; ഉൽപ്പാദനച്ചെലവും വിപണി വിലയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസത്തിലാണ്. ഒരു നഴ്സിന്റെ പ്രധാന പ്രശ്നം അവൾ ഏത് മതത്തിൽപ്പെട്ടവളാണെന്നതിലല്ല; അവളുടെ വേതനം, ജോലി സമയം, കരാർ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, തൊഴിൽ അവകാശം എന്നിവയിലാണ്. ഒരു ചെറുകിട കർഷകന്റെ പ്രധാന പ്രശ്നം ഭൂമിയുടെ വലുപ്പം, വായ്പ, ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ്, വിപണി വില, കാലാവസ്ഥാ അപകടം എന്നിവയാണ്. ഈ ഭൗതിക പ്രശ്നങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയമാണ് മതസ്വത്വത്തെ മറികടക്കുന്ന വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന് അടിത്തറയിടുന്നത്.

ഇവിടെ “ന്യൂനപക്ഷ സംരക്ഷണം” എന്ന രാഷ്ട്രീയത്തെ “പൊതുസാമൂഹിക അവകാശം” എന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു മുസ്ലിം വിദ്യാർത്ഥിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസാവകാശം സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ അതിനെ ഒരു പ്രത്യേക മതസമൂഹത്തിന്റെ പ്രശ്നമായി മാത്രം അവതരിപ്പിച്ചാൽ അത് മതസ്വത്വത്തിന്റെ പരിധിയിൽ തന്നെ തുടരാം. അതിനെ “സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന എല്ലാ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഗുണമേന്മയുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം” എന്ന വിശാലമായ സാമൂഹിക അവകാശവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പരിധി വികസിക്കുന്നു. ഒരു ന്യൂനപക്ഷ കർഷകന്റെ കാർഷിക പ്രശ്നം എല്ലാ ചെറുകിട കർഷകരുടെയും പ്രശ്നമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുമ്പോൾ മതപരമായ അതിരുകൾ പിന്നിലാകുന്നു. ഒരു ന്യൂനപക്ഷ തൊഴിലാളിയുടെ തൊഴിൽസുരക്ഷാ പ്രശ്നം എല്ലാ അസംഘടിത തൊഴിലാളികളുടെയും പ്രശ്നമായി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ വർഗ ഐക്യത്തിന്റെ സാധ്യത ഉയരുന്നു. ന്യൂനപക്ഷാവകാശത്തെ നിഷേധിക്കാതെ, അതിനെ സർവസാധാരണ സാമൂഹിക അവകാശത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുക എന്നതാണ് ഇവിടെ ആവശ്യമായ രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രം.

ഇതിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം പങ്കിട്ട സമരങ്ങളാണ്. വർഗബോധം പുസ്തകവായനയിലൂടെയോ രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗങ്ങളിലൂടെയോ മാത്രം വളരുന്നില്ല. ഒരേ പ്രശ്നത്തെ നേരിടുന്ന വ്യത്യസ്ത മതവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട മനുഷ്യർ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് അവരുടെ പൊതുതാൽപര്യം അനുഭവമായി മാറുന്നത്. ഒരു പ്രദേശത്തെ കർഷകസമരത്തിൽ മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ, ഹിന്ദു കർഷകർ ഒരുമിച്ച് വിപണിവിലയ്ക്കായി പോരാടുമ്പോൾ അവരുടെ മതവ്യത്യാസത്തെക്കാൾ ശക്തമായ ഒരു സാമ്പത്തിക ബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരു ആശുപത്രിയിലെ ജീവനക്കാരുടെ തൊഴിൽ അവകാശ സമരത്തിൽ വിവിധ മതങ്ങളിൽപ്പെട്ട നഴ്സുമാരും ജീവനക്കാരും ഒന്നിക്കുമ്പോൾ തൊഴിലാളി എന്ന തിരിച്ചറിവ് കൂടുതൽ സജീവമാകുന്നു. ഒരു പ്രദേശത്തെ തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കളുടെ കൂട്ടായ്മയിൽ മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളില്ലാതെ തൊഴിൽ, പരിശീലനം, സംരംഭം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ഉയരുമ്പോൾ പുതിയൊരു പൊതുസാമൂഹിക ബോധം രൂപപ്പെടുന്നു. പങ്കിട്ട അനുഭവം പങ്കിട്ട ബോധത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പങ്കിട്ട ബോധമാണ് പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ ഐക്യത്തിന് അടിത്തറയാകുന്നത്.

ഇതിൽ സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സഹകരണ ബാങ്കുകൾ, കർഷക ഉൽപ്പാദക സംഘടനകൾ, വിപണന സഹകരണങ്ങൾ, ഉപഭോക്തൃ സഹകരണങ്ങൾ, ഭവന സഹകരണങ്ങൾ, തൊഴിലാളി സഹകരണങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളെ മതാതീതമായ സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളാക്കാൻ കഴിയും. ഒരു സഹകരണ കാർഷികസംഘത്തിൽ മുസ്ലിം കർഷകനും ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകനും ഹിന്ദു കർഷകനും ഒരുമിച്ച് ഉൽപ്പാദനം നടത്തുകയും വിപണനം നടത്തുകയും ചെയ്താൽ അവരുടെ പങ്കിട്ട താൽപര്യം പ്രായോഗികമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി സഹകരണത്തിൽ വ്യത്യസ്ത മതവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട തൊഴിലാളികൾ ഉടമസ്ഥതയും തീരുമാനാധികാരവും പങ്കിടുമ്പോൾ മതസ്വത്വത്തിനപ്പുറം ഉൽപ്പാദനബന്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പുതിയ കൂട്ടായ തിരിച്ചറിവ് രൂപപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് സഹകരണം ഒരു സാമ്പത്തിക സംവിധാനമെന്നതിലുപരി വർഗബോധത്തിന്റെ സാമൂഹിക പരിശീലനകേന്ദ്രമായും വികസിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.

ഈ പ്രക്രിയയിൽ യുവജനങ്ങൾക്ക് നിർണായക സ്ഥാനമുണ്ട്. മതപരമായ തിരിച്ചറിവുകൾ ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളിലും പുതിയ തലമുറയുടെ പ്രധാന ആശങ്കകൾ പലപ്പോഴും വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, വരുമാനം, ഭവനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, കുടിയേറ്റം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം, ജീവിത നിലവാരം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ യുവാക്കളോട് മതത്തെക്കുറിച്ച് വാദിക്കുന്നതിനേക്കാൾ അവരുടെ ഭാവിയെ നിർണയിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ഘടനകളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുകയാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദം. “നീ ഏത് മതക്കാരനാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് “നിന്റെ ഭാവിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് “നിന്റെ തൊഴിൽശക്തിയുടെ മൂല്യം ആരാണ് നിർണയിക്കുന്നത്?”, “നിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം എന്തുകൊണ്ട് ചെലവേറിയതായി മാറുന്നു?”, “ഭവനം എന്തുകൊണ്ട് സാധാരണ കുടുംബത്തിന് അപ്രാപ്യമാകുന്നു?”, “സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിൽ വിപണിയെ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു?” തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങളിലേക്കും രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം നീങ്ങണം. ഇതിലൂടെ മാർക്സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർപ്പെട്ട സിദ്ധാന്തമല്ല, ജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ശാസ്ത്രീയ ഉപകരണമാണെന്ന് യുവാക്കൾക്ക് അനുഭവപ്പെടും.

സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തവും ഇതിൽ നിർണായകമാണ്. ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം കുടുംബങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിചരണം, കുടുംബപരിപാലനം, തൊഴിൽ, ചെറുകിട സംരംഭം, കുടിയേറ്റ കുടുംബങ്ങളുടെ മാനേജ്മെന്റ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വൻ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ unpaid care work, വേതനവ്യത്യാസം, തൊഴിൽസുരക്ഷയുടെ അഭാവം, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ചൂഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദം എന്നിവ പലപ്പോഴും വ്യക്തിപരമായ പ്രശ്നങ്ങളായി മാത്രം അനുഭവപ്പെടുന്നു. അവയെ തൊഴിൽ, ഉൽപ്പാദനം, പുനരുത്പാദനം, വേതനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ വിശാലമായ വർഗവിശകലനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയാതെ ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിൽ ആഴത്തിലുള്ള വർഗബോധം വളർത്തുക പ്രയാസമായിരിക്കും.

എന്നാൽ ഇതെല്ലാം ചെയ്യുമ്പോൾ സി.പി.എം. ഒഴിവാക്കേണ്ട ഒരു വലിയ അപകടമുണ്ട്: മതനേതൃത്വത്തെ മുഴുവൻ സമൂഹത്തിന്റെ ഏക പ്രതിനിധിയായി കാണുന്നത്. ഒരു പള്ളി, സഭ, മദ്റസ, മതസംഘടന, മതനേതാവ് എന്നിവയ്ക്ക് ഒരു സമൂഹത്തിൽ സ്വാധീനം ഉണ്ടായിരിക്കാം. എന്നാൽ ആ സമൂഹത്തിലെ ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളും അവരിലൂടെ മാത്രം നിർവചിക്കപ്പെടുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് മതസ്ഥാപനങ്ങളുമായി ആവശ്യമായ ജനാധിപത്യപരമായ സംവാദം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ, തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, യുവാക്കൾ, സ്ത്രീകൾ, വിദ്യാർത്ഥികൾ, ചെറുകിട സംരംഭകർ, ജീവനക്കാർ തുടങ്ങിയവരുമായി നേരിട്ടുള്ള സാമൂഹിക ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തണം. ഒരു സമൂഹത്തെ അതിന്റെ മതനേതൃത്വത്തിലൂടെ മാത്രം സമീപിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിന് ആ സമൂഹത്തിനുള്ളിലെ വർഗവൈവിധ്യം കാണാൻ കഴിയാതെ പോകും.

ഇതിനായി സി.പി.എം.യ്ക്ക് ഓരോ ജില്ലയിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ന്യൂനപക്ഷ ജനസംഖ്യ കൂടുതലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും, ശാസ്ത്രീയമായ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക വർഗപഠനം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വോട്ടുശതമാനങ്ങൾ മാത്രം പഠിക്കുന്നതിന് പകരം ഓരോ പ്രദേശത്തെയും കുടുംബങ്ങളുടെ തൊഴിൽ, വരുമാനം, സ്വത്ത്, കടബാധ്യത, വിദ്യാഭ്യാസം, കുടിയേറ്റം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, കൃഷി, ചെറുകിട വ്യാപാരം, സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽപങ്കാളിത്തം, യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽസ്ഥിതി തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങൾ പഠിക്കണം. അതുവഴി “മുസ്ലിം വോട്ട്”, “ക്രിസ്ത്യൻ വോട്ട്” എന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഭാഷയിൽ നിന്ന് “ഏത് സാമ്പത്തിക വിഭാഗമാണ് ഏത് പ്രശ്നത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഏത് രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് സ്വീകരിക്കുന്നത്?” എന്ന വർഗവിശകലനത്തിലേക്ക് നീങ്ങാൻ കഴിയും. വോട്ടർമാരെ മതസമൂഹങ്ങളായി കാണുന്നതിൽ നിന്ന് പൗരന്മാരെയും ഉൽപ്പാദകരെയും തൊഴിലാളികളെയും കർഷകരെയും ഉപഭോക്താക്കളെയും സാമ്പത്തിക വിഭാഗങ്ങളെയും ആയി കാണുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റം ഇതിലൂടെ സാധ്യമാകും.

ഇതിന് സംഘടനാതലത്തിലും വലിയ മാറ്റം വേണം. ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിലെ പ്രവർത്തനത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്തെ ബന്ധപ്പെടൽ, പ്രാദേശിക നേതാക്കളുമായുള്ള ഇടപെടൽ, മതസ്ഥാപനങ്ങളുമായുള്ള സംവാദം എന്നിവയിൽ ഒതുക്കാതെ ദൈനംദിന വർഗപ്രവർത്തനമായി മാറ്റണം. ഒരു ബ്രാഞ്ച് പരിധിയിൽ എത്ര തൊഴിലാളികളുണ്ട്, എത്ര ചെറുകിട കർഷകരുണ്ട്, എത്ര യുവാക്കൾ തൊഴിൽരഹിതരാണ്, എത്ര സ്ത്രീകൾ സ്വകാര്യ മേഖലയിലാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്, എത്ര കുടുംബങ്ങൾ കടബാധ്യതയിലാണ്, എന്തൊക്കെ പൊതുസേവന പ്രശ്നങ്ങളുണ്ട് എന്നതിന്റെ സാമൂഹ്യഭൂപടം പാർട്ടി തയ്യാറാക്കണം. ആ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെടുകയും പരിഹാരത്തിനായി കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം സംഘടിപ്പിക്കുകയും വേണം. അപ്പോൾ പാർട്ടി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് വോട്ട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്ന സംഘടനയിൽ നിന്ന് ജീവിതത്തിന്റെ ദൈനംദിന പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്ന സാമൂഹിക സംഘടനയായി മാറും.

ഇതോടൊപ്പം സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും പുതിയ രൂപം ആവശ്യമാണ്. ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിലേക്ക് മാർക്സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നത് മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങളിലൂടെ അല്ല, സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുടെ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിലൂടെയാണ് ആരംഭിക്കേണ്ടത്. മാർക്സിന്റെ surplus value സിദ്ധാന്തം ഒരു പാഠപുസ്തകത്തിലെ നിർവചനമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിലെ ജീവനക്കാരന്റെ വേതനവും സ്ഥാപനത്തിന്റെ ലാഭവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് വിശദീകരിക്കാം. മൂലധനസമാഹരണം ഒരു വലിയ സിദ്ധാന്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം ചെറുകിട വ്യാപാരിയെ വിപണിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുന്ന കോർപ്പറേറ്റ് കേന്ദ്രീകരണത്തിലൂടെ വിശദീകരിക്കാം. ധനമൂലധനത്തിന്റെ സ്വാധീനം ഒരു സൈദ്ധാന്തിക ആശയമായി മാത്രം അവതരിപ്പിക്കാതെ ബാങ്ക് വായ്പ, പലിശ, കടബാധ്യത, ഭവനവായ്പ, വിദ്യാഭ്യാസവായ്പ തുടങ്ങിയ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ വിശദീകരിക്കാം. അപ്പോൾ മാർക്സിസം മതവിരുദ്ധമായ ഒരു ആശയമായി അല്ല, മനുഷ്യന്റെ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള വിമർശനാത്മക ശാസ്ത്രമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടും.

ഇവിടെ ഒരു കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള സൈദ്ധാന്തിക പ്രശ്നവും പരിഗണിക്കണം. വർഗബോധം സ്വതേ ഉണ്ടാകുന്ന ഒന്നല്ല. ഒരേ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥയിൽ കഴിയുന്ന മനുഷ്യർക്ക് പോലും വ്യത്യസ്ത ആശയപരമായ ബോധങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം. അതുകൊണ്ട് വർഗസ്ഥാനം → വർഗബോധം → വർഗസംഘടന → വർഗരാഷ്ട്രീയം എന്ന പരിവർത്തനം സ്വയമേവ നടക്കില്ല. അതിനിടയിൽ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസവും സംഘടനയും അനുഭവവും സമരവും ആശയപരമായ പോരാട്ടവും ആവശ്യമാണ്. മതസ്വത്വം ചിലപ്പോൾ ഈ വർഗബോധത്തെ മറയ്ക്കുന്ന ഒരു ശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കാം; എന്നാൽ അതിനെ ബലമായി നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമം തിരിച്ചടിയാകാനും കഴിയും. പകരം, മനുഷ്യരുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിൽ മതസ്വത്വവും വർഗസ്ഥിതിയും എങ്ങനെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മതപരമായ തിരിച്ചറിവിനകത്ത് തന്നെ പൊതുവായ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ കണ്ടെത്തി അവയെ വളർത്തുകയാണ് കൂടുതൽ ദീർഘകാലപരമായ സമീപനം.

അതിനാൽ സി.പി.എം.യുടെ ലക്ഷ്യം “മുസ്ലിംകളെ കൂടുതൽ മതേതരരാക്കുക” എന്നതോ “ക്രിസ്ത്യാനികളെ മതത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുക” എന്നതോ ആയിരിക്കരുത്. അതുപോലെ തന്നെ അവരെ വെറും “ന്യൂനപക്ഷ വോട്ടർമാർ” എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നതും പര്യാപ്തമല്ല. ലക്ഷ്യം മതസ്വത്വത്തെ അംഗീകരിക്കുന്ന, എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ അതിൽ പരിമിതപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പുതിയ വർഗരാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരം നിർമ്മിക്കുകയാണ്. ഒരു മുസ്ലിം തൊഴിലാളിക്ക് തന്റെ മതപരമായ വിശ്വാസം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെ തൊഴിലാളി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ താൽപര്യം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയണം. ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകന് തന്റെ മതവിശ്വാസം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെ കാർഷിക മൂലധനത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദവും വിപണി ശക്തികളും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയണം. ഒരു മുസ്ലിം നഴ്സിനും ക്രിസ്ത്യൻ നഴ്സിനും തങ്ങളുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിവുകൾ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെ തൊഴിൽ അവകാശത്തിനായി ഒന്നിച്ച് നിൽക്കാൻ കഴിയണം. ഒരു മതവിശ്വാസമുള്ള യുവാവിന് തന്നെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഘടനയെ വിമർശിക്കാനും സാമൂഹിക സമത്വത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കാനും കഴിയണം. ഇതാണ് സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കാത്ത, എന്നാൽ സ്വത്വത്തെ മറികടക്കുന്ന വർഗരാഷ്ട്രീയം.

അവസാനമായി, കേരളത്തിലെ ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിൽ വർഗബോധം വളർത്തിയെടുക്കാനുള്ള സി.പി.എം.യുടെ ശ്രമം ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രമായി മാത്രം കാണാൻ പാടില്ല. അത് പാർട്ടിയുടെ തന്നെ രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയുടെ ഭാഗമാകണം. “മുസ്ലിം വോട്ട് എങ്ങനെ നേടാം?”, “ക്രിസ്ത്യൻ വോട്ട് എങ്ങനെ നിലനിർത്താം?” എന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് പകരം “മുസ്ലിം തൊഴിലാളികളുടെ, ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകരുടെ, ന്യൂനപക്ഷ യുവാക്കളുടെ, സ്ത്രീകളുടെ, ചെറുകിട ഉൽപ്പാദകരുടെ, ജീവനക്കാരുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ എന്താണ്; അവയെ പൊതുവായ വർഗതാൽപര്യങ്ങളുമായി എങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കാം?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയരേണ്ടത്. മതസമൂഹങ്ങളെ വോട്ടുബാങ്കുകളായി കാണുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക വർഗങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ ശക്തികളാക്കി മാറ്റുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ് ഇതിലൂടെ സംഭവിക്കേണ്ടത്.

സ്വത്വബോധത്തെ തകർക്കുന്നതിലൂടെ വർഗബോധം സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല. സ്വത്വബോധത്തിനപ്പുറം മനുഷ്യരുടെ പങ്കിട്ട ഭൗതിക ജീവിതത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നതിലൂടെയാണ് വർഗബോധം വളരുന്നത്. മതത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ശത്രുവാക്കി മാറ്റാതെ, മതസമൂഹങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ വർഗവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുക; ന്യൂനപക്ഷാവകാശത്തെ പൊതുസാമൂഹിക അവകാശവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക; വ്യക്തിഗത പ്രശ്നങ്ങളെ ഘടനാപരമായ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളാക്കി മാറ്റുക; പങ്കിട്ട സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളെ പങ്കിട്ട സമരങ്ങളാക്കി മാറ്റുക; പങ്കിട്ട സമരങ്ങളെ സംഘടനയാക്കി മാറ്റുക; സംഘടനയെ വർഗരാഷ്ട്രീയമാക്കി ഉയർത്തുക—ഇതാണ് മുന്നിലുള്ള ദീർഘമായ പാത.

അതിനാൽ ഈ പ്രക്രിയയുടെ രാഷ്ട്രീയസൂത്രം ഒറ്റവാചകത്തിൽ ഇങ്ങനെ നിർവചിക്കാം:

മതസ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കരുത് — അതിന്റെ സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ കാരണം മനസ്സിലാക്കുക.
മതസ്വത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാക്കരുത് — അതിനപ്പുറം ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തുക.
മതസമൂഹത്തെ ഏകവർഗമായി കാണരുത് — അതിനുള്ളിലെ വർഗവ്യത്യാസങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുക.
വ്യക്തിഗത പ്രശ്നങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായി കാണരുത് — അവയുടെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുക.
പങ്കിട്ട താൽപര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുക — പങ്കിട്ട സമരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക.
പങ്കിട്ട സമരങ്ങളിൽ നിന്ന് സംഘടന വളർത്തുക — സംഘടനയിൽ നിന്ന് വർഗബോധം വളർത്തുക.
വർഗബോധത്തെ ജനാധിപത്യപരമായ വർഗരാഷ്ട്രീയമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുക.

അപ്പോഴാണ് ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളുമായുള്ള സി.പി.എം.യുടെ ബന്ധം “ന്യൂനപക്ഷ വോട്ട് നേടാനുള്ള രാഷ്ട്രീയം” എന്ന പരിമിതിയിൽ നിന്ന് “മതസ്വത്വങ്ങളെ മറികടന്ന് പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പുതിയ വർഗകൂട്ടായ്മ നിർമ്മിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം” എന്ന ഉയർന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് മാറുക.

ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം സമൂഹങ്ങളിൽ വർഗബോധം ദുർബലമാകുന്നതിനെ മതത്തിന്റെ സ്വാധീനംകൊണ്ട് മാത്രം വിശദീകരിക്കുന്നത് വലിയ പിഴവായിരിക്കും. മതസ്വത്വം ശക്തിപ്പെടുന്നതിന് പിന്നിൽ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ നിരവധി പ്രക്രിയകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷയും മാന്യതയും ഭാവിയും ചിലപ്പോൾ മതസമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ ശക്തിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ന്യൂനപക്ഷാവസ്ഥയിൽ, വ്യക്തിയുടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷയ്ക്ക് കുടുംബം, സമുദായം, മതസ്ഥാപനം, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനം, ദാനധർമ്മ ശൃംഖല, പ്രവാസി ബന്ധങ്ങൾ, സാമൂഹിക സംഘടനകൾ എന്നിവ നൽകുന്ന പിന്തുണ മതപരമായ ഐക്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്താം. അതിനാൽ ഈ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാതെ “മതബോധം വർഗബോധത്തെ തടയുന്നു” എന്ന് മാത്രം പറയുന്നത് അപൂർണ്ണമായ വിശകലനമാണ്. യഥാർത്ഥ ചോദ്യം ഇതാണ്: മതസമൂഹം നൽകുന്ന സാമൂഹിക സുരക്ഷയേക്കാൾ വിശാലവും ശക്തവുമായ ഒരു വർഗാധിഷ്ഠിത സാമൂഹിക സുരക്ഷയും കൂട്ടായ്മയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ?

ഇവിടെയാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാന ദൗർബല്യം പരിശോധിക്കേണ്ടത്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് വർഗബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൈദ്ധാന്തിക അറിവുണ്ടായാലും, അവന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ പ്രതിസന്ധി നേരിടുമ്പോൾ സഹായം നൽകുന്നത് കുടുംബമോ മതസ്ഥാപനമോ സമുദായ സംഘടനയോ ആണെങ്കിൽ, അവന്റെ പ്രായോഗിക ബോധം ആ സ്ഥാപനങ്ങളോടാണ് കൂടുതൽ ബന്ധപ്പെടുക. അതിനാൽ വർഗബോധം വെറും ബൗദ്ധിക ബോധമല്ല; അത് ഒരു സാമൂഹിക അനുഭവമാണ്. തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാവിന് തൊഴിൽ കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കുന്ന സംഘടന, രോഗബാധിത കുടുംബത്തിന് സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്ന കൂട്ടായ്മ, കർഷകന്റെ ഉൽപ്പന്നത്തിന് വിപണി കണ്ടെത്തുന്ന സഹകരണം, വിദ്യാർത്ഥിക്ക് വിദ്യാഭ്യാസസഹായം നൽകുന്ന സംവിധാനം, തൊഴിലാളിയുടെ അവകാശത്തിനായി പോരാടുന്ന യൂണിയൻ—ഇവയിലൂടെയാണ് ഒരു വ്യക്തി “കൂട്ടായ്മയുടെ ശക്തി” അനുഭവിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് മതസമൂഹങ്ങളുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, അവയ്ക്ക് സമാനമായതോ അതിലും ശക്തമായതോ ആയ വർഗാധിഷ്ഠിത സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ വെല്ലുവിളി.

വർഗം ഒരു ഘടനാപരമായ ബന്ധമാണ്. മനുഷ്യൻ തന്റെ വർഗസ്ഥാനം പലപ്പോഴും നേരിട്ട് കാണുന്നില്ല; അതിന്റെ ഫലങ്ങളാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. ശമ്പളം കുറവാണ്, കടം വർധിക്കുന്നു, ഭൂമിയുടെ വരുമാനം കുറയുന്നു, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ് കൂടുന്നു, ജോലി സ്ഥിരമല്ല, ചികിത്സ ചെലവേറിയതാണ്—ഇവയാണ് വ്യക്തിയുടെ നേരിട്ടുള്ള അനുഭവങ്ങൾ. എന്നാൽ ഇവയ്ക്കിടയിലെ പൊതുവായ ഘടനാപരമായ ബന്ധം തിരിച്ചറിയാൻ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമാണ്. മതസ്വത്വം അതിനേക്കാൾ നേരിട്ടുള്ളതും ദൈനംദിനവുമാണ്. കുടുംബം, വിവാഹം, ആരാധന, ഉത്സവം, ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, ആചാരം, ബന്ധുത്വം, സാമൂഹിക ചടങ്ങുകൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ അത് നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് വർഗസ്ഥാനം വസ്തുനിഷ്ഠമായിരിക്കുമ്പോൾ വർഗബോധം രാഷ്ട്രീയമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്; മതസ്വത്വം പലപ്പോഴും സാമൂഹികമായി നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന അനുഭവമാണ്.

ഇവിടെയാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രവർത്തനരീതി നിർണായകമാകുന്നത്. മതസ്വത്വം ശക്തമായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന സാമൂഹിക ഇടങ്ങളോട് മത്സരിക്കാൻ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിനും സ്വന്തം ദൈനംദിന സാമൂഹിക പുനർനിർമ്മാണ സംവിധാനങ്ങൾ വേണം. പാർട്ടി സമ്മേളനങ്ങൾ മാത്രം മതിയാകില്ല. തൊഴിലാളി ക്ലബ്ബുകൾ, പഠനകേന്ദ്രങ്ങൾ, സഹകരണ സംരംഭങ്ങൾ, യുവജന തൊഴിൽവേദികൾ, കർഷക വിപണനസംഘങ്ങൾ, വനിതാ കൂട്ടായ്മകൾ, ഉപഭോക്തൃ സഹകരണങ്ങൾ, തൊഴിലാളി സഹായകേന്ദ്രങ്ങൾ, നിയമസഹായ സംവിധാനങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസ പിന്തുണാ കേന്ദ്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയുടെ ഒരു വിശാല ശൃംഖല വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അപ്പോൾ വർഗബോധം ഒരു പ്രസംഗത്തിലെ ആശയമല്ല; ജീവിതത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹിക ശക്തിയായി മാറും.

കേരളത്തിലെ സാമൂഹിക മാറ്റം വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ മധ്യവർഗവൽക്കരണത്തെ ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനം, ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം, സർക്കാർ-സ്വകാര്യ തൊഴിൽ, വ്യാപാരം, സേവനമേഖല, പ്രൊഫഷണൽ തൊഴിൽ, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, ഉപഭോക്തൃ വിപണി എന്നിവയിലൂടെ ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം സമൂഹങ്ങളിലെ വലിയ വിഭാഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ദശകങ്ങളിൽ സാമ്പത്തികമായി ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഫലമായി പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളി-കർഷക വർഗബോധത്തിന് പകരം സാമൂഹിക മുന്നേറ്റം, വ്യക്തിഗത വിജയം, വിദ്യാഭ്യാസ നിക്ഷേപം, സ്വത്ത് സമാഹരണം, മക്കളുടെ ഭാവി, ഉപഭോഗശേഷി, സാമൂഹിക പദവി തുടങ്ങിയവ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി മാറാം.

ഇത് മതത്തിന്റെ ഫലമല്ല; മുതലാളിത്ത സാമൂഹിക വികസനത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു ഫലമാണ്. പക്ഷേ മധ്യവർഗവൽക്കരണം മതസ്വത്വവുമായി ചേരുമ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ രൂപം കൈക്കൊള്ളാം. വ്യക്തി തന്റെ സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റത്തെ വ്യക്തിഗത പരിശ്രമത്തിന്റെ ഫലമായി കാണുകയും, അതിനെ തന്റെ സമുദായത്തിന്റെ കൂട്ടായ മുന്നേറ്റവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാം. അപ്പോൾ “ഞങ്ങളുടെ സമൂഹം മുന്നേറണം” എന്ന ബോധം “സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വർഗവിഭാഗങ്ങളുടെയും പൊതുതാൽപര്യം ഒന്നാണ്” എന്ന ധാരണയിലേക്ക് നീങ്ങാം. ഇവിടെ തന്നെയാണ് വർഗവിശകലനം ഇടപെടേണ്ടത്.

എന്നാൽ മധ്യവർഗത്തെ ശത്രുവായി കാണുന്നത് പരിഹാരമല്ല. പുതിയ മധ്യവർഗത്തിന്റെ ഉദയത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും സാമൂഹിക ചലനശേഷിയും സംരംഭകത്വവും ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ വിഭാഗത്തിലെ വലിയൊരു ഭാഗം ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള അനിശ്ചിതത്വവും അനുഭവിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയിട്ടും തൊഴിൽ ലഭിക്കാത്ത യുവാവ്, വായ്പയെടുത്ത് വീട് നിർമ്മിച്ച കുടുംബം, സ്വകാര്യ വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവിൽ സമ്മർദ്ദം നേരിടുന്ന മാതാപിതാക്കൾ, സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിലെ തൊഴിൽസുരക്ഷയില്ലാത്ത പ്രൊഫഷണൽ—ഇവരെല്ലാം “മധ്യവർഗം” എന്ന ഒരു ഏക രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗമായി കാണാനാവില്ല. ഇവരുടെ സുരക്ഷിതത്വമില്ലായ്മയും കടബാധ്യതയും തൊഴിൽവിപണിയിലെ ആശ്രിതത്വവും വർഗവിശകലനത്തിന്റെ പുതിയ പ്രവേശനകവാടങ്ങളാണ്.

ആധുനിക മുതലാളിത്തം തൊഴിലിടത്തിൽ മാത്രം മനുഷ്യനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നില്ല; ഉപഭോഗത്തിലൂടെയും സാമൂഹിക പദവിയിലൂടെയും ജീവിതശൈലിയിലൂടെയും വ്യക്തിത്വത്തെ നിർമ്മിക്കുന്നു. “ഞാൻ ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് “ഞാൻ എന്ത് വാങ്ങുന്നു?”, “എന്റെ മക്കൾ എവിടെ പഠിക്കുന്നു?”, “എനിക്ക് എവിടെയാണ് വീട്?”, “എനിക്ക് ഏത് രാജ്യത്തേക്ക് പോകാം?”, “എന്റെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം എന്താണ്?” എന്നിങ്ങനെ മറുപടി നൽകുന്ന സംസ്കാരം വളരുമ്പോൾ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വർഗബോധം പിന്നിലാകാം.

ഇവിടെ മതസ്വത്വവും ഉപഭോക്തൃ സംസ്കാരവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളായിരിക്കണമെന്നില്ല. മതപരമായ ഉത്സവങ്ങൾ പോലും വിപണിയുടെ ഭാഗമായി മാറാം. മതപരമായ സാമൂഹിക പ്രതിഷ്ഠയും സാമ്പത്തിക ശേഷിയുമായി ബന്ധപ്പെടാം. അതിനാൽ മതവൽക്കരണത്തെ മാത്രം വിമർശിച്ചാൽ ഉപഭോക്തൃ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സ്വാധീനം കാണാതെ പോകും. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഈ രണ്ടു പ്രക്രിയകളെയും ഒരുമിച്ച് വിശകലനം ചെയ്യണം.

നവലിബറൽ സമൂഹം സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളെ വ്യക്തിഗത വിജയ-പരാജയങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. ജോലി ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ വ്യക്തിയുടെ കഴിവില്ലായ്മ; ബിസിനസ് പരാജയപ്പെട്ടാൽ വ്യക്തിയുടെ മാനേജ്മെന്റ് പരാജയം; കടബാധ്യതയുണ്ടെങ്കിൽ സാമ്പത്തിക അച്ചടക്കമില്ലായ്മ; വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ പിന്നിലായാൽ വ്യക്തിയുടെ പരിശ്രമക്കുറവ്—ഇങ്ങനെ സാമൂഹിക ഘടന വ്യക്തിപരമായ ഉത്തരവാദിത്വമായി മാറ്റപ്പെടുന്നു.

മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഇവിടെ നിർണായകമായ ഒരു ബോധപരിവർത്തനം നടത്താനാകും: “എന്റെ പ്രശ്നം” → “നമ്മുടെ പ്രശ്നം” → “ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ കാരണം” → “ഇത് മാറ്റാനുള്ള കൂട്ടായ ശക്തി”. ഇതാണ് വർഗബോധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന മനഃശാസ്ത്രം.

ഒരു യുവാവിന്റെ തൊഴിൽരഹിതത്വം അവന്റെ വ്യക്തിപരമായ പരാജയമല്ലെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, അത് വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിൽ വിപണിയും മൂലധന നിക്ഷേപവും സാങ്കേതിക മാറ്റവും സംസ്ഥാന നയങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പ്രശ്നമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, അവന്റെ ബോധത്തിൽ ഒരു മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. അതാണ് individual consciousness-ൽ നിന്ന് class consciousness-ലേക്കുള്ള ആദ്യ ചലനം.

സി.പി.എം.യുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഘടനാപരമായ തിരുത്തൽ ഇവിടെ ആവശ്യമാണ്. പാർട്ടി മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശങ്ങൾ എത്തിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനമായി മാത്രം പ്രവർത്തിച്ചാൽ, മതസമൂഹങ്ങളിലെ വർഗബോധം ആഴത്തിൽ വളർത്തുക പ്രയാസമായിരിക്കും. ബ്രാഞ്ച് തലത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യത്തെ പഠിച്ച് മുകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന ഒരു reverse political process ആവശ്യമാണ്.

ഒരു ബ്രാഞ്ച് പരിധിയിൽ വർഗരാഷ്ട്രീയം ശക്തിപ്പെടുത്തണമെങ്കിൽ, ആദ്യം ആ പ്രദേശത്തിന്റെ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഘടനയെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ ധാരണ പാർട്ടിക്ക് ഉണ്ടായിരിക്കണം. അതിനായി ബ്രാഞ്ച് തലത്തിൽ തന്നെ ഒരു അടിസ്ഥാന വർഗവിശകലനം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് ആരാണ് തൊഴിലാളികൾ? അവരുടെ തൊഴിൽ മേഖലകൾ ഏതൊക്കെയാണ്? സ്ഥിരം തൊഴിലാളികൾ എത്രപേർ, താൽക്കാലിക–കരാർ തൊഴിലാളികൾ എത്രപേർ? അവരുടെ വേതനനിലയും തൊഴിൽസുരക്ഷയും എങ്ങനെയാണ്? ആരാണ് ചെറുകിട കർഷകർ? അവരുടെ ഭൂവിസ്തൃതി എത്രയാണ്, കൃഷിയിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനം എത്രമാത്രമാണ്, ഉൽപ്പാദനച്ചെലവും കടബാധ്യതയും എത്രയാണ്? അതോടൊപ്പം ആരാണ് വലിയ ഭൂവുടമകൾ, ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത എങ്ങനെ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു, ഭൂമിയുടെ ഉപയോഗത്തിൽ എന്തെല്ലാം മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നതും കണ്ടെത്തണം.

അതുപോലെ തന്നെ പ്രദേശത്തെ ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക അവസ്ഥയും മനസ്സിലാക്കണം. അവരുടെ വ്യാപാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം, മൂലധനത്തിന്റെ വലുപ്പം, ബാങ്ക്–സ്വകാര്യ വായ്പകളിലെ ആശ്രയം, വാടകയും മറ്റ് ചെലവുകളും, വലിയ വ്യാപാരശൃംഖലകളുടെയും ഓൺലൈൻ വ്യാപാരത്തിന്റെയും മത്സരം എന്നിവ എന്താണ് അവരുടെ ജീവിതത്തെ ബാധിക്കുന്ന വിധം എന്നതും പരിശോധിക്കണം. സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം, അവർ ജോലി ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വഭാവം, വേതനം, ജോലി സമയം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, സാമൂഹിക സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളുടെ ലഭ്യത എന്നിവയും ബ്രാഞ്ചിന്റെ സാമൂഹിക പഠനത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. കാരണം, ഇന്നത്തെ തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം പരമ്പരാഗത വ്യവസായ തൊഴിലിടങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, സേവനമേഖലയിലും സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും കരാർ തൊഴിൽ മേഖലയിലും ചിതറിക്കിടക്കുകയാണ്.

യുവജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥയും പ്രത്യേകം പഠിക്കേണ്ടതാണ്. ഒരു ബ്രാഞ്ച് പരിധിയിൽ എത്ര യുവാക്കൾ തൊഴിലില്ലാത്തവരാണ്? എത്രപേർ താൽക്കാലിക ജോലികളിലാണ്? എത്രപേർ തൊഴിൽ തേടി മറ്റു നഗരങ്ങളിലേക്കോ സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കോ വിദേശത്തേക്കോ പോകുന്നു? വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യതയും ലഭിക്കുന്ന തൊഴിലവസരങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പൊരുത്തക്കേട് എത്രമാത്രമാണ്? തൊഴിൽരഹിതത്വം യുവാക്കളുടെ ജീവിതാഭിലാഷങ്ങളെയും കുടുംബബന്ധങ്ങളെയും സാമൂഹിക–രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളെയും എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് പ്രദേശികമായി ശേഖരിക്കുന്ന കണക്കുകൾ മാത്രമേ യഥാർത്ഥ യുവജന വർഗഘടനയെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കൂ.

പ്രവാസി വരുമാനത്തെയും അതേ ഗൗരവത്തോടെ പരിശോധിക്കണം. എത്ര കുടുംബങ്ങൾ പ്രവാസി വരുമാനത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്? ആ വരുമാനത്തിന്റെ പ്രധാന ഉറവിടങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്? പ്രവാസി വരുമാനം കുറഞ്ഞാൽ കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക നില എത്രത്തോളം തകരും? പ്രവാസി വരുമാനം ഭൂമി, വീട്, വിദ്യാഭ്യാസം, ഉപഭോഗം, കടം തിരിച്ചടവ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ എങ്ങനെയാണ് വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്? ഇതോടൊപ്പം എത്ര കുടുംബങ്ങൾ കടബാധ്യതയിലാണ്, കടത്തിന്റെ ഉറവിടം ബാങ്കുകളാണോ സ്വകാര്യ ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളാണോ അനൗപചാരിക വായ്പക്കാരാണോ, കടം കുടുംബവരുമാനത്തിന്റെ എത്ര ഭാഗം വിഴുങ്ങുന്നു എന്നതും കണ്ടെത്തണം. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി മനസ്സിലാക്കാൻ വരുമാനം മാത്രം നോക്കുന്നത് മതിയാകില്ല; കടം, സ്വത്ത്, ചെലവ്, തൊഴിൽസുരക്ഷ എന്നിവയും ഒരുമിച്ച് പരിശോധിക്കണം.

സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽസ്ഥിതിയും വർഗവിശകലനത്തിന്റെ കേന്ദ്രഭാഗമാക്കേണ്ടതാണ്. എത്ര സ്ത്രീകൾ പ്രതിഫലമുള്ള തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നു? എത്രപേർ വീട്ടുതൊഴിലിൽ മാത്രം ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു? എത്രപേർ അനൗപചാരിക മേഖലയിലാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്? സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽക്ക് ലഭിക്കുന്ന വേതനം പുരുഷന്മാരുടേതുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ എങ്ങനെയാണ്? ശമ്പളമില്ലാത്ത പരിചരണത്തൊഴിലും ഗാർഹിക തൊഴിലുമെല്ലാം കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പുനരുത്പാദനത്തിൽ എന്ത് പങ്കാണ് വഹിക്കുന്നത്? സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽപങ്കാളിത്തത്തെ തടയുന്ന സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ഘടകങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാതെ ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ വർഗഘടന പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.

ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും കുടുംബബജറ്റിനെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നതും ബ്രാഞ്ച് പഠിക്കണം. ചികിത്സാചെലവിനായി എത്ര കുടുംബങ്ങൾ കടം എടുക്കുന്നു? സ്വകാര്യ ആരോഗ്യപരിചരണത്തിന്റെ ചെലവ് കുടുംബവരുമാനത്തിൽ എത്രമാത്രം സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്നു? വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി കുടുംബങ്ങൾ എത്ര ചെലവഴിക്കുന്നു? സ്വകാര്യ ട്യൂഷൻ, ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസം, പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയ്ക്കുള്ള ചെലവ് കുടുംബങ്ങളെ കടബാധ്യതയിലേക്ക് തള്ളുന്നുണ്ടോ? ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ പലപ്പോഴും വ്യക്തിഗത കുടുംബങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളായി തോന്നിയാലും അവയുടെ പിന്നിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ഘടനയെ തിരിച്ചറിയുമ്പോഴാണ് അവയ്ക്ക് വർഗപരമായ രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത്.

അതോടൊപ്പം ഏത് മേഖലകളിലാണ് തൊഴിൽചൂഷണം കൂടുതലുള്ളതെന്നും കണ്ടെത്തണം. കുറഞ്ഞ വേതനം, ദീർഘമായ ജോലി സമയം, തൊഴിൽസുരക്ഷയുടെ അഭാവം, കരാർ തൊഴിൽ, സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ അപര്യാപ്തത, സ്ത്രീകളുടെയും കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികളുടെയും ചൂഷണം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഏതെല്ലാം തൊഴിൽ മേഖലകളിലാണ് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത് എന്ന് ബ്രാഞ്ച് നേരിട്ട് പഠിക്കണം. തൊഴിലാളികളെക്കുറിച്ച് പൊതുവായി സംസാരിക്കുന്നതിനുപകരം, സ്വന്തം പ്രദേശത്തെ തൊഴിൽബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള കൃത്യമായ അറിവ് പാർട്ടി സംഘടനയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരിക്കണം.

ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, വ്യത്യസ്ത മത–സാമുദായിക വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട ജനങ്ങളെ ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണെന്ന് കണ്ടെത്തണം. തൊഴിലില്ലായ്മ, വിലക്കയറ്റം, കടബാധ്യത, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ഭവനപ്രശ്നം, ചെറുകിട കർഷകരുടെ പ്രതിസന്ധി, ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദം, തൊഴിലാളികളുടെ വേതനവും തൊഴിൽസുരക്ഷയും തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ മതപരമായ അതിരുകൾ കടന്ന് ജനങ്ങളെ എങ്ങനെ ഒരേ സാമ്പത്തിക യാഥാർഥ്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു എന്ന് തിരിച്ചറിയണം. സ്വത്വവ്യത്യാസങ്ങളെ നിഷേധിക്കാതെ, അവയ്ക്കപ്പുറം നിലനിൽക്കുന്ന പൊതുവായ ഭൗതിക ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയാണ് ഇവിടെ ലക്ഷ്യം.

ഇത്തരത്തിലുള്ള വിവരശേഖരണവും വിശകലനവും ഇല്ലാതെ വർഗരാഷ്ട്രീയം നടത്തുന്നത് പലപ്പോഴും വർഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയം മാത്രമായി ചുരുങ്ങും; വർഗത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ രാഷ്ട്രീയം ആയി മാറുകയില്ല. വർഗത്തെ ഒരു സിദ്ധാന്തപരമായ വിഭാഗമായി മാത്രം കാണാതെ, സ്വന്തം ബ്രാഞ്ച് പരിധിയിലെ യഥാർത്ഥ മനുഷ്യരുടെ തൊഴിൽ, വരുമാനം, സ്വത്ത്, കടം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, ജീവിതച്ചെലവ്, ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, സാമൂഹിക സ്ഥാനം എന്നിവയിലൂടെ തിരിച്ചറിയണം. അതിനാൽ ഓരോ ബ്രാഞ്ചും ഒരു ചെറിയ പ്രാദേശിക വർഗസാമൂഹ്യശാസ്ത്ര പഠനകേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കണം. അപ്പോഴാണ് പാർട്ടിയുടെ വർഗവിശകലനം പുസ്തകങ്ങളിലെ പൊതുവായ നിർവചനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽ വേരൂന്നിയ പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയമായി മാറുന്നത്.

ഇത് അതീവ സൂക്ഷ്മതയോടെയും ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനത്തോടെയും കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ട വിഷയമാണ്. ഒരു മതസമൂഹത്തെ മുഴുവനായും ഒരേ സാമ്പത്തിക വിഭാഗമായി കാണുന്നത് യാഥാർഥ്യവിരുദ്ധമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, “മുസ്ലിം സമുദായത്തിലെ സമ്പന്നർ ദരിദ്രരെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നു” എന്ന തരത്തിലുള്ള പൊതുവൽക്കരണം രാഷ്ട്രീയമായും സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായും അപര്യാപ്തമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ “ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിലെ വലിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ തൊഴിലാളികളെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നു” എന്ന പൊതുവായ പ്രസ്താവനയും പ്രശ്നത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. കാരണം ഒരു മതസമൂഹത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത വർഗതാൽപര്യങ്ങളും സാമ്പത്തിക സ്ഥാനങ്ങളും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സാമ്പത്തിക യാഥാർഥ്യങ്ങളെ വിലയിരുത്തുന്നത് പലപ്പോഴും തെറ്റായ നിഗമനങ്ങളിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്.

വർഗവിശകലനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം വ്യക്തികളെയോ മതസമൂഹങ്ങളെയോ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയല്ല. ഒരു വ്യക്തി ഏത് മതത്തിൽപ്പെട്ടവനാണ് എന്നതല്ല, അയാൾ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയിൽ ഏത് സ്ഥാനത്താണ് നിലകൊള്ളുന്നത് എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം. വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളാണ്. സമ്പത്ത് എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു, ആരാണ് ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയിൽ തൊഴിൽ നൽകുന്നത്, ആരാണ് ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ നിയന്ത്രണം കൈവശം വയ്ക്കുന്നത്, സാമ്പത്തിക തീരുമാനങ്ങൾ എവിടെയാണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഇവിടെ നിർണായകമാകുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു സമൂഹത്തിലെ സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ മതപരമായ വിഭാഗീകരണങ്ങളെക്കാൾ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുടെ ഘടനയാണ് പഠിക്കേണ്ടത്.

അതുകൊണ്ട് വർഗവിശകലനം നടത്തുമ്പോൾ ചോദിക്കേണ്ട അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങൾ മറ്റൊന്നാണ്. ആരാണ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും മറ്റ് ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെയും ഉടമകൾ? ആരാണ് അവിടങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നത്? ഉൽപ്പാദനപ്രക്രിയയുടെ നിയന്ത്രണവും നിർണായക തീരുമാനങ്ങളെടുക്കുന്ന അധികാരവും ആരുടെ കൈകളിലാണ്? ഉൽപ്പാദനത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന മൂല്യം എങ്ങനെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്? ആ മൂല്യത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ എങ്ങനെയാണ് വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്? സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അപകടസാധ്യതകൾ ആരാണ് ഏറ്റെടുക്കുന്നത്? ഒടുവിൽ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ലാഭത്തിന്റെ പ്രധാന പങ്ക് ആരുടെ കൈകളിലാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഉത്തരങ്ങളാണ് ഒരു സമൂഹത്തിലെ വർഗബന്ധങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ അടിസ്ഥാനം.

ഒരു ഫാക്ടറിയിലോ ആശുപത്രിയിലോ വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനത്തിലോ വ്യാപാരസ്ഥാപനത്തിലോ ജോലി ചെയ്യുന്ന തൊഴിലാളിയുടെ മതം എന്താണ് എന്നതിനെക്കാൾ പ്രധാനമാണ് അവന്റെ തൊഴിൽനിബന്ധനകൾ എന്താണ് എന്നത്. അതുപോലെ ഉടമയുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനേക്കാൾ പ്രധാനമാണ് അയാൾ ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ നിയന്ത്രണം എങ്ങനെ വിനിയോഗിക്കുന്നു എന്നത്. ഒരു മതസമൂഹത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ തൊഴിലാളികളും ചെറുകിട ഉൽപ്പാദകരും ഇടത്തരക്കാരും വലിയ മൂലധനക്കാരും ഉണ്ടായിരിക്കും. അതിനാൽ വർഗബന്ധങ്ങൾ മതസമൂഹങ്ങളുടെ അതിരുകൾക്കുള്ളിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്നതല്ല; അവ പലപ്പോഴും ആ അതിരുകൾ മറികടന്ന് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നതാണ്.

ഈ സമീപനം ഒരു മതത്തിനെതിരായ വിമർശനമല്ല. ഒരു മതവിഭാഗത്തെയും കുറ്റപ്പെടുത്തുകയോ പ്രത്യേകിച്ച് ലക്ഷ്യമിടുകയോ ചെയ്യുന്നതുമല്ല. മറിച്ച് മതപരമായ മുൻവിധികളിൽ നിന്ന് മാറി സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഘടനയെ വസ്തുനിഷ്ഠമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വർഗവിശകലനം അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു മതനിരപേക്ഷ സാമ്പത്തിക വിശകലനമാണ്. മനുഷ്യരെ അവരുടെ മതപരമായ സ്വത്വങ്ങളിലൂടെ മാത്രം കാണാതെ, അവർ നിലകൊള്ളുന്ന ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളുടെയും സാമ്പത്തിക യാഥാർഥ്യങ്ങളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശാസ്ത്രീയ രീതിയാണ് അത്. അത്തരമൊരു സമീപനത്തിലൂടെയാണ് സമൂഹത്തിലെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും പൊതുവായ ജനപ്രശ്നങ്ങളെയും തിരിച്ചറിയാനും അവയ്ക്ക് പരിഹാരം തേടാനുമുള്ള സാധ്യതകൾ വികസിക്കുന്നത്.

സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശത്തിൽ വലിയ മാറ്റം വരേണ്ടത് ഇവിടെയാണ്. ഒരു മുസ്ലിം കർഷകനും ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകനും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ ബന്ധം അവർ ഒരേ മതത്തിൽപ്പെട്ടവരാണെന്നതല്ല; അവർ രണ്ടുപേരും കാർഷിക വിപണിയുടെ വിലനിർണയ ശക്തികളെ നേരിടുന്ന ചെറുകിട ഉൽപ്പാദകരാണെന്നതാണ്.

ഒരു മുസ്ലിം നഴ്സും ക്രിസ്ത്യൻ നഴ്സും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയബന്ധം അവരുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിവല്ല; അവർ രണ്ടുപേരും ഒരേ തൊഴിൽ വിപണിയിൽ വേതനത്തിനായി തൊഴിൽശക്തി വിൽക്കുന്ന ജീവനക്കാരാണെന്നതാണ്.

ഒരു മുസ്ലിം ചെറുകിട വ്യാപാരിയും ക്രിസ്ത്യൻ ചെറുകിട വ്യാപാരിയും നേരിടുന്ന പല പ്രശ്നങ്ങളും സമാനമാണ്: വായ്പ, വാടക, നികുതി, വലിയ വ്യാപാരശൃംഖലകളുടെ മത്സരം, ഡിജിറ്റൽ വിപണിയുടെ സമ്മർദ്ദം, ഉപഭോക്തൃ മാറ്റങ്ങൾ.

ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ യുവാവിന്റെയും മുസ്ലിം യുവാവിന്റെയും തൊഴിൽരഹിതത്വം മതപരമായി വ്യത്യസ്തമായി അനുഭവപ്പെടാമെങ്കിലും, അതിന്റെ പിന്നിലെ തൊഴിൽ വിപണി ഘടനകളിൽ വലിയ സാമ്യം ഉണ്ടായേക്കാം. ഈ സാമ്യങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയമായി ദൃശ്യമാക്കുക എന്നതാണ് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ജോലി.

ഇവിടെ മറ്റൊരു സൈദ്ധാന്തിക അപകടമുണ്ട്. മതസ്വത്വത്തിന് പകരം “തൊഴിലാളി” എന്ന ഒരേയൊരു സ്വത്വം അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെടില്ല. ആധുനിക മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക അസ്തിത്വം പലതട്ടുകളുള്ളതാണ്. വർഗം അതിൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു ഘടകമായിരിക്കാം; എന്നാൽ ജാതി, മതം, ലിംഗം, പ്രദേശം, ഭാഷ, തൊഴിൽ, തലമുറ, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളും സാമൂഹിക ബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് പുതിയ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് “ഒറ്റ സ്വത്വം” ആവശ്യമില്ല; “പൊതുതാൽപര്യങ്ങളുടെ ഉയർന്ന ഏകീകരണം” ആണ് ആവശ്യം. ഒരു വ്യക്തി മുസ്ലിമായിരിക്കാം; അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളിയുമാകാം. ക്രിസ്ത്യാനിയായിരിക്കാം; അതോടൊപ്പം ചെറുകിട കർഷകനുമാകാം. തന്റെ മതപരമായ തിരിച്ചറിവ് സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ വർഗസമരത്തിൽ പങ്കാളിയാകാം. ഇവിടെ ലക്ഷ്യം identity destruction അല്ല; political re-articulation ആണ്—അതായത് നിലവിലുള്ള സ്വത്വങ്ങളെ പുതിയ പൊതുവായ സാമൂഹിക താൽപര്യങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കൽ.

ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ താൽപര്യം അതിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങളുടെയും പൊതുതാൽപര്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ആ സമൂഹത്തിനുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വർഗവ്യത്യാസങ്ങളും സാമ്പത്തിക താൽപര്യവ്യത്യാസങ്ങളും പലപ്പോഴും അദൃശ്യമാകാം. സമ്പന്നനും തൊഴിലാളിയും വലിയ ഭൂവുടമയും ചെറുകിട കർഷകനും വലിയ വ്യാപാരിയും ചെറുകിട വ്യാപാരിയും ഒരേ മതസ്വത്വത്തിന്റെ കീഴിൽ ഒരേ താൽപര്യമുള്ളവരായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവരുടെ ഭൗതിക ജീവിതാനുഭവങ്ങളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിൽ നിന്ന് പുറത്താകുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി സാമ്പത്തിക–സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മതസ്വത്വത്തിന്റെ മറവിൽ ഒളിഞ്ഞുപോകാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു മതസമൂഹത്തെ തകർക്കുകയോ അതിന്റെ വിശ്വാസങ്ങളെയും സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തെയും നിഷേധിക്കുകയോ അല്ല. മറിച്ച്, ആ സമൂഹത്തിനുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ വൈവിധ്യങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കുകയും, പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അതിരുകൾ കടന്നുള്ള വിശാലമായ സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മയ്ക്ക് സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്.

ഇതിനായി രാഷ്ട്രീയഭാഷയിൽ തന്നെ ഒരു അടിസ്ഥാന മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. “മുസ്ലിംകളുടെ പ്രശ്നം” എന്ന് പൊതുവായി പറയുന്നതിനു പകരം, മുസ്ലിം സമൂഹത്തിലെ തൊഴിലാളികളുടെ പ്രശ്നം, ചെറുകിട കർഷകരുടെ പ്രശ്നം, ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ പ്രശ്നം, തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കളുടെ പ്രശ്നം, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാരുടെ പ്രശ്നം എന്നിങ്ങനെ പ്രശ്നങ്ങളെ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വിഭാഗങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തിരിച്ചറിയണം. അതുപോലെ “ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ പ്രശ്നം” എന്ന പൊതുവായ പ്രയോഗത്തിന് പകരം, ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിലെ ചെറുകിട കർഷകരുടെ പ്രശ്നം, തൊഴിലാളികളുടെ പ്രശ്നം, നഴ്സുമാരുടെ പ്രശ്നം, ചെറുകിട സംരംഭകരുടെ പ്രശ്നം, യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽപ്രശ്നം എന്നിങ്ങനെ പ്രത്യേക സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ യാഥാർഥ്യങ്ങളിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയം ഇറങ്ങിച്ചെല്ലണം. ഇതിലൂടെ മതസമൂഹത്തെ ഒരു ഏകീകൃത രാഷ്ട്രീയ ഘടകമായി കാണുന്നതിൽ നിന്ന്, അതിനുള്ളിലെ വ്യത്യസ്ത വർഗ–തൊഴിൽ–സാമ്പത്തിക വിഭാഗങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്ന രീതിയിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയ വിശകലനം മാറുന്നു.

ഈ ഭാഷാപരമായ മാറ്റം വെറും വാക്കുകളുടെ മാറ്റമല്ല. അത് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വിശകലന ഘടകം — unit of analysis — തന്നെ മാറ്റുന്ന ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റമാണ്. “മുസ്ലിം സമൂഹം” അല്ലെങ്കിൽ “ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹം” എന്നത് ഒരു സാമൂഹിക തിരിച്ചറിയലിനെ സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ, “മുസ്ലിം തൊഴിലാളി”, “ക്രിസ്ത്യൻ ചെറുകിട കർഷകൻ”, “സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാരൻ”, “പ്രവാസി വരുമാനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന കുടുംബം” തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങൾ വ്യക്തിയുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിലേക്കാണ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നത്. അതോടെ മതസ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കാതെ തന്നെ, അതിനുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വർഗബന്ധങ്ങളെയും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളെയും സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയമായി ദൃശ്യമാക്കാൻ കഴിയും.

ഈ ശൃംഖലയിലെ ഓരോ ഘട്ടവും നിർണായകമാണ്. മതസ്വത്വത്തെ നേരിട്ട് നിഷേധിച്ചുകൊണ്ട് ആരംഭിച്ചാൽ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ തന്നെ ജനങ്ങളുമായുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം ദുർബലപ്പെടാം. അതുകൊണ്ട് ജനങ്ങൾ സ്വയം തിരിച്ചറിയുന്ന മത–സാമുദായിക സ്വത്വങ്ങളെ അവഗണിക്കാതെ, അവർക്കുള്ളിലെ യഥാർത്ഥ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയം പ്രവേശിക്കണം. എന്നാൽ മതസ്വത്വത്തിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയം അവസാനിച്ചാൽ അത് സാമ്പത്തിക–സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളുടെ വിശകലനത്തിലേക്ക് കടക്കാതെ സാംസ്കാരിക തിരിച്ചറിയലിന്റെ രാഷ്ട്രീയമായി ചുരുങ്ങാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ അടുത്ത ഘട്ടം ഭൗതിക ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളിലേക്കുള്ള മാറ്റമായിരിക്കണം.

ഭൗതിക പ്രശ്നങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞതുകൊണ്ട് മാത്രം വർഗരാഷ്ട്രീയം രൂപപ്പെടുകയില്ല. ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ കുറഞ്ഞ വേതനം, ഒരു കർഷകന്റെ ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ്, ഒരു ചെറുകിട വ്യാപാരിയുടെ കടബാധ്യത, ഒരു യുവാവിന്റെ തൊഴിലില്ലായ്മ, ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ ചികിത്സാചെലവ് തുടങ്ങിയവ ആദ്യം വ്യക്തിഗത പ്രശ്നങ്ങളായി അനുഭവപ്പെടാം. അവയ്ക്കിടയിലെ പൊതുസ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുമ്പോഴാണ് അവ പൊതുതാൽപര്യത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങളായി മാറുന്നത്. അതിനുശേഷം സമാനമായ പ്രശ്നങ്ങൾ നേരിടുന്ന വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം രൂപപ്പെടണം. വ്യക്തിഗത അനുഭവം → പങ്കിട്ട അനുഭവം → പൊതുപ്രശ്നം → കൂട്ടായ ഇടപെടൽ എന്ന ഈ പരിവർത്തനമാണ് വർഗബോധത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് സാമൂഹിക അടിത്തറ ഒരുക്കുന്നത്.

കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന അനുഭവത്തെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസവും സംഘടനാപ്രവർത്തനവും കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുത്തണം. ഒരേ പ്രശ്നം നേരിടുന്ന ആളുകൾ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചാൽ മാത്രം അവർ സ്വാഭാവികമായി വർഗബോധമുള്ള രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായി മാറണമെന്നില്ല. അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങളുടെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങൾ എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും, വ്യക്തിഗത പരാജയങ്ങളായി അനുഭവപ്പെടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പിന്നിലെ സാമ്പത്തിക–സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും, സ്വന്തം താൽപര്യങ്ങൾ മറ്റുള്ള സമാന വിഭാഗങ്ങളുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും വേണം. ഈ പ്രക്രിയയിലാണ് രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും സംഘടനയുടെയും പ്രാധാന്യം ഉയരുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് വർഗബോധം ഒരു പ്രസംഗത്തിലൂടെ ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കാവുന്ന ഒരു ആശയം മാത്രമല്ല. അത് ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, പങ്കിട്ട പ്രശ്നങ്ങളുടെ തിരിച്ചറിവിലൂടെ വളർന്ന്, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ശക്തിപ്പെട്ട്, രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ സൈദ്ധാന്തിക രൂപം കൈവരിച്ച്, സംഘടനയിലൂടെ സ്ഥിരത നേടുന്ന ഒരു സാമൂഹിക പ്രക്രിയയാണ്. ജീവിതാനുഭവം → പ്രശ്നബോധം → പൊതുതാൽപര്യബോധം → കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം → രാഷ്ട്രീയബോധം → സംഘടന എന്ന തുടർച്ചയിലാണ് വർഗബോധം ഒരു സ്ഥിരമായ സാമൂഹിക ശക്തിയായി വികസിക്കുന്നത്.

ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം സമൂഹങ്ങളിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിൽ വർഗബോധം വളർത്താൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ആദ്യ ചോദ്യം “നിങ്ങൾ മതപരമായി ആരാണ്?” എന്നതിൽ ഒതുങ്ങരുത്. അതിനു പകരം “നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നു?”, “നിങ്ങൾ എന്ത് തൊഴിലാണ് ചെയ്യുന്നത്?”, “നിങ്ങളുടെ തൊഴിൽ ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്?”, “നിങ്ങളുടെ ഉൽപ്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത ആരുടേതാണ്?”, “നിങ്ങളുടെ വരുമാനം എങ്ങനെയാണ് നിർണയിക്കപ്പെടുന്നത്?”, “നിങ്ങളുടെ ഭൂമിയുടെ വിലയും കാർഷിക ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ വിലയും ആരാണ് നിർണയിക്കുന്നത്?”, “നിങ്ങളുടെ തൊഴിൽ എത്രത്തോളം സുരക്ഷിതമാണ്?”, “നിങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിന്റെ ആരോഗ്യ–വിദ്യാഭ്യാസ ചെലവുകൾ എത്രത്തോളം വിപണിയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു?”, “നിങ്ങളുടെ കുടുംബം എന്തുകൊണ്ടാണ് കടബാധ്യതയിലാകുന്നത്?”, “നിങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ഭാവിയെ നിർണയിക്കുന്ന ശക്തികൾ ഏതൊക്കെയാണ്?” എന്നീ ചോദ്യങ്ങളായിരിക്കണം മുന്നോട്ട് വരേണ്ടത്.

ഇതിനൊപ്പം മറ്റൊരു നിർണായക ചോദ്യം കൂടി ഉയർത്തണം: “ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ നിങ്ങളുടേത് മാത്രമാണോ, അതോ മറ്റൊരു മതത്തിൽപ്പെട്ട തൊഴിലാളിക്കും കർഷകനും ചെറുകിട വ്യാപാരിക്കും ഇതേ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടോ?” ഈ ചോദ്യമാണ് മതസ്വത്വത്തിൽ നിന്ന് വർഗബോധത്തിലേക്കുള്ള രാഷ്ട്രീയ പാലമായി മാറുന്നത്. ഒരു മുസ്ലിം തൊഴിലാളി തന്റെ കുറഞ്ഞ വേതനം നേരിടുന്നത് മുസ്ലിം ആയതിനാലുള്ള ഒരു പ്രശ്നമെന്നതിലുപരി, തന്റെ തൊഴിൽസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നമാണെന്നും അതേ തൊഴിൽബന്ധത്തിനുള്ളിൽ ഒരു ഹിന്ദു തൊഴിലാളിയോ ക്രിസ്ത്യൻ തൊഴിലാളിയോ സമാനമായ പ്രശ്നം നേരിടുന്നുണ്ടെന്നും തിരിച്ചറിയുന്ന നിമിഷം ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നു.

അതുപോലെ ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ ചെറുകിട കർഷകൻ തന്റെ കാർഷികപ്രശ്നം ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകന്റെ പ്രത്യേക പ്രശ്നം മാത്രമല്ലെന്നും, വിപണി വില, ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ്, കടബാധ്യത, കാലാവസ്ഥ, വിതരണശൃംഖല, ഇടനിലക്കാരുടെ സ്വാധീനം തുടങ്ങിയ സാമ്പത്തിക ശക്തികൾ കാരണം മുസ്ലിം അല്ലെങ്കിൽ ഹിന്ദു ചെറുകിട കർഷകനും സമാനമായ പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നുണ്ടെന്നും തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളെ മറികടക്കുന്ന ഒരു പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യം ദൃശ്യമാകുന്നു. ഇവിടെ മതസ്വത്വം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; എന്നാൽ അതിനപ്പുറം നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു വിശാലമായ സാമൂഹിക ഐക്യത്തിന്റെ സാധ്യത തുറക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ പങ്കിട്ട ഭൗതിക അനുഭവത്തിന്റെ തിരിച്ചറിവാണ് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ നിർണായക തുടക്കം. മതപരമായ സ്വത്വങ്ങളെ നിഷേധിക്കാതെ തന്നെ, അവയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഏകാധിപത്യത്തെ മറികടന്ന് തൊഴിൽ–ഉൽപ്പാദനം–സ്വത്ത്–വരുമാനം–കടം–അവകാശം–സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നീ വിഷയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം. അപ്പോൾ “മതസമൂഹം” എന്ന ഏകകത്തിൽ നിന്ന് “സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വിഭാഗം” എന്ന വിശകലന ഏകകത്തിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് “പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യം” എന്ന രാഷ്ട്രീയ ഏകകത്തിലേക്കുമുള്ള പരിവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നു.

അവസാനം, വർഗരാഷ്ട്രീയം എന്നത് മതസ്വത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം അല്ല; മതസ്വത്വത്തിനപ്പുറം നിലനിൽക്കുന്ന പൊതുവായ ഭൗതിക ജീവിതയാഥാർഥ്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തി അവയെ സാമൂഹിക ഐക്യത്തിന്റെയും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റുന്ന രാഷ്ട്രീയമാണ്. അതുകൊണ്ട് മതസമൂഹങ്ങളോട് അകലം പാലിക്കുന്നതല്ല, അവരുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിലേക്ക് ആഴത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവിടെയുള്ള വർഗവൈവിധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും പൊതുവായ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളെ സംഘടനാപരമായ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തെ കൂടുതൽ പ്രായോഗികവും ജനകീയവുമാക്കുന്ന വഴി.

അതിനാൽ കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുന്നിലുള്ള യഥാർത്ഥ വെല്ലുവിളി ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളെ മതത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുക എന്നതല്ല. മതസ്വത്വത്തെക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള അവരുടെ ഭൗതിക ജീവിതബന്ധങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി ദൃശ്യമാക്കുക എന്നതാണ്. അതിനായി പാർട്ടി തന്നെ ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ മാതൃക വികസിപ്പിക്കേണ്ടിവരും—തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്തെ ന്യൂനപക്ഷ സമീപനത്തിൽ നിന്ന് ദൈനംദിന വർഗപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക്; വോട്ടുബാങ്കിൽ നിന്ന് വർഗകൂട്ടായ്മയിലേക്ക്; മതനേതൃത്വകേന്ദ്രിത ഇടപെടലിൽ നിന്ന് ജനകേന്ദ്രിത ഇടപെടലിലേക്ക്; പ്രസംഗത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക്; വ്യക്തിഗത പരാതിയിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ സമരത്തിലേക്ക്.അതാണ് സ്വത്വബോധത്തെ മറികടന്ന് വർഗബോധത്തിലേക്കുള്ള യഥാർത്ഥ പാത.

കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിൽ വർഗബോധവും വർഗരാഷ്ട്രീയവും ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്ന ചോദ്യം മതസ്വത്വത്തെ എങ്ങനെ ഇല്ലാതാക്കാം എന്ന ചോദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് അടിസ്ഥാനപരമായി തെറ്റായ തുടക്കമായിരിക്കും. മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക ബോധം ഒരൊറ്റ ഘടകത്തിൽ നിന്ന് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നില്ല. മതം, കുടുംബം, ജാതി, തൊഴിൽ, വരുമാനം, സ്വത്ത്, വിദ്യാഭ്യാസം, പ്രദേശം, കുടിയേറ്റം, ലിംഗം, ജീവിതാനുഭവം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷം എന്നിവ പരസ്പരം ഇടപെട്ടാണ് വ്യക്തിയുടെ ബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഒരു മുസ്ലിം തൊഴിലാളി ഒരേസമയം മുസ്ലിമും തൊഴിലാളിയും കുടുംബാംഗവും ഉപഭോക്താവും പൗരനും കടക്കാരനും യുവാവും ആയിരിക്കാം; ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകൻ ക്രിസ്ത്യാനിയായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ചെറുകിട ഉൽപ്പാദകനും ബാങ്കിന്റെ വായ്പക്കാരനും വിപണിയിലെ വിലനിർണയ ശക്തികളുടെ ഇരയും കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഉത്തരവാദിത്തം വഹിക്കുന്ന വ്യക്തിയും ആയിരിക്കാം. അതിനാൽ മതസ്വത്വവും വർഗസ്വത്വവും പരസ്പരം ഒഴിവാക്കുന്ന രണ്ട് ഘടകങ്ങളായി കാണാതെ, അവ എങ്ങനെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിന്റെ തുടക്കമാകേണ്ടത്. മതസ്വത്വത്തെ നിഷേധിച്ചുകൊണ്ട് വർഗബോധം സൃഷ്ടിക്കുകയല്ല, മതസ്വത്വത്തിനുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വർഗവ്യത്യാസങ്ങളെയും പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെയും കണ്ടെത്തി അതിൽ നിന്ന് വർഗബോധം വികസിപ്പിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.

ഇവിടെ സി.പി.എം. ആദ്യം തന്നെ ഒരു പ്രധാന സൈദ്ധാന്തിക പുനഃക്രമീകരണം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. “മതസ്വത്വത്തിനെതിരെ വർഗബോധം” എന്ന സമീപനത്തിന് പകരം “മതസ്വത്വത്തിനുള്ളിൽ വർഗബോധം” എന്ന സമീപനമാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്. ഒരു മുസ്ലിമിനോട് മതപരമായ തിരിച്ചറിവ് ഉപേക്ഷിച്ച് വർഗബോധം സ്വീകരിക്കണമെന്ന് പറയുന്നതും, ഒരു ക്രിസ്ത്യാനിയോട് മതവിശ്വാസം പിന്നിലാക്കി വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് വരണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നതും യാഥാർത്ഥ്യബോധമുള്ള രാഷ്ട്രീയമല്ല. മതസ്വത്വം പലരുടെയും കുടുംബജീവിതത്തോടും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളോടും ചരിത്രാനുഭവങ്ങളോടും മാന്യതാബോധത്തോടും സുരക്ഷാബോധത്തോടും ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ്. അതിനെ നേരിട്ട് ആക്രമിക്കുന്നത് വർഗബോധം സൃഷ്ടിക്കുകയല്ല; മറിച്ച് പ്രതിരോധപരമായ മതസ്വത്വത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ പോലും ഇടയാക്കാം. അതുകൊണ്ട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം മതത്തെ രാഷ്ട്രീയ ശത്രുവാക്കി മാറ്റുകയല്ല, മറിച്ച് മതപരമായ തിരിച്ചറിവിനപ്പുറം മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തെ നിർണയിക്കുന്ന ഭൗതിക ബന്ധങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കുകയായിരിക്കണം. “നിങ്ങൾ ആരുടെ മതക്കാരാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് “നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നു, എന്താണ് നിങ്ങളുടെ തൊഴിൽ, നിങ്ങളുടെ വരുമാനം എങ്ങനെ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു, നിങ്ങളുടെ ഭാവിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ശക്തികൾ ഏതൊക്കെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ് യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയപരിവർത്തനം.

ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളെ ഏകീകൃത സാമൂഹിക ഘടകങ്ങളായി കാണുന്നതാണ് അടുത്ത വലിയ പിഴവ്. “മുസ്ലിം സമൂഹം” എന്നത് ഒരു ഏകവർഗ ഘടകമല്ല; “ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹം” എന്നതും അങ്ങനെ തന്നെയല്ല. ഈ സമൂഹങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ വലിയ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. വലിയ വ്യവസായികളും വ്യാപാരികളും ഭൂവുടമകളും സംരംഭകരും ചെറുകിട വ്യാപാരികളും കർഷകരും കർഷകത്തൊഴിലാളികളും മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളും സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാരും അധ്യാപകരും നഴ്സുമാരും പ്രവാസികളും പ്രവാസി കുടുംബങ്ങളും വിദ്യാർത്ഥികളും തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കളും സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന കുടുംബങ്ങളും വിവിധ സാമൂഹിക സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. മതം അവർക്കിടയിൽ പൊതുവായ ഒരു സ്വത്വം സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ അവരുടെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ ഒരുപോലെയല്ല. ഒരു വലിയ വ്യാപാരിയുടെ താൽപര്യവും അതേ വ്യാപാരസ്ഥാപനത്തിലെ ജീവനക്കാരന്റെ താൽപര്യവും ഒരുപോലെയാകണമെന്നില്ല. ഒരു വലിയ ഭൂവുടമയുടെ താൽപര്യവും ചെറുകിട കർഷകന്റെ താൽപര്യവും ഒരുപോലെയല്ല. സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയുടെ ഉടമയുടെയും അവിടെ ജോലി ചെയ്യുന്ന നഴ്സിന്റെയും താൽപര്യങ്ങൾ തമ്മിലും വ്യത്യാസമുണ്ട്. ഈ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ തുറന്നുകാട്ടുക എന്നത് ഏതെങ്കിലും മതസമൂഹത്തെ ആക്രമിക്കുന്ന പ്രവർത്തനമല്ല; മറിച്ച് സമൂഹത്തിന്റെ വർഗഘടനയെ ശാസ്ത്രീയമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള മാർക്സിസ്റ്റ് ശ്രമമാണ്. മതത്തിന്റെ പൊതുസ്വത്വം മറച്ചുവയ്ക്കുന്ന വർഗവ്യത്യാസങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കുക എന്നതാണ് ഇവിടെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ പ്രധാന ദൗത്യം.

വർഗബോധം പ്രസംഗങ്ങളിലൂടെ മാത്രം വളരുന്ന ഒന്നല്ല എന്ന കാര്യം സി.പി.എം. കൂടുതൽ ഗൗരവത്തോടെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. മനുഷ്യൻ തന്റെ വർഗസ്ഥാനം ഒരു സൈദ്ധാന്തിക നിർവചനമായി അനുഭവിക്കുന്നില്ല; അതിന്റെ ഫലങ്ങളെയാണ് ആദ്യം അനുഭവിക്കുന്നത്. ശമ്പളം പോരാ, ജോലി സ്ഥിരമല്ല, കൃഷിക്ക് വിലയില്ല, വായ്പ തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ് വർധിക്കുന്നു, ചികിത്സ ചെലവേറിയതാണ്, വീട് വാങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ല, യുവാവിന് ജോലി ലഭിക്കുന്നില്ല, ചെറിയ വ്യാപാരം വലിയ കമ്പനികളുടെ മത്സരത്തിൽ തകരുന്നു—ഇവയാണ് മനുഷ്യന്റെ നേരിട്ടുള്ള അനുഭവങ്ങൾ. ഈ അനുഭവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പൊതുവായ ഘടനാപരമായ ബന്ധം തിരിച്ചറിയുമ്പോഴാണ് വർഗബോധം ആരംഭിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വ്യക്തിഗത പ്രശ്നത്തെ സാമൂഹിക പ്രശ്നമായി, സാമൂഹിക പ്രശ്നത്തെ സാമ്പത്തിക ഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നമായി, സാമ്പത്തിക ഘടനയെ വർഗബന്ധമായി, വർഗബന്ധത്തെ രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നമായി തിരിച്ചറിയിക്കുന്ന ബോധപരിവർത്തനം നടത്തുകയാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപ്രവർത്തനം. “എന്റെ പ്രശ്നം” എന്നിടത്ത് നിന്ന് “നമ്മുടെ പ്രശ്നം” എന്നതിലേക്കും അവിടെ നിന്ന് “ഈ പ്രശ്നം എന്തുകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കും, ഒടുവിൽ “ഇത് മാറ്റാൻ നമുക്ക് എന്ത് കൂട്ടായ ശക്തിയാണ് വേണ്ടത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കുമാണ് വർഗബോധം വളരുന്നത്.

കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം സമൂഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഈ പ്രക്രിയയിൽ പ്രവാസി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം നിരവധി കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക നില മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, പ്രവാസി വരുമാനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അനിശ്ചിതത്വം, തിരിച്ചുവരവ്, കടബാധ്യത, വിദ്യാഭ്യാസ-ഭവന ചെലവുകൾ, യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽപ്രശ്നങ്ങൾ, ചെറിയ ബിസിനസുകളുടെ അനിശ്ചിതത്വം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളും അതിനൊപ്പം നിലനിൽക്കുന്നു. ഇവയെ മതപരമായ പ്രശ്നങ്ങളായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. അവ ആഗോള തൊഴിൽവിപണി, കുടിയേറ്റ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, ധനമൂലധനം, വിദ്യാഭ്യാസ വിപണി, ഭവന വിപണി, ഉപഭോക്തൃ സംസ്കാരം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. അതുപോലെ തന്നെ മുസ്ലിം ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ നേരിടുന്ന വായ്പാഭാരം, വാടക, നികുതി, വലിയ വ്യാപാരശൃംഖലകളുടെ മത്സരം, ഡിജിറ്റൽ വിപണിയുടെ സമ്മർദ്ദം തുടങ്ങിയവയും വർഗവിശകലനത്തിന് വിധേയമാക്കാം. ഒരു യുവാവിന്റെ തൊഴിൽരഹിതത്വത്തെ വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായി കാണാതെ, വിദ്യാഭ്യാസം–തൊഴിൽവിപണി–മൂലധന നിക്ഷേപം–സാങ്കേതിക മാറ്റം–സംസ്ഥാന നയം എന്നിവയുടെ ബന്ധത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ മതപരമായ തിരിച്ചറിവിനപ്പുറം ഒരു പൊതുവായ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യം ദൃശ്യമാകും.

ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിലും സമാനമായ സമീപനം ആവശ്യമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ചെറുകിട കർഷകർ, റബ്ബർ-സുഗന്ധവ്യഞ്ജന കർഷകർ, മലയോര മേഖലയിലെ കർഷക കുടുംബങ്ങൾ, ചെറുകിട സംരംഭകർ, സ്വകാര്യ ആരോഗ്യ-വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാർ, നഴ്സുമാർ, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങൾ എന്നിവരുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളെ മതപരമായ പ്രശ്നങ്ങളായി മാത്രം കാണുന്നത് അവരുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കും. ഒരു കർഷകന്റെ പ്രശ്നത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ്, വിപണി വില, വായ്പ, കാലാവസ്ഥാ അപകടം, ഭൂമിയുടെ വിസ്തീർണം, വിപണനശേഷി എന്നിവയാണ്. ഒരു നഴ്സിന്റെ പ്രശ്നത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ശമ്പളം, ജോലി സമയം, കരാർ, തൊഴിൽസുരക്ഷ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, തൊഴിൽ അവകാശങ്ങൾ എന്നിവയാണ്. ഇവയെ വർഗബന്ധങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകനും മുസ്ലിം കർഷകനും ഹിന്ദു കർഷകനും തമ്മിലുള്ള പൊതുതാൽപര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും. അതുപോലെ വിവിധ മതങ്ങളിൽപ്പെട്ട നഴ്സുമാർക്കും അധ്യാപകർക്കും സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാർക്കും അവരുടെ പൊതുവായ തൊഴിൽ താൽപര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒന്നിക്കാൻ കഴിയും. മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാതെ തന്നെ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിലെ സാമ്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി സജീവമാക്കുക എന്നതാണ് ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ടത്.

ഇവിടെ “ന്യൂനപക്ഷ സംരക്ഷണം” എന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷയെ വിശാലമായ പൊതുസാമൂഹിക അവകാശങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയമായി വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു മുസ്ലിം വിദ്യാർത്ഥിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസാവകാശം സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് ഒരു ന്യൂനപക്ഷാവകാശമായി മാത്രം അവതരിപ്പിച്ചാൽ അത് മതപരമായ അതിരിനുള്ളിൽ തന്നെ തുടരാം. അതിനെ സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന എല്ലാ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഗുണമേന്മയുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം എന്ന പൊതുവായ അവകാശവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സാമൂഹിക പരിധി വികസിക്കുന്നു. ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകന്റെ കാർഷികപ്രശ്നത്തെ ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമായി കാണാതെ എല്ലാ ചെറുകിട കർഷകരുടെയും പ്രശ്നമായി ഉയർത്തുമ്പോൾ മതാതീതമായ വർഗകൂട്ടായ്മയ്ക്ക് സാധ്യത തുറക്കുന്നു. ഒരു ന്യൂനപക്ഷ തൊഴിലാളിയുടെ തൊഴിൽസുരക്ഷയെ എല്ലാ അസംഘടിത തൊഴിലാളികളുടെയും അവകാശവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ മതസ്വത്വത്തിന്റെ പരിധി മറികടക്കുന്ന ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ന്യൂനപക്ഷാവകാശത്തെ നിഷേധിക്കാതെ, അതിനെ സർവസാധാരണമായ സാമൂഹിക അവകാശത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുക എന്നതാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ സമീപനം.

വർഗബോധം നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകം പങ്കിട്ട സമരങ്ങളാണ്. ഒരേ പ്രശ്നത്തെ നേരിടുന്ന വ്യത്യസ്ത മതവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട മനുഷ്യർ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് അവരുടെ പൊതുതാൽപര്യം അനുഭവമായി മാറുന്നത്. ഒരു കാർഷിക സമരത്തിൽ മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ, ഹിന്ദു കർഷകർ ഒരുമിച്ച് വിപണിവിലയ്ക്കും വായ്പാ ഇളവിനും കാർഷിക സംരക്ഷണത്തിനുമായി പോരാടുമ്പോൾ അവരുടെ മതവ്യത്യാസങ്ങളെക്കാൾ ശക്തമായ ഒരു സാമ്പത്തിക ബന്ധം രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരു ആശുപത്രിയിലെ ജീവനക്കാരുടെ തൊഴിൽ അവകാശ സമരത്തിൽ വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളിൽപ്പെട്ട നഴ്സുമാരും മറ്റ് ജീവനക്കാരും ഒരുമിച്ച് നിൽക്കുമ്പോൾ “തൊഴിലാളി” എന്ന തിരിച്ചറിവ് കൂടുതൽ സജീവമാകുന്നു. തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കളുടെ ഒരു പൊതുവേദിയിൽ മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾക്കപ്പുറം തൊഴിൽ, പരിശീലനം, സംരംഭം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവ ചർച്ച ചെയ്യുമ്പോൾ പുതിയൊരു പൊതുസാമൂഹിക ബോധം വളരുന്നു. പങ്കിട്ട അനുഭവം പങ്കിട്ട താൽപര്യബോധത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പങ്കിട്ട താൽപര്യബോധം കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലേക്കും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം വർഗബോധത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു.

ഇവിടെ സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സഹകരണ ബാങ്കുകൾ, കർഷക ഉൽപ്പാദക സംഘടനകൾ, വിപണന സഹകരണങ്ങൾ, ഉപഭോക്തൃ സഹകരണങ്ങൾ, ഭവന സഹകരണങ്ങൾ, തൊഴിലാളി സഹകരണങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ മതാതീതമായ സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളായി വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. ഒരു സഹകരണ കാർഷികസംഘത്തിൽ മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ, ഹിന്ദു കർഷകർ ഒരുമിച്ച് ഉൽപ്പാദനവും സംഭരണവും വിപണനവും നടത്തുമ്പോൾ അവർ പങ്കിടുന്ന സാമ്പത്തിക താൽപര്യം നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി സഹകരണത്തിൽ വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളിൽപ്പെട്ട തൊഴിലാളികൾ ഉടമസ്ഥതയും തീരുമാനാധികാരവും പങ്കിടുമ്പോൾ ഉൽപ്പാദനബന്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പുതിയ കൂട്ടായ തിരിച്ചറിവ് രൂപപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് സഹകരണം ഒരു സാമ്പത്തിക സാങ്കേതികത മാത്രമല്ല; മതസ്വത്വത്തിന് അപ്പുറം സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യവും കൂട്ടായ ഉടമസ്ഥതയും സാമൂഹിക വിശ്വാസവും വളർത്തുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പരിശീലനശാല കൂടിയാണ്.

ഈ പ്രക്രിയയിൽ യുവജനങ്ങൾ നിർണായക ശക്തിയാകുന്നു. മതപരമായ തിരിച്ചറിവുകൾ ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളിലും പുതിയ തലമുറയുടെ പ്രധാന ആശങ്കകൾ വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, വരുമാനം, ഭവനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, കുടിയേറ്റം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ജീവിതനിലവാരം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ യുവാക്കളോട് മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നതിനേക്കാൾ അവരുടെ ഭാവിയെ നിർണയിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ഘടനകളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദം. “നീ ഏത് മതക്കാരനാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് “നിന്റെ ഭാവിയെ നിർണയിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ശക്തികൾ ഏതൊക്കെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം മാറണം. അവിടെ നിന്ന് തൊഴിൽ വിപണി, മൂലധനം, surplus value, ധനമൂലധനം, നവലിബറലിസം, സാങ്കേതിക മാറ്റം, automation, platform economy എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിലേക്ക് നീങ്ങാം. അപ്പോൾ മാർക്സിസം മതവിരുദ്ധമായ ഒരു സിദ്ധാന്തമല്ലെന്നും മനുഷ്യന്റെ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തെ വിമർശനാത്മകമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ശാസ്ത്രീയ രീതിയാണെന്നും യുവാക്കൾക്ക് അനുഭവപ്പെടാൻ കഴിയും.

സ്ത്രീകളെ ഈ പ്രക്രിയയുടെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാതെയും ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിൽ ആഴത്തിലുള്ള വർഗബോധം വളർത്താനാവില്ല. സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, കുടുംബപരിപാലനം, unpaid care work, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ തൊഴിൽ, നഴ്സിംഗ്, അധ്യാപനം, ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾ, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക മാനേജ്മെന്റ് തുടങ്ങിയ മേഖലകൾ വലിയ സാമ്പത്തിക പ്രാധാന്യമുള്ളവയാണ്. എന്നാൽ ഈ തൊഴിൽ പലപ്പോഴും കുടുംബത്തിന്റെ സ്വകാര്യ ഉത്തരവാദിത്വമായി മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിനെ ഉൽപ്പാദനം, പുനരുത്പാദനം, വേതനം, തൊഴിൽ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നീ വർഗവിഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ സ്ത്രീകളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതവും വർഗരാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമാകും. സ്ത്രീകൾ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളെ വ്യക്തിഗത പ്രശ്നങ്ങളായി മാത്രം കാണാതെ സാമൂഹിക ഘടനയുടെ ഭാഗമെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നിടത്ത് വർഗബോധത്തിന്റെ പുതിയ മേഖലകൾ തുറക്കും.

ഇതിനൊപ്പം മധ്യവർഗവൽക്കരണത്തിന്റെ സ്വഭാവവും സി.പി.എം. കൂടുതൽ ഗൗരവമായി പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനം, ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം, സർക്കാർ-സ്വകാര്യ തൊഴിൽ, വ്യാപാരം, സേവനമേഖല, പ്രൊഫഷണൽ തൊഴിൽ, സംരംഭകത്വം, ഉപഭോഗവിപണി എന്നിവയിലൂടെ ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം സമൂഹങ്ങളിലെ വലിയ വിഭാഗങ്ങൾ സാമ്പത്തികമായി മുന്നേറിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഫലമായി പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളി-കർഷക വർഗബോധത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് വ്യക്തിഗത മുന്നേറ്റം, മക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, സ്വത്ത് സമാഹരണം, ഭവനം, ഉപഭോഗം, സാമൂഹിക പദവി എന്നിവ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാകാം. എന്നാൽ മധ്യവർഗവൽക്കരണം വർഗബോധത്തിന്റെ അവസാനമല്ല. മധ്യവർഗത്തിലെ വലിയൊരു വിഭാഗവും തൊഴിൽ വിപണിയോട് ആശ്രിതമാണ്; ഭവനവായ്പ, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, തൊഴിൽസുരക്ഷയില്ലായ്മ, വിരമിക്കൽ സുരക്ഷ, കുട്ടികളുടെ തൊഴിൽഭാവി തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ അവരെയും ബാധിക്കുന്നു. അതിനാൽ മധ്യവർഗത്തെ “മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അനുയായി” എന്ന ഏകപക്ഷീയമായ വർഗീകരണത്തിന് വിധേയമാക്കാതെ, അവരുടെ സുരക്ഷിതത്വമില്ലായ്മയും ആശ്രിതത്വവും സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദങ്ങളും വർഗവിശകലനത്തിന്റെ പുതിയ പ്രവേശനകവാടങ്ങളായി കാണണം.

ഇവിടെ ഉപഭോക്തൃ സംസ്കാരവും വ്യക്തിവൽക്കരണവും പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. നവലിബറൽ മുതലാളിത്തം ഉൽപ്പാദനസ്ഥലത്ത് മാത്രമല്ല, ഉപഭോഗത്തിലൂടെയും ജീവിതശൈലിയിലൂടെയും മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക ബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. “ഞാൻ ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് “ഞാൻ എന്താണ് വാങ്ങുന്നത്?”, “എന്റെ കുട്ടികൾ എവിടെ പഠിക്കുന്നു?”, “എനിക്ക് എവിടെയാണ് വീട്?”, “എനിക്ക് ഏത് രാജ്യത്തേക്ക് പോകാം?”, “എന്റെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം എന്താണ്?” എന്നിങ്ങനെ മറുപടി ലഭിക്കുന്ന സംസ്കാരം വളരുമ്പോൾ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വർഗബോധം പിന്നിലാകാം. അതിനൊപ്പം വ്യക്തിവൽക്കരണവും സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളെ വ്യക്തിഗത വിജയ-പരാജയങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. ജോലി കിട്ടാത്തത് കഴിവില്ലായ്മയായി, ബിസിനസ് പരാജയപ്പെടുന്നത് വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായി, കടബാധ്യത വ്യക്തിയുടെ സാമ്പത്തിക അച്ചടക്കമില്ലായ്മയായി, വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ പിന്നാക്കാവസ്ഥ വ്യക്തിയുടെ പരിശ്രമക്കുറവായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിനെതിരെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് “എന്റെ പരാജയം” എന്ന ബോധത്തെ “നമ്മുടെ സാമൂഹിക പ്രശ്നം” എന്ന ബോധത്തിലേക്കും അവിടെ നിന്ന് അതിന്റെ ഘടനാപരമായ കാരണത്തിലേക്കും ഉയർത്താനുള്ള പ്രവർത്തനം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്.

ഇതിനായി സി.പി.എം.യുടെ ബ്രാഞ്ച് തലത്തിൽ തന്നെ ഒരു പുതിയ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക പഠനസംസ്കാരം രൂപപ്പെടുത്തണം. ഓരോ ബ്രാഞ്ചിനും സ്വന്തം പ്രദേശത്തിന്റെ വർഗഘടനയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടാകണം. അവിടെ എത്ര തൊഴിലാളികളുണ്ട്, എത്ര ചെറുകിട കർഷകരുണ്ട്, എത്ര വലിയ ഭൂവുടമകളുണ്ട്, എത്ര ചെറുകിട വ്യാപാരികളുണ്ട്, എത്ര സ്വകാര്യ ജീവനക്കാരുണ്ട്, എത്ര യുവാക്കൾ തൊഴിൽരഹിതരാണ്, എത്ര കുടുംബങ്ങൾ പ്രവാസി വരുമാനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു, എത്ര കുടുംബങ്ങൾ കടബാധ്യതയിലാണ്, സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽസ്ഥിതി എന്താണ്, ഏത് മേഖലകളിലാണ് തൊഴിൽചൂഷണം കൂടുതലുള്ളത്, ഏത് പ്രശ്നങ്ങളാണ് വ്യത്യസ്ത മതവിഭാഗങ്ങളെ ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്നത് തുടങ്ങിയവ പാർട്ടി പഠിക്കണം. ഇതൊരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഡാറ്റ ശേഖരണം മാത്രമാകരുത്. പ്രാദേശിക വർഗഘടന മനസ്സിലാക്കി അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘടനയും ഇടപെടലും പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ പ്രക്രിയയായിരിക്കണം.

അതോടൊപ്പം പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസ രീതിയിലും വലിയ മാറ്റം ആവശ്യമാണ്. മാർക്സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ മതവിശ്വാസവുമായി നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കണം. ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിലെ ജീവനക്കാരന്റെ ശമ്പളവും സ്ഥാപനത്തിന്റെ ലാഭവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് surplus value വിശദീകരിക്കാം. ഒരു ചെറുകിട വ്യാപാരിയെ വിപണിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുന്ന വലിയ കോർപ്പറേറ്റ് ശൃംഖലകളിലൂടെ മൂലധന കേന്ദ്രീകരണത്തെ വിശദീകരിക്കാം. ബാങ്ക് വായ്പ, പലിശ, ഭവനവായ്പ, വിദ്യാഭ്യാസവായ്പ എന്നിവയിലൂടെ ധനമൂലധനത്തിന്റെ സ്വാധീനം വിശദീകരിക്കാം. കർഷകന്റെ ഉൽപ്പാദനച്ചെലവും വിപണി വിലയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസത്തിലൂടെ വിപണി ശക്തികളെ വിശകലനം ചെയ്യാം. അങ്ങനെ മാർക്സിസം ഒരു സിദ്ധാന്തപാഠമല്ല, സ്വന്തം ജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ഉപകരണമാണെന്ന് അനുഭവത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കും.

എന്നാൽ മതസമൂഹങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ വർഗവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കുമ്പോൾ സി.പി.എം. വലിയ സൂക്ഷ്മത പാലിക്കണം. “മുസ്ലിം സമൂഹത്തിലെ സമ്പന്നർ ദരിദ്രരെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നു” എന്നതുപോലുള്ള പൊതുവൽക്കരണങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായ വർഗവിശകലനമല്ല. അതുപോലെ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിലെ വലിയ സ്ഥാപനങ്ങളെ മുഴുവൻ ഒരേ രീതിയിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്നതും ശരിയല്ല. വർഗവിശകലനം മതസമൂഹങ്ങളെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനല്ല; ആരാണ് ഉൽപ്പാദനോപാധികൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്, ആരാണ് തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നത്, മൂല്യം എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു, വരുമാനം എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, സാമ്പത്തിക തീരുമാനങ്ങളിൽ ആരാണ് അധികാരം കൈവശം വയ്ക്കുന്നത് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നതിനാണ്. അതുകൊണ്ട് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഷ മതവിരുദ്ധമായ ഭാഷയല്ല; അത് ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന ഭാഷയായിരിക്കണം.

അവസാനം, സി.പി.എം.യുടെ മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ മാറ്റം “ന്യൂനപക്ഷ വോട്ട്” എന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് “പങ്കിട്ട വർഗതാൽപര്യം” എന്ന സാമൂഹിക വിഭാഗത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്. ഒരു മുസ്ലിം കർഷകനും ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകനും തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം അവർ ഒരേ മതത്തിൽപ്പെട്ടവരാണെന്നതല്ല; അവർ രണ്ടുപേരും കാർഷിക വിപണിയിലെ സമാനമായ സമ്മർദ്ദങ്ങളെ നേരിടുന്ന ചെറുകിട ഉൽപ്പാദകരാണെന്നതാണ്. ഒരു മുസ്ലിം നഴ്സിനും ക്രിസ്ത്യൻ നഴ്സിനും തമ്മിലുള്ള പൊതുതാൽപര്യം അവരുടെ മതപരമായ സാമ്യമല്ല; അവർ രണ്ടുപേരും തൊഴിൽശക്തി വിൽക്കുന്ന ജീവനക്കാരാണെന്നതാണ്. ഒരു മുസ്ലിം ചെറുകിട വ്യാപാരിയുടെയും ക്രിസ്ത്യൻ ചെറുകിട വ്യാപാരിയുടെയും പ്രശ്നങ്ങളിൽ വായ്പ, വാടക, നികുതി, വിപണി മത്സരം, ഡിജിറ്റൽ മാറ്റം തുടങ്ങിയ പൊതുവായ സാമ്പത്തിക ഘടകങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ഈ പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കുകയും അവയെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രപ്രവർത്തനം.

അതുകൊണ്ട് ഈ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയെ ഒരു ദീർഘമായ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പരിവർത്തനമായി കാണണം: മതസ്വത്വം → സാമൂഹിക അനുഭവം → ഭൗതിക ജീവിതപ്രശ്നം → പൊതുവായ താൽപര്യം → കൂട്ടായ അനുഭവം → കൂട്ടായ സമരം → വർഗബോധം → വർഗസംഘടന → വർഗരാഷ്ട്രീയം. ഇത് ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രത്തിലൂടെ പെട്ടെന്ന് സാധ്യമാകുന്ന കാര്യമല്ല. ഇത് ദീർഘകാലത്തെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസവും സാമൂഹിക ഇടപെടലും സംഘടനാപരമായ പുനഃസംഘടനയും സഹകരണ സ്ഥാപനനിർമാണവും തൊഴിലാളി–കർഷക സമരങ്ങളും യുവജന-വനിതാ ഇടപെടലുകളും ആവശ്യപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. മതസ്വത്വത്തെ തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിലൂടെ അല്ല, അതിനെക്കാൾ വിശാലമായ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളും ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളും കൂട്ടായ സമരങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് വർഗബോധം വളരുക.

ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള സാരം ഇതാണ്: സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കരുത്; സ്വത്വത്തിന്റെ സാമൂഹിക കാരണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുക. സ്വത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാക്കരുത്; അതിനപ്പുറം പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക. മതസമൂഹത്തെ ഏകവർഗമായി കാണരുത്; അതിനുള്ളിലെ വർഗവൈവിധ്യം പഠിക്കുക. വ്യക്തിഗത പ്രശ്നങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായി കാണരുത്; അവയുടെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുക. പൊതുതാൽപര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുക; അവയെ കൂട്ടായ സമരങ്ങളാക്കി മാറ്റുക. സമരങ്ങളെ സംഘടനയാക്കി മാറ്റുക; സംഘടനയെ വർഗബോധത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുക. വർഗബോധത്തെ ജനാധിപത്യപരമായ വർഗരാഷ്ട്രീയമായി വികസിപ്പിക്കുക.

അപ്പോഴാണ് ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളുമായുള്ള സി.പി.എം.യുടെ ബന്ധം “ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ സമീപിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം” എന്ന പരിമിതിയിൽ നിന്ന് “മതസ്വത്വങ്ങളെ മറികടന്ന് പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പുതിയ വർഗകൂട്ടായ്മകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം” എന്ന ഉയർന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് നീങ്ങുക. അത് ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളുടെ സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കുന്ന പ്രക്രിയയല്ല; മറിച്ച് സ്വത്വങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് പൊതുവായ വർഗതാൽപര്യത്തെ കണ്ടെത്തി, അതിനെ ഒരു വിശാലമായ ജനാധിപത്യ സാമൂഹിക ശക്തിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.

ഈ വിശകലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിൽ സ്വത്വബോധത്തിനപ്പുറം വർഗബോധവും വർഗരാഷ്ട്രീയവും വളർത്തിയെടുക്കുക എന്നത് ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രമായി കാണാതെ ദീർഘകാലത്തെ സംഘടനാപരവും സാമൂഹികവുമായ പ്രവർത്തനമായി സി.പി.എം. ഏറ്റെടുക്കണം. അതിന്റെ ആദ്യപടി “ന്യൂനപക്ഷ വോട്ട്” എന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്ന് “ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിലെ വർഗഘടന” എന്ന സാമൂഹ്യശാസ്ത്ര കാഴ്ചപ്പാടിലേക്കുള്ള മാറ്റം ആയിരിക്കണം. ഓരോ ജില്ലയിലും പാർട്ടി പ്രത്യേക പഠനസംഘങ്ങൾ രൂപീകരിച്ച് മുസ്ലിം–ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹങ്ങളിലെ കർഷകർ, കർഷകത്തൊഴിലാളികൾ, തൊഴിലാളികൾ, ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ, സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ, സ്വകാര്യ ജീവനക്കാർ, നഴ്സുമാർ, അധ്യാപകർ, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങൾ, തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കൾ, വിദ്യാർത്ഥികൾ, സ്ത്രീകൾ, സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവരുടെ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളും സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളും ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കണം. മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വോട്ടുശതമാനങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ തൊഴിൽ, വരുമാനം, സ്വത്ത്, കടബാധ്യത, തൊഴിൽസുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, കുടിയേറ്റം, ഭവനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പ്രാദേശിക വർഗഭൂപടം തയ്യാറാക്കണം.

രണ്ടാമതായി, മതസ്വത്വത്തെ ആക്രമിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷ പൂർണമായി ഒഴിവാക്കി, മതസ്വത്വത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയ സംഭാഷണം വികസിപ്പിക്കണം. മുസ്ലിംകളോടും ക്രിസ്ത്യാനികളോടും അവരുടെ മതവിശ്വാസം ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്ന സമീപനം സ്വീകരിക്കരുത്. പകരം “നിങ്ങളുടെ തൊഴിൽ എന്താണ്?”, “നിങ്ങളുടെ വരുമാനം എങ്ങനെ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു?”, “നിങ്ങളുടെ മക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ് എത്രയാണ്?”, “നിങ്ങളുടെ കുടുംബം എന്തുകൊണ്ട് കടബാധ്യതയിൽപ്പെടുന്നു?”, “നിങ്ങളുടെ തൊഴിൽ എത്രത്തോളം സുരക്ഷിതമാണ്?”, “ഇതേ പ്രശ്നം മറ്റൊരു മതത്തിൽപ്പെട്ട തൊഴിലാളിക്കും കർഷകനും ഉണ്ടോ?” തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തണം. മതസ്വത്വത്തിൽ നിന്ന് ഭൗതിക ജീവിതത്തിലേക്കും, ഭൗതിക ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് പൊതുതാൽപര്യത്തിലേക്കും, പൊതുതാൽപര്യത്തിൽ നിന്ന് വർഗബോധത്തിലേക്കും ജനങ്ങളെ നയിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസരീതി വികസിപ്പിക്കണം.

മൂന്നാമതായി, ഓരോ പ്രദേശത്തും “പങ്കിട്ട പ്രശ്നം–പങ്കിട്ട സമരം” എന്ന സംഘടനാരീതി സ്വീകരിക്കണം. കർഷകവില, കാർഷിക വായ്പ, തൊഴിൽരഹിതത്വം, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ തൊഴിൽചൂഷണം, നഴ്സുമാരുടെ തൊഴിൽ അവകാശം, ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങളുടെ സുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, ഭവനപ്രശ്നം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ മതവ്യത്യാസമില്ലാതെ ബാധിക്കപ്പെടുന്നവരെ ഒന്നിപ്പിക്കണം. ഒരു മുസ്ലിം കർഷകനും ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകനും ഒരുമിച്ച് കാർഷിക പ്രശ്നത്തിൽ പോരാടുകയും, മുസ്ലിം–ക്രിസ്ത്യൻ–ഹിന്ദു നഴ്സുമാർ ഒരുമിച്ച് തൊഴിൽ അവകാശത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അനുഭവങ്ങൾ വർഗഐക്യത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയപാഠശാലകളായി മാറണം.

നാലാമതായി, സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങളെ വർഗബോധത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളാക്കി മാറ്റണം. കർഷക ഉൽപ്പാദക സഹകരണങ്ങൾ, വിപണന സഹകരണങ്ങൾ, തൊഴിലാളി സഹകരണങ്ങൾ, ഭവന സഹകരണങ്ങൾ, ഉപഭോക്തൃ സഹകരണങ്ങൾ, ചെറുകിട സംരംഭക സഹകരണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ മതാതീതമായ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് കർഷകർക്ക് ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും കൂട്ടായ വിപണനം നടത്താനും ഇടനിലക്കാരുടെ ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കാനും കഴിയുന്ന മാതൃകകൾ വികസിപ്പിക്കണം. സഹകരണസംഘം ഒരു സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനം മാത്രമല്ല, “ഒറ്റയ്ക്ക് നിലനിൽക്കുന്നതിനേക്കാൾ കൂട്ടായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതാണ് ശക്തി” എന്ന ബോധം അനുഭവത്തിലൂടെ പഠിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥാപനമായി മാറണം.

അഞ്ചാമതായി, യുവാക്കളെ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവേശനകവാടമാക്കണം. മുസ്ലിം–ക്രിസ്ത്യൻ യുവാക്കളെ മതപരമായ വിഷയങ്ങളിൽ മാത്രം സമീപിക്കുന്നതിനുപകരം തൊഴിൽ, തൊഴിൽരഹിതത്വം, AI, automation, gig economy, വിദേശതൊഴിൽ, സംരംഭകത്വം, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ഭവനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ അവരുടെ യഥാർത്ഥ ഭാവിപ്രശ്നങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം നൽകണം. ഓരോ തദ്ദേശസ്ഥാപന പരിധിയിലും യുവജന തൊഴിൽ–സാമ്പത്തിക പഠനവേദികൾ രൂപീകരിച്ച് പ്രാദേശിക തൊഴിൽസാധ്യതകളും തൊഴിലില്ലായ്മയും നൈപുണ്യക്കുറവും രേഖപ്പെടുത്തുകയും പരിഹാരങ്ങൾക്കായി പ്രാദേശിക പ്രചാരണങ്ങളും ജനകീയ ഇടപെടലുകളും സംഘടിപ്പിക്കുകയും വേണം. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന യുവാവിനെ ആദ്യം പാർട്ടി അംഗമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിന് പകരം അവന്റെ ജീവിതപ്രശ്നത്തിൽ അവനോടൊപ്പം നിൽക്കുന്ന സംഘടന നിർമ്മിക്കുകയാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദം.

ആറാമതായി, സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തെ വർഗരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രത്യേക പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കണം. നഴ്സുമാർ, അധ്യാപകർ, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ജീവനക്കാർ, ഗാർഹിക തൊഴിലാളികൾ, സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ, ചെറുകിട സംരംഭകർ, unpaid care work ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീകൾ എന്നിവരുടെ പ്രത്യേക പ്രശ്നങ്ങൾ പഠിച്ച് അവകാശാധിഷ്ഠിത സംഘടനകൾ വികസിപ്പിക്കണം. സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്നങ്ങളെ “സ്ത്രീകളുടെ പ്രത്യേക പ്രശ്നം” എന്ന പരിധിയിൽ ഒതുക്കാതെ തൊഴിൽ, വേതനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, കുടുംബസാമ്പത്തികം, ഉൽപ്പാദനം–പുനരുത്പാദനം എന്നീ വർഗബന്ധങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം.

ഏഴാമതായി, ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹങ്ങളിലെ പുതിയ മധ്യവർഗവുമായി സി.പി.എം. പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സംഭാഷണം ആരംഭിക്കണം. അവരെ സ്വാഭാവികമായി വലതുപക്ഷത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറയായി കാണുന്നതും അവരെ വെറും “മുതലാളിത്ത അനുകൂലികൾ” എന്ന് ചിത്രീകരിക്കുന്നതും ഒഴിവാക്കണം. വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ പ്രൊഫഷണലുകൾ, ചെറുകിട സംരംഭകർ, ഗൾഫ് പ്രവാസികൾ, സ്വകാര്യ ജീവനക്കാർ, സാങ്കേതിക മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങൾ നേരിടുന്ന കടബാധ്യത, തൊഴിൽസുരക്ഷ, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, ഭവനച്ചെലവ്, വിരമിക്കൽ സുരക്ഷ, മക്കളുടെ തൊഴിൽഭാവി തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം. മധ്യവർഗത്തിന്റെ വ്യക്തിഗത സുരക്ഷിതത്വാന്വേഷണത്തെ പൊതുസാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ ആവശ്യകതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

എട്ടാമതായി, മതനേതൃത്വത്തെ മുഴുവൻ സമൂഹത്തിന്റെ ഏക രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധിയായി കാണുന്ന രീതിയിൽ നിന്ന് മാറണം. മതസ്ഥാപനങ്ങളുമായും മതനേതാക്കളുമായും ആവശ്യമായ ജനാധിപത്യപരമായ സംവാദം തുടർന്നുകൊണ്ടുതന്നെ, അവരുടെ പുറത്തുള്ള തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, സ്ത്രീകൾ, യുവാക്കൾ, വിദ്യാർത്ഥികൾ, ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ, പ്രൊഫഷണലുകൾ എന്നിവരുമായി നേരിട്ടുള്ള സാമൂഹിക ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തണം. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മനോഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ മതനേതൃത്വത്തിന്റെ അഭിപ്രായം മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ സമൂഹത്തിനുള്ളിലെ വിവിധ വർഗവിഭാഗങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്ര ശബ്ദം കേൾക്കാനുള്ള സംവിധാനമുണ്ടാകണം.

ഒൻപതാമതായി, പാർട്ടി ബ്രാഞ്ചുകളെ പ്രാദേശിക വർഗപഠനത്തിന്റെയും സാമൂഹിക ഇടപെടലിന്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളാക്കണം. ഓരോ ബ്രാഞ്ചും സ്വന്തം പ്രദേശത്തെ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളുടെ വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കണം. അതിൽ തൊഴിലില്ലായ്മ, കർഷകപ്രശ്നം, തൊഴിലാളികളുടെ അവസ്ഥ, ചെറുകിട വ്യാപാരികളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽ, യുവാക്കളുടെ കുടിയേറ്റം, വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും സംബന്ധിച്ച ചെലവ്, കടബാധ്യത തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുത്തണം. റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കി സൂക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല, അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രാദേശിക പ്രവർത്തനപദ്ധതി → ഉത്തരവാദിത്ത നിർണ്ണയം → സമയപരിധി → നടപ്പാക്കൽ → ആറുമാസത്തെ അവലോകനം എന്ന ചക്രം നടപ്പാക്കണം.

പത്താമതായി, പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വലിയ മാറ്റം വരുത്തണം. മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങളിൽ നിന്ന് മാർക്സിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കരുത്. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കണം. ഒരു കർഷകന്റെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് കാർഷിക പ്രതിസന്ധി; ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് surplus value; ഒരു ചെറുകിട വ്യാപാരിയുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് മൂലധന കേന്ദ്രീകരണം; ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ കടബാധ്യതയിൽ നിന്ന് ധനമൂലധനം; ഒരു യുവാവിന്റെ തൊഴിലില്ലായ്മയിൽ നിന്ന് തൊഴിൽ വിപണി; ഒരു നഴ്സിന്റെ തൊഴിൽനിബന്ധനകളിൽ നിന്ന് തൊഴിൽ ചൂഷണം—ഇങ്ങനെ ജീവിതം → സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം → മാർക്സിസം എന്ന പഠനക്രമം വികസിപ്പിക്കണം.

പതിനൊന്നാമതായി, “വോട്ട് ബാങ്ക്” രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പാർട്ടിയുടെ ആഭ്യന്തര സമീപനം തന്നെ മാറ്റണം. മുസ്ലിം വോട്ടും ക്രിസ്ത്യൻ വോട്ടും ഹിന്ദു വോട്ടും എന്ന രീതിയിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ കണക്കുകൂട്ടൽ അനിവാര്യമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമായിരിക്കാം; എന്നാൽ അത് പാർട്ടിയുടെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാകരുത്. അതിന് പകരം തൊഴിലാളി, ചെറുകിട കർഷകൻ, കർഷകത്തൊഴിലാളി, ചെറുകിട സംരംഭകൻ, സ്വകാര്യ ജീവനക്കാരൻ, നഴ്സ്, അധ്യാപകൻ, വിദ്യാർത്ഥി, തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാവ്, സ്ത്രീ, പ്രവാസി കുടുംബം തുടങ്ങിയ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ താൽപര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംഘടന വളർത്തണം. അപ്പോൾ മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അവയ്ക്കപ്പുറം പൊതുവായ വർഗതാൽപര്യങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയമായി സജീവമാകും.

പന്ത്രണ്ടാമതായി, ഈ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിന്റെ മാത്രം അടിസ്ഥാനത്തിൽ അളക്കരുത്. വർഗബോധം വളരുന്നുണ്ടോ എന്ന് അളക്കാൻ പുതിയ സൂചകങ്ങൾ വേണം. വിവിധ മതവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട തൊഴിലാളികൾ ചേർന്ന് നടത്തുന്ന സംയുക്ത സംഘടനകളുടെ എണ്ണം, മതാതീതമായ കർഷക–തൊഴിലാളി കൂട്ടായ്മകളുടെ എണ്ണം, യുവജനങ്ങളുടെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനപങ്കാളിത്തം, സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സംഘടനാപങ്കാളിത്തം, സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ മതാതീത പങ്കാളിത്തം, പ്രാദേശിക സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളിൽ കൂട്ടായ സമരങ്ങളുടെ എണ്ണം, പാർട്ടി ബ്രാഞ്ചുകൾ നടത്തുന്ന സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക പഠനങ്ങളുടെ എണ്ണം, അവയിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ട പ്രവർത്തനപദ്ധതികളുടെ എണ്ണം തുടങ്ങിയവ നിരീക്ഷിക്കാം. അതുവഴി “ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുമായി ബന്ധം എത്ര?” എന്നതിൽ നിന്ന് “മതാതീതമായ വർഗബന്ധം എത്രത്തോളം വളരുന്നു?” എന്നതിലേക്ക് സംഘടനാപരമായ വിലയിരുത്തൽ മാറും.

കേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യൻ–മുസ്ലിം സമൂഹങ്ങളിൽ വർഗബോധം വളർത്തുക എന്നത് മതസ്വത്വത്തെ പരാജയപ്പെടുത്താനുള്ള ഒരു പദ്ധതി ആയിരിക്കരുത്. അത് കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു സാമൂഹിക പരിവർത്തന പദ്ധതിയായിരിക്കണം. മതസ്വത്വത്തെ അംഗീകരിക്കുക; എന്നാൽ അതിനെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാകാൻ അനുവദിക്കാതിരിക്കുക. സമൂഹത്തെ ഏകീകൃത മതഘടകമായി കാണാതെ അതിന്റെ ഉള്ളിലെ വർഗവൈവിധ്യം പഠിക്കുക. ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ഭൗതിക ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെടുക. ആ പ്രശ്നങ്ങളെ പൊതുതാൽപര്യങ്ങളാക്കി മാറ്റുക. പൊതുതാൽപര്യങ്ങളെ കൂട്ടായ സമരങ്ങളാക്കി മാറ്റുക. സമരങ്ങളിൽ നിന്ന് സംഘടനയും സംഘടനയിൽ നിന്ന് വർഗബോധവും വികസിപ്പിക്കുക.

ഇതിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം ഒരു മുസ്ലിമിനെ മുസ്ലിമല്ലാതാക്കുകയോ ഒരു ക്രിസ്ത്യാനിയെ ക്രിസ്ത്യാനിയല്ലാതാക്കുകയോ അല്ല. മറിച്ച് ഒരു മുസ്ലിം തൊഴിലാളിക്ക് തന്റെ മതസ്വത്വത്തോടൊപ്പം തൊഴിലാളി എന്ന തന്റെ സാമൂഹിക സ്ഥാനവും തിരിച്ചറിയാനും, ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കർഷകന് തന്റെ മതവിശ്വാസത്തോടൊപ്പം ചെറുകിട കർഷകൻ എന്ന തന്റെ വർഗസ്ഥിതിയും തിരിച്ചറിയാനും, ഇരുവർക്കും തങ്ങളുടെ പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയബോധം വളർത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

അതിനാൽ സി.പി.എം.യുടെ മുന്നിലുള്ള ദിശാസൂചകം ഒരു അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ പരിവർത്തനത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് കാണേണ്ടത്. സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് സ്വത്വത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലേക്ക് രാഷ്ട്രീയം മാറണം. ജനങ്ങളുടെ മതപരവും സാംസ്കാരികവുമായ സ്വത്വങ്ങളെ അവഗണിക്കുകയോ അവയെ രാഷ്ട്രീയമായി അപ്രസക്തമാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിനു പകരം, ആ സ്വത്വങ്ങളുടെ സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവും സാമ്പത്തികവുമായ പശ്ചാത്തലം മനസ്സിലാക്കുകയാണ് ആദ്യപടി. ജനങ്ങൾ ഏതുകൊണ്ടാണ് ഒരു പ്രത്യേക സ്വത്വവുമായി ശക്തമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത്, ആ സ്വത്വബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, അതിനുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വർഗവ്യത്യാസങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങളിലൂടെ മാത്രമേ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള സാമൂഹിക രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയൂ.

അടുത്ത പരിവർത്തനം സ്വത്വത്തെ മാത്രം രാഷ്ട്രീയമാക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമാക്കുന്നതിലേക്കുള്ളതാണ്. മതസ്വത്വം ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ ഒരു യാഥാർഥ്യമാണെങ്കിലും, അവരുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ നിർണയിക്കുന്നത് തൊഴിൽ, വരുമാനം, ഭൂമി, സ്വത്ത്, കടം, വിലക്കയറ്റം, ആരോഗ്യപരിചരണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭവനം, തൊഴിൽസുരക്ഷ തുടങ്ങിയ ഭൗതിക ഘടകങ്ങൾ കൂടിയാണ്. അതിനാൽ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് ഈ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളെ കൊണ്ടുവരണം. സ്വത്വത്തെ അവഗണിക്കാതെ, സ്വത്വത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് തന്നെ ജനങ്ങളുടെ പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളിലേക്കുള്ള രാഷ്ട്രീയ യാത്ര ആരംഭിക്കണം.

ഇതോടൊപ്പം ന്യൂനപക്ഷ വോട്ടിൽ നിന്ന് ന്യൂനപക്ഷങ്ങളിലെ വർഗവിഭാഗങ്ങളിലേക്കുള്ള മാറ്റവും അനിവാര്യമാണ്. ഒരു മതസമൂഹത്തെ ഏകീകൃത രാഷ്ട്രീയ വോട്ടുബാങ്കായി കാണുന്നതിനുപകരം, അതിനുള്ളിലെ തൊഴിലാളികൾ, ചെറുകിട കർഷകർ, കർഷകത്തൊഴിലാളികൾ, ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ, ജീവനക്കാർ, സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ, യുവാക്കൾ, സ്ത്രീകൾ, ചെറുകിട സംരംഭകർ തുടങ്ങിയ വിവിധ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വിഭാഗങ്ങളെ പ്രത്യേകം മനസ്സിലാക്കണം. അപ്പോൾ ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹം ഒരു ഏകീകൃത രാഷ്ട്രീയ ഘടകമല്ലെന്നും, വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളും ജീവിതാനുഭവങ്ങളും ഉള്ള നിരവധി വിഭാഗങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹിക ഘടനയാണെന്നും വ്യക്തമാകും.

അടുത്ത ഘട്ടം വ്യക്തിഗത പ്രശ്നത്തിൽ നിന്ന് പൊതുവായ സാമൂഹിക പ്രശ്നത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമാണ്. തൊഴിലില്ലായ്മ ഒരു വ്യക്തിയുടെ പരാജയമായി മാത്രം കാണപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ സാമൂഹിക കാരണം അദൃശ്യമാകും. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ കടബാധ്യതയും ചികിത്സാചെലവും വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവും വ്യക്തിഗത സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളായി മാത്രം കാണുമ്പോഴും അതിന് പിന്നിലെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങൾ മറഞ്ഞുപോകും. എന്നാൽ സമാനമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതായി തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ അത് പൊതുസാമൂഹിക പ്രശ്നമായി മാറുന്നു. ഈ പരിവർത്തനമാണ് വ്യക്തിയുടെ അനുഭവത്തെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത്.

പൊതുവായ പ്രശ്നത്തിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ സമരത്തിലേക്കുള്ള നീക്കമാണ് അതിന്റെ സ്വാഭാവിക തുടർച്ച. ഒരേ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നം നേരിടുന്ന ആളുകൾ തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെടുകയും അവരുടെ പ്രശ്നത്തിന്റെ പൊതുസ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ വ്യക്തിഗത അസംതൃപ്തി കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനമായി മാറുകയുള്ളൂ. തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം, കർഷകന്റെ ഉൽപ്പന്നവില, ചെറുകിട വ്യാപാരിയുടെ കടബാധ്യത, യുവാവിന്റെ തൊഴിൽരഹിതത്വം, സ്ത്രീയുടെ തൊഴിൽഅവകാശം തുടങ്ങിയവയെ ഒറ്റപ്പെട്ട പരാതികളായി കാണാതെ അവയ്ക്കിടയിലെ പൊതുവായ സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുകയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജനങ്ങളെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയും വേണം.

അതിനുശേഷം കൂട്ടായ സമരത്തിൽ നിന്ന് വർഗസംഘടനയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം നടക്കണം. ഒരു പ്രത്യേക പ്രശ്നത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള താൽക്കാലിക പ്രതിഷേധം മാത്രം മതിയാകില്ല. സമാനമായ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളും സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളും പങ്കിടുന്ന ജനങ്ങളെ ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അവരുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം വികസിപ്പിക്കുകയും സംഘടനാപരമായ നേതൃത്വശേഷി വളർത്തുകയും വേണം. അപ്പോഴാണ് ഒരു പ്രത്യേക സമരം അവസാനിച്ചാലും അതിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട സാമൂഹികബന്ധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയബോധവും നിലനിൽക്കുന്നത്. വർഗസംഘടനയുടെ ലക്ഷ്യം ഒരു സമരത്തിന് ആളുകളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുക മാത്രമല്ല; സ്വന്തം താൽപര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും അവ സംരക്ഷിക്കാൻ ജനാധിപത്യപരമായി കൂട്ടായി പ്രവർത്തിക്കാനും കഴിയുന്ന സ്ഥിരമായ സാമൂഹികശക്തി രൂപപ്പെടുത്തുക കൂടിയാണ്.

അവസാനമായി വർഗസംഘടനയിൽ നിന്ന് ശക്തമായ ജനാധിപത്യ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള ഉയർച്ചയാണ് ലക്ഷ്യമാക്കേണ്ടത്. ഇവിടെ വർഗരാഷ്ട്രീയം ഒരു മുദ്രാവാക്യമോ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രമോ മാത്രമല്ല; ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന, അവരുടെ സാമ്പത്തിക–സാമൂഹിക താൽപര്യങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന, ജനാധിപത്യപരമായ പങ്കാളിത്തത്തിലും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായ രാഷ്ട്രീയശക്തിയാണ്. വിവിധ മതസ്വത്വങ്ങളെയും സാംസ്കാരിക വ്യത്യാസങ്ങളെയും മാനിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ, അവയ്ക്കപ്പുറം നിലനിൽക്കുന്ന പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തി അവയെ സംഘടനാപരമായ ശക്തിയാക്കി മാറ്റുകയാണ് ഈ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ദിശ.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് സ്വത്വത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലേക്ക്; സ്വത്വത്തെ മാത്രം രാഷ്ട്രീയമാക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമാക്കുന്നതിലേക്ക്; ന്യൂനപക്ഷ വോട്ടിൽ നിന്ന് ന്യൂനപക്ഷങ്ങളിലെ വർഗവിഭാഗങ്ങളിലേക്ക്; വ്യക്തിഗത പ്രശ്നത്തിൽ നിന്ന് പൊതുവായ സാമൂഹിക പ്രശ്നത്തിലേക്ക്; പൊതുവായ പ്രശ്നത്തിൽ നിന്ന് കൂട്ടായ സമരത്തിലേക്ക്; കൂട്ടായ സമരത്തിൽ നിന്ന് വർഗസംഘടനയിലേക്ക്; വർഗസംഘടനയിൽ നിന്ന് ശക്തമായ ജനാധിപത്യ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് എന്നതാണ് മുന്നോട്ടുള്ള ദിശ. ഇത് സ്വത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ശ്രമമല്ല; മറിച്ച് സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പരിധികളെ മനസ്സിലാക്കി അതിനപ്പുറം വിശാലമായ സാമൂഹിക ഐക്യത്തിന്റെയും പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ വർഗരാഷ്ട്രീയം വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്.