കേരള സമൂഹത്തിലെ നവോത്ഥാന മൂല്യശോഷണവും സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രതിസന്ധിയും- ഒരു ചരിത്ര–സാമൂഹ്യശാസ്ത്ര വിശകലനം

കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക സാമൂഹികചരിത്രത്തെ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ കേരള നവോത്ഥാനവും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനവും പരസ്പരം വേർതിരിച്ചുനിർത്താനാവാത്ത രണ്ട് ചരിത്രപ്രക്രിയകളായി കാണേണ്ടിവരുന്നു. കേരള നവോത്ഥാനം ഒരു മതപരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനം മാത്രമായിരുന്നില്ല; ജാതി, അയിത്തം, ജന്മിത്വം, സാമൂഹിക അസമത്വം, വിദ്യാഭ്യാസനിഷേധം, ലിംഗാധികാരം, സാമൂഹിക അടിമത്തം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനഘടനകളെ ചോദ്യം ചെയ്ത ഒരു ദീർഘമായ സാമൂഹിക ബോധവിപ്ലവമായിരുന്നു. മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം ജന്മം നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് മനുഷ്യന്റെ അവകാശവും അന്തസ്സും നിർണ്ണയിക്കുന്ന ആധുനിക സാമൂഹികബോധത്തിലേക്കുള്ള വലിയ പരിവർത്തനമായിരുന്നു അതിന്റെ ആന്തരിക സാരം. ശ്രീനാരായണഗുരു, അയ്യങ്കാളി, ചട്ടമ്പിസ്വാമികൾ, വക്കം മൗലവി, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ, വി.ടി. ഭട്ടതിരിപ്പാട് തുടങ്ങിയ വിവിധ സാമൂഹികപരിഷ്കർത്താക്കളും പ്രസ്ഥാനങ്ങളും വ്യത്യസ്ത വഴികളിലൂടെ പഴയ സാമൂഹിക അധികാരബന്ധങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്തു. വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക സമത്വം, സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യം, മനുഷ്യാന്തസ്സ്, യുക്തിബോധം, മതനിരപേക്ഷത, സാമൂഹികനീതി എന്നിവ കേരളത്തിന്റെ ആധുനികതയുടെ അടിസ്ഥാനമൂല്യങ്ങളായി ക്രമേണ രൂപപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ദേശീയപ്രസ്ഥാനവും തൊഴിലാളി–കർഷക പ്രസ്ഥാനങ്ങളും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനവും ഈ സാമൂഹികമാറ്റത്തിന്റെ ഊർജവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു വളർന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രവിജയം മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രചാരണത്തിൽ മാത്രം അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നില്ല; നവോത്ഥാനം സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക ബോധത്തെ വർഗരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതിലും അതിന്റെ ശക്തി നിലനിന്നിരുന്നു. ജാതി, ജന്മിത്വം, ഭൂബന്ധം, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക അന്തസ്സ് തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച് കാണാൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് കഴിഞ്ഞപ്പോൾ കേരളത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേകതരം ജനകീയ ഇടതുപക്ഷ സംസ്കാരം രൂപപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഇന്ന് കേരളസമൂഹത്തിൽ നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ ദുർബലപ്പെടുന്നതായി കാണുന്നുവെങ്കിൽ അതിനെ ഒരു സാംസ്കാരിക മാറ്റമായി മാത്രം കാണുന്നത് അപൂർണ്ണമാണ്; അതിന്റെ പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനങ്ങളെയും അതിനൊപ്പം സി.പി.എം. നേരിടുന്ന രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രതിസന്ധിയെയും ഒരേ ചരിത്രപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

നവോത്ഥാനം ഒരു ചരിത്രസംഭവമായി പൂർത്തിയായതല്ല, ഓരോ തലമുറയിലും പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു സാമൂഹികപ്രക്രിയയാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഈ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനബിന്ദു. ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ ജാതിവിരുദ്ധ സമരങ്ങളിലൂടെയും വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനത്തിലൂടെയും സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹികപങ്കാളിത്തത്തിലൂടെയും സാമൂഹിക പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയും നേടിയ മൂല്യങ്ങൾ സ്വയം തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നില്ല. അവയെ നിരന്തരം സാമൂഹികമായി പുനർനിർമ്മിക്കേണ്ടതുണ്ട്. കേരളത്തിൽ കഴിഞ്ഞ പല ദശാബ്ദങ്ങളിലായി ഉണ്ടായ സാമ്പത്തികവളർച്ചയും വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനവും നഗരവൽക്കരണവും ഗൾഫ് കുടിയേറ്റവും സേവനമേഖലയുടെ വളർച്ചയും സ്വകാര്യവിദ്യാഭ്യാസവും സ്വകാര്യആരോഗ്യസംവിധാനങ്ങളും ഉപഭോഗവിപണിയുടെ വ്യാപനവും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വ്യാപനവും വലിയ സാമൂഹികമാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നാൽ ഈ പുരോഗതിയുടെ മറുവശത്ത് സാമൂഹിക മൂല്യങ്ങളിലും മാറ്റമുണ്ടായി. പഴയ ജാതി–ജന്മിത്വ സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായ വ്യക്തി പുതിയ സമൂഹത്തിൽ തന്റെ സ്ഥാനം നിർവചിക്കുന്നത് വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, വരുമാനം, വീടിന്റെ വലുപ്പം, വാഹനങ്ങൾ, വിദേശബന്ധം, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, ഉപഭോഗശേഷി, സാമൂഹികമാനം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളിലൂടെ കൂടിയാണ്. അതോടെ കൂട്ടായ സാമൂഹികമുന്നേറ്റത്തെക്കാൾ കുടുംബമുന്നേറ്റത്തിനും വ്യക്തിഗത വിജയത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു പുതിയ aspirational culture വളർന്നു. ഒരിക്കൽ “എല്ലാവർക്കും വിദ്യാഭ്യാസം”, “എല്ലാവർക്കും സാമൂഹികാന്തസ്സ്”, “എല്ലാവർക്കും അവകാശം” എന്ന പൊതുസമൂഹബോധം ശക്തിപ്പെട്ടിരുന്നിടത്ത്, “എന്റെ കുടുംബം എങ്ങനെ മുന്നേറും?”, “എന്റെ കുട്ടിക്ക് എങ്ങനെ മികച്ച അവസരം ലഭിക്കും?”, “എനിക്ക് മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ എങ്ങനെ ഉയർന്ന സാമൂഹികസ്ഥാനം നേടാം?” എന്ന വ്യക്തികേന്ദ്രിത ചോദ്യങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമാകാൻ തുടങ്ങി. ഇത് വ്യക്തികളുടെ ധാർമ്മിക പരാജയം എന്ന നിലയിൽ മാത്രം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. വിപണി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വ്യാപനം, തൊഴിൽമത്സരം, മധ്യവർഗവൽക്കരണം, ആഗോളവൽക്കരണം, കുടിയേറ്റം, സാമൂഹിക സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തിഗത ആശങ്കകൾ എന്നിവ ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച പുതിയ സാമൂഹിക ഘടനയുടെ സാംസ്കാരിക പ്രതിഫലനമായാണ് ഇതിനെ കാണേണ്ടത്.

കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തിൽ ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം ഈ മാറ്റത്തിന് പ്രത്യേക വേഗം നൽകിയ ഘടകമാണ്. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനം അനേകം കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തികനില മെച്ചപ്പെടുത്തി, വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ഭവനത്തിനും ആരോഗ്യത്തിനും ഉപഭോഗത്തിനും പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ സ്വാധീനം സാമ്പത്തികമേഖലയിൽ ഒതുങ്ങിയില്ല. കുടുംബങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ, സാമൂഹികമാനം, വീടുകളുടെ രൂപകൽപ്പന, വിവാഹച്ചെലവ്, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, വിദേശതൊഴിൽ, ഉപഭോഗശീലം, ജീവിതശൈലി എന്നിവയിൽ ഗൾഫ് ബന്ധം വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിലൂടെ സാമൂഹിക ഉയർച്ചയെ പലപ്പോഴും വ്യക്തിഗത സാമ്പത്തികവിജയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സംസ്കാരം ശക്തമായി. അതോടൊപ്പം കുടുംബത്തിന്റെയും സമുദായത്തിന്റെയും മതസ്ഥാപനങ്ങളുടെയും പ്രാധാന്യവും പല സാഹചര്യങ്ങളിലും നിലനിന്നു. അതായത് ആധുനികത വന്നപ്പോൾ പരമ്പരാഗത സാമൂഹിക തിരിച്ചറിവുകൾ അപ്രത്യക്ഷമായില്ല; മറിച്ച് അവ പുതിയ സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങളുമായി ഇഴചേർന്ന് പുതിയ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു. ഇതാണ് കേരളസമൂഹത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ സങ്കീർണ്ണത. ഒരു വ്യക്തി ഒരേസമയം ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയവനും ആഗോള തൊഴിൽവിപണിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവനും ഉയർന്ന ഉപഭോഗശേഷിയുള്ളവനും ജാതി–മത സ്വത്വത്തോട് ശക്തമായ ബന്ധമുള്ളവനും ആയിരിക്കാം. അതുകൊണ്ട് ആധുനികവൽക്കരണം സ്വതവേ മതനിരപേക്ഷതയിലേക്കോ ജാതിരഹിതത്വത്തിലേക്കോ വർഗബോധത്തിലേക്കോ നയിക്കണമെന്ന ധാരണ യാഥാർഥ്യവുമായി പൊരുത്തപ്പെടണമെന്നില്ല. മറിച്ച് ആധുനിക സാമ്പത്തികജീവിതവും പഴയതും പുതിയതുമായ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയങ്ങളും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണ സാമൂഹികാവസ്ഥയാണ് കേരളത്തിൽ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

ഇവിടെയാണ് കേരളത്തിലെ മധ്യവർഗവൽക്കരണത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യം ഉയരുന്നത്. കേരളത്തിലെ പുതിയ മധ്യവർഗം ഏകീകൃതമായ ഒരു സാമൂഹികവിഭാഗമല്ല. സർക്കാർ ജീവനക്കാർ, സ്വകാര്യ ജീവനക്കാർ, പ്രൊഫഷണലുകൾ, ചെറുകിട സംരംഭകർ, പ്രവാസികുടുംബങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കൾ, സേവനമേഖലാ ജീവനക്കാർ, സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ, പുതിയ ചെറുകിട മൂലധന ഉടമകൾ തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങൾ അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവരുടെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളും സാമൂഹിക ആഗ്രഹങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ മുൻഗണനകളും ഒരുപോലെയല്ല. എന്നാൽ ഇവരിൽ വലിയൊരു വിഭാഗത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചില പൊതു പ്രവണതകൾ ഉണ്ട്: സാമൂഹിക ഉയർച്ചയ്ക്കുള്ള ശക്തമായ ആഗ്രഹം, കുട്ടികളുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക, സ്വകാര്യവിദ്യാഭ്യാസത്തോടും സ്വകാര്യആരോഗ്യത്തോടും ഉള്ള ആശ്രയം, തൊഴിൽമത്സരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം, സ്വത്തുസമ്പാദനത്തിനുള്ള താൽപര്യം, വ്യക്തിഗത സാമ്പത്തികസുരക്ഷയ്ക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം എന്നിവ. ഇതോടെ പഴയ തൊഴിലാളി–കർഷക വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഷ മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് സമൂഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ രാഷ്ട്രീയ മനഃശാസ്ത്രത്തെയും വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യം രൂപപ്പെട്ടു. ഇവിടെ സി.പി.എം. നേരിടുന്ന പ്രശ്നം മാർക്സിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വർഗവിശകലനം ഉപേക്ഷിക്കുകയല്ല; മറിച്ച് പുതിയ സാമൂഹികവർഗഘടനയെ മാർക്സിസ്റ്റ് രീതിയിൽ വീണ്ടും വിശകലനം ചെയ്യുക എന്നതാണ്. ഇന്നത്തെ തൊഴിലാളിവർഗം ഫാക്ടറി തൊഴിലാളികളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; അസംഘടിത തൊഴിലാളികൾ, ഗിഗ് തൊഴിലാളികൾ, സേവനമേഖലാ ജീവനക്കാർ, സ്വകാര്യസ്ഥാപനങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികൾ, കരാർ തൊഴിലാളികൾ, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ തൊഴിൽശക്തികൾ, കുടിയേറ്റതൊഴിലാളികൾ തുടങ്ങിയ പുതിയ രൂപങ്ങൾ അതിനുണ്ട്. അതുപോലെ മധ്യവർഗത്തിനകത്തെ വർഗവ്യത്യാസങ്ങളും പുതിയ ചെറുകിട മൂലധനത്തിന്റെ വളർച്ചയും വിശകലനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ഈ പുതിയ യാഥാർഥ്യത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയാത്തിടത്ത് വർഗരാഷ്ട്രീയം ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കും.

ഇതിനൊപ്പം ജാതിയുടെ പ്രശ്നവും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായി ഉയർന്നുവരുന്നു. കേരളത്തിൽ നവോത്ഥാനം ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ പഴയ അധികാരരൂപങ്ങളെ ഗണ്യമായി ദുർബലപ്പെടുത്തി എന്നത് ചരിത്രസത്യമാണ്. എന്നാൽ ജാതി പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതായി എന്ന് അതിൽനിന്ന് നിഗമനം ചെയ്യാനാവില്ല. ജാതി ഇന്ന് പലപ്പോഴും തുറന്ന സാമൂഹികവിലക്കുകളായി മാത്രം പ്രകടമാകുന്നില്ല; വിവാഹബന്ധങ്ങൾ, സാമൂഹിക നെറ്റ്‌വർക്കുകൾ, സംഘടനകൾ, രാഷ്ട്രീയപ്രതിനിധാനം, വിദ്യാഭ്യാസാവസരങ്ങൾ, സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക അഭിമാനം, സാമൂഹികമാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അത് പുതിയ രൂപങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കാം. അതിനാൽ “ജാതി അവസാനിച്ചു” എന്ന നിലപാടും “സമൂഹത്തിലെ എല്ലാം ജാതി മാത്രമാണ്” എന്ന നിലപാടും ഒരുപോലെ അപൂർണ്ണമാണ്. ജാതിവിവേചനം കുറയുമ്പോഴും ജാതിസ്വത്വം നിലനിൽക്കാം; ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ സാമ്പത്തികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ മുന്നേറ്റം നേടിയ വിഭാഗങ്ങൾ പോലും തങ്ങളുടെ ജാതിസ്വത്വത്തെ ഒരു സാമൂഹിക മൂലധനമായി പുനർസംഘടിപ്പിക്കാം. ഇതാണ് നവോത്ഥാനാനന്തര സമൂഹത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യം. ഈ യാഥാർഥ്യം മനസ്സിലാക്കാതെ ജാതിസ്വത്വത്തെ വെറും “തെറ്റായ ബോധം” എന്ന് തള്ളിക്കളയുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹികാനുഭവങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ പരിമിതി ഉണ്ടാകും. അതേസമയം ജാതിസ്വത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാക്കി അംഗീകരിച്ചാൽ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ സർവമാനവികതയും വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പൊതുതാൽപര്യവും ദുർബലപ്പെടും. അതിനാൽ പുതിയ ഇടതുപക്ഷ സമീപനം ജാതിയെ നിഷേധിക്കുന്നതോ ജാതിരാഷ്ട്രീയത്തിന് കീഴടങ്ങുന്നതോ അല്ല; ജാതിസ്വത്വത്തിന്റെ ചരിത്രപരവും സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ അടിത്തറ അന്വേഷിച്ച് അതിനപ്പുറം പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി നിർമ്മിക്കുന്നതായിരിക്കണം.

മതസ്വത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും സമാനമായ സങ്കീർണ്ണതയുണ്ട്. ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസവും സാമ്പത്തികവികസനവും മതവിശ്വാസത്തെ ഇല്ലാതാക്കണമെന്നില്ല. പലപ്പോഴും ആധുനികതയും മതസ്വത്വവും ഒരുമിച്ച് വളരാം. ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം, ആഗോള പ്രവാസബന്ധങ്ങൾ, അന്തർദേശീയ രാഷ്ട്രീയസംഭവങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങളുടെ സാമൂഹികപങ്ക്, കുടുംബസംവിധാനം എന്നിവയിലൂടെ പ്രാദേശിക മതസ്വത്വങ്ങൾക്ക് പുതിയ സാമൂഹിക ഊർജം ലഭിക്കാം. അതുകൊണ്ട് മതവിശ്വാസമുള്ള ജനവിഭാഗങ്ങളെ മുഴുവൻ യാഥാസ്ഥിതികരായി കാണുന്നതും ശരിയല്ല; അതുപോലെ മതത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവൽക്കരണത്തെ അവഗണിക്കുന്നതും ശരിയല്ല. ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയത്തിന് മതവിശ്വാസിയുടെ സാമൂഹികാവകാശത്തെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് മതത്തെ രാഷ്ട്രീയാധികാരത്തിന്റെ ഏക മാനദണ്ഡമാക്കുന്ന പ്രവണതകളെ വിമർശിക്കേണ്ടിവരും. ഇവിടെ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ മതനിരപേക്ഷതയെ മതവിരുദ്ധതയായി ചുരുക്കാതെ, വ്യത്യസ്ത മതവിശ്വാസങ്ങളുള്ള മനുഷ്യർക്ക് തുല്യമായ പൗരത്വവും സാമൂഹികാവകാശവും ഉറപ്പാക്കുന്ന പൊതുസമൂഹ ദർശനമായി പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ മേഖലയിൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയഭാഷ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മവും സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായി വികസിതവുമായിരിക്കണം.

നവോത്ഥാന മൂല്യശോഷണത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന മേഖല യുക്തിബോധത്തിന്റെ ദൗർബല്യമാണ്. കേരളത്തിന്റെ ആധുനികതയുടെ പ്രധാന സവിശേഷത ശാസ്ത്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വ്യാപനം മാത്രമായിരുന്നില്ല; സാമൂഹിക അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള വിമർശനബോധവുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ കാലഘട്ടത്തിൽ വിവരങ്ങളുടെ അളവ് വർധിച്ചെങ്കിലും യുക്തിബോധം അതേ അനുപാതത്തിൽ വളരണമെന്നില്ല. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ വസ്തുത, അഭിപ്രായം, പ്രചാരണം, തെറ്റായ വിവരം, വികാരപരമായ ഉള്ളടക്കം എന്നിവ ഒരേ ദൃശ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വ്യക്തികൾ തങ്ങൾ ഇതിനകം വിശ്വസിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളെ സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ മാത്രം സ്വീകരിക്കുന്ന പ്രവണതയും ശക്തമാകാം. ഇതോടെ രാഷ്ട്രീയസംവാദം വസ്തുതാപരമായ വാദങ്ങളിൽ നിന്ന് വികാരപരമായ പ്രതികരണങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. ജാതീയ അഭിമാനം, മതവികാരം, വ്യക്തിപൂജ, രാഷ്ട്രീയ വിദ്വേഷം, ഗൂഢാലോചനാ ധാരണകൾ, അന്ധവിശ്വാസം എന്നിവയ്ക്ക് ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങൾ പുതിയ വ്യാപനമാർഗങ്ങൾ നൽകുന്നു. അതിനാൽ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ യുക്തിവാദം പഴയ രൂപത്തിൽ ആവർത്തിക്കുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല. ശാസ്ത്രീയചിന്തയോടൊപ്പം മാധ്യമസാക്ഷരത, ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷരത, വിവരത്തിന്റെ ഉറവിടം പരിശോധിക്കുന്ന കഴിവ്, ഡാറ്റയെ വിമർശനാത്മകമായി വായിക്കൽ, ആൽഗോരിതമിക വിവരവിതരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു പുതിയ യുക്തിവാദ സംസ്കാരം ആവശ്യമാണ്. ഇത് സി.പി.എം. ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് വലിയ പ്രത്യയശാസ്ത്ര ദൗത്യമാണ്.

ഉപഭോഗവാദത്തിന്റെ വളർച്ചയും ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. വിപണിസമൂഹത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹികമൂല്യം പലപ്പോഴും അവന്റെ ഉപഭോഗശേഷിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വീട്, കാർ, വസ്ത്രം, സാങ്കേതിക ഉപകരണങ്ങൾ, വിദേശയാത്ര, സ്വകാര്യവിദ്യാഭ്യാസം, സ്വകാര്യആരോഗ്യം തുടങ്ങിയവ സാമൂഹികവിജയത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളായി മാറുന്നു. ഇതിനെ വ്യക്തികളുടെ ധാർമ്മിക ദൗർബല്യമായി കാണുന്നത് മതിയാകില്ല; വിപണി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനമായി ഇതിനെ മനസ്സിലാക്കണം. എന്നാൽ അതിന്റെ സാമൂഹികഫലങ്ങൾ നിർണായകമാണ്. സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വം, പൊതുതാൽപര്യം, സഹോദരത്വം, കൂട്ടായ്മ, പങ്കാളിത്തം തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങൾ വ്യക്തിഗത വിജയത്തിന്റെയും മത്സരത്തിന്റെയും മൂല്യങ്ങളുമായി മത്സരിക്കേണ്ടിവരുന്നു. നവോത്ഥാനവും ഇടതുപക്ഷവും ഒരിക്കൽ മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹികമൂല്യത്തെ സമ്പത്തിനപ്പുറം നിർവചിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. പുതിയ വിപണിസംസ്കാരം പലപ്പോഴും സമ്പത്തും ഉപഭോഗവും സാമൂഹികമാനവും തമ്മിൽ ശക്തമായ ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ വിപണിവിരുദ്ധ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മാത്രം മതിയാകില്ല. മനുഷ്യന്റെ ജീവിതഗുണം ഉപഭോഗത്തിന്റെ അളവിൽ മാത്രം നിർവചിക്കാത്ത ഒരു പുതിയ സാമൂഹികദർശനം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഈ സാമൂഹികപരിവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രതിസന്ധിയെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ പ്രധാനമായി കാണേണ്ടത് സമൂഹത്തിന്റെ മാറ്റത്തിന്റെ വേഗവും രാഷ്ട്രീയപ്രത്യയശാസ്ത്ര നവീകരണത്തിന്റെ വേഗവും തമ്മിലുള്ള അന്തരമാണ്. കേരളസമൂഹം കഴിഞ്ഞ ഏതാനും ദശാബ്ദങ്ങളിൽ അതിവേഗം മാറി. എന്നാൽ സമൂഹത്തെ വിശദീകരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷ അതേ വേഗത്തിൽ മാറിയിട്ടുണ്ടോ എന്നത് പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യമാണ്. മാർക്സിന്റെ വർഗവിശകലനം ഇന്നും മൂലധനവും തൊഴിലും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് അടിസ്ഥാനപരമാണ്. എന്നാൽ അതിനെ 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ സാമൂഹികരൂപങ്ങളിൽ തന്നെ നിർത്തിയാൽ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കേരളത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ജാതി, മതം, ലിംഗം, പരിസ്ഥിതി, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, കുടിയേറ്റം, ഗിഗ് തൊഴിൽ, അറിവുസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, പുതിയ മധ്യവർഗം, ഉപഭോഗവാദം, സാംസ്കാരിക മൂലധനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളെ വർഗവിശകലനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. അതിനാൽ മാർക്സിസത്തെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതല്ല; മറിച്ച് മാറിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രസ്ഥാനം തന്റെ ചരിത്രവിജയങ്ങളുടെ ഭാഷ മാത്രം സംസാരിച്ചാൽ പുതിയ സാമൂഹികവിഭാഗങ്ങളുമായി അതിന്റെ ആശയബന്ധം ക്രമേണ ദുർബലപ്പെടാം.

ഇവിടെ ഭരണവും പ്രസ്ഥാനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും നിർണായകമാണ്. ദീർഘകാലം ഭരണത്തിൽ തുടരുന്ന ഒരു ഇടതുപക്ഷ പാർട്ടിക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഭരണനിർവഹണം രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ വലിയ ഭാഗം ഏറ്റെടുക്കുന്ന അവസ്ഥ ഉണ്ടാകാം. സർക്കാർ ആശുപത്രി നിർമ്മിക്കാം, സ്കൂൾ വികസിപ്പിക്കാം, സാമൂഹികസുരക്ഷാ പദ്ധതി നടപ്പാക്കാം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ആരോഗ്യസംരക്ഷണം ഒരു പൊതവകാശമാണെന്ന ബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വേറൊരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം ഒരു ചരക്കല്ല, സാമൂഹിക അവകാശമാണെന്ന് ജനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നത് മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനമാണ്. തൊഴിൽവിപണിയിലെ ചൂഷണബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം വളർത്തുന്നത് ഭരണനിർവഹണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ വർഗരാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനമാണ്. ഭരണത്തിന്റെ വിജയവും രാഷ്ട്രീയപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശക്തിയും ഒരേ കാര്യമല്ല. ഒരു പാർട്ടി ഭരണപരമായി ശക്തമായിരിക്കുമ്പോഴും സാമൂഹികമായും പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായും ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകാം. അതിനാൽ ഭരണനേട്ടങ്ങൾ ജനജീവിതത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതിനൊപ്പം അവയുടെ പിന്നിലുള്ള സാമൂഹികദർശനം ജനങ്ങളുമായി സംവദിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രക്രിയയും ആവശ്യമാണ്.

സി.പി.എം.യുടെ സംഘടനാപരമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ഈ പ്രത്യയശാസ്ത്രപ്രശ്നത്തിന്റെ സാമൂഹികരൂപമായി കാണാം. ഒരു പാർട്ടി ബ്രാഞ്ച് പ്രദേശത്തെ തൊഴിലാളികളുമായി സംസാരിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, യുവാക്കളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പഠിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി മനസ്സിലാക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ദളിത്–ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെ പ്രത്യേക പ്രശ്നങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ലെങ്കിൽ, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങളുടെ സാമൂഹികമാറ്റം പഠിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലത്തിലെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ ബ്രാഞ്ച് ക്രമേണ ജനജീവിതത്തിൽ നിന്ന് അകന്ന ഒരു ഭരണപരമായ ഘടകമായി മാറാം. അതുകൊണ്ട് പ്രാദേശിക പാർട്ടി ബ്രാഞ്ചുകളെ സംഘടനാ മെറ്റാബോളിസത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ഒരു ജീവകോശം പുറത്തുനിന്നുള്ള ഘടകങ്ങളെ സ്വീകരിച്ച് പരിവർത്തനം ചെയ്ത് പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയസംഘടനയും സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് അനുഭവങ്ങളും പ്രശ്നങ്ങളും പരാതികളും ആഗ്രഹങ്ങളും ആശയങ്ങളും സ്വീകരിച്ച് അവയെ രാഷ്ട്രീയവിശകലനമായും പരിപാടിയായും സമരമായും സംഘടനാപ്രവർത്തനമായും മാറ്റണം. ഈ സാമൂഹിക metabolism തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ പാർട്ടിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ദുർബലമാകും. സി.പി.എം.യുടെ ഔദ്യോഗിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനങ്ങളിൽ സംഘടനാപരമായ ദൗർബല്യം, ജനങ്ങളുമായുള്ള അകലം, ബഹുജനസംഘടനകളുടെ ക്ഷയം, അംഗങ്ങളുടെ നിഷ്ക്രിയത തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ചർച്ചയായിട്ടുള്ളത് ഈ വിഷയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഈ ഘട്ടത്തിലാണ് നവോത്ഥാന മൂല്യശോഷണവും സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രതിസന്ധിയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണുന്നത്. നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ ദുർബലപ്പെടുമ്പോൾ ജാതി, മതം, സമുദായം, കുടുംബം, പ്രദേശം തുടങ്ങിയ സ്വത്വങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ വിഭവങ്ങളായി മാറാം. സ്വത്വരാഷ്ട്രീയം ശക്തമാകുമ്പോൾ പൊതുവായ വർഗതാൽപര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ ഐക്യം നിർമ്മിക്കുന്നത് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകും. വർഗരാഷ്ട്രീയം ദുർബലപ്പെടുമ്പോൾ നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങളെ പുതിയ തലമുറയിൽ പുനർനിർമ്മിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയശക്തിയുടെ സ്വാധീനവും കുറയും. അതോടെ ജാതിസ്വത്വത്തിനും മതസ്വത്വത്തിനും ഉപഭോഗവാദത്തിനും വ്യക്തികേന്ദ്രിതത്വത്തിനും യാഥാസ്ഥിതികതയ്ക്കും കൂടുതൽ സാമൂഹികസ്ഥലം ലഭിക്കാം. അങ്ങനെ ഇത് ഒരു ഏകദിശാ കാരണ–ഫലബന്ധമല്ല; പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സാമൂഹിക feedback loop ആണ്. നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങളുടെ ദൗർബല്യം ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ സാമൂഹിക–പ്രത്യയശാസ്ത്ര ഇടപെടൽ ദുർബലപ്പെടുന്നത് നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങളുടെ പുനരുത്പാദനത്തെ കൂടുതൽ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാം. ഈ ചക്രം തകർക്കണമെങ്കിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രത്തിലെ മാറ്റം മാത്രം പോരാ; സമൂഹത്തിന്റെ മാറിയ ഘടനയെ വീണ്ടും പഠിക്കുകയും അതിൽ നിന്ന് പുതിയ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയും വേണം.

ഇവിടെ “വർഗം versus സ്വത്വം” എന്ന കൃത്രിമ ദ്വന്ദം മറികടക്കേണ്ടത് നിർണായകമാണ്. ഒരു വ്യക്തി ഒരേസമയം തൊഴിലാളിയും സ്ത്രീയും ദളിതനും മതവിശ്വാസിയും പ്രവാസികുടുംബാംഗവും ഉപഭോക്താവും പൗരനും ആയിരിക്കാം. ഈ സ്വത്വങ്ങൾ പരസ്പരം വേർതിരിച്ചുള്ള പെട്ടികളല്ല. അവ തമ്മിൽ ഇടപെടുകയും ചിലപ്പോൾ പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചിലപ്പോൾ വൈരുദ്ധ്യത്തിലാകുകയും ചെയ്യുന്നു. മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിന്റെ ശക്തി ഇവയിൽ ഒന്നിനെ മറ്റൊന്നിന്റെ പേരിൽ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിൽ അല്ല; മറിച്ച് അവയുടെ സാമൂഹികവും ഭൗതികവുമായ അടിത്തറ കണ്ടെത്തുന്നതിലാണ്. ജാതിസ്വത്വം എന്തുകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നു, അത് വിവാഹം, വിദ്യാഭ്യാസം, സ്വത്ത്, തൊഴിൽ, സാമൂഹിക നെറ്റ്‌വർക്ക് എന്നിവയുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യം വർഗവിശകലനത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കും. മതസ്വത്വം എന്തുകൊണ്ട് ശക്തമാകുന്നു, അതിന് സുരക്ഷ, സാമൂഹികബന്ധം, സാമ്പത്തിക താൽപര്യം, ചരിത്രസ്മൃതി, ആഗോളബന്ധം എന്നിവയുമായി എന്ത് ബന്ധമുണ്ട് എന്ന ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നതും അതുപോലെ പ്രധാനമാണ്. അതിനാൽ സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കാതെ അതിന്റെ ഭൗതിക അടിത്തറ അന്വേഷിക്കുകയും, സ്വത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാക്കാതെ അതിനപ്പുറം പൊതുവായ താൽപര്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് പുതിയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക ദൗത്യം.

കേരളത്തിന് അതിനാൽ ആവശ്യമായത് പഴയ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ആവർത്തനം മാത്രമല്ല; ഒരു പുതിയ, രണ്ടാം തലമുറ നവോത്ഥാനം ആണ്. ആദ്യ നവോത്ഥാനം ചോദിച്ചത് ജാതി എന്തുകൊണ്ട്, അയിത്തം എന്തുകൊണ്ട്, വിദ്യാഭ്യാസം ചിലർക്കു മാത്രം എന്തുകൊണ്ട്, മനുഷ്യർ തുല്യരല്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ട് എന്നായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ നവോത്ഥാനം ചോദിക്കേണ്ടത് സമ്പത്ത് എന്തുകൊണ്ട് അസമമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, വിദ്യാഭ്യാസം എന്തുകൊണ്ട് വിപണിവസ്തുവാകുന്നു, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം എന്തുകൊണ്ട് ചെലവേറിയ സേവനമാകുന്നു, യുവാക്കൾ എന്തുകൊണ്ട് കുടിയേറാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു, ജാതിയും മതവും എന്തുകൊണ്ട് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയശക്തികളായി മാറുന്നു, ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു, ഉപഭോഗം എന്തുകൊണ്ട് ജീവിതവിജയത്തിന്റെ അളവുകോലാകുന്നു, പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധിയുടെ ഭാരം ആരാണ് വഹിക്കുന്നത്, സ്ത്രീകൾക്കും ദളിതർക്കും ആദിവാസികൾക്കും ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്കും പുതിയ സാമ്പത്തികഘടനയിൽ യഥാർത്ഥ സമത്വം എത്രമാത്രം ലഭിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങളായിരിക്കണം. അപ്പോൾ നവോത്ഥാനം ഒരു പഴയ ചരിത്രസ്മാരകമല്ലാതെ പുതിയ സാമൂഹികവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന വിമർശനശക്തിയായി മാറും.

ഇത്തരം ഒരു പുതിയ നവോത്ഥാനവുമായി മാർക്സിസത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുകയാണ് സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ കേന്ദ്രദൗത്യം. അതിന് ആദ്യം കേരളത്തിന്റെ മാറുന്ന വർഗഘടനയെ ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കണം. തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ, പുതിയ മധ്യവർഗത്തിന്റെ ആന്തരിക വിഭജനം, പ്രവാസി കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക–സാമൂഹിക സ്വാധീനം, ഗിഗ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ തൊഴിൽബന്ധങ്ങൾ, പ്രൊഫഷണൽ വിഭാഗങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കൾ, പുതിയ ചെറുകിട സംരംഭകർ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് തുടർച്ചയായ സാമൂഹിക ഗവേഷണം വേണം. രണ്ടാമതായി ജാതിയെയും മതത്തെയും വർഗവിശകലനത്തിന് പുറത്തുള്ള വിഷയങ്ങളായി കാണാതെ അവയുടെ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക അടിത്തറ മനസ്സിലാക്കണം. മൂന്നാമതായി യുവാക്കളെ വെറും സംഘടനാംഗങ്ങളാക്കുന്നതിന് പകരം ചിന്തിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തികളായി വളർത്തുന്ന പുതിയ രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസരീതി വേണം. നാലാമതായി സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്നങ്ങളെ ക്ഷേമപരിപാടികളുടെ പരിധിയിൽ നിന്ന് അധികാരബന്ധങ്ങളുടെയും സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും പ്രശ്നങ്ങളായി ഉയർത്തണം. അഞ്ചാമതായി ദളിത്–ആദിവാസി അനുഭവങ്ങളെ വിശാലമായ സാമൂഹികനീതി–വർഗരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. ആറാമതായി ശാസ്ത്രീയചിന്ത, മാധ്യമസാക്ഷരത, ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയം, AI, പരിസ്ഥിതി, കുടിയേറ്റം തുടങ്ങിയ പുതിയ വിഷയങ്ങളെ പാർട്ടി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കണം. ഏഴാമതായി ഓരോ പ്രാദേശിക ബ്രാഞ്ചിനെയും അതിന്റെ പ്രദേശത്തെ സാമൂഹിക ഗവേഷണത്തിന്റെയും ജനകീയ ഇടപെടലിന്റെയും കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റണം. ഇതിലൂടെ പാർട്ടി സമൂഹത്തെക്കുറിച്ച് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ധാരണകൾ ജനങ്ങളിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന സംഘടനയിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് പഠിച്ച് തന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ നിരന്തരം തിരുത്തുന്ന സംഘടനയായി മാറാൻ കഴിയും.

ഇതോടൊപ്പം പാർട്ടിയുടെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരത്തെയും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്രശക്തി അതിന്റെ പുസ്തകജ്ഞാനത്തിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല; അതിന്റെ പ്രവർത്തകരുടെ ജീവിതരീതിയിലും ജനങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിലും അധികാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമീപനത്തിലും ആത്മവിമർശനശേഷിയിലും അത് പ്രകടമാകണം. ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകലം, അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, വ്യക്തിപൂജ, സംഘടനാപരമായ നിഷ്ക്രിയത, സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്ന പാർട്ടി സംസ്കാരം തുടങ്ങിയ പ്രവണതകൾ ഉണ്ടാകുന്നിടത്ത് അവ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പ്രശ്നങ്ങളായും കാണണം. കാരണം മാർക്സിസം സമൂഹത്തെ മാറ്റാനുള്ള ഒരു സിദ്ധാന്തം മാത്രമല്ല; സ്വന്തം പ്രവർത്തനരീതിയെയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുന്ന ഒരു രീതിശാസ്ത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ആത്മവിമർശനം പ്രതിരോധപരമായ സംഘടനാപ്രവർത്തനമല്ല; പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകമാണ്.

അവസാനമായി, കേരളസമൂഹത്തിലെ നവോത്ഥാന മൂല്യശോഷണവും സി.പി.എം.യുടെ രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രതിസന്ധിയും ഒരേ കാരണത്താൽ സംഭവിക്കുന്ന രണ്ട് പ്രതിഭാസങ്ങളാണെന്ന് പറയുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായിരിക്കില്ല. എന്നാൽ അവയ്ക്കിടയിൽ ചരിത്രപരവും ഘടനാപരവുമായ ശക്തമായ പരസ്പരബന്ധമുണ്ട്. നവോത്ഥാനം സൃഷ്ടിച്ച സമത്വം, മനുഷ്യാന്തസ്സ്, യുക്തിബോധം, മതനിരപേക്ഷത, സാമൂഹികനീതി, പൊതുതാൽപര്യം തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങൾ പുതിയ തലമുറകളിൽ പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടാതെ വന്നാൽ അവയുടെ സ്ഥാനത്ത് ജാതിസ്വത്വം, മതസ്വത്വം, ഉപഭോഗവാദം, വ്യക്തികേന്ദ്രിതത്വം, സാമൂഹികമത്സരം, അന്ധവിശ്വാസം തുടങ്ങിയ പ്രവണതകൾക്ക് കൂടുതൽ സ്ഥലം ലഭിക്കാം. അതേസമയം ഈ മാറ്റങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിക്കുകയും അതിന് സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ബദൽ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിൽ ഇടതുപക്ഷം പരിമിതപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക സ്വാധീനം കൂടുതൽ ചുരുങ്ങാം. അതിനാൽ പരിഹാരം പഴയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളുടെ ആവർത്തനത്തിൽ അല്ല; സമൂഹത്തെ വീണ്ടും വായിക്കുന്നതിലും പുതിയ വർഗഘടനയെ തിരിച്ചറിയുന്നതിലും സ്വത്വങ്ങളുടെ സാമൂഹിക–ഭൗതിക അടിത്തറ കണ്ടെത്തുന്നതിലും നവോത്ഥാനത്തെ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കുന്നതിലും പാർട്ടി സംഘടനയെ ജനജീവിതവുമായി വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലും മാർക്സിസത്തെ പുതിയ കേരളീയ യാഥാർഥ്യത്തിൽ സൃഷ്ടിപരമായി പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിലുമാണ്.

അതിനാൽ ഈ പഠനത്തിന്റെ അന്തിമസൂത്രം ഇങ്ങനെ നിർവചിക്കാം: സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കരുത് — അതിന്റെ സാമൂഹിക കാരണം അന്വേഷിക്കുക; സ്വത്വത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏക അടിസ്ഥാനമാക്കരുത് — അതിനപ്പുറം പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക; നവോത്ഥാനത്തെ ചരിത്രത്തിൽ പൂട്ടരുത് — അതിനെ പുതിയ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കുക; മാർക്സിസത്തെ ഉപേക്ഷിക്കരുത് — മാറിയ സമൂഹത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ അതിനെ കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുത്തുക; പാർട്ടിയെ ഭരണസംവിധാനമായി ചുരുക്കരുത് — അതിനെ വീണ്ടും ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹികപ്രസ്ഥാനമാക്കുക. കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയഭാവിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനപ്രശ്നം അതുകൊണ്ട് ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രത്തിന്റെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല. അത് ഒരു സാമൂഹിക–പ്രത്യയശാസ്ത്ര പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. കേരള നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപൈതൃകത്തെ പുതിയ തലമുറയുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനും, വർഗബോധത്തെ പുതിയ സാമൂഹിക ഘടനയിൽ പുനർനിർമ്മിക്കാനും, ശാസ്ത്രീയവും മനുഷ്യകേന്ദ്രിതവും മതനിരപേക്ഷവും ജനാധിപത്യപരവുമായ ഒരു പുതിയ പൊതുസമൂഹ ദർശനം വികസിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രക്രിയയാണ് ഈ പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ചോദ്യം “കേരള നവോത്ഥാനം അവസാനിച്ചോ?” എന്നതല്ല; “കേരള നവോത്ഥാനത്തിന്റെ അടുത്ത ചരിത്രഘട്ടം എന്തായിരിക്കും, അതിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമൂഹിക–രാഷ്ട്രീയ ശക്തി എങ്ങനെ രൂപപ്പെടും?” എന്നതാണ്. അതിന്റെ ഉത്തരത്തെ കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമം തന്നെയാണ് കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ അടുത്ത പ്രത്യയശാസ്ത്ര ദൗത്യം.

കേരള നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ആന്തരിക ചരിത്രത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത സാമൂഹിക അധികാരത്തിന്റെ ഉറവിടത്തെ മാറ്റിയെടുക്കൽ ആയിരുന്നു എന്ന് കാണാം. ജന്മം, ജാതി, കുടുംബപാരമ്പര്യം, മതാധികാരം, ഭൂസ്വത്ത് എന്നിവയായിരുന്നു പഴയ സമൂഹത്തിൽ ഒരാളുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രധാന നിർണ്ണായകങ്ങൾ. നവോത്ഥാനപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഈ അധികാരക്രമത്തെ നേരിട്ട് ചോദ്യം ചെയ്തു. വിദ്യാഭ്യാസം, സംഘടന, തൊഴിൽ, സാമൂഹികപരിഷ്കാരം, പൊതുപ്രവർത്തനം, രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ താഴ്ന്ന നിലയിലാക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങൾ സ്വന്തം സാമൂഹിക വ്യക്തിത്വം പുനർനിർമ്മിച്ചു. ഇതിലൂടെ “ഞാൻ ആരാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ജാതി നൽകിയിരുന്ന ഉത്തരത്തിന് പകരം “ഞാൻ ഒരു അവകാശമുള്ള മനുഷ്യനും പൗരനുമാണ്” എന്ന പുതിയ ഉത്തരമുണ്ടായി. എന്നാൽ ഈ പരിവർത്തനം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായിരുന്നില്ല. ചരിത്രപരമായി താഴ്ത്തപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ അപമാനവും സാമൂഹികഅകലംപാലിക്കലും അസമത്വവും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ തുടരുകയും ചെയ്തു. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനവും മറ്റു സാമൂഹികപരിവർത്തനങ്ങളും പൊതുസ്ഥലത്ത് സമത്വത്തിന്റെ പുതിയ ഭാഷ സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും വീട്ടിനകത്തും വിവാഹബന്ധങ്ങളിലും സാമൂഹിക നെറ്റ്‌വർക്കുകളിലും ചില പഴയ അധികാരബന്ധങ്ങൾ തുടരുന്നതായി സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രവിജയത്തെ “ജാതി അവസാനിച്ചു” എന്ന നിലയിൽ വായിക്കുന്നതിനു പകരം ജാതിയുടെ തുറന്ന അധികാരരൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് ജാതിയുടെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ സാമൂഹികരൂപങ്ങളിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം എന്ന നിലയിൽ കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഈ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുമ്പോഴാണ് നവോത്ഥാനത്തിന്റെ തുടർദൗത്യം പൂർത്തിയായെന്ന ഒരു തെറ്റായ ആത്മസംതൃപ്തി സമൂഹത്തിലും ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിലും രൂപപ്പെടാൻ സാധ്യതയുള്ളത്.

ഇവിടെയാണ് കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രവിജയത്തിന്റെ മറ്റൊരു ആഴത്തിലുള്ള ഘടകം മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. കേരളത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസം വളർന്നത് ദാരിദ്ര്യം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലല്ല; സാമൂഹിക വിഘടനവും സാമൂഹിക ചലനവും വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനവും ജാതിവിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഘർഷങ്ങളും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ച അസ്വസ്ഥമായ സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷം അതിന് നിർണായകമായിരുന്നു. റോബിൻ ജെഫ്രിയുടെ പഠനം കേരളത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് ദാരിദ്ര്യത്തോടൊപ്പം സാമൂഹിക dislocation, ഭൂമിയില്ലായ്മ, സാക്ഷരത എന്നിവയുടെ കൂട്ടിച്ചേരൽ പ്രധാനമായിരുന്നുവെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അതായത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ എതിരാളിയായി വളർന്നതല്ല; മറിച്ച് പഴയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ തകരുകയും പുതിയ സാമൂഹിക ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉയരുകയും ചെയ്ത സാഹചര്യത്തിൽ ആ മാറ്റത്തിന് വർഗപരമായ രാഷ്ട്രീയഭാഷ നൽകിക്കൊണ്ടാണ് വളർന്നത്. ഇതാണ് ഇന്ന് സി.പി.എം.യുടെ പ്രതിസന്ധിയെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള പ്രധാന താക്കോൽ. ഇന്ന് കേരളസമൂഹത്തിൽ ഏതു തരത്തിലുള്ള പുതിയ social dislocation ആണ് സംഭവിക്കുന്നത്? പഴയ ജാതിബന്ധങ്ങൾ തകർന്നതിനു ശേഷം പുതിയ മധ്യവർഗവും പുതിയ തൊഴിൽബന്ധങ്ങളും പുതിയ കുടിയേറ്റസംസ്കാരവും പുതിയ ഡിജിറ്റൽ സമൂഹവും പുതിയ സാമൂഹിക ആഗ്രഹങ്ങളും രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ പുതിയ സാമൂഹിക അസ്വസ്ഥതകൾക്ക് എന്താണ് ഇടതുപക്ഷം നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷ? പഴയ ഭൂമി–തൊഴിൽ–ജന്മിത്വ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഇന്നും പ്രസക്തമാണെങ്കിലും അവ മാത്രം പുതിയ തലമുറയുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ മുഴുവനായി വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ചരിത്രത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസത്തെ ശക്തമാക്കിയ social dislocation-ന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിലാണ് ഇന്നത്തെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ തുടക്കം.

ഇവിടെ ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ വൈരുദ്ധ്യം ഉയരുന്നു. നവോത്ഥാനം പഴയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെ തകർത്തു; എന്നാൽ അവയ്ക്ക് പകരം എന്ത് പുതിയ സാമൂഹികബന്ധമാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്? ഒരു ഭാഗത്ത് ജാതി–ജന്മിത്വ ബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമായി, മറുവശത്ത് വിപണി–ഉപഭോഗ–വ്യക്തികേന്ദ്രിത ബന്ധങ്ങൾ ശക്തമായി. പഴയ സമൂഹത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹികസ്ഥാനം ജാതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു; പുതിയ വിപണിസമൂഹത്തിൽ അത് പലപ്പോഴും സാമ്പത്തിക ശേഷി, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ഉപഭോഗം, സാമൂഹികമാനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ പഴയതിന്റെ പൂർണ്ണമായ ഇല്ലാതാകലിനു പകരം പഴയതും പുതിയതും പരസ്പരം ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ആധുനിക തൊഴിൽവിപണിയിൽ പങ്കെടുക്കുമ്പോഴും വിവാഹത്തിൽ ജാതി പരിഗണിക്കാം; ആഗോള ജീവിതശൈലി സ്വീകരിക്കുമ്പോഴും ശക്തമായ മതസ്വത്വം നിലനിർത്താം; ശാസ്ത്രീയ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയിരിക്കുമ്പോഴും അന്ധവിശ്വാസത്തിൽ വിശ്വസിക്കാം; വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും കുടുംബ–സമുദായ നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് കീഴടങ്ങാം. ഈ contradictory modernity ആണ് കേരളത്തിന്റെ പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യം. അതിനാൽ “ആധുനികത വന്നാൽ പഴയ ബോധം അപ്രത്യക്ഷമാകും” എന്ന linear modernization ധാരണ കേരളത്തിൽ പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയില്ല. നവോത്ഥാനാനന്തര കേരളം യഥാർത്ഥത്തിൽ പല സാമൂഹികകാലഘട്ടങ്ങൾ ഒരേ സമയം സഹവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണ സാമൂഹികസംവിധാനമാണ്.

ഇതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രതിഫലനം സ്വത്വത്തിന്റെ പുനർരാഷ്ട്രീയവൽക്കരണത്തിലാണ്. നവോത്ഥാനം ഒരാളെ ജാതിയുടെ തടവിൽ നിന്ന് പൗരത്വത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ രാഷ്ട്രീയപ്രതിനിധാനം, വിഭവവിതരണം, സാമൂഹികസുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, അധികാരം എന്നിവയ്ക്കായുള്ള മത്സരത്തിൽ കൂട്ടായ സ്വത്വങ്ങൾ വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയവിഭവങ്ങളായി മാറാം. ഇതുകൊണ്ടാണ് കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിൽ വർഗവും സമുദായവും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുള്ളത്. കേരളത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയചരിത്രപഠനങ്ങൾ തന്നെ class politics-നും communitarian politics-നും ഇടയിലുള്ള ഈ സങ്കീർണ്ണ ബന്ധത്തെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അതിനാൽ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും “പഴയകാലത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവ്” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല. ജനാധിപത്യരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തന്നെ ഘടനയിൽ സ്വത്വങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രതിനിധാനത്തിന്റെയും വിഭവങ്ങളുടെയും അധികാരത്തിന്റെയും അവകാശവാദങ്ങളായി മാറുന്നു എന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. ഇവിടെ സി.പി.എം.യുടെ ചരിത്രപരമായ ശക്തിയായ വർഗരാഷ്ട്രീയം പുതിയ സാമൂഹികസ്വത്വങ്ങളുമായി എങ്ങനെ സംവദിക്കണം എന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയരുന്നത്. സ്വത്വങ്ങളെ അവഗണിച്ചാൽ ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പാർട്ടി അകന്നുപോകാം; സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ അതിന്റെ സ്വന്തം യുക്തിയിൽ സ്വീകരിച്ചാൽ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സർവജനീനത ദുർബലപ്പെടാം. അതിനാൽ identity → material interest → class articulation എന്ന പരിവർത്തനമാണ് പുതിയ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ നിർണായക ഘടകം.

ഇതോടൊപ്പം നവോത്ഥാനത്തിന്റെ മറ്റൊരു അപൂർണ്ണ ദൗത്യം മനുഷ്യാന്തസ്സിൽ നിന്ന് സാമൂഹികപൗരത്വത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം ആണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് നിയമപരമായി തുല്യാവകാശം ലഭിച്ചാൽ മാത്രം സാമൂഹികസമത്വം പൂർത്തിയാകുന്നില്ല. സമൂഹത്തിൽ തുല്യമായ അംഗീകാരം, വിഭവങ്ങളിലേക്കുള്ള തുല്യപ്രവേശനം, രാഷ്ട്രീയപ്രതിനിധാനം, സാംസ്കാരികമാന്യത, സുരക്ഷിതമായ സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയും ആവശ്യമാണ്. കേരളത്തിലെ ദളിത് സമൂഹങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനവും മറ്റു സാമൂഹികപരിവർത്തനങ്ങളും പൊതുസ്ഥലത്ത് സമത്വത്തിന്റെ പുതിയ ഭാഷ സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും കുടുംബജീവിതത്തിലും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിലും ചരിത്രപരമായ അധീനതയുടെ അനുഭവങ്ങൾ തുടരുന്നുവെന്ന് കാണിക്കുന്നു. ഇവിടെ “രാഷ്ട്രീയ വിമോചനം”യും “മാനുഷിക വിമോചനം”യും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പ്രസക്തമാകുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിൽ നിയമപരമായും രാഷ്ട്രീയമായും സമത്വം സ്ഥാപിച്ചാലും സാമൂഹികജീവിതത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ പഴയ അധികാരബന്ധങ്ങൾ നിലനിൽക്കാം. അതിനാൽ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം നിയമപരമായ സമത്വത്തിൽ നിന്ന് ജീവിച്ചറിയുന്ന സമത്വത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരിക്കണം. ഈ യാത്രയിൽ ഇടതുപക്ഷം സാമ്പത്തിക പുനർവിതരണത്തോടൊപ്പം സാമൂഹികാന്തസ്സ്, പ്രതിനിധാനം, സാംസ്കാരിക അധികാരം, അറിവിന്റെ ഉടമസ്ഥത എന്നിവയും രാഷ്ട്രീയചർച്ചയുടെ ഭാഗമാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇവിടെയാണ് “കേരള മോഡൽ” എന്ന വിജയബോധം തന്നെ ഒരു വൈരുദ്ധ്യമായി മാറുന്ന സാഹചര്യം പരിശോധിക്കേണ്ടത്. കേരളം വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, സാമൂഹികവികസനം, ജനാധിപത്യപങ്കാളിത്തം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ നേടിയ മുന്നേറ്റങ്ങൾ യാഥാർഥ്യമാണ്. എന്നാൽ ഒരു സമൂഹം തന്റെ ചരിത്രവിജയങ്ങളെ സ്ഥിരമായ സ്വയംചിത്രമായി മാറ്റുമ്പോൾ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കാണാനുള്ള കഴിവ് കുറയാം. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികവികസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചില അക്കാദമിക വിമർശനങ്ങൾ തന്നെ “കേരള മോഡൽ” എന്ന വിജയകഥയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ദളിത്–ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ മറവിയിലാകാനുള്ള സാധ്യത ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ടത് വിമർശനം ശരിയോ തെറ്റോ എന്നതിലുപരി അതിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക മുന്നറിയിപ്പാണ്: ഒരു സാമൂഹികവിപ്ലവം വിജയിച്ചതിന്റെ പേരിൽ അതിന്റെ ബാക്കി വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കാണാതാകരുത്. ഇടതുപക്ഷം കേരളത്തിന്റെ പുരോഗതിയുടെ പ്രധാന ചരിത്രശക്തികളിലൊന്നായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ആ പുരോഗതിയുടെ പരിമിതികളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വവും അതിനുണ്ട്. സ്വന്തം ചരിത്രവിജയങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനേക്കാൾ അവയുടെ ഉള്ളിലുള്ള പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തുകയാണ് ഒരു ജീവിക്കുന്ന മാർക്സിസ്റ്റ് പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ലക്ഷണം.

ഇതിൽനിന്ന് സി.പി.എം.യുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രതിസന്ധിയുടെ മറ്റൊരു തലത്തിലേക്ക് കടക്കാം. പാർട്ടി ചരിത്രപരമായി സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹികമാറ്റം തന്നെ പാർട്ടിയുടെ പഴയ സാമൂഹിക അടിത്തറയെ ക്ഷയിപ്പിച്ചോ? എന്നതാണ് ആ ചോദ്യം. ഭൂസമരങ്ങളും ഭൂസംബന്ധമായ പരിഷ്കാരങ്ങളും വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനവും സാമൂഹികചലനശേഷിയും ക്ഷേമസംവിധാനങ്ങളും തൊഴിലാളി–കർഷക സംഘടനകളും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ച സമൂഹം പഴയതുപോലെ തുടരുകയില്ല. പഴയ കർഷക–തൊഴിലാളി സമൂഹം ക്രമേണ മാറി. കൃഷിയുടെ സാമൂഹികപ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞു; സേവനമേഖല വളർന്നു; പ്രവാസം വർധിച്ചു; പുതിയ മധ്യവർഗങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. അതിനാൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രവിജയം തന്നെ അതിന്റെ പരമ്പരാഗത സാമൂഹിക അടിത്തറയുടെ ഒരു ഭാഗത്തെ മാറ്റിമറിച്ചു. ഇതൊരു വലിയ dialectical contradiction ആണ്: പ്രസ്ഥാനം വിജയിക്കുന്നു → സമൂഹത്തെ മാറ്റുന്നു → പഴയ സാമൂഹിക അടിത്തറ മാറുന്നു → പ്രസ്ഥാനത്തിന് പുതിയ സാമൂഹിക അടിത്തറ നിർമ്മിക്കേണ്ടിവരുന്നു. എന്നാൽ ഈ പുതിയ അടിത്തറ നിർമ്മിക്കപ്പെടാതെ പോയാൽ ചരിത്രവിജയം തന്നെ രാഷ്ട്രീയ ക്ഷയത്തിന് കാരണമാകാം. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള ചരിത്രപഠനങ്ങൾ സാമൂഹികപരിഷ്കാരവും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള ഈ പരസ്പരബന്ധത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഇതിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം വർഗത്തിന്റെ പുനർനിർവചനമാണ്. പഴയ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ തൊഴിലാളിയും കർഷകനും പ്രധാന രാഷ്ട്രീയവിഷയങ്ങളായിരുന്നു. ഇന്ന് അവരോടൊപ്പം പുതിയ സാമൂഹിക തൊഴിൽവിഭാഗങ്ങളെ കൂടി രാഷ്ട്രീയമായി കാണേണ്ടിവരുന്നു. ഗിഗ് തൊഴിലാളി ഒരു തൊഴിലാളിയാണ്, പക്ഷേ പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളി സംഘടനയുടെ ഘടനയിൽ അയാൾ എളുപ്പത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല. സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിലെ നഴ്സ് തൊഴിലാളിയാണ്, എന്നാൽ അവളുടെ വിദ്യാഭ്യാസപരമായ സാമൂഹികസ്ഥാനം പഴയ വ്യവസായ തൊഴിലാളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. വിദേശത്ത് ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരാളുടെ കുടുംബം കേരളത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിന്റെ സാമ്പത്തികജീവിതം ആഗോള തൊഴിൽവിപണിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാവ് തൊഴിലാളിവർഗത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത രൂപത്തിൽ വരില്ലെങ്കിലും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളിൽ അവന്റെ സ്ഥാനം വളരെ സങ്കീർണ്ണമാണ്. അതിനാൽ വർഗത്തെ തൊഴിൽപരമായ ഒരു ലേബൽ എന്നതിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങളുടെ ശൃംഖലയായി പുനർനിർവചിക്കേണ്ടിവരും. മൂലധനവുമായി ആരാണ് എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നത്, സ്വന്തം തൊഴിൽശക്തിയെ എങ്ങനെ വിൽക്കുന്നു, സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനത്തിന്റെ ചെലവ് ആരാണ് വഹിക്കുന്നത്, കടബാധ്യത എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ തൊഴിൽബന്ധങ്ങളെ എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു, കുടുംബം സാമ്പത്തികസുരക്ഷയുടെ ഭാരമേറ്റെടുക്കുന്നത് എങ്ങനെ തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ പുതിയ വർഗവിശകലനത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം.

ഇതോടൊപ്പം സ്ത്രീയുടെ അദൃശ്യ തൊഴിലും സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനവും വർഗവിശകലനത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരേണ്ടതുണ്ട്. കേരളത്തിന്റെ ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസനിലയും സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക പുരോഗതിയും ഉണ്ടായിട്ടും കുടുംബത്തിനകത്തെ unpaid care work, വയോജനപരിചരണം, കുട്ടികളുടെ പരിചരണം, വീട്ടുപണി തുടങ്ങിയവയുടെ വലിയൊരു പങ്ക് സ്ത്രീകൾ വഹിക്കുന്നു. വിദേശത്തേക്കോ നഗരങ്ങളിലേക്കോ തൊഴിലിനായി പുരുഷന്മാർ പോകുമ്പോൾ കുടുംബത്തിന്റെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനഭാരം പലപ്പോഴും സ്ത്രീകളുടെ മേൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യരംഗത്തും വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തും സേവനമേഖലയിലും സ്ത്രീകൾ വലിയ തൊഴിൽശക്തിയായി മാറിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വീട്ടിനകത്തെ തൊഴിൽബന്ധങ്ങളിൽ പിതൃസത്തയുടെ ചില രൂപങ്ങൾ തുടരാം. അതിനാൽ സ്ത്രീപ്രശ്നത്തെ “സ്ത്രീകൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രതിനിധാനം നൽകുക” എന്ന സംഘടനാപരമായ വിഷയത്തിൽ മാത്രം ചുരുക്കാതെ തൊഴിൽ, കുടുംബം, സ്വത്ത്, ശരീരം, പരിചരണസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനം എന്നിവയുടെ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തിക പ്രശ്നമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. നവോത്ഥാനത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം ഇവിടെ കുടുംബത്തിനകത്തെ അധികാരബന്ധങ്ങളിലേക്കും കടക്കേണ്ടിവരും.

അതുപോലെ തന്നെ ദളിത് മധ്യവർഗത്തിന്റെ വളർച്ച ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായി അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ഒരു വിഭാഗത്തിലെ ചിലർ വിദ്യാഭ്യാസം, സർക്കാർ തൊഴിൽ, പ്രൊഫഷണൽ മേഖലകൾ, വിദേശതൊഴിൽ, സംരംഭകത്വം തുടങ്ങിയ വഴികളിലൂടെ സാമൂഹിക ഉയർച്ച കൈവരിക്കുമ്പോൾ ആ വിഭാഗത്തിനകത്തും വർഗവ്യത്യാസങ്ങൾ വളരും. ഇതോടെ “ദളിത് സമൂഹം” എന്ന ഏകീകൃത രാഷ്ട്രീയവിഭാഗം തന്നെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. ഒരു ഭാഗത്ത് ചരിത്രപരമായ ജാതിയപമാനത്തിന്റെ അനുഭവം തുടരുന്നു; മറുവശത്ത് പുതിയ മധ്യവർഗ താൽപര്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് വർഗവും ജാതിയും തമ്മിലുള്ള പുതിയ intersection. ഇതിനെ മനസ്സിലാക്കാതെ ദളിത് രാഷ്ട്രീയത്തെ മുഴുവൻ identity politics ആയി കാണുന്നതും, മറിച്ച് വർഗവ്യത്യാസങ്ങളെ അവഗണിച്ച് ദളിത് സമൂഹത്തെ ഏകീകൃത സാമൂഹികവിഭാഗമായി കാണുന്നതും അപൂർണ്ണമായിരിക്കും.

ഇതിന്റെ സമാനമായ രൂപം മറ്റ് മതസമൂഹങ്ങളിലും കാണാം. ഒരു മതസമൂഹം ഒരൊറ്റ വർഗമല്ല. അതിനകത്ത് തൊഴിലാളികളും ചെറുകിട കച്ചവടക്കാരും കർഷകരും പ്രൊഫഷണലുകളും സമ്പന്ന സംരംഭകരും ദരിദ്രരും മധ്യവർഗങ്ങളും ഉണ്ടാകും. അതിനാൽ ഒരു മതസമൂഹത്തിന്റെ മൊത്തം രാഷ്ട്രീയ പെരുമാറ്റത്തെ ഒരു ഏകീകൃത “മതതാൽപര്യം” കൊണ്ട് വിശദീകരിക്കുന്നത് വർഗവൈവിധ്യങ്ങളെ മറയ്ക്കാം. ഇതാണ് ഇടതുപക്ഷ വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന് ഒരു പുതിയ സാധ്യതയും വെല്ലുവിളിയും. മതസമൂഹത്തിനകത്തെ വർഗവ്യത്യാസങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി ദൃശ്യമാക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏകീകരണശേഷിയെ മറികടക്കാനുള്ള പുതിയ സാധ്യതകൾ ഉണ്ടാകും. എന്നാൽ അത് മതവിശ്വാസത്തെ അപമാനിക്കുന്ന രീതിയിലല്ല, മറിച്ച് ഒരേ മതസമൂഹത്തിനകത്തും തൊഴിൽ, വരുമാനം, സ്വത്ത്, വിദ്യാഭ്യാസം, ലിംഗം, തലമുറ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വ്യത്യസ്ത ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിക്കുന്ന രീതിയിലായിരിക്കണം.

ഇവിടെയാണ് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ ദൗത്യം “വോട്ടർമാരെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുക” എന്നതിൽ നിന്ന് “പൊതുവായ താൽപര്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുക” എന്നതിലേക്ക് മാറേണ്ടത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിവിധ സമുദായങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വോട്ടുകൾ ലഭിക്കുന്നത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഐക്യത്തിന്റെ തെളിവല്ല. യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ ഐക്യം ഉണ്ടാകുന്നത് വ്യത്യസ്ത സാമൂഹികവിഭാഗങ്ങൾ അവരുടെ വ്യത്യസ്ത സ്വത്വങ്ങളെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് ചില പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളിൽ ഒന്നിക്കുന്നു എന്നിടത്താണ്. തൊഴിൽസുരക്ഷ, പൊതുജനാരോഗ്യം, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം, വിലക്കയറ്റം, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം, സാമൂഹികസുരക്ഷ, സ്ത്രീസുരക്ഷ, വയോജനപരിചരണം, യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽ, കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ഇത്തരം cross-cutting interests സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ ഇവ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മുദ്രാവാക്യങ്ങളായി മാത്രം അവതരിപ്പിച്ചാൽ മതിയാകില്ല; ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ അവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സ്ഥിരമായ സംഘടനാപ്രവർത്തനം ഉണ്ടാകണം. സി.പി.എം.യുടെ 2026-ലെ ഔദ്യോഗിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനം തന്നെ ബഹുജനസംഘടനകളുടെ ദൗർബല്യവും ജനപ്രശ്നങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായ ഇടപെടലിന്റെ കുറവും പാർട്ടിയുടെ “mass line” ദുർബലപ്പെട്ടതും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

ഇതോടെ മറ്റൊരു ആഴത്തിലുള്ള ചോദ്യത്തിലേക്ക് നമുക്ക് കടക്കാം: എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒരു വലിയ ചരിത്രപൈതൃകമുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രസ്ഥാനം സമൂഹത്തിന്റെ മാറുന്ന ബോധത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ ചിലപ്പോൾ വൈകുന്നത്? ഇതിന് സംഘടനാശാസ്ത്രപരമായ ഒരു വിശദീകരണമുണ്ട്. വലിയ സംഘടനകൾക്ക് സ്വന്തം വിജയങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട institutional memory ഉണ്ടാകും. ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ വിജയകരമായിരുന്ന പ്രവർത്തനരീതികൾ പിന്നീട് സ്വാഭാവികമായും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. പഴയ ശത്രുക്കൾ, പഴയ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ, പഴയ സാമൂഹികവിഭാഗങ്ങൾ, പഴയ സംഘടനാരീതികൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ പ്രശ്നങ്ങളെ വായിക്കാൻ തുടങ്ങാം. അപ്പോൾ സംഘടന സമൂഹത്തെ പഠിക്കുന്നതിനേക്കാൾ സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ധാരണകളെ സംരക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഇത് ഒരു political cognitive inertia ആണ്. പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങൾ പഴയ വിഭാഗീകരണങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങാതെ വരുമ്പോൾ സംഘടനയുടെ ഭാഷയും ജനങ്ങളുടെ ഭാഷയും തമ്മിൽ അകലം വർധിക്കും. ഈ അകലം തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മാത്രം പ്രകടമാകില്ല; ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന സംഭാഷണങ്ങളിൽ, യുവാക്കളുടെ രാഷ്ട്രീയതാൽപര്യത്തിൽ, സംഘടനകളിലേക്കുള്ള പുതിയ അംഗങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ, സാമൂഹികപ്രശ്നങ്ങളിൽ പാർട്ടിയോട് ആളുകൾ സമീപിക്കുന്ന രീതിയിൽ എന്നിവയിലും അത് കാണാം.

അതിനാൽ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന ചോദ്യം “സി.പി.എം. എങ്ങനെ കൂടുതൽ ശക്തമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രമാകും?” എന്നതല്ല; അതിനേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള “സി.പി.എം. എങ്ങനെ വീണ്ടും സമൂഹത്തെ വായിക്കുന്ന ഒരു ബൗദ്ധിക–സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനമാകും?” എന്നതാണ്. കാരണം ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ചരിത്രപരമായ ശക്തി അതിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രത്തിൽ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതം, കർഷകന്റെ പ്രശ്നം, ദളിതന്റെ അപമാനം, സ്ത്രീയുടെ അവകാശം, വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ഭാവി, കർഷകത്തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം, ജന്മിത്വത്തിന്റെ അധികാരം തുടങ്ങിയവയെ ഒരു പൊതുവായ സാമൂഹിക സിദ്ധാന്തത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതിലാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി. ഇന്ന് അതേ ബൗദ്ധിക പ്രവർത്തനം പുതിയ വിഷയങ്ങളിൽ നടത്തേണ്ടിവരും. AIയും തൊഴിലും, ഗൾഫ് കുടിയേറ്റവും കുടുംബവും, സ്വകാര്യവിദ്യാഭ്യാസവും വർഗവും, സോഷ്യൽ മീഡിയയും രാഷ്ട്രീയബോധവും, കാലാവസ്ഥാമാറ്റവും വർഗവും, വയോജനസമൂഹവും പരിചരണസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും, സ്ത്രീതൊഴിലും സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനവും, ദളിത് മധ്യവർഗവും സ്വത്വവും തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന് സ്വന്തം സൈദ്ധാന്തിക സംഭാവനകൾ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടിവരും.

ഇവിടെയാണ് ഈ പഠനം കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു നിഗമനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നത്: കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാന മൂല്യശോഷണം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു “മൂല്യപ്രശ്നം” മാത്രമല്ല; അത് ഒരു “ഉൽപ്പാദന–പുനരുത്പാദന–അധികാര–ബോധ” പ്രശ്നമാണ്. മനുഷ്യർ ഏത് സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നു, കുടുംബം എങ്ങനെ പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, അറിവ് എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, മാധ്യമങ്ങൾ ബോധത്തെ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു, സാമൂഹികമാനം എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, മതവും ജാതിയും എങ്ങനെ സാമൂഹികസുരക്ഷയുടെ ഉറവിടങ്ങളാകുന്നു, വിപണി എങ്ങനെ ആഗ്രഹങ്ങളെ നിർമ്മിക്കുന്നു—ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് മൂല്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ മൂല്യശോഷണത്തെ പ്രസംഗങ്ങളിലൂടെ മാത്രം തടയാനാവില്ല. മൂല്യങ്ങളെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെ മാറ്റാതെ മൂല്യപരിവർത്തനം സ്ഥിരമാകില്ല. ഇതുതന്നെയാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തിന് നവോത്ഥാനപഠനത്തിൽ നൽകാനാകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന.

നവോത്ഥാനാനന്തര കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയപരിവർത്തനത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ “മധ്യവർഗം വളർന്നു” എന്ന പൊതുവായ നിരീക്ഷണം മാത്രം മതിയാകില്ല. മധ്യവർഗവൽക്കരണം ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രക്രിയ മാത്രമല്ല; അത് ഒരു പുതിയ ജീവിതദർശനവും പുതിയ സാമൂഹികമാനദണ്ഡങ്ങളും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ മുൻഗണനകളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം, സർക്കാർ ജോലി, വിദേശതൊഴിൽ, സ്വകാര്യ തൊഴിൽ, ചെറുകിട സംരംഭകത്വം, പ്രൊഫഷണൽ തൊഴിൽ, ഭൂമി–വീട്–സ്വത്ത് എന്നിവയിലൂടെയുള്ള സമ്പാദ്യം തുടങ്ങിയ വഴികളിലൂടെ കേരളത്തിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ പഴയ ദാരിദ്ര്യ–അധീനതാ ഘടനകളിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു. എന്നാൽ സാമ്പത്തിക ഉയർച്ചയോടൊപ്പം തന്നെ ഒരു പുതിയ അസുരക്ഷാബോധവും വളർന്നു. മധ്യവർഗ കുടുംബത്തിന് ലഭിച്ച നേട്ടങ്ങൾ സ്ഥിരമല്ലെന്ന ബോധം, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസമത്സരം, തൊഴിൽസുരക്ഷയുടെ അഭാവം, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, ഭവനച്ചെലവ്, വായ്പ, വിദേശതൊഴിലിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം, വിരമിക്കൽശേഷമുള്ള ജീവിതം എന്നിവ പുതിയ ആശങ്കകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. അതിനാൽ ഈ വിഭാഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മനഃശാസ്ത്രം ഒരേസമയം മുന്നേറ്റത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസവും ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള അസുരക്ഷയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഈ ഇരട്ടബോധം വർഗരാഷ്ട്രീയത്തെ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. സാമ്പത്തികമായി മധ്യവർഗത്തിൽ എത്തിയ വ്യക്തി സ്വയം “തൊഴിലാളി” എന്ന തിരിച്ചറിവിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകാം; എന്നാൽ അവന്റെ വരുമാനം ഇപ്പോഴും സ്വന്തം തൊഴിൽശക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കാം. സ്വത്ത് വർധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വലിയ മൂലധനത്തിന്റെ ഉടമയല്ല. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക വർഗസ്ഥാനം ഒന്നും സ്വയം രാഷ്ട്രീയവർഗബോധം മറ്റൊന്നുമാകുന്ന ഈ വിടവ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.

ഇവിടെയാണ് വർഗസ്ഥാനം, വർഗബോധം, സാമൂഹികസ്വത്വം എന്നീ മൂന്ന് തലങ്ങളെ വേർതിരിച്ച് കാണേണ്ടത്. ഒരാൾ ഒരു പ്രത്യേക സാമ്പത്തികവർഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്നത് മാത്രം അവൻ അതേ വർഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയതാൽപര്യങ്ങളെ ബോധപൂർവ്വം തിരിച്ചറിയുന്നു എന്നർത്ഥമല്ല. മാർക്സിസ്റ്റ് പാരമ്പര്യത്തിൽ തന്നെ objective class position-നും subjective class consciousness-നും ഇടയിലുള്ള വ്യത്യാസം നിർണായകമാണ്. കേരളത്തിൽ മധ്യവർഗവൽക്കരണം ശക്തമായതോടെ ഈ വ്യത്യാസം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായി. സാമ്പത്തികമായി തൊഴിൽശക്തി വിൽക്കുന്ന വ്യക്തി തന്നെ സാംസ്കാരികമായി “മധ്യവർഗക്കാരൻ” എന്ന് കാണാം; അതോടൊപ്പം ജാതി, മതം, കുടുംബം, പ്രദേശം, വിദ്യാഭ്യാസം, ജീവിതശൈലി തുടങ്ങിയ സ്വത്വങ്ങൾ അവന്റെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ നിർണ്ണയിക്കാം. അതിനാൽ ഇന്ന് വർഗബോധത്തിന്റെ നിർമ്മാണം തൊഴിലിടത്തിൽ മാത്രം നടക്കില്ല. കുടുംബം, സ്കൂൾ, കോളേജ്, സോഷ്യൽ മീഡിയ, മതസ്ഥാപനം, ജാതിസംഘടന, തൊഴിൽവിപണി, ഉപഭോഗവിപണി, പ്രവാസബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് വർഗബോധം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇതാണ് പഴയ സംഘടനാ മാതൃകകളേക്കാൾ പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നത്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കുടുംബം തന്നെ ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ–സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനമായി പുനർപരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. കേരളത്തിൽ കുടുംബം വെറും സ്വകാര്യബന്ധങ്ങളുടെ ഇടമല്ല; സാമ്പത്തികസുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസനിക്ഷേപം, ആരോഗ്യച്ചെലവ്, വയോജനപരിചരണം, വിവാഹം, ഭവനം, തൊഴിൽതേടൽ, വിദേശകുടിയേറ്റം എന്നിവയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം കുടുംബം ഏറ്റെടുക്കുന്നു. ക്ഷേമസംവിധാനങ്ങൾ നിലനിന്നിട്ടും കുടുംബം ഒരു “private welfare state” പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പല മേഖലകളുണ്ട്. ഇതോടെ വ്യക്തിയുടെ വർഗസ്ഥാനം കുടുംബത്തിന്റെ കൂട്ടായ സാമ്പത്തികശേഷിയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. ഒരു യുവാവിന്റെ തൊഴിൽരഹിതത്വം അവന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ വിദേശവരുമാനം കുറച്ചുകാലത്തേക്ക് മറച്ചുവയ്ക്കാം; മറ്റൊരു യുവാവിന് അതേ തൊഴിൽരഹിതത്വം കടുത്ത സാമ്പത്തികപ്രശ്നമാകാം. ഒരു വയോജനത്തിന്റെ ജീവിതം പെൻഷനിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ മക്കളുടെ വരുമാനത്തിലും ആശ്രയിക്കാം. ഒരു സ്ത്രീയുടെ തൊഴിൽപങ്കാളിത്തം കുടുംബപരിചരണത്തിന്റെ ആവശ്യകതകളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാം. അതിനാൽ കേരളത്തിലെ വർഗഘടനയെ വ്യക്തിഗത വരുമാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം അളക്കുന്നത് അപൂർണ്ണമാണ്. കുടുംബത്തിന്റെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനശേഷിയും വർഗവിശകലനത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം.

ഇതിലൂടെ സ്ത്രീയുടെ അദൃശ്യ തൊഴിൽ കൂടുതൽ നിർണായകമായി ഉയർന്നുവരുന്നു. സാമ്പത്തിക ഉൽപ്പാദനത്തിൽ കണക്കാക്കപ്പെടാത്ത വീട്ടുപണി, കുട്ടികളുടെ പരിചരണം, വയോജനപരിചരണം, രോഗികളുടെ പരിചരണം, കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ മാനസിക–സാമൂഹിക പിന്തുണ എന്നിവ സമൂഹത്തിന്റെ പുനരുത്പാദനത്തിന് അനിവാര്യമാണ്. കേരളത്തിൽ ജനസംഖ്യയുടെ പ്രായഘടന മാറുകയും വയോജനങ്ങളുടെ എണ്ണം ഉയരുകയും ചെയ്യുന്നതിനനുസരിച്ച് care economy-യുടെ പ്രാധാന്യം വർധിക്കും. എന്നാൽ ഈ പരിചരണസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം കുടുംബത്തിനകത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളുടെ മേൽ, അദൃശ്യമായി തുടരുകയാണെങ്കിൽ വർഗവിശകലനം തന്നെ അപൂർണ്ണമാകും. ഭാവിയിലെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് അതിനാൽ “തൊഴിൽ” എന്നത് ഫാക്ടറിയിലോ ഓഫീസിലോ ചെയ്യുന്ന paid labour മാത്രം അല്ലെന്നും, സമൂഹത്തിന്റെ പുനരുത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമായ unpaid care work-ഉം അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തിക ഘടനയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്നും വിശദീകരിക്കേണ്ടിവരും. ഇത് നവോത്ഥാനത്തിന്റെ സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യദൗത്യത്തെ വർഗരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ മേഖലയാണ്.

ഇതോടൊപ്പം വയോജനസമൂഹത്തിന്റെ വളർച്ച കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാന–വർഗരാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിൽ പുതിയ അധ്യായം തുറക്കുന്നു. ഉയർന്ന ആയുർദൈർഘ്യം, കുറഞ്ഞ ജനനനിരക്ക്, യുവാക്കളുടെ കുടിയേറ്റം, കുടുംബഘടനയിലെ മാറ്റം എന്നിവ ചേർന്ന് കേരളത്തിൽ വയോജനങ്ങളുടെ സാമൂഹികപ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നു. പഴയ സംയുക്തകുടുംബഘടനകൾ മാറുമ്പോൾ പരിചരണം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, ഏകാന്തത, സാമ്പത്തികസുരക്ഷ, താമസം, സാമൂഹികപങ്കാളിത്തം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉയരും. ഒരിക്കൽ തൊഴിലാളി–കർഷക സമരങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്ന ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഭാവിയിൽ care, ageing, social reproduction എന്നിവയും പ്രധാന രാഷ്ട്രീയപ്രശ്നങ്ങളാക്കേണ്ടിവരും. ഇതും നവോത്ഥാനത്തിന്റെ മനുഷ്യകേന്ദ്രിത മൂല്യങ്ങളെ പുതിയ തലമുറയുടെ യാഥാർഥ്യങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മേഖലയാണ്.

കേരളത്തിലെ യുവതലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയ അകലം ഇതുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ യുവാക്കൾ പലപ്പോഴും പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളി–കർഷക സമരങ്ങളുടെ സാമൂഹികാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്ന തലമുറയാണ്. അവർ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തിലാണ് വളരുന്നത്; അവരുടെ തൊഴിൽസ്വപ്നങ്ങൾ പ്രാദേശികമല്ല, ദേശീയവും ആഗോളവുമാണ്; അവരുടെ വിദ്യാഭ്യാസം വലിയ സാമ്പത്തിക നിക്ഷേപവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു; അവരുടെ സാമൂഹിക നെറ്റ്‌വർക്ക് പാർട്ടി സംഘടനകളേക്കാൾ സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലായിരിക്കും. അവർ രാഷ്ട്രീയമായി താൽപര്യമില്ലാത്തവരാണെന്ന് നിഗമനം ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല. പലപ്പോഴും അവർ പാർട്ടി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് അകന്നിട്ടും വിഷയാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവരായിരിക്കാം. പരിസ്ഥിതി, സ്ത്രീസുരക്ഷ, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഡിജിറ്റൽ സ്വകാര്യത, മനുഷ്യാവകാശം, സാമൂഹികനീതി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ യുവാക്കൾ പ്രതികരിക്കാം; എന്നാൽ അതിനെ പരമ്പരാഗത പാർട്ടി ഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണമെന്നില്ല. അതിനാൽ യുവജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവിമുഖതയെ “അരാഷ്ട്രീയത” എന്ന് വിളിക്കുന്നതിനുപകരം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പഴയ സംഘടനാരൂപങ്ങളോടുള്ള അകലം എന്ന നിലയിൽ പരിശോധിക്കണം.

ഇവിടെ സോഷ്യൽ മീഡിയ ഒരു ആശയവിനിമയ ഉപകരണം മാത്രമല്ല; ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഉൽപ്പാദനമേഖലയാണ്. പഴയ കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയബോധം പ്രധാനമായും കുടുംബം, സ്കൂൾ, വായനശാല, പാർട്ടി ബ്രാഞ്ച്, തൊഴിലാളി യൂണിയൻ, പൊതുയോഗം, പത്രം എന്നിവയിലൂടെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇന്ന് അതിനൊപ്പം YouTube, Instagram, Facebook, WhatsApp, short-video platforms തുടങ്ങിയവയും ബോധനിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന ഇടങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത രാഷ്ട്രീയവിവരത്തിന്റെ വിതരണം കേന്ദ്രീകൃതമല്ല എന്നതാണ്. ഓരോ വ്യക്തിയും ഒരേസമയം വിവരത്തിന്റെ ഉപഭോക്താവും നിർമ്മാതാവും വിതരണക്കാരനും ആകുന്നു. അതിനാൽ രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണം ഒരു “message → audience” മാതൃകയിൽ നിന്ന് networked influence system ആയി മാറുന്നു. ഒരു രാഷ്ട്രീയസംഘടനയ്ക്ക് ഈ പുതിയ സാമൂഹികഘടന മനസ്സിലാകാതെ പഴയ പ്രചാരണരീതികൾ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചാൽ അതിന്റെ ആശയങ്ങൾ ജനങ്ങളിലെത്തുന്ന രീതിയും മാറിപ്പോകും. ഇവിടെ പ്രശ്നം സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ കൂടുതൽ പോസ്റ്റുകൾ ഇടുക എന്നതല്ല; ജനങ്ങളുടെ ബോധം എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം വികസിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്.

ഈ ഡിജിറ്റൽ പരിവർത്തനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മറ്റൊരു നിർണായക മാറ്റം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്: വിവരം രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. മുമ്പ് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ ശേഖരിച്ച് പാർട്ടിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുകയായിരുന്നു. ഇന്ന് ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ജനങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റം, ഇഷ്ടങ്ങൾ, ഭയങ്ങൾ, കോപങ്ങൾ, ഉപഭോഗരീതികൾ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വൻതോതിലുള്ള ഡാറ്റ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ഡാറ്റയെ ആരാണ് ശേഖരിക്കുന്നത്, ആരാണ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നത്, ഏത് narrative ആണ് algorithmically amplify ചെയ്യപ്പെടുന്നത് എന്നത് പുതിയ രാഷ്ട്രീയസാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ ഇടതുപക്ഷത്തിന് ഡാറ്റാ സാക്ഷരതയും algorithmic power-നെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധവും അനിവാര്യമാണ്. നവോത്ഥാനത്തിന്റെ പഴയ “യുക്തിബോധം” ഡിജിറ്റൽ കാലത്ത് പുതിയ രൂപത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കേണ്ടതിന്റെ കാരണം ഇതാണ്.

ഇതോടൊപ്പം മാധ്യമവും വിപണിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മാധ്യമങ്ങൾ വെറും വാർത്ത കൈമാറുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളല്ല; അവർ agenda setting, framing, issue salience എന്നിവയിലൂടെ പൊതുസമൂഹത്തിലെ രാഷ്ട്രീയചർച്ചയുടെ പരിധി സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഒരു സംഭവത്തെ ഏത് ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു, ഏത് വിഷയമാണ് തുടർച്ചയായി ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്, ഏത് പ്രശ്നമാണ് വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായി കാണിക്കുന്നത്, ഏതാണ് ഘടനാപരമായ പ്രശ്നമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് എന്നതെല്ലാം ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനെ ഒരു ഏകകേന്ദ്രിത ഗൂഢാലോചനയായി കാണുന്നത് ശാസ്ത്രീയമല്ല. ഉടമസ്ഥത, പരസ്യവിപണി, പ്രേക്ഷകശ്രദ്ധ, രാഷ്ട്രീയബന്ധങ്ങൾ, മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രൊഫഷണൽ സംസ്കാരം, സോഷ്യൽ മീഡിയ amplification തുടങ്ങിയ പല ഘടകങ്ങളാണ് മാധ്യമ narrative-കളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. അതിനാൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന് മാധ്യമത്തെ വെറും “ശത്രു”യായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ പൊതുസമൂഹത്തിലെ അർത്ഥനിർമ്മാണത്തിന്റെ ഒരു സ്ഥാപനമായി പഠിക്കേണ്ടത് കൂടുതൽ പ്രയോജനകരമാണ്.

ഇവിടെ നിന്ന് പ്രത്യയശാസ്ത്രവും narrative-ഉം തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പ്രത്യയശാസ്ത്രം സമൂഹത്തിന്റെ ഘടനയെ വിശദീകരിക്കുന്ന സമഗ്രമായ ലോകദർശനമാണ്. narrative അതിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക കാലഘട്ടത്തിലെ ലളിതമായ കഥാരൂപമാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രസ്ഥാനം ശക്തമായ പ്രത്യയശാസ്ത്രം നിലനിർത്തിയാലും പുതിയ സാമൂഹിക narrative-കൾ നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നാൽ അതിന്റെ ആശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ദുർബലപ്പെടാം. മറുവശത്ത് ശക്തമായ narrative മാത്രം ഉണ്ടാക്കി അടിസ്ഥാനപരമായ സാമൂഹികവിശകലനം ഇല്ലെങ്കിൽ അത് ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയശക്തിയാകില്ല. അതിനാൽ സി.പി.എം.യ്ക്ക് ആവശ്യമായത് പുതിയ slogans മാത്രം അല്ല; പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തെ വിശദീകരിക്കുന്ന പുതിയ narrative architecture ആണ്. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നവോത്ഥാനം, സാമൂഹികനീതി, പൊതുസമൂഹം, വർഗം, ശാസ്ത്രീയചിന്ത, മനുഷ്യാന്തസ്സ്, പരിസ്ഥിതി, സാങ്കേതികവിദ്യ, തൊഴിൽ എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ സമഗ്ര ലോകദർശനത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടിവരും.

ഇവിടെ “പൊതുസമൂഹം” എന്ന ആശയം വീണ്ടും കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരേണ്ടതുണ്ട്. നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടങ്ങളിൽ ഒന്ന് പൊതുസ്ഥലം സൃഷ്ടിക്കുകയായിരുന്നു. ജാതിവ്യത്യാസങ്ങൾക്കപ്പുറം എല്ലാവർക്കും പ്രവേശിക്കാവുന്ന സ്കൂൾ, റോഡ്, ആശുപത്രി, പൊതുസ്ഥാപനം, രാഷ്ട്രീയവേദി തുടങ്ങിയവ വികസിച്ചു. എന്നാൽ വിപണിവൽക്കരണം പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യത്തെ ചില മേഖലകളിൽ കുറയ്ക്കുകയും സ്വകാര്യ സേവനങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വ്യക്തിക്ക് പണം ഉണ്ടെങ്കിൽ മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും സേവനങ്ങളും ലഭിക്കാം എന്ന ധാരണ ശക്തമാകുമ്പോൾ പൊതുസംവിധാനങ്ങളോടുള്ള കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്വം കുറയാം. ഇതോടെ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ “പൊതുസമൂഹ” ആശയം വിപണിയുടെ “വ്യക്തിഗത തിരഞ്ഞെടുപ്പ്” ആശയവുമായി മത്സരിക്കുന്നു. ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഭാവിയിലെ വലിയ സൈദ്ധാന്തിക ദൗത്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് public goods-നെ ഒരു സാമ്പത്തികവിഷയം മാത്രമല്ല, ജനാധിപത്യ–നവോത്ഥാന മൂല്യമായി പുനഃസ്ഥാപിക്കുക എന്നതാണ്.

ഇതിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ പരിസ്ഥിതിയും വർഗവും പ്രധാനമാകും. കേരളത്തിലെ നഗരവൽക്കരണം, ക്വാറി, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, തീരപ്രദേശം, മലയോരപ്രദേശം, വെള്ളപ്പൊക്കം, ഉരുൾപൊട്ടൽ, ചൂട്, ജലക്ഷാമം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഒരുപോലെ എല്ലാവരെയും ബാധിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിയാലും അതിന്റെ ആഘാതം സാമൂഹികമായി തുല്യമല്ല. സ്വത്ത് ഉള്ളവർക്ക് വീടുമാറ്റാനും ഇൻഷുറൻസ് നേടാനും സ്വകാര്യസുരക്ഷ ഒരുക്കാനും കഴിയും; ദരിദ്രർക്കും അസംഘടിത തൊഴിലാളികൾക്കും കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികൾക്കും അതേ പ്രതിസന്ധി കൂടുതൽ ഗുരുതരമാകാം. അതിനാൽ പരിസ്ഥിതി രാഷ്ട്രീയം വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന് പുറത്തുള്ള പുതിയ വിഷയം അല്ല; പരിസ്ഥിതി അപകടത്തിന്റെ സാമൂഹികവിതരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ വർഗപ്രശ്നം കൂടിയാണ്. നവോത്ഥാനത്തിന്റെ മനുഷ്യകേന്ദ്രിതത്വം ഭാവിയിൽ പരിസ്ഥിതി നീതിയിലേക്ക് വികസിക്കേണ്ടിവരും.

ഇതോടൊപ്പം ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും വിപണിവൽക്കരിക്കുന്ന പ്രവണത സാമൂഹിക മൂല്യശോഷണത്തിന്റെ മറ്റൊരു തലമാണ്. കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും പൊതുജനാരോഗ്യവും സാമൂഹിക സമത്വത്തിന്റെ പ്രധാന ഉപകരണങ്ങളായിരുന്നു. എന്നാൽ ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള കുടുംബങ്ങൾ സ്വകാര്യ സേവനങ്ങളിലേക്ക് മാറുമ്പോൾ പൊതുസംവിധാനങ്ങളുടെ ഗുണമേന്മയോടുള്ള അവരുടെ നേരിട്ടുള്ള താൽപര്യം കുറയാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ഇതോടെ “പൊതുസംവിധാനം എല്ലാവർക്കും വേണ്ടത്” എന്ന കൂട്ടായ ബോധം ദുർബലപ്പെടാം. സാമ്പത്തികമായി ഉയർന്ന വിഭാഗങ്ങൾ സ്വകാര്യ പരിഹാരങ്ങളിലേക്ക് മാറുകയും ദരിദ്രർ പൊതുസംവിധാനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ പൊതുസംവിധാനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ സംരക്ഷണം കൂടുതൽ ദുഷ്കരമാകും. അതിനാൽ പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും പൊതുജനാരോഗ്യവും സംരക്ഷിക്കുന്നത് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഭരണപരമായ നേട്ടം മാത്രമല്ല; നവോത്ഥാനത്തിന്റെ സമത്വമൂല്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനം കൂടിയാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സി.പി.എം.യുടെ മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യയശാസ്ത്ര വെല്ലുവിളി “ജനങ്ങളുടെ ഭൗതിക ജീവിതവും അവരുടെ സാംസ്കാരിക ബോധവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം” വീണ്ടും മനസ്സിലാക്കുക എന്നതാണ്. സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ മാത്രം രാഷ്ട്രീയബോധത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യൻ തന്റെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങളെ കുടുംബം, മതം, ജാതി, ഭാഷ, പ്രദേശം, അഭിമാനം, സുരക്ഷ, ഭാവി എന്നിവയുടെ ഭാഷയിലാണ് പലപ്പോഴും അനുഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ വേതനപ്രശ്നം “വർഗപ്രശ്നം” എന്ന ഭാഷയിൽ മാത്രമല്ല, കുടുംബസുരക്ഷയുടെ ഭാഷയിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം. ഒരു യുവാവിന്റെ തൊഴിലില്ലായ്മ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നമാകുന്നതോടൊപ്പം സാമൂഹികമാനത്തിന്റെയും കുടുംബപ്രതീക്ഷയുടെയും പ്രശ്നമാകാം. ഒരു സ്ത്രീയുടെ തൊഴിൽപ്രശ്നം വരുമാനത്തിന്റെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും കുടുംബാധികാരത്തിന്റെയും പ്രശ്നമാകാം. ഒരു ദളിതന്റെ വിദ്യാഭ്യാസപ്രശ്നം തൊഴിൽപ്രശ്നത്തോടൊപ്പം ചരിത്രപരമായ സാമൂഹികഅപമാനത്തിന്റെ പ്രശ്നവുമാകാം. ഈ പലതല അനുഭവങ്ങളെ ഒരൊറ്റ വർഗവിശകലനത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമ്പോഴാണ് മാർക്സിസം വീണ്ടും ജനജീവിതവുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുക.

ഇവിടെനിന്ന് “വർഗബോധം നൽകുക” എന്ന പഴയ ഭാഷയിൽ നിന്ന് “വർഗബോധം ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക” എന്ന പുതിയ രീതിയിലേക്ക് മാറേണ്ടതുണ്ട്. ജനങ്ങൾക്ക് മുൻകൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു സിദ്ധാന്തം പഠിപ്പിക്കുക എന്നതല്ല രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഏക രൂപം. അവരുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽ തന്നെ പൊതുവായ താൽപര്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തി അവയെ രാഷ്ട്രീയബോധമായി വികസിപ്പിക്കുകയാണ് കൂടുതൽ സൃഷ്ടിപരമായ മാർഗം. ഒരു പ്രദേശത്തെ തൊഴിലാളികൾക്ക് വ്യത്യസ്ത ജാതികളും മതങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കാം; പക്ഷേ തൊഴിൽസുരക്ഷ, വേതനം, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അവരുടെ താൽപര്യങ്ങൾ ഒന്നിച്ചേക്കാം. ഒരു പ്രദേശത്തെ യുവാക്കൾക്ക് വ്യത്യസ്ത സ്വത്വങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കാം; പക്ഷേ തൊഴിൽ, ഡിജിറ്റൽ അവസരങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, പൊതുസ്ഥലം, പരിസ്ഥിതി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ പൊതുതാൽപര്യം ഉണ്ടായേക്കാം. ഈ പൊതുതാൽപര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയെ സ്ഥിരമായ സംഘടനകളാക്കി മാറ്റുകയാണ് വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ പ്രവർത്തനരീതി.

ഇതോടൊപ്പം പാർട്ടി അംഗത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവവും പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യേണ്ടിവരും. ഒരു കാലത്ത് പാർട്ടി അംഗത്വം ഒരു വ്യക്തിയുടെ ദീർഘകാല സാമൂഹികപ്രവർത്തനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇന്ന് സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തം കൂടുതൽ ദ്രവസ്വഭാവമുള്ളതാണ്. ഒരാൾ ഒരു വിഷയത്തിൽ ഒരു ദിവസം ശക്തമായി രാഷ്ട്രീയമായി ഇടപെടുകയും അടുത്ത ദിവസം മറ്റൊരു വിഷയത്തിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്യാം. അതിനാൽ പുതിയ തലമുറയെ പരമ്പരാഗത സംഘടനാ ഘടനയിലേക്ക് നേരിട്ട് ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനു മുമ്പ് knowledge networks, issue-based collectives, study circles, digital political education, community projects തുടങ്ങിയ ഇടനില ഘടനകൾ വികസിപ്പിക്കാം. ഇതിലൂടെ രാഷ്ട്രീയബോധവും സംഘടനയും തമ്മിൽ ഒരു പുതിയ പാലം നിർമ്മിക്കാനാകും.

ഇവയെല്ലാം ചേർത്തുനോക്കുമ്പോൾ കേരളത്തിലെ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിസന്ധി ഒരു “വലതുപക്ഷത്തിന്റെ വളർച്ച” എന്ന ഏകപദത്തിൽ വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വളർച്ചയുണ്ടെങ്കിൽ പോലും അതിന് സാമൂഹിക അടിത്തറ നൽകുന്ന മാറ്റങ്ങളെ അന്വേഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതുപോലെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ക്ഷയത്തെ “ജനങ്ങൾ ഇടതുപക്ഷവിരുദ്ധരായി” എന്ന ഏകവാക്യത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നതും അപര്യാപ്തമാണ്. ജനങ്ങളുടെ വർഗസ്ഥാനം, സ്വത്വം, ജീവിതശൈലി, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക, ഭരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അനുഭവം, സാമൂഹികമാനം, മാധ്യമബോധം, തലമുറമാറ്റം തുടങ്ങിയവയുടെ കൂട്ടിച്ചേരലാണ് രാഷ്ട്രീയ പെരുമാറ്റത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. ഈ സങ്കീർണ്ണതയെ ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കാതെ നടത്തുന്ന ഏത് രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയും ഭാഗികമായിരിക്കും.

ഇനി വിശകലനം കൂടുതൽ ആഴത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകേണ്ടത് കേരളത്തിലെ മൂന്ന് വലിയ സാമൂഹിക പരിവർത്തനങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധത്തിലേക്കാണ്: ഒന്നാമത് പുതിയ മധ്യവർഗത്തിന്റെ രൂപീകരണം; രണ്ടാമത് ജാതി–മത സമൂഹങ്ങളുടെ അകത്തുള്ള വർഗവിഭജനം; മൂന്നാമത് ഡിജിറ്റൽ–ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പുതിയ തൊഴിൽ–ബോധ ഘടന. ഈ മൂന്ന് ശക്തികളും പരസ്പരം ചേർന്നാണ് കേരളത്തിലെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയബോധം നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ പ്രത്യേകമായി പരിശോധിക്കേണ്ട പ്രധാന ചോദ്യം “ഹിന്ദു സമൂഹം, മുസ്ലിം സമൂഹം, ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹം എന്നിവയ്ക്കകത്ത് രൂപപ്പെട്ടുവരുന്ന പുതിയ വർഗവിഭജനങ്ങൾ അവയുടെ രാഷ്ട്രീയസ്വത്വങ്ങളെ എങ്ങനെ പുനർസംഘടിപ്പിക്കുന്നു, അതിനെ വർഗരാഷ്ട്രീയവുമായി എങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കാം?” എന്നതാണ്. അതിനുശേഷം ദളിത്–ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളിലെ പുതിയ വർഗവ്യത്യാസങ്ങളും മധ്യവർഗവൽക്കരണവും, ഗൾഫ് കുടിയേറ്റത്തിന്റെ രണ്ടാം–മൂന്നാം തലമുറ സാമൂഹികഫലങ്ങളും, സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽ–കുടുംബ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും, യുവജനങ്ങളുടെ ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയബോധവും പരിശോധിക്കുമ്പോഴാണ് കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാന മൂല്യശോഷണത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ഘടന കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പുറത്തുവരുന്നത്.

കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങളുടെ പുനരുജ്ജീവനം ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രചാരണ പരിപാടിയായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. അത് സമൂഹത്തിന്റെ ബോധത്തിലും സംഘടനകളിലും സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളിലും പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളിലും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിലും ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലും ഒരേസമയം ഇടപെടുന്ന ദീർഘകാല സാമൂഹിക പുനർനിർമ്മാണ പദ്ധതിയായിരിക്കണം. നവോത്ഥാനം ഒരു കഴിഞ്ഞുപോയ ചരിത്രഘട്ടമല്ല; ഓരോ പുതിയ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക ഘട്ടവും പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും പുതിയ മൂല്യപ്രശ്നങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനാൽ നവോത്ഥാനവും തുടർച്ചയായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടേണ്ട സാമൂഹിക പ്രക്രിയയാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ സി.പി.എം. ഏറ്റെടുക്കേണ്ട ദൗത്യം പഴയ നവോത്ഥാനപ്രവർത്തകരുടെ പേരുകൾ ആവർത്തിക്കുകയോ നവോത്ഥാനസ്മരണകൾ ആഘോഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതല്ല; സമത്വം, മനുഷ്യാന്തസ്സ്, യുക്തിബോധം, ശാസ്ത്രീയചിന്ത, മതനിരപേക്ഷത, ജാതിവിരുദ്ധത, സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യം, സാമൂഹികനീതി, പൊതുതാൽപര്യം എന്നീ മൂല്യങ്ങളെ ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കേരളത്തിന്റെ പുതിയ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിൽ വീണ്ടും പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കുക എന്നതാണ്. അതിന് പാർട്ടി തന്നെ ആദ്യം ഒരു ആന്തരിക നവോത്ഥാനത്തിന് വിധേയമാകണം. ജനങ്ങളോട് നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന പാർട്ടി സ്വന്തം സംഘടനയിൽ അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, അഹങ്കാരം, വ്യക്തിപൂജ, അഴിമതി, സ്വജനപക്ഷപാതം, ആഡംബരജീവിതശൈലി, ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അകലം തുടങ്ങിയ പ്രവണതകളെ സഹിച്ചുനിൽക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ നവോത്ഥാനപ്രചാരണത്തിന് വിശ്വാസ്യത ഉണ്ടാകില്ല. സി.പി.എം.യുടെ സമീപകാല തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അവലോകനത്തിലും ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അകലം, സംഘടനാപരമായ ദൗർബല്യം, ബഹുജനസംഘടനകളുടെ ക്ഷയം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ആദ്യ കർമ്മപരിപാടി പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ രാഷ്ട്രീയ–നൈതിക പുനരുജ്ജീവനം ആയിരിക്കണം. ഓരോ പാർട്ടി ഘടകത്തിലും കാലാനുസൃതമായ ആത്മപരിശോധന, വിമർശനം–ആത്മവിമർശനം, നേതൃത്വത്തിന്റെ ജനസമ്പർക്കം, അംഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസം, സാമ്പത്തിക സുതാര്യത, സ്ഥാനമാനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം, സംഘടനാ തീരുമാനങ്ങളുടെ രേഖപ്പെടുത്തൽ, പരാതികൾ പരിശോധിക്കുന്ന ആഭ്യന്തര സംവിധാനം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തണം. നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അവ പാർട്ടി പ്രവർത്തകന്റെ ജീവിതശൈലിയിലും പെരുമാറ്റത്തിലും അധികാരബന്ധങ്ങളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടണം.

രണ്ടാമത്തെ പ്രധാന കർമ്മപരിപാടി കേരള നവോത്ഥാനത്തെ വീണ്ടും പഠിക്കുകയും അതിന്റെ പുതിയ സൈദ്ധാന്തിക വ്യാഖ്യാനം നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരിക്കണം. ഇന്ന് നവോത്ഥാനം പലപ്പോഴും ഏതാനും ചരിത്രപുരുഷന്മാരുടെയും ചില ചരിത്രസംഭവങ്ങളുടെയും സ്മരണയായി ചുരുങ്ങുന്നു. അതിനെ ഒരു ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹിക സിദ്ധാന്തമായി പുനഃസ്ഥാപിക്കണം. ശ്രീനാരായണഗുരുവിന്റെ മനുഷ്യസമത്വം, അയ്യങ്കാളിയുടെ സാമൂഹികാവകാശസമരം, ചട്ടമ്പിസ്വാമികളുടെ വിമർശനബോധം, വക്കം മൗലവിയുടെ യുക്തിചിന്ത, സഹോദരൻ അയ്യപ്പന്റെ ജാതിവിരുദ്ധത, വി.ടി. ഭട്ടതിരിപ്പാടിന്റെ സ്ത്രീ–സാമൂഹിക പരിഷ്കാര ഇടപെടലുകൾ, തൊഴിലാളി–കർഷക സമരങ്ങൾ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഇടപെടൽ തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത ധാരകളെ ഒരു ഏകീകൃത കേരളീയ വിമോചനചരിത്രത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളായി പഠിക്കണം. എന്നാൽ ചരിത്രത്തെ പവിത്രമാക്കാതെ അതിന്റെ പരിമിതികളും പരിശോധിക്കണം. നവോത്ഥാനം എന്ത് മാറ്റി? എന്താണ് മാറ്റാതെ പോയത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ജാതിസ്വത്വം പുതിയ രൂപത്തിൽ തിരിച്ചുവന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് മതസ്വത്വം ആധുനിക സമൂഹത്തിലും ശക്തമാകുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് അന്ധവിശ്വാസം ശാസ്ത്രീയവിദ്യാഭ്യാസത്തോടൊപ്പം നിലനിൽക്കുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ഉപഭോഗവാദം കൂട്ടായ മൂല്യങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നത്? എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ ഗവേഷണത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കണം. ഇതിനായി സംസ്ഥാനതലത്തിൽ ഒരു കേരള നവോത്ഥാന–സമകാലിക സമൂഹ പഠനകേന്ദ്രം രൂപീകരിച്ച് സർവകലാശാലകൾ, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ, ചരിത്രകാരന്മാർ, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞർ, ശാസ്ത്രപ്രവർത്തകർ, സാംസ്കാരികപ്രവർത്തകർ, രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ എന്നിവരെ ബന്ധിപ്പിക്കാം. ഓരോ ജില്ലയിലും പ്രാദേശിക നവോത്ഥാനചരിത്രവും ഇപ്പോഴത്തെ സാമൂഹികമാറ്റങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തുന്ന പഠനസംഘങ്ങൾ ഉണ്ടാകണം. നവോത്ഥാനത്തെ ഭൂതകാലസ്മരണയിൽ നിന്ന് സമകാലിക സാമൂഹിക ഗവേഷണത്തിന്റെ വിഷയമാക്കി മാറ്റുക എന്നതായിരിക്കണം ലക്ഷ്യം.

മൂന്നാമതായി, പാർട്ടി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ സമഗ്ര പുനർനിർമ്മാണം അനിവാര്യമാണ്. നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കണമെങ്കിൽ അംഗങ്ങൾ മാർക്സിന്റെയും എംഗൽസിന്റെയും ലെനിന്റെയും ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വായിക്കുന്നതോടൊപ്പം കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തെയും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തെയും ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും ജാതിയെയും മതത്തെയും ലിംഗബന്ധങ്ങളെയും പരിസ്ഥിതിയെയും മാധ്യമങ്ങളെയും കൃത്രിമബുദ്ധിയെയും മനസ്സിലാക്കണം. ഇത് സാധാരണ രാഷ്ട്രീയക്ലാസുകളുടെ ആവർത്തനമായി മാറരുത്. ജീവിതകാല രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസം എന്ന ആശയം സ്വീകരിക്കണം. ഓരോ ബ്രാഞ്ചിലും മാസത്തിൽ കുറഞ്ഞത് ഒരു സാമൂഹ്യശാസ്ത്ര പഠനയോഗം, ഒരു ശാസ്ത്ര–യുക്തിചിന്താ പരിപാടി, ഒരു പ്രാദേശിക ജനപ്രശ്ന പഠനം, ഒരു യുവജന രാഷ്ട്രീയസംവാദം, ഒരു വനിതാ സാമൂഹികപ്രശ്ന ചർച്ച എന്നിവ നടത്താം. പാർട്ടി അംഗത്തെ യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന പ്രവർത്തകൻ എന്നതിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തെ പഠിക്കുകയും വിശദീകരിക്കുകയും ഇടപെടുകയും ചെയ്യുന്ന രാഷ്ട്രീയബൗദ്ധികനായി മാറ്റുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. പാർട്ടി വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, ചരിത്രം, മനഃശാസ്ത്രം, മാധ്യമപഠനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, പരിസ്ഥിതി, ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം എന്നിവയ്ക്ക് കൂടുതൽ സ്ഥാനം നൽകണം. പുതിയ സാമൂഹികവൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ പഴയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലൂടെ മാത്രം വിശദീകരിക്കുന്ന പ്രവണത മറികടക്കേണ്ടത് ഇതിലൂടെയാണ്.

നാലാമതായി, പ്രാദേശിക പാർട്ടി ബ്രാഞ്ചുകളെ സംഘടനാ മെറ്റാബോളിസത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റണം. ഓരോ ബ്രാഞ്ചും സ്വന്തം പ്രദേശത്തെ ജനസംഖ്യ, തൊഴിൽഘടന, സാമൂഹികഘടന, മത–ജാതി ഘടന, യുവജനങ്ങളുടെ തൊഴിൽസ്ഥിതി, സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽപങ്കാളിത്തം, വയോജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, വിദ്യാർത്ഥികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസപ്രശ്നങ്ങൾ, കുടിയേറ്റം, ലഹരി, പരിസ്ഥിതി, ഭവനം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളുടെ ഒരു പ്രാദേശിക സാമൂഹിക മാപ്പ് തയ്യാറാക്കണം. ഇത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന വിവരശേഖരണമാകരുത്. ഓരോ ബ്രാഞ്ചും വർഷംതോറും സ്വന്തം പ്രദേശത്തെ സാമൂഹികമാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കണം. “ജനങ്ങളിലേക്ക് പോകുക” എന്ന പൊതുവായ നിർദേശം മാറ്റി ആരാണ് ജനങ്ങൾ, അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ എന്താണ് മാറുന്നത്, അവരുടെ പ്രധാന ഭൗതികപ്രശ്നം എന്താണ്, അവരുടെ ബോധത്തെ ഏത് സാമൂഹികശക്തികളാണ് സ്വാധീനിക്കുന്നത്, പാർട്ടിയോട് അവർ എന്തുകൊണ്ട് അകന്നിരിക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് രേഖാമൂലമുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്തണം. പാർട്ടി സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അതിനെ രാഷ്ട്രീയവിശകലനമാക്കി വീണ്ടും സമൂഹത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന സാമൂഹികസംവിധാനമായി മാറണം. ഒരു ജീവകോശം പുറത്തുനിന്നുള്ള ഘടകങ്ങളെ സ്വീകരിച്ച് അവയെ പരിവർത്തനം ചെയ്ത് പുതിയ ഘടകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതുപോലെ പാർട്ടി ബ്രാഞ്ചും സമൂഹത്തിൽ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങളും പ്രശ്നങ്ങളും പരാതികളും ആഗ്രഹങ്ങളും ആശയങ്ങളും സ്വീകരിച്ച് അവയെ രാഷ്ട്രീയവിശകലനമായും പരിപാടിയായും സമരമായും സംഘടനാപ്രവർത്തനമായും മാറ്റണം. ഈ സാമൂഹിക മെറ്റാബോളിസം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ പാർട്ടിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ക്രമേണ ദുർബലമാകും.

അഞ്ചാമതായി, വർഗരാഷ്ട്രീയത്തെ നവോത്ഥാന രാഷ്ട്രീയവുമായി വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കണം. ജാതിയെ വെറും സാംസ്കാരിക പ്രശ്നമായി കാണുകയോ വർഗത്തെ അതിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേർതിരിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്. ഒരു ജാതിസംഘടനയ്ക്കകത്ത് തന്നെ തൊഴിലാളികളും ചെറുകിട കർഷകരും ജീവനക്കാരും സംരംഭകരും സമ്പന്നരും ഉണ്ടാകും. അതുപോലെ മതസമൂഹങ്ങൾക്കകത്തും ശക്തമായ വർഗവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. അതിനാൽ സമൂഹത്തെ ജാതി അല്ലെങ്കിൽ മതം എന്ന ഏകകൃത വിഭാഗങ്ങളായി മാത്രം സമീപിക്കുന്നതിന് പകരം അവയ്ക്കകത്തെ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളും വർഗവ്യത്യാസങ്ങളും തിരിച്ചറിയണം. ഇതിനായി പുതിയ രാഷ്ട്രീയസൂത്രം വേണം: സ്വത്വത്തെ നിഷേധിക്കരുത്; അതിന്റെ സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ കാരണം അന്വേഷിക്കുക. സ്വത്വത്തെ മാത്രം രാഷ്ട്രീയമാക്കരുത്; അതിനപ്പുറം പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക. തൊഴിൽ, വേതനം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, സാമൂഹികസുരക്ഷ, വിലക്കയറ്റം, ഭവനം, യുവജനതൊഴിൽ, സ്ത്രീസുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ജാതി–മത അതിരുകൾ കടന്ന് പൊതുതാൽപര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കണം. ഇതിലൂടെ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെ നേരിട്ട് നിരാകരിക്കുന്നതിനുപകരം അതിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പൊതുവായ ഭൗതിക താൽപര്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി ദൃശ്യമാക്കാൻ കഴിയും. വർഗബോധം എന്നത് ജാതിയെയും മതത്തെയും മറന്നുള്ള ബോധമല്ല; മറിച്ച് അവയുടെ സാമൂഹികപരിധികൾക്കപ്പുറം പൊതുവായ സാമ്പത്തിക–സാമൂഹിക താൽപര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്ന ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള ബോധമാണ് എന്ന ആശയം വികസിപ്പിക്കണം.

ആറാമതായി, ശാസ്ത്രീയചിന്തയുടെ ഒരു പുതിയ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനം ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരണം. ശാസ്ത്രീയചിന്ത എന്നത് അന്ധവിശ്വാസത്തിനെതിരെ പ്രസംഗിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. സ്കൂൾ–കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികൾ, യുവാക്കൾ, കുടുംബങ്ങൾ, തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, സ്ത്രീകൾ എന്നിവരെ ഉൾപ്പെടുത്തി പ്രാദേശിക ശാസ്ത്രക്ലബ്ബുകൾ, ജനകീയ ശാസ്ത്രപരിപാടികൾ, ശാസ്ത്രപ്രദർശനങ്ങൾ, ആരോഗ്യ–പോഷണ ബോധവത്കരണം, പരിസ്ഥിതി പഠനം, ഡിജിറ്റൽ തെറ്റായവിവര പരിശോധന, കൃത്രിമബുദ്ധി സാക്ഷരത, മാധ്യമസാക്ഷരത എന്നിവ വ്യാപകമാക്കണം. ശാസ്ത്രീയചിന്തയെ മതവിശ്വാസത്തിനെതിരായ യുദ്ധമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് സാമൂഹികമായി തിരിച്ചടിയാകാം. പകരം തെളിവ്, ചോദ്യം, പരിശോധന, വിമർശനം, യുക്തി, മനുഷ്യഹിതം എന്നിവയെ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന മൂല്യങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കണം. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയിലെ അടിസ്ഥാനകടമകളിൽ ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം, മാനവികത, അന്വേഷണബോധം, പരിഷ്കരണചൈതന്യം എന്നിവ വളർത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ശാസ്ത്രീയചിന്തയെ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയുടെ പരിപാടിയായി ഒതുക്കാതെ സ്കൂൾ മുതൽ കുടുംബം വരെയും തൊഴിലിടം മുതൽ മാധ്യമം വരെയും വ്യാപിക്കുന്ന ദീർഘകാല സാമൂഹികപ്രസ്ഥാനമാക്കണം.

ഏഴാമതായി, ജാതിവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനത്തെ പാർട്ടിയുടെ പൊതുപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കണം. ദളിത്, ആദിവാസി പ്രശ്നങ്ങളെ പ്രത്യേക വേദികളിൽ മാത്രം ചർച്ച ചെയ്യുന്നത് മതിയാകില്ല. ഭൂമി, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ഭവനം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, സാമൂഹികാന്തസ്സ്, രാഷ്ട്രീയപ്രതിനിധാനം, സാംസ്കാരികാവകാശം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളെ സാമൂഹികനീതി–വർഗരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. അതോടൊപ്പം ദളിത് സമൂഹത്തിനകത്ത് വളരുന്ന പുതിയ മധ്യവർഗവും തൊഴിലാളിവർഗവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളും മനസ്സിലാക്കണം. ജാതിയെ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ലക്ഷ്യം “എല്ലാവരും തുല്യരാണ്” എന്ന പൊതുപ്രഖ്യാപനത്തിൽ അവസാനിക്കരുത്; ചരിത്രപരമായ അസമത്വത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ ഇന്നും എങ്ങനെ തുടരുന്നു എന്ന് അളക്കുകയും പരിഹരിക്കുകയും വേണം. ഇതിനായി ഓരോ ജില്ലയിലും സാമൂഹികനീതി പരിശോധന നടത്താം. ഭൂമി, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, സ്ഥാപനങ്ങളിലെ പ്രതിനിധാനം, ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ പ്രയോജനം, വിവേചനപരാതികൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ യാഥാർഥ്യസ്ഥിതി പരിശോധിച്ച് വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കാം. അങ്ങനെ നവോത്ഥാനത്തെ ചരിത്രസ്മരണയിൽ നിന്ന് അളക്കാവുന്ന സാമൂഹികപരിവർത്തനത്തിന്റെ പദ്ധതിയായി മാറ്റാം.

എട്ടാമതായി, സ്ത്രീ നവോത്ഥാനത്തെ രണ്ടാംഘട്ട രാഷ്ട്രീയപരിപാടിയാക്കണം. കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ സ്ത്രീമോചന പൈതൃകം കുടുംബത്തിനകത്തെ അധികാരബന്ധങ്ങളിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കേണ്ട സമയം കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിൽപങ്കാളിത്തവും മാത്രമല്ല, സ്വത്തവകാശം, സമാനവേതനം, കുടുംബതീരുമാനങ്ങളിലെ പങ്കാളിത്തം, രാഷ്ട്രീയനേതൃത്വം, പ്രതിഫലമില്ലാത്ത പരിചരണതൊഴിൽ, വയോജനപരിചരണം, കുട്ടിപരിചരണം, ഡിജിറ്റൽ സുരക്ഷ, ഗാർഹികപീഡനം, വിവാഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദങ്ങൾ എന്നിവയും രാഷ്ട്രീയചർച്ചയുടെ ഭാഗമാക്കണം. പാർട്ടി സ്ഥാനങ്ങളിലും സ്ഥാനാർഥിത്വത്തിലും സ്ത്രീകളുടെ പ്രതിനിധാനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനു പുറമെ സ്ത്രീകൾ രാഷ്ട്രീയനയം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ യഥാർത്ഥ അധികാരം നേടുന്നുണ്ടോ എന്നതും പരിശോധിക്കണം. സ്ത്രീപ്രശ്നത്തെ ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനയുടെ വിഷയമാക്കാതെ പാർട്ടിയുടെ സമഗ്രമായ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക വിശകലനത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കണം. കുടുംബത്തിനകത്തെ അധികാരബന്ധങ്ങളും പരിചരണതൊഴിലും സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വവും വർഗരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ വിശകലനം വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഒൻപതാമതായി, യുവജന നവോത്ഥാന പരിപാടി അനിവാര്യമാണ്. യുവാക്കളെ പാർട്ടി യോഗങ്ങളിലേക്ക് വിളിച്ചുവരുത്തുന്നതിൽ മാത്രം കാര്യമില്ല. അവരുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം. തൊഴിൽ, മത്സരപരീക്ഷകൾ, ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസച്ചെലവ്, വിദേശകുടിയേറ്റം, ഡിജിറ്റൽ ജീവിതം, സംരംഭകത്വം, സാങ്കേതികവിദ്യ, കൃത്രിമബുദ്ധി, പരിസ്ഥിതി, സാംസ്കാരിക സ്വാതന്ത്ര്യം, ലിംഗസമത്വം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ തുറന്ന സംവാദങ്ങൾ വേണം. “യുവാക്കൾക്ക് സോഷ്യലിസം എന്തുകൊണ്ട്?” എന്ന ചോദ്യം പഴയ ഭാഷയിൽ ഉത്തരം പറയുന്നതിനു പകരം “അവരുടെ തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭാവി, ജീവിതസുരക്ഷ എന്നിവയ്ക്ക് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആശയത്തിന് എന്താണ് നൽകാനുള്ളത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് പ്രായോഗിക ഉത്തരങ്ങൾ നൽകണം. യുവാക്കളെ കേൾക്കുകയും അവരുടെ ആശയങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയസംവാദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയും വേണം. യുവജന സംഘടനകൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായ പഠനവും പരീക്ഷണവും നടത്താനുള്ള ഇടം നൽകണം. യുവാക്കളെ വെറും പ്രചാരണപ്രവർത്തകരായി കാണാതെ പുതിയ ആശയങ്ങളുടെ ഉൽപ്പാദകരായി കാണുമ്പോഴാണ് തലമുറകൾ തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയുക.

പത്താമതായി, മതനിരപേക്ഷതയെ പുതിയ സാമൂഹികരീതിയിൽ പുനർനിർമ്മിക്കണം. മതത്തെ നിഷേധിക്കുക എന്നതല്ല മതനിരപേക്ഷത; മതവിശ്വാസമുള്ള വ്യക്തിക്ക് തുല്യമായ പൗരാവകാശം ഉറപ്പാക്കിക്കൊണ്ട് മതപരമായ തിരിച്ചറിവിനെ രാഷ്ട്രീയവൈരത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിനെ തടയുകയാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യം. വിവിധ മതവിഭാഗങ്ങളിലെ സാധാരണ ജനങ്ങളുമായി സ്ഥിരമായ സംവാദങ്ങൾ നടത്തണം. പ്രാദേശിക സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ, യുവജനകൂട്ടായ്മകൾ, സാമൂഹികസേവനപ്രവർത്തനങ്ങൾ, വായനശാലകൾ, പൊതുപരിപാടികൾ എന്നിവയിലൂടെ വിവിധ മത–ജാതി വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നേരിട്ടുള്ള ബന്ധം വർധിപ്പിക്കണം. മതവിശ്വാസിയും മതത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയദുരുപയോഗവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കണം. മതനിരപേക്ഷതയെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്തെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യമായി മാത്രം അവതരിപ്പിക്കാതെ ദൈനംദിന സഹജീവിതത്തിന്റെ സംസ്കാരമായി വികസിപ്പിക്കണം. വ്യത്യസ്ത മതവിശ്വാസങ്ങളുള്ള മനുഷ്യർ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാമൂഹികവേദികൾ വർധിക്കുമ്പോഴാണ് മതപരമായ ഭിന്നതകൾ രാഷ്ട്രീയവിഭജനങ്ങളായി മാറുന്നത് തടയാൻ കൂടുതൽ ശക്തമായ സാമൂഹിക അടിത്തറ രൂപപ്പെടുക.

പതിനൊന്നാമതായി, പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നതിന്റെ കേന്ദ്രപരിപാടിയാകണം. പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുജനാരോഗ്യം, പൊതുഗതാഗതം, പൊതുഗ്രന്ഥശാലകൾ, കളിസ്ഥലങ്ങൾ, പാർക്കുകൾ, സാംസ്കാരികകേന്ദ്രങ്ങൾ, വയോജനകേന്ദ്രങ്ങൾ, ജനകീയ ശാസ്ത്രകേന്ദ്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വെറും സർക്കാർ സേവനങ്ങളല്ല; അവ പൊതുസമൂഹത്തെ നിർമ്മിക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളാണ്. വിപണിവൽക്കരണം ശക്തമാകുമ്പോൾ സാമ്പത്തികശേഷിക്ക് അനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത സേവനലോകങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്ന സമൂഹം രൂപപ്പെടാം. പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾ എല്ലാവരെയും ഒരേ സാമൂഹികസ്ഥലത്ത് കൊണ്ടുവരുന്ന ജനാധിപത്യ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ഓരോ തദ്ദേശസ്ഥാപനത്തിലും പൊതുസമൂഹ വികസനപദ്ധതി രൂപീകരിക്കണം. വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, സംസ്കാരം, കായികം, ശാസ്ത്രം, പരിസ്ഥിതി, വയോജനസംരക്ഷണം, യുവജനപ്രവർത്തനം എന്നിവ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ജനകീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വളർത്തണം. ഇത് സർക്കാർ പദ്ധതിയായി മാത്രം നിലനിൽക്കാതെ ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്ന സാമൂഹികപ്രവർത്തനമാകണം.

പന്ത്രണ്ടാമതായി, ബഹുജനസംഘടനകളുടെ പുനരുജ്ജീവനം അടിയന്തരമായി ഏറ്റെടുക്കണം. തൊഴിലാളി യൂണിയൻ, കർഷകസംഘടന, കർഷകത്തൊഴിലാളി സംഘടന, വിദ്യാർത്ഥി സംഘടന, യുവജനസംഘടന, വനിതാസംഘടന, സാംസ്കാരിക സംഘടന തുടങ്ങിയവ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്തെ പ്രവർത്തനയന്ത്രങ്ങളായി മാത്രം നിലനിൽക്കരുത്. ഓരോ സംഘടനയും വർഷം മുഴുവൻ ജനങ്ങളുടെ നിർദ്ദിഷ്ട പ്രശ്നങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായ ഇടപെടലുകൾ നടത്തണം. തൊഴിലാളി സംഘടന തൊഴിലിടപ്രശ്നം മാത്രമല്ല, തൊഴിലാളിയുടെ കുടുംബം, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭവനം, സാമൂഹികസുരക്ഷ എന്നിവയും ഏറ്റെടുക്കണം. കർഷകസംഘടന കാർഷികവില മാത്രം ചർച്ച ചെയ്യാതെ ജലം, കാലാവസ്ഥ, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിപണി, കടബാധ്യത എന്നിവയും പഠിക്കണം. യുവജനസംഘടന തൊഴിൽപ്രശ്നത്തോടൊപ്പം ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും കൃത്രിമബുദ്ധിയും പുതിയ തൊഴിൽരൂപങ്ങളും പഠിക്കണം. വനിതാസംഘടന കുടുംബം, പരിചരണതൊഴിൽ, തൊഴിൽ, സുരക്ഷ, സ്വത്ത്, രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തം എന്നിവ ബന്ധിപ്പിക്കണം. സംഘടനയുടെ ശക്തി അംഗസംഖ്യയിൽ മാത്രം അളക്കാതെ ജനജീവിതത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച മാറ്റത്തിൽ അളക്കണം.

പതിമൂന്നാമതായി, ഡിജിറ്റൽ നവോത്ഥാനം ഒരു പ്രത്യേക കർമ്മപരിപാടിയായി വേണം. സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനുള്ള പോസ്റ്റർ വിതരണ ഉപാധിയായി മാത്രം കാണുന്ന സമീപനം മാറ്റണം. ചരിത്രം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, ശാസ്ത്രം, ഭരണഘടന, സാമൂഹികനീതി, കേരള നവോത്ഥാനം, തൊഴിൽ, പരിസ്ഥിതി, കൃത്രിമബുദ്ധി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ലളിതവും ആഴമുള്ളതുമായ ഡിജിറ്റൽ ഉള്ളടക്കം സൃഷ്ടിക്കണം. ചെറുവീഡിയോകൾ, ശബ്ദപരിപാടികൾ, ദൃശ്യവിവരണങ്ങൾ, വിവരാധിഷ്ഠിത അവതരണങ്ങൾ, തുറന്ന സംവാദങ്ങൾ, പഠനപരിപാടികൾ എന്നിവ വികസിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ലക്ഷ്യം രാഷ്ട്രീയപ്രചാരണം മാത്രം ആയിരിക്കരുത്. വസ്തുത പരിശോധിക്കുക, സങ്കീർണ്ണ വിഷയങ്ങൾ ലളിതമായി വിശദീകരിക്കുക, തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ പരിശോധിക്കുക, ജനങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകുക എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകണം. ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ വിശ്വാസ്യത നേടിയെടുക്കുന്നത് തുടർച്ചയായ അറിവുനിർമ്മാണത്തിലൂടെയാണ്.

പതിനാലാമതായി, കലാ–സാംസ്കാരിക നവോത്ഥാനം ശക്തിപ്പെടുത്തണം. നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ പ്രസംഗങ്ങളിലൂടെ മാത്രം സമൂഹത്തിൽ ആഴത്തിൽ പ്രവേശിക്കില്ല. സിനിമ, നാടകം, സാഹിത്യം, സംഗീതം, ചിത്രകല, ജനകീയകലകൾ, ഡോക്യുമെന്ററി, കഥപറച്ചിൽ, പുതിയ ഡിജിറ്റൽ കലാരൂപങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് പുതിയ തലമുറയുടെ വികാരലോകം രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ പുരോഗമന കലാസാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനം പഴയ രാഷ്ട്രീയഗാനങ്ങളിലും പ്രസംഗങ്ങളിലും ഒതുങ്ങരുത്. ജാതി, മതം, ലിംഗം, കുടിയേറ്റം, യുവജനത, പരിസ്ഥിതി, തൊഴിൽ, കൃത്രിമബുദ്ധി, ഏകാന്തത, വയോജനജീവിതം, നഗരവൽക്കരണം, ഉപഭോഗവാദം തുടങ്ങിയ പുതിയ വിഷയങ്ങളിൽ കലാസൃഷ്ടികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണം. കലാകാരന്മാരെ പാർട്ടി പ്രചാരകരാക്കുന്നതിനു പകരം സമൂഹത്തിലെ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ സ്വതന്ത്രമായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക ഇടങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുകയാണ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദം.

പതിനഞ്ചാമതായി, വയോജനസമൂഹത്തെയും പരിചരണസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും നവോത്ഥാനത്തിന്റെ പുതിയ വിഷയങ്ങളായി ഏറ്റെടുക്കണം. കേരളത്തിൽ ജനസംഖ്യയുടെ പ്രായഘടന മാറുകയാണ്. യുവാക്കളുടെ കുടിയേറ്റം, കുറഞ്ഞ ജനനനിരക്ക്, കുടുംബഘടനയിലെ മാറ്റം എന്നിവ മൂലം വയോജനങ്ങളുടെ പരിചരണം ഭാവിയിൽ വലിയ സാമൂഹികപ്രശ്നമാകും. ഒറ്റയ്ക്കുള്ള വയോജനങ്ങൾ, ദീർഘകാല രോഗബാധിതർ, പരിചരണത്തിനായി കുടുംബത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നവർ, വിദേശത്തുള്ള മക്കളുടെ കുടുംബങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പുതിയ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. പരിചരണതൊഴിലിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം സ്ത്രീകളുടെ മേൽ വീഴുന്ന സാഹചര്യവും ഉണ്ടാകും. അതിനാൽ വയോജനസംരക്ഷണം ഒരു ക്ഷേമപ്രശ്നമായി മാത്രം കാണാതെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനത്തിന്റെ പ്രശ്നമായി കാണണം. ഓരോ തദ്ദേശസ്ഥാപനത്തിലും വയോജനകേന്ദ്രങ്ങൾ, സമൂഹാധിഷ്ഠിത പരിചരണസംവിധാനങ്ങൾ, പകൽപരിചരണകേന്ദ്രങ്ങൾ, ആരോഗ്യ–സാമൂഹിക പിന്തുണാ ശൃംഖലകൾ എന്നിവ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ജനകീയ ഇടപെടൽ ആവശ്യമാണ്.

പതിനാറാമതായി, പരിസ്ഥിതിയെ വർഗരാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, വെള്ളപ്പൊക്കം, ഉരുൾപൊട്ടൽ, തീരശോഷണം, ജലക്ഷാമം, നഗരമാലിന്യം, വനനശീകരണം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ എല്ലാവരെയും ബാധിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിയാലും അവയുടെ ആഘാതം സാമൂഹികമായി തുല്യമല്ല. സമ്പന്നർക്കും ദരിദ്രർക്കും ഒരേ അപകടം നേരിടേണ്ടിവന്നാലും അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള ശേഷി ഒരുപോലെയല്ല. സ്വത്തുള്ളവർക്ക് താമസം മാറ്റാനും ഇൻഷുറൻസ് നേടാനും സ്വകാര്യസുരക്ഷ ഒരുക്കാനും കൂടുതൽ കഴിയും; ദരിദ്രർക്കും അസംഘടിത തൊഴിലാളികൾക്കും കൂടുതൽ വലിയ നഷ്ടം നേരിടേണ്ടിവരാം. അതിനാൽ പരിസ്ഥിതി രാഷ്ട്രീയം വർഗരാഷ്ട്രീയത്തിന് പുറത്തുള്ള വിഷയം അല്ല. പരിസ്ഥിതി അപകടത്തിന്റെ സാമൂഹികവിതരണം പുതിയ വർഗപ്രശ്നമായി പഠിക്കണം. നവോത്ഥാനത്തിന്റെ മനുഷ്യകേന്ദ്രിതത്വം ഭാവിയിൽ പരിസ്ഥിതി നീതിയിലേക്കും വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

പതിനേഴാമതായി, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും പൊതുജനാരോഗ്യവും സംരക്ഷിക്കുന്നത് നവോത്ഥാനപ്രവർത്തനമായി പുനർനിർവചിക്കണം. കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും സാമൂഹികസമത്വത്തിന്റെ പ്രധാന ഉപകരണങ്ങളായിരുന്നു. എന്നാൽ സാമ്പത്തികമായി ശക്തരായ വിഭാഗങ്ങൾ സ്വകാര്യ സേവനങ്ങളിലേക്ക് കൂടുതൽ മാറുമ്പോൾ പൊതുസംവിധാനങ്ങളോടുള്ള അവരുടെ നേരിട്ടുള്ള ആശ്രയം കുറയാം. അതോടെ പൊതുസംവിധാനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയതാൽപര്യവും ദുർബലപ്പെടാം. പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും പൊതുജനാരോഗ്യവും അതിനാൽ ദരിദ്രർക്കുള്ള സേവനം മാത്രമല്ല; സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സമത്വത്തിന്റെ പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ സംരക്ഷിക്കണം.

പതിനെട്ടാമതായി, നവോത്ഥാന പുനരുജ്ജീവനത്തിന് അളക്കാവുന്ന സൂചകങ്ങൾ നിർബന്ധമാക്കണം. “ശാസ്ത്രീയചിന്ത വളർത്തി”, “ജാതിവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനം നടത്തി”, “യുവാക്കളെ ആകർഷിച്ചു”, “സ്ത്രീപങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിച്ചു” എന്ന പ്രഖ്യാപനം മാത്രം മതിയാകില്ല. ഓരോ ജില്ലയിലും വർഷംതോറും പരിശോധിക്കാവുന്ന സൂചകങ്ങൾ വേണം. എത്ര ശാസ്ത്രീയചിന്താ പരിപാടികൾ നടന്നു എന്നതിനൊപ്പം എത്ര വിദ്യാർത്ഥികൾ പങ്കെടുത്തു, എത്ര തെറ്റായവിവരങ്ങൾ പരിശോധിച്ചു, എത്ര പ്രാദേശിക സാമൂഹികപ്രശ്നങ്ങൾ പഠിച്ചു, എത്ര വിവേചനപരാതികൾ പരിഹരിച്ചു, സ്ത്രീകളുടെ സംഘടനാ നേതൃത്വത്തിൽ എത്ര മാറ്റമുണ്ടായി, യുവാക്കളുടെ സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തം എത്ര വർധിച്ചു, ബഹുജനസംഘടനകൾ എത്ര ജനപ്രശ്നങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തു, എത്ര ബ്രാഞ്ചുകൾ വാർഷിക സാമൂഹിക റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കി തുടങ്ങിയവ അളക്കണം. മൂല്യപരിവർത്തനത്തെ അളക്കാവുന്ന സാമൂഹികപ്രക്രിയയാക്കി മാറ്റുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

പത്തൊൻപതാമതായി, ഇതെല്ലാം ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി പത്ത് വർഷത്തെ കേരള നവോത്ഥാന പുനരുജ്ജീവന പരിപാടി രൂപപ്പെടുത്താം. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ സമൂഹപഠനം, സംഘടനാപരമായ ആത്മപരിശോധന, ബ്രാഞ്ചുകളുടെ സാമൂഹികമാപ്പ്, രാഷ്ട്രീയവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം എന്നിവ നടത്തണം. രണ്ടാംഘട്ടത്തിൽ ശാസ്ത്രീയചിന്ത, ജാതിവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനം, സ്ത്രീ–യുവജന പരിപാടികൾ, ബഹുജനസംഘടനകളുടെ പുനരുജ്ജീവനം, പൊതുസമൂഹ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വികസനം എന്നിവ വ്യാപിപ്പിക്കണം. മൂന്നാംഘട്ടത്തിൽ ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളെ സ്ഥിരമായ സാമൂഹികസ്ഥാപനങ്ങളാക്കി മാറ്റണം. ഓരോ ഘട്ടത്തിനും വ്യക്തമായ ചുമതലകളും സമയപരിധികളും ഫലസൂചകങ്ങളും വേണം. ഇത് സർക്കാർ പരിപാടിയായി മാത്രം രൂപപ്പെടുത്തരുത്. പാർട്ടി, ബഹുജനസംഘടനകൾ, തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസ–ശാസ്ത്ര സമൂഹം, സാംസ്കാരികപ്രവർത്തകർ, ജനകീയ കൂട്ടായ്മകൾ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വിശാലമായ സാമൂഹികപ്രവർത്തനമായി വികസിപ്പിക്കണം.

ഇതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയതത്വം നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ ജനങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുക എന്നതിലുപരി ജനങ്ങളുമായി ചേർന്ന് പുതിയ നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതായിരിക്കണം. കാരണം ഇന്നത്തെ സമൂഹം നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ ഇന്നലെയുടെ പ്രശ്നങ്ങളുടെ ആവർത്തനം മാത്രമല്ല. കൃത്രിമബുദ്ധിയും തൊഴിലും, കാലാവസ്ഥാമാറ്റവും ജീവിതസുരക്ഷയും, വയോജനസമൂഹവും പരിചരണസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും, ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളും ബോധനിർമ്മാണവും, പുതിയ മധ്യവർഗവും ഉപഭോഗവാദവും, ജാതിസ്വത്വവും പുതിയ വർഗഘടനയും, മതസ്വത്വവും ആഗോളവൽക്കരണവും തുടങ്ങിയ പുതിയ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ് നാളത്തെ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം രൂപപ്പെടുക. അതിനാൽ നവോത്ഥാനത്തെ സംരക്ഷിക്കണമെങ്കിൽ അതിനെ വികസിപ്പിക്കണം; വർഗരാഷ്ട്രീയത്തെ സംരക്ഷിക്കണമെങ്കിൽ അതിനെ പുതിയ വർഗഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം; ശാസ്ത്രീയചിന്തയെ സംരക്ഷിക്കണമെങ്കിൽ അതിനെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ പുനർനിർമ്മിക്കണം.

അവസാനമായി, സി.പി.എം. ഏറ്റെടുക്കേണ്ട കർമ്മപരിപാടിയുടെ കേന്ദ്രസൂത്രം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിനായി നവോത്ഥാനത്തെ ഉപയോഗിക്കുക എന്നതാകരുത്; മറിച്ച് നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങളെ സമൂഹത്തിന്റെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ വീണ്ടും വേരൂന്നിച്ച് അതിലൂടെ പുതിയ ജനാധിപത്യ–വർഗബോധം നിർമ്മിക്കുക എന്നതായിരിക്കണം. നവോത്ഥാന പുനരുജ്ജീവനം പാർട്ടിയുടെ വേറിട്ട ഒരു സാംസ്കാരികവിഭാഗത്തിന്റെ ചുമതലയാക്കാതെ പാർട്ടി സംഘടനയുടെ മുഴുവൻ പ്രവർത്തനരീതിയുടെ കേന്ദ്രസിദ്ധാന്തമാക്കണം. ബ്രാഞ്ച് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം പഠിക്കണം; ബഹുജനസംഘടന ജനപ്രശ്നത്തിൽ ഇടപെടണം; പാർട്ടി വിദ്യാഭ്യാസം പുതിയ അറിവ് നൽകണം; ശാസ്ത്രപ്രസ്ഥാനം യുക്തിബോധം വളർത്തണം; സാംസ്കാരികപ്രസ്ഥാനം പുതിയ മനുഷ്യവാദം സൃഷ്ടിക്കണം; സ്ത്രീ–യുവജന–ദളിത്–ആദിവാസി സംഘടനകൾ അവരുടെ പ്രത്യേക അനുഭവങ്ങളെ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം; പാർട്ടി നേതൃത്വം ഇതെല്ലാം ഏകോപിപ്പിച്ച് നിരന്തരം വിലയിരുത്തണം. അപ്പോഴാണ് നവോത്ഥാനം ഒരു ഓർമ്മയിൽ നിന്ന് പ്രസ്ഥാനമായി, പ്രസ്ഥാനം ഒരു രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി, രാഷ്ട്രീയശക്തി വീണ്ടും സാമൂഹികപരിവർത്തനമായി മാറുക.

ഈ കർമ്മപരിപാടിയുടെ അന്തിമസാരം ഇതാണ്: പാർട്ടിയുടെ പുനരുജ്ജീവനം സമൂഹത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല. സമൂഹത്തിന്റെ ബോധം മാറാതെ പാർട്ടിയുടെ രാഷ്ട്രീയശക്തി സ്ഥിരമായി പുനർനിർമ്മിക്കാനാവില്ല; പാർട്ടി സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രവർത്തനത്തെ നവീകരിക്കാതെ നവോത്ഥാന മൂല്യങ്ങളുടെ സാമൂഹിക പുനരുത്പാദനവും സാധ്യമല്ല. അതിനാൽ കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം ഒരു ചരിത്രസ്മരണയുടെ പുനരാവർത്തനം ആയിരിക്കരുത്. അത് സമത്വത്തെ പുതിയ വർഗഘടനയിൽ, യുക്തിബോധത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ, മതനിരപേക്ഷതയെ പുതിയ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കാലത്ത്, സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ പുതിയ കുടുംബ–തൊഴിൽബന്ധങ്ങളിൽ, സാമൂഹികനീതിയെ പുതിയ മധ്യവർഗസമൂഹത്തിൽ, മനുഷ്യാന്തസ്സിനെ വയോജന–ദളിത്–ആദിവാസി–തൊഴിലാളി ജീവിതങ്ങളിൽ, പൊതുതാൽപര്യത്തെ വിപണിവൽക്കരണത്തിന്റെ കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ കേരളീയ നവോത്ഥാനമായി മാറണം. അതാണ് സി.പി.എം.യ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ–പ്രത്യയശാസ്ത്ര ദൗത്യം.