ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷങ്ങളായി സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളെ ചില പാഠപുസ്തകങ്ങളിലെ തിരുത്തലുകളായോ ഏതാനും പുതിയ വിഷയങ്ങൾ പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതായോ മാത്രം കാണുന്നത് ഈ പ്രക്രിയയുടെ ആഴവും വ്യാപ്തിയും മനസ്സിലാക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം മുതൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം വരെ പാഠ്യപദ്ധതികളിൽ വരുത്തുന്ന മാറ്റങ്ങൾ, ചരിത്രത്തിന്റെ പുനർവ്യാഖ്യാനം, ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പുനരവതരണം, അധ്യാപക പരിശീലനം, ഗവേഷണ മുൻഗണനകളിലെ മാറ്റം, സർവകലാശാലാ ഭരണസംവിധാനത്തിലെ കേന്ദ്രീകരണം, അധ്യാപക-വൈസ് ചാൻസലർ നിയമനങ്ങളിലെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആരോപണങ്ങൾ, വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം, അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സംഘർഷങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച് പരിശോധിക്കുമ്പോഴാണ് പ്രശ്നത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം വ്യക്തമാകുന്നത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്നവർ അതിനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വർഗീയവൽക്കരണം എന്നും കാവിവൽക്കരണം എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക നയഭാഷയിൽ ഇവ ഇന്ത്യൻവൽക്കരണം, അധിനിവേശാനന്തര വിമോചനം, ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും പുനരുജ്ജീവനം, ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനം എന്നീ ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഈ വിഷയത്തെ പഠിക്കുമ്പോൾ രാഷ്ട്രീയ ആരോപണങ്ങളെയും ഔദ്യോഗിക അവകാശവാദങ്ങളെയും ഒരുപോലെ പരിശോധിക്കുകയും, അവയുടെ പ്രായോഗിക ഫലങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയത, ചരിത്രബോധം, സാമൂഹ്യനീതി, ഭരണഘടനാപരമായ ബഹുസ്വരത, സർവകലാശാലാ സ്വയംഭരണം എന്നീ മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിലയിരുത്തുകയും വേണം.
ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവി രൂപപ്പെടുന്നത് നിയമസഭകളിലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വേദികളിലും മാത്രം അല്ല; അതിന്റെ സ്കൂളുകളിലും കോളേജുകളിലും സർവകലാശാലകളിലും ഗവേഷണശാലകളിലും ഗ്രന്ഥശാലകളിലും കൂടിയാണ്. ഒരു കുട്ടി തന്റെ രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കുന്നു, ഒരു യുവാവ് മതത്തെയും രാഷ്ട്രത്തെയും എങ്ങനെ കാണുന്നു, ഒരു വിദ്യാർത്ഥി സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങളെ എങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു, ഒരു ഗവേഷകൻ എന്ത് ചോദ്യങ്ങളാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടതെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് എങ്ങനെ, ഒരു അധ്യാപകൻ തെളിവിന്റെ സാധുത എങ്ങനെ നിർണയിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ വിദ്യാഭ്യാസം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദീർഘകാല സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം സ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏതൊരു രാഷ്ട്രീയ ശക്തിക്കും വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ തന്ത്രപരമായി നിർണായകമാണ്. ഭരണകൂടാധികാരം ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിലൂടെ ലഭിക്കാം; എന്നാൽ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുബോധത്തെ ദീർഘകാലത്തേക്ക് മാറ്റണമെങ്കിൽ വിദ്യാഭ്യാസവും സംസ്കാരവും അറിവിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളും സ്വാധീനിക്കേണ്ടിവരും. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് സംഘപരിവാറിന്റെ ദീർഘകാല സാംസ്കാരിക പദ്ധതിയും വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ അതിന്റെ ഇടപെടലുകളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് വിവിധ ഗവേഷകർ പഠിച്ചിട്ടുള്ളത്.
ഇവിടെ ആദ്യം മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് വിദ്യാഭ്യാസം വെറും തൊഴിൽ നേടുന്നതിനുള്ള പരിശീലനമല്ല എന്നതാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം മനുഷ്യന്റെ ലോകവീക്ഷണം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന സാമൂഹിക സ്ഥാപനമാണ്. എന്താണ് സത്യം, എന്താണ് ചരിത്രം, എന്താണ് സംസ്കാരം, ആരാണ് നമ്മുടെ മുൻഗാമികൾ, ഏതാണ് നമ്മുടെ പാരമ്പര്യം, എന്താണ് ദേശീയത, എന്താണ് സാമൂഹ്യനീതി, അധികാരത്തെ എങ്ങനെ ചോദ്യം ചെയ്യണം എന്നീ അടിസ്ഥാനചോദ്യങ്ങൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്ന ഉത്തരങ്ങൾ ഒരു തലമുറയുടെ ബൗദ്ധിക സ്വഭാവത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് അറിവിന്റെ ഉൽപ്പാദനത്തെയും വിതരണത്തെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്. ഒരു പ്രത്യേക ലോകവീക്ഷണം “സ്വാഭാവികമായ പൊതുബോധം” ആയി സമൂഹത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിനെ സാംസ്കാരിക ആധിപത്യം എന്നു വിളിക്കാം. ഈ അർത്ഥത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ ഇടപെടൽ വെറും പാഠ്യപദ്ധതി മാറ്റമല്ല; സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയിലെ ബൗദ്ധിക ഘടനയെ രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമം കൂടിയാണ്.
ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ ഈ ചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ആശയം ദേശീയതയുടെ സാംസ്കാരിക നിർവചനമാണ്. ഭരണഘടനാപരമായ ഇന്ത്യൻ ദേശീയത മതം, ജാതി, ഭാഷ, പ്രദേശം എന്നിവയെ മറികടന്ന് പൗരത്വത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയചിന്ത ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ വ്യക്തിത്വത്തെ ഹിന്ദു സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യവുമായി കൂടുതൽ അടുത്ത് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വ്യാഖ്യാനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. ഈ ആശയം വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തേക്ക് കടന്നുവരുമ്പോൾ “ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരം” എന്ന ആശയത്തിന്റെ അർത്ഥം തന്നെ മാറാനുള്ള സാധ്യത ഉയരുന്നു. ഹിന്ദു സംസ്കാരത്തിന്റെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നത് പ്രശ്നമല്ല; അത് ഇന്ത്യയുടെ വിശാലമായ ബഹുസ്വര സംസ്കാരത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമായി പഠിക്കാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഹിന്ദു സംസ്കാരത്തെ മുഴുവൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഏക പ്രതിനിധിയായി ഉയർത്തുകയും ബുദ്ധ, ജൈന, സിഖ്, മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ, ദളിത്, ആദിവാസി, ദ്രാവിഡ, പ്രാദേശിക ജനപാരമ്പര്യങ്ങളെ അനുബന്ധങ്ങളായി മാത്രം കാണുകയും ചെയ്താൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഘടനയിൽ ഒരു ഏകപക്ഷീയത രൂപപ്പെടും.
ഈ പ്രക്രിയയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട യുദ്ധഭൂമി ചരിത്രമാണ്. ചരിത്രം വെറും കഴിഞ്ഞകാല സംഭവങ്ങളുടെ പട്ടികയല്ല; ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ ഓർമ്മ നിർമ്മിക്കുന്ന സംവിധാനമാണ്. ഒരു സമൂഹം തന്റെ ഭൂതകാലത്തെ എങ്ങനെ ഓർക്കുന്നു എന്നത് അതിന്റെ വർത്തമാന രാഷ്ട്രീയബന്ധങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തെ പുരാതന ഹിന്ദു മഹത്വം, മധ്യകാല മുസ്ലിം അധിനിവേശം, ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണം, തുടർന്ന് ദേശീയ പുനരുജ്ജീവനം എന്ന ലളിതമായ രേഖയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന സമീപനം ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ വ്യാഖ്യാനത്തിന് അനുകൂലമായ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കും. അത്തരമൊരു ചരിത്രത്തിൽ പുരാതന ഇന്ത്യ സ്വർണ്ണയുഗമായും മധ്യകാല ഇന്ത്യ പ്രധാനമായും വിദേശ മുസ്ലിം ഭരണത്തിന്റെ കാലഘട്ടമായും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിന്റെ ഫലമായി ഇന്നത്തെ ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ബന്ധങ്ങൾ പോലും ഭൂതകാലത്തിലെ സംഘർഷങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടാം.
എന്നാൽ ശാസ്ത്രീയ ചരിത്രരചനയ്ക്ക് മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ മാത്രം മതിയായ വിശകലനഘടകമല്ല. ഒരു കാലഘട്ടത്തെ പഠിക്കുമ്പോൾ അതിലെ ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങൾ, ഭൂവരുമാനസംവിധാനം, കൃഷി, വ്യാപാരം, സാങ്കേതികവിദ്യ, നഗരവൽക്കരണം, സാമൂഹികവർഗ്ഗങ്ങൾ, ജാതിബന്ധങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ സഖ്യങ്ങൾ, ഭാഷ, കല, സാഹിത്യം, മതപരമായ ഇടപെടലുകൾ, ജനജീവിതം എന്നിവയെല്ലാം പരിശോധിക്കേണ്ടതാണ്. മധ്യകാല ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ ഭരണാധികാരികളെയും മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം വിലയിരുത്തുന്നത് ചരിത്രത്തെ ചുരുക്കുന്നതാണ്. അതുപോലെ മതപരമായ സംഘർഷങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെന്ന് പറയുന്നതും തെറ്റാണ്. ചരിത്രശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം മഹത്വവൽക്കരിക്കുകയോ demonise ചെയ്യുകയോ അല്ല; തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഭവങ്ങളെ അവയുടെ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സാഹചര്യത്തിൽ വിശദീകരിക്കുകയാണ്. ചരിത്രത്തെ ഹിന്ദു-മുസ്ലിം എന്ന രണ്ട് വിരുദ്ധ വിഭാഗങ്ങളായി മാത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നത് അതിന്റെ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും വർഗ്ഗപരവും പ്രാദേശികവുമായ സങ്കീർണ്ണതകളെ മറച്ചുവയ്ക്കാൻ ഇടയാക്കും.
ചരിത്രത്തിന്റെ പുനർവ്യാഖ്യാനം പുതിയ കാര്യങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമല്ല നടക്കുന്നത്. ചില കാര്യങ്ങളെ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുള്ളവയാക്കി ഉയർത്തുകയും മറ്റു ചില കാര്യങ്ങളെ ഒഴിവാക്കുകയോ ചുരുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിലൂടെയും അത് നടക്കുന്നു. ഒരു ചരിത്രപാഠപുസ്തകത്തിൽ ഒരു ഭരണാധികാരിയുടെ മതനയം വളരെ വിശദമായി പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതേ കാലഘട്ടത്തിലെ കർഷകജീവിതം, തൊഴിൽ, ഭൂവരുമാനസംവിധാനം, വ്യാപാരം, സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹികസ്ഥാനം, ജാതിബന്ധങ്ങൾ, പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുടെ ജീവിതം എന്നിവയ്ക്ക് കുറച്ച് മാത്രം സ്ഥലം നൽകുകയാണെങ്കിൽ വിദ്യാർത്ഥിക്ക് ലഭിക്കുന്ന ചരിത്രചിത്രം സ്വാഭാവികമായി മാറും. അതിനാൽ ചരിത്രത്തിന്റെ വർഗീയവൽക്കരണം എന്നത് കള്ളചരിത്രം എഴുതുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; ചരിത്രത്തിന്റെ ഘടന തന്നെ ഒരു പ്രത്യേക മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിലും അത് പ്രകടമാകാം.
ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനം എന്ന ആശയം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നേടുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തെ പഠിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് സ്വതവേ വർഗീയവൽക്കരണം അല്ല. ഇന്ത്യയുടെ പുരാതന ഗണിതശാസ്ത്രം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, വൈദ്യശാസ്ത്രം, ലോഹശാസ്ത്രം, ഭാഷാശാസ്ത്രം, വാസ്തുവിദ്യ, ജലസംരക്ഷണം, കൃഷി, തത്ത്വചിന്ത തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ചരിത്രപരമായി ശ്രദ്ധേയമായ അറിവുകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അവയെ ആധുനിക ഗവേഷണരീതികളിലൂടെ പഠിക്കുകയും രേഖപ്പെടുത്തുകയും പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അക്കാദമികമായി ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ ഇവിടെ നിർണായകമായ ഒരു വ്യത്യാസം സംരക്ഷിക്കണം. ഒരു അറിവ് പുരാതനമാണെന്നത് അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സത്യത്തിന്റെ തെളിവല്ല. ഒരു പുരാതന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഒരു ആശയം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായ തെളിവാണ്; ആ ആശയം പ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ സത്യമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നത് പരീക്ഷണവും നിരീക്ഷണവും പുനരാവർത്തനവും ആവശ്യപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു കാര്യമാണ്.
ഇവിടെ നിന്നാണ് പുരാണം, ചരിത്രം, ശാസ്ത്രം എന്നീ മൂന്ന് മേഖലകളുടെ അതിർത്തി സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഉയരുന്നത്. പുരാണങ്ങൾ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഓർമ്മയുടെയും സങ്കൽപ്പശക്തിയുടെയും ഭാഗമാണ്. അവയെ സാഹിത്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ദാർശനികമായും പഠിക്കാം. എന്നാൽ പുരാണത്തിലെ ഓരോ സംഭവവും ചരിത്രപരമായി നടന്നതാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ വേറിട്ട തെളിവുകൾ വേണം. അതുപോലെ പുരാണത്തിലെ പ്രകൃതിവിവരണങ്ങളെ ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ തെളിവുകളായി അംഗീകരിക്കാൻ പരീക്ഷണാധിഷ്ഠിതമായ സ്ഥിരീകരണം വേണം. പുരാണങ്ങളെ പഠിക്കരുത് എന്നത് ശാസ്ത്രീയ നിലപാടല്ല; പുരാണത്തെ പുരാണമായി, ചരിത്രത്തെ ചരിത്രമായി, ശാസ്ത്രത്തെ ശാസ്ത്രമായി പഠിക്കുക എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രീയ നിലപാട്. ഒരു സംസ്കാരത്തിന്റെ ആത്മാഭിമാനവും ശാസ്ത്രീയ സത്യവും തമ്മിൽ കലർത്താതിരിക്കുക എന്നത് ഇവിടെ നിർണായകമാണ്.
ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനത്തിൽ മറ്റൊരു വലിയ പ്രശ്നം “ഇന്ത്യൻ” എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥമാണ്. ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യം എന്നത് സംസ്കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ മാത്രം അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഒന്നല്ല. ബുദ്ധമതം, ജൈനമതം, ചാർവാക ചിന്ത, വിവിധ ദാർശനിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ, ഭക്തി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, സൂഫി പാരമ്പര്യം, സിഖ് ചിന്ത, ദളിത് അറിവ്, ആദിവാസി വിജ്ഞാനം, പ്രാദേശിക കൃഷിരീതികൾ, ജനവൈദ്യപാരമ്പര്യങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ അറിവുപാരമ്പര്യം, തീരദേശ സമൂഹങ്ങളുടെ സമുദ്രവിജ്ഞാനം, വിവിധ ഭാഷകളിലെ സാഹിത്യവും തത്ത്വചിന്തയും എന്നിവയെല്ലാം ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. “ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനം” എന്നത് “ഹിന്ദു വിജ്ഞാനം” എന്നതിന്റെ പര്യായമായി മാറുകയാണെങ്കിൽ അതിലൂടെ ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ തന്നെ വലിയൊരു ഭാഗം പുറത്താക്കപ്പെടും. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപദ്ധതി ബഹുസ്വരമായിരിക്കണം.
ഇവിടെ ജാതിയുടെ പ്രശ്നം ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. “ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരം” എന്ന പേരിൽ പുരാതന പാരമ്പര്യത്തെ മഹത്വവൽക്കരിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഉള്ളിലുള്ള സാമൂഹിക അധികാരബന്ധങ്ങളും ജാതിവ്യവസ്ഥയും അസ്പൃശ്യതയും സാമൂഹിക ഒഴിവാക്കലുകളും മറച്ചുവയ്ക്കരുത്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം രാജാക്കന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെയും മാത്രം ചരിത്രമല്ല; കർഷകരുടെയും തൊഴിലാളികളുടെയും കരകൗശലവിദഗ്ധരുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും ദളിതരുടെയും ആദിവാസികളുടെയും അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും ചരിത്രം കൂടിയാണ്. ഫുലേ, അംബേദ്കർ, നാരായണഗുരു, അയ്യങ്കാളി, പെരിയാർ തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക വിമർശകരുടെ ചിന്തകൾ ഇന്ത്യൻ ബൗദ്ധിക പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രഭാഗങ്ങളായി പഠിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്. ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ വിമർശിക്കുന്ന ചിന്തകൾ ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തിന് പുറത്തുള്ളവയല്ല; അവയും അതിന്റെ ആന്തരിക ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വർഗീയവൽക്കരണത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ അറിവിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും ജാതിയുടെ രാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നിർണായകമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദു സമൂഹം ചരിത്രപരമായി ഏകീകൃതമായ ഒരു സാമൂഹിക വിഭാഗമായിരുന്നില്ല. അനവധി ജാതികളും ഉപജാതികളും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളും സാമ്പത്തിക വർഗ്ഗങ്ങളും അതിനുള്ളിലുണ്ട്. ഒരു വലിയ ഏകീകൃത ഹിന്ദു രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയൽ രൂപപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഈ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ മറികടക്കുന്ന ഒരു പുതിയ പൊതുതിരിച്ചറിയൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് ഈ തിരിച്ചറിയൽ ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയുടെ കേന്ദ്രമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ ചരിത്രപരമായ അധികാരബന്ധങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് പോകാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തെ പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ മഹത്വത്തോടൊപ്പം അതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും പഠിപ്പിക്കണം.
ഇതിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടമാണ് അധ്യാപക പരിശീലനം. പാഠപുസ്തകം മാറ്റുന്നതിലും ആഴത്തിലുള്ള ഇടപെടലാണ് അധ്യാപകരുടെ ബൗദ്ധിക രൂപീകരണം. ഒരു അധ്യാപകൻ ചരിത്രത്തെ എങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു, മതവും സംസ്കാരവും എങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കുന്നു, ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തെ എങ്ങനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു, ശാസ്ത്രീയ തെളിവിനെ എങ്ങനെ വിലയിരുത്തുന്നു എന്നിവ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ചിന്തയെ നേരിട്ട് സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് ഒരു പ്രത്യേക ലോകവീക്ഷണം ദീർഘകാലമായി സ്ഥാപിക്കണമെങ്കിൽ അധ്യാപകപരിശീലനം നിർണായകമായ ഉപാധിയാകും. അധ്യാപക പരിശീലനം ശാസ്ത്രീയവും ബഹുസ്വരവുമായിരിക്കണം. ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ ആശയത്തെ അനുസരിക്കാൻ അധ്യാപകനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം വിവിധ ആശയങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി പഠിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് വളർത്തേണ്ടത്.
ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന മേഖലയാണ് അധ്യാപക നിയമനം. ഒരു സർവകലാശാലയുടെ ബൗദ്ധിക സ്വഭാവം അതിന്റെ പാഠ്യപദ്ധതി മാത്രം തീരുമാനിക്കുന്നില്ല; അവിടെ അധ്യാപകരായി ആരാണ് വരുന്നത് എന്നതും അതിനെ നിർണയിക്കുന്നു. നിയമനങ്ങളിൽ അക്കാദമിക യോഗ്യത, ഗവേഷണനിലവാരം, അധ്യാപനശേഷി, വിഷയപരമായ സംഭാവന എന്നിവയ്ക്കു പകരം രാഷ്ട്രീയ അടുപ്പം, ആശയപരമായ അനുസരണം തുടങ്ങിയവ പ്രാധാന്യമാകുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ അത് സർവകലാശാലയുടെ ബൗദ്ധിക വൈവിധ്യത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തും. അതുകൊണ്ട് അധ്യാപക നിയമനങ്ങളിൽ സുതാര്യത, സ്വതന്ത്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതികൾ, അക്കാദമിക മാനദണ്ഡങ്ങൾ, താൽപര്യസംഘർഷം ഒഴിവാക്കാനുള്ള നടപടികൾ എന്നിവ നിർണായകമാണ്.
സർവകലാശാലാ സ്വയംഭരണമാണ് ഈ മുഴുവൻ പ്രശ്നത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്ന മറ്റൊരു വിഷയമെന്നു പറയാം. സർവകലാശാലകൾ പൊതുപണം ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളായതിനാൽ അവയ്ക്ക് പൊതുജനങ്ങളോടും നിയമത്തോടും ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്തരവാദിത്വവും രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണവും ഒന്നല്ല. സർക്കാർ പൊതുപണം നൽകുന്നു എന്നത് സർവകലാശാലയുടെ അക്കാദമിക ചിന്തയെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുന്നില്ല. അതുപോലെ സർവകലാശാലാ സ്വയംഭരണം നിയമത്തിന് മുകളിലുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും അല്ല. യഥാർത്ഥ സ്വയംഭരണം എന്നത് സുതാര്യമായ ഭരണവും അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉത്തരവാദിത്വവും തമ്മിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്. വൈസ് ചാൻസലർ നിയമനം, അക്കാദമിക കൗൺസിലുകളുടെ അധികാരം, ഗവേഷണ സമിതികളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം, അധ്യാപക നിയമനം, പാഠ്യപദ്ധതി നിർണ്ണയം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ വർധിച്ചാൽ സർവകലാശാലയുടെ സ്വയംഭരണം ദുർബലമാകും.
ഗവേഷണഫണ്ടിംഗും ഇതേ രീതിയിൽ ഒരു ബൗദ്ധിക ശക്തിയാകുന്നു. ഏത് ഗവേഷണ മേഖലയ്ക്കാണ് പണം ലഭിക്കുന്നത് എന്നത് ആ മേഖലയെ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഗവേഷണഫണ്ട് ലഭിക്കുന്ന മേഖലകളിൽ കൂടുതൽ ഗവേഷകർ ഉണ്ടാകും, പുതിയ പദ്ധതികൾ രൂപപ്പെടും, ഗവേഷണശാലകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെടും, വിദ്യാർത്ഥികൾ ആ മേഖലകളിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടും, ഒടുവിൽ അത് ശക്തമായ അക്കാദമിക ശാഖയായി മാറും. അതിനാൽ ഗവേഷണഫണ്ടിംഗ് ഒരു സാമ്പത്തിക തീരുമാനം മാത്രമല്ല; അറിവിന്റെ ഭാവി രൂപപ്പെടുത്തുന്ന തീരുമാനവുമാണ്. ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന് ഗവേഷണഫണ്ട് നൽകുന്നത് പ്രശ്നമല്ല. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, ചരിത്രം, ദളിത് പഠനം, ആദിവാസി പഠനം, തൊഴിലാളി പഠനം, സ്ത്രീപഠനം, പരിസ്ഥിതി പഠനം, പൊതുജനാരോഗ്യം, അടിസ്ഥാന ശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ മേഖലകൾക്കും സ്വതന്ത്രവും തുല്യവുമായ ഗവേഷണാവസരം ഉറപ്പാക്കണം.
സാമൂഹ്യശാസ്ത്രങ്ങൾ ഈ വിഷയത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലോ രസതന്ത്രത്തിലോ പരീക്ഷണവും അളവെടുപ്പും പുനരാവർത്തനവും ശാസ്ത്രീയ അവകാശവാദങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തമായ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ചരിത്രം, സമൂഹശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയശാസ്ത്രം, നരവംശശാസ്ത്രം, തത്ത്വചിന്ത, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സമൂഹത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന ആശയചട്ടക്കൂടുകൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ജാതി എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകൾ എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയമാകുന്നു, ദേശീയത എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, വർഗ്ഗബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം എങ്ങനെ മാറി, ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെ അറിവ് എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ സാമൂഹിക അധികാരത്തിന്റെ ഘടനകളെ തന്നെ പരിശോധിക്കുന്നവയാണ്. അതിനാൽ വിമർശനാത്മക സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം ദുർബലമാകുമ്പോൾ സമൂഹത്തെ വിമർശനാത്മകമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശേഷിയും ദുർബലമാകും.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയവും ഇതുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതാണ്. ഇന്ത്യൻ സർവകലാശാലകൾ ചരിത്രപരമായി രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തിന്റെയും സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരം മുതൽ തൊഴിലാളി-കർഷക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ജാതിവിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, സ്ത്രീാവകാശ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ജനാധിപത്യാവകാശ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് സർവകലാശാലയെ പൂർണ്ണമായും രാഷ്ട്രീയരഹിതമാക്കുക എന്നത് പ്രായോഗികമായും ജനാധിപത്യപരമായും ശരിയായ ലക്ഷ്യമല്ല. വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയം ഇല്ലാതാക്കിയാൽ രാഷ്ട്രീയം ഇല്ലാതാകണമെന്നില്ല; മറിച്ച് തുറന്ന ചർച്ചയുടെ സ്ഥലം ചുരുങ്ങുകയും അനൗപചാരികമായോ ഏകപക്ഷീയമായോ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം വളരുകയും ചെയ്യാം. സർവകലാശാലയിൽ വിവിധ രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ജനാധിപത്യപരമായ വഴി.
ഇവിടെ “രാജ്യവിരുദ്ധത” എന്ന മുദ്രയുടെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ചും ജാഗ്രത വേണം. ഒരു സർക്കാർ രാജ്യത്തിന് തുല്യമല്ല. ഭരണകക്ഷി രാഷ്ട്രത്തിന് തുല്യമല്ല. ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഒരു നയത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് രാജ്യത്തെ വിമർശിക്കുന്നതല്ല. ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യത്തിൽ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം തന്നെ പൗരാവകാശത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഒരു അധ്യാപകൻ സർക്കാരിന്റെ നയത്തെ വിമർശിക്കുന്നതിനാൽ രാജ്യവിരുദ്ധനായി മാറുകയില്ല; ഒരു വിദ്യാർത്ഥി പ്രതിഷേധിക്കുന്നതിനാൽ രാജ്യദ്രോഹിയായി മാറുകയുമില്ല. രാഷ്ട്രീയ വിമർശനത്തെ ദേശവിരുദ്ധതയുമായി സമീകരിക്കുന്ന പ്രവണത അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തും. അതിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ ഫലം ശിക്ഷയല്ല; സ്വയംനിയന്ത്രണമാണ്.
അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ നഷ്ടം പലപ്പോഴും നിരോധിക്കപ്പെട്ട പുസ്തകങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ കാണാനാവില്ല. പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടാതെ പോയ ഗവേഷണചോദ്യങ്ങളിലും പഠിക്കപ്പെടാതെ പോയ വിഷയങ്ങളിലും ക്ഷണിക്കപ്പെടാതെ പോയ പ്രഭാഷകരിലും സംസാരിക്കാൻ മടിച്ച അധ്യാപകരിലും അത് മറഞ്ഞിരിക്കും. ഒരു അധ്യാപകൻ “ഈ വിഷയം പഠിച്ചാൽ പ്രശ്നമുണ്ടാകുമോ?” എന്ന് ചിന്തിച്ച് ഗവേഷണവിഷയം തന്നെ മാറ്റുമ്പോൾ ഔപചാരികമായ സെൻസർഷിപ്പ് ഇല്ലാതെയും അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യം ചുരുങ്ങുന്നു. ഇതാണ് ഭയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ബൗദ്ധിക നിയന്ത്രണം. ഏതാനും ശ്രദ്ധേയമായ ശിക്ഷാനടപടികൾ പോലും മറ്റുള്ളവരിൽ സ്വയംനിയന്ത്രണം സൃഷ്ടിക്കാൻ മതിയാകും.
ഇതിന്റെ മറ്റൊരു വശമാണ് സർവകലാശാലകളിലെ സാംസ്കാരിക സംഘർഷം. ജാതി, മതം, ലിംഗം, ഭാഷ, ദേശീയത എന്നിവയെ വിമർശനാത്മകമായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകങ്ങൾ, പ്രഭാഷണങ്ങൾ, ചർച്ചകൾ, സെമിനാറുകൾ എന്നിവയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി സംഘർഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ഇത്തരം സംഘർഷങ്ങളിൽ ഒരു ജനാധിപത്യ സർവകലാശാല സ്വീകരിക്കേണ്ട സമീപനം ഒരു ആശയത്തെ നിരോധിക്കുക എന്നതല്ല; വിവിധ അഭിപ്രായങ്ങൾ സുരക്ഷിതമായി അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ്. ഒരു ആശയം തെറ്റാണെങ്കിൽ അതിന് മറുപടി മറ്റൊരു ആശയത്തിലൂടെയായിരിക്കണം. ഒരു പ്രസംഗത്തെ എതിർക്കാൻ പ്രസംഗം, ഒരു പുസ്തകത്തെ വിമർശിക്കാൻ മറ്റൊരു പുസ്തകം, ഒരു ചരിത്രവ്യാഖ്യാനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മറ്റൊരു ഗവേഷണം — ഇതാണ് അക്കാദമിക സംസ്കാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനരീതി.
ഇവിടെ നിന്നാണ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വർഗീയവൽക്കരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ ഘട്ടം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക ആശയത്തെ സർവകലാശാലയിൽ നേരിട്ട് നിർബന്ധിക്കേണ്ടതില്ല. പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താം, ചില ഗവേഷണ മേഖലകൾക്ക് കൂടുതൽ ഫണ്ട് നൽകാം, ചില വിഷയങ്ങളെ ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ളവയാക്കി ഉയർത്താം, അധ്യാപകപരിശീലനത്തിന്റെ ദിശ മാറ്റാം, നിയമനക്രമങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്താം, വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിന് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്താം, dissent-ന്റെ സ്ഥാപനപരമായ ചെലവ് വർധിപ്പിക്കാം. ഈ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ ദീർഘകാലത്ത് ചേർന്ന് ഒരു പുതിയ അക്കാദമിക സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുത്താം. അതുകൊണ്ട് വർഗീയവൽക്കരണം എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രകടമായ മതപ്രചാരണത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ വരണമെന്നില്ല; സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഘടന തന്നെ മാറുന്നതിലൂടെയും അത് സംഭവിക്കാം.
ഈ പ്രക്രിയയെ അളക്കാൻ പോലും കഴിയണം. സർവകലാശാലകളിലെ പാഠ്യപദ്ധതി മാറ്റങ്ങൾ, ചരിത്രപുസ്തകങ്ങളിലെ ഉള്ളടക്കമാറ്റങ്ങൾ, ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന് നൽകിയ സ്ഥാപനപരമായ സ്ഥാനം, അധ്യാപക നിയമനങ്ങളുടെ സുതാര്യത, ഗവേഷണഫണ്ടിന്റെ വിതരണം, വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകളുടെ പ്രവർത്തനസ്വാതന്ത്ര്യം, അധ്യാപകർക്കെതിരായ ശിക്ഷാനടപടികൾ, അക്കാദമിക സമ്മേളനങ്ങളിലെ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ, സർവകലാശാലാ ഭരണത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്തി ഒരു സമഗ്ര പഠനം നടത്താം. അപ്പോൾ “വർഗീയവൽക്കരണം” എന്ന പദം വെറും രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യമാകാതെ പരിശോധിക്കാവുന്ന ഒരു സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായ സങ്കൽപ്പമായി മാറും.
ഇതോടൊപ്പം ഒരു പ്രധാന മുന്നറിയിപ്പും ആവശ്യമാണ്. ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ പദ്ധതികളെയും സംഘപരിവാർ പദ്ധതികളായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയമല്ല. ഇന്ത്യൻ ഗണിതശാസ്ത്രം പഠിക്കുന്നത് വർഗീയതയല്ല. സംസ്കൃതം പഠിക്കുന്നത് വർഗീയതയല്ല. ആയുർവേദത്തെ ചരിത്രപരമായി പഠിക്കുന്നത് വർഗീയതയല്ല. യോഗയെ ശരീരശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പഠിക്കുന്നത് വർഗീയതയല്ല. പ്രശ്നം പഠനവിഷയത്തിലല്ല; പഠിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്. തെളിവ്, വിമർശനം, താരതമ്യം, പരീക്ഷണം, പുനരാവർത്തനം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പഠിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് അക്കാദമിക പ്രവർത്തനമാണ്. ഒരു മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച സാംസ്കാരിക മഹത്വത്തിന്റെ തെളിവുകൾ മാത്രം തിരഞ്ഞെടുത്ത് പഠിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിൽ നിന്ന് മാറും.
അതുപോലെ തന്നെ ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ മുഴുവൻ നിരസിക്കുന്ന സമീപനവും തെറ്റാണ്. കോളനിവൽക്കരണ കാലത്ത് ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളും അറിവുപാരമ്പര്യങ്ങളും പലപ്പോഴും താഴ്ത്തിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ സ്വന്തം വിജ്ഞാനചരിത്രം പുനഃസ്ഥാപിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ അധിനിവേശാനന്തര വിമോചനം പാശ്ചാത്യ അറിവിനെ മുഴുവൻ നിരസിക്കുന്നതല്ല. പകരം അറിവിന്റെ ഏകാധിപത്യത്തെ നിരസിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ആര്യഭടനെയും ന്യൂട്ടനെയും പഠിക്കണം. പാണിനിയെയും ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രത്തെയും പഠിക്കണം. ചരകനെയും ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തെയും പഠിക്കണം. അംബേദ്കറെയും മാർക്സിനെയും ഗാന്ധിയെയും പെരിയാറിനെയും നാരായണഗുരുവിനെയും ലോകത്തിലെ മറ്റ് ചിന്തകരെയും താരതമ്യപരമായി പഠിക്കണം. അറിവിന് ദേശീയ അതിർത്തികളില്ല; തെളിവിന്റെ സർവസാധാരണതയാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ശക്തി.
ഇവിടെ ഭാഷയുടെ പ്രശ്നവും നിർണായകമാണ്. ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നത് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിന് വലിയ സംഭാവന നൽകും. എന്നാൽ ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളുടെ പുനരുജ്ജീവനം ഒരു ഭാഷയുടെയോ ഒരു പാരമ്പര്യത്തിന്റെയോ ആധിപത്യമായി മാറരുത്. മലയാളം, തമിഴ്, കന്നഡ, തെലുങ്ക്, ബംഗാളി, മറാത്തി, ഒഡിയ, അസമീസ്, പഞ്ചാബി തുടങ്ങി ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ ഭാഷയും അതിന്റെ സ്വന്തം ചരിത്രവും അറിവും സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങളും വഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ത്യൻവൽക്കരണം സംസ്കൃതവൽക്കരണമായി മാറാതിരിക്കുക എന്നത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അവയുടെ വൈവിധ്യത്തിലാണ്.
വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണവും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് കേന്ദ്രത്തിനും സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഭരണഘടനാപരമായ പങ്കുണ്ട്. അതിനാൽ ദേശീയതലത്തിലുള്ള പൊതുമാനദണ്ഡങ്ങളും സംസ്ഥാനതലത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസസ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിൽ ഒരു സമതുലിതാവസ്ഥ വേണം. കേന്ദ്രസ്ഥാപനങ്ങൾ പാഠ്യപദ്ധതി, അംഗീകാരം, നിയമനം, ഫണ്ടിംഗ്, പരീക്ഷ, സ്ഥാപനവർഗ്ഗീകരണം എന്നിവയിൽ അമിതമായ നിയന്ത്രണം നേടുമ്പോൾ സംസ്ഥാന സർവകലാശാലകളുടെ സ്വയംഭരണവും ഫെഡറൽ സ്വഭാവവും ബാധിക്കാം. ഈ പ്രശ്നത്തെ ഒരു പാർട്ടിയുമായുള്ള തർക്കമായി മാത്രം കാണാതെ വിദ്യാഭ്യാസ ഫെഡറലിസത്തിന്റെ പ്രശ്നമായി കാണേണ്ടതാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഇടതുപക്ഷത്തിനും മതനിരപേക്ഷ ജനാധിപത്യശക്തികൾക്കും മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി വെറും പ്രതിരോധമല്ല; ഒരു ബദൽ ബൗദ്ധിക പദ്ധതി നിർമ്മിക്കുകയാണ്. ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ സംഘപരിവാറിന് വിട്ടുകൊടുക്കാൻ കഴിയില്ല. “ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരം” എന്ന ആശയം ഹിന്ദുത്വത്തിന്റെ ഏകാധിപത്യ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുപിടിക്കണമെങ്കിൽ ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമായി പഠിക്കണം. ബുദ്ധനെയും മഹാവീരനെയും ചാർവാകനെയും ഭക്തി-സൂഫി പാരമ്പര്യങ്ങളെയും അംബേദ്കറെയും ഫുലേയെയും നാരായണഗുരുവിനെയും അയ്യങ്കാളിയെയും ദളിത്-ആദിവാസി ചിന്തകളെയും സ്ത്രീകളുടെ അറിവുപാരമ്പര്യങ്ങളെയും തൊഴിലാളി-കർഷക ജീവിതാനുഭവങ്ങളെയും ഇന്ത്യൻ ബൗദ്ധികചരിത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം. ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ നിരസിക്കുകയല്ല, അതിന്റെ മുഴുവൻ വൈവിധ്യത്തെയും തിരിച്ചുപിടിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.
ഇതിലൂടെ ഒരു പുതിയ ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപദ്ധതി രൂപപ്പെടുത്താം. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുരാതന ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സംഭാവനകൾ രേഖപ്പെടുത്തണം; പ്രാദേശിക അറിവുപാരമ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കണം; ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെ പരിസ്ഥിതി വിജ്ഞാനം പഠിക്കണം; ദളിത് സമൂഹങ്ങളുടെ ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തണം; സ്ത്രീകളുടെ മറഞ്ഞുപോയ അറിവുകൾ കണ്ടെത്തണം; ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ പഴയ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഡിജിറ്റൽ രൂപത്തിൽ സംരക്ഷിക്കണം; പുരാവസ്തു, ഭാഷാശാസ്ത്രം, ജനിതകശാസ്ത്രം, നരവംശശാസ്ത്രം, ചരിത്രം എന്നിവ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചുള്ള അന്തർവിഷയ ഗവേഷണം നടത്തണം. അങ്ങനെ ചെയ്യുമ്പോൾ ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സമ്പന്നത തെളിയിക്കാൻ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പുരാണത്തിന്റെ ആവശ്യമില്ല.
അവസാനമായി, ഇന്ത്യയിലെ സർവകലാശാലകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ മുഴുവൻ ചർച്ച ഒരു അടിസ്ഥാന ദാർശനിക ചോദ്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു: അറിവ് അധികാരത്തെ സേവിക്കണമോ, അതോ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷി മനുഷ്യന് നൽകണമോ? ഒരു സർവകലാശാലയുടെ മഹത്വം അവിടെ എത്ര വിദ്യാർത്ഥികളുണ്ട് എന്നതിലോ എത്ര കെട്ടിടങ്ങളുണ്ട് എന്നതിലോ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. അവിടെ എത്ര അസൗകര്യകരമായ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ കഴിയുന്നു എന്നതാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അളവുകോൽ. സർക്കാരിനെ അനുകൂലിക്കുന്ന ഗവേഷണത്തിനും സർക്കാരിനെ വിമർശിക്കുന്ന ഗവേഷണത്തിനും ഒരേ അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യം ഉണ്ടായിരിക്കണം. മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശ്വാസപരമായ പഠനത്തിനും മതത്തെ വിമർശിക്കുന്ന പഠനത്തിനും ഒരേ ബൗദ്ധിക സംരക്ഷണം ഉണ്ടായിരിക്കണം. മാർക്സിസത്തെ പഠിക്കാനും വിമർശിക്കാനും കഴിയണം. ഹിന്ദുത്വത്തെ പഠിക്കാനും വിമർശിക്കാനും കഴിയണം. ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ പഠിക്കാനും അതിലെ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വിമർശിക്കാനും കഴിയണം. ഒരേയൊരു ലോകവീക്ഷണത്തിന് സർവകലാശാലയുടെ അന്തിമ സത്യമായി മാറാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയാണ് യഥാർത്ഥ അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യം.
അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലെ അക്കാദമിക് മേഖലയെയും സർവകലാശാലകളെയും വർഗീയവൽക്കരിക്കുന്ന പ്രവണതയെ ചെറുക്കാനുള്ള പോരാട്ടം ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിക്കെതിരായ പോരാട്ടമായി മാത്രം കാണുന്നത് അപര്യാപ്തമാണ്. അത് അറിവിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ചരിത്രത്തിന്റെ ബഹുസ്വരതയ്ക്കും ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവത്തിനും സാമൂഹ്യനീതിക്കും ഭരണഘടനാപരമായ പൗരത്വത്തിനും സർവകലാശാലാ സ്വയംഭരണത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആശയത്തിന്റെ പ്രചാരണകേന്ദ്രമാക്കാതെയും വിപണിയുടെ മനുഷ്യവിഭവ നിർമ്മാണകേന്ദ്രമാക്കി ചുരുക്കാതെയും, ചോദ്യം ചെയ്യാനും അന്വേഷിക്കാനും സംശയിക്കാനും തെളിയിക്കാനും തെറ്റാണെങ്കിൽ തിരുത്താനും കഴിയുന്ന സ്വതന്ത്ര ബൗദ്ധിക സ്ഥാപനങ്ങളായി സർവകലാശാലകളെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ് ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഉത്തരവാദിത്വം.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള നിഗമനം ഇതാണ്: ഇന്ത്യയുടെ ഭാവിക്കായുള്ള യഥാർത്ഥ പോരാട്ടം “ആരുടെ ആശയം സർവകലാശാലയിൽ ആധിപത്യം നേടണം?” എന്നതല്ല; “ഒരു ആശയത്തിനും സർവകലാശാലയുടെ മേൽ സമ്പൂർണ്ണ ആധിപത്യം നേടാൻ കഴിയാത്തവിധം സർവകലാശാലയെ എങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമാക്കാം?” എന്നതാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ സർവകലാശാലയുടെ ലക്ഷ്യം ഒരു പ്രത്യേക സത്യം വിദ്യാർത്ഥിയിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുക അല്ല; സത്യത്തെ അന്വേഷിക്കാനുള്ള കഴിവ് വിദ്യാർത്ഥിയിൽ വളർത്തുക എന്നതാണ്. ഒരു നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം അനുസരണക്കാരെ നിർമ്മിക്കുന്നില്ല; ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്ന പൗരന്മാരെയാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാവി സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തെ മറ്റൊരു പ്രത്യയശാസ്ത്രം കൊണ്ട് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രീയവും വിമർശനാത്മകവും ബഹുസ്വരവും ജനാധിപത്യപരവും സാമൂഹ്യനീതിയാധിഷ്ഠിതവുമായ ഒരു പുതിയ വിദ്യാഭ്യാസ സംസ്കാരം നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടാണ്.
ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, പാഠപുസ്തകങ്ങളിലെ ഉള്ളടക്കമാറ്റങ്ങളേക്കാൾ ഗൗരവമുള്ള ഒരു പ്രക്രിയയാണ് നമ്മുടെ മുന്നിൽ തെളിയുന്നത്. ഒരു ആശയം ഒരു പാഠപുസ്തകത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് അതിന്റെ ആദ്യഘട്ടം മാത്രമാണ്; ആ ആശയത്തിന് സർവകലാശാലകളിൽ പഠനവിഭാഗങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുക, അധ്യാപക പരിശീലനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുക, ഗവേഷണഫണ്ട് നൽകുക, സമ്മേളനങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, ഗവേഷണശാലകൾ സ്ഥാപിക്കുക, അക്കാദമിക അംഗീകാരം നൽകുക, ഒടുവിൽ അതിനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഘടകമാക്കി മാറ്റുക എന്നതാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥാപനവൽക്കരണം. ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ നിലവിലുള്ള ഔദ്യോഗിക നയങ്ങളും മാർഗനിർദേശങ്ങളും ഈ പ്രക്രിയയിലെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തെ പഠിക്കുന്നതിനെ മാത്രം വർഗീയവൽക്കരണമായി കാണുന്നത് ശരിയല്ലെങ്കിലും, ഏത് അറിവാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത്, ഏത് അറിവാണ് ദേശീയമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്, ആരുടെ പാരമ്പര്യമാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെടുന്നത്, ഏതുതരം ഗവേഷണത്തിനാണ് സാമ്പത്തികവും സ്ഥാപനപരവുമായ പിന്തുണ ലഭിക്കുന്നത്, ഈ അറിവിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സാധുത എങ്ങനെ പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു എന്നിവ നിർണായകമായ ചോദ്യങ്ങളായി മാറുന്നു. ഒരു അറിവ് ഒരിക്കൽ പാഠ്യപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായാൽ അത് വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ചിന്തയിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുകയല്ല; അധ്യാപകന്റെ പഠനരീതിയിലും ഗവേഷകന്റെ ചോദ്യങ്ങളിലും സർവകലാശാലയുടെ അക്കാദമിക സംസ്കാരത്തിലും ക്രമേണ പതിയുന്നു. അതിനാൽ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ഇടപെടലിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷതയിൽ അല്ല, അതിന്റെ സ്ഥാപനവൽക്കരണത്തിലാണ്.
ഒരു പ്രത്യേക ലോകവീക്ഷണം വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളിൽ ക്രമേണ സാധാരണവൽക്കരിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ സ്വാധീനം ഏറ്റവും ശക്തമാകുന്നത്. ആദ്യം അത് ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ ആശയമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും; പിന്നീട് അത് ഒരു പഠനവിഷയമാകും; തുടർന്ന് അതിനായി പ്രത്യേക ഗവേഷണകേന്ദ്രങ്ങളും അധ്യാപകപരിശീലനങ്ങളും ഉണ്ടാകും; പിന്നെ അത് പാഠ്യപദ്ധതിയിലെ സ്ഥിരമായ ഘടകമാകും; ഒടുവിൽ പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്ഭവം പോലും ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതെ അത് “സാധാരണ അറിവ്” എന്ന നിലയിൽ സ്വീകരിക്കപ്പെടാം. ഈ പ്രക്രിയയെ അറിവിന്റെ സാധാരണവൽക്കരണം എന്നു വിളിക്കാം. ഒരു സമൂഹത്തിൽ ഏതൊരു ആശയവും ഇത്തരത്തിൽ സാധാരണവൽക്കരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ആവശ്യം തന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നു. ഇതാണ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ ആശയാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ രൂപം. വിദ്യാർത്ഥിയെ ഒരു പ്രത്യേക ആശയം വിശ്വസിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ശക്തമായ മാർഗം, ആ ആശയം ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ട കാര്യമില്ലെന്ന് വിദ്യാർത്ഥിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുകയാണ്. അതിനാൽ ഒരു സർവകലാശാലയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം അളക്കേണ്ടത് അവിടെ എത്ര ആശയങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെ മാത്രം അല്ല; അവിടെ നിലവിലുള്ള ആശയങ്ങളെ എത്രത്തോളം ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നു എന്നതിലൂടെയാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ “മൂല്യാധിഷ്ഠിത വിദ്യാഭ്യാസം” എന്ന ആശയത്തെയും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് മൂല്യബോധം ആവശ്യമാണ് എന്നതിൽ സംശയമില്ല. സത്യസന്ധത, ഉത്തരവാദിത്വം, സഹകരണം, മനുഷ്യഗൗരവം, സാമൂഹ്യനീതി, പ്രകൃതിയോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം, മറ്റുള്ളവരോടുള്ള ബഹുമാനം തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകങ്ങളാകാം. എന്നാൽ “മൂല്യങ്ങൾ” എന്ന പേരിൽ ഒരു പ്രത്യേക മത-സാംസ്കാരിക ജീവിതരീതിയെ സർവസാധാരണമായ ദേശീയ ധാർമ്മികതയായി അവതരിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് പ്രശ്നം ഉയരുന്നത്. ഒരു ജനാധിപത്യ വിദ്യാഭ്യാസസംവിധാനത്തിൽ മൂല്യങ്ങൾ ഭരണഘടനാപരമായ സമത്വം, സ്വാതന്ത്ര്യം, സാഹോദര്യം, നീതി, മനുഷ്യാവകാശം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിശദീകരിക്കപ്പെടണം. വിദ്യാർത്ഥിക്ക് ഒരു മൂല്യം സ്വീകരിക്കാൻ മാത്രമല്ല, അതിന്റെ ചരിത്രവും സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലവും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കാനും കഴിയണം. മൂല്യബോധം എന്നത് അനുസരണം വളർത്തുന്നതല്ല; ശരിയും തെറ്റും സംബന്ധിച്ച് യുക്തിപൂർവം ചിന്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശേഷി വളർത്തുന്നതാണ്.
ഇതേ പ്രശ്നം “സമഗ്ര വിദ്യാഭ്യാസം” എന്ന ആശയത്തിലും കാണാം. മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധികവും ശാരീരികവും നൈതികവും സാംസ്കാരികവുമായ വളർച്ചയെ ഒരുമിച്ച് കാണുന്ന വിദ്യാഭ്യാസരീതി അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ സമഗ്രത എന്നത് എല്ലാ മേഖലകളെയും വിമർശനാത്മകമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതായിരിക്കണം; ഒരു പ്രത്യേക ലോകവീക്ഷണത്തെ എല്ലാത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമാക്കുന്നതാകരുത്. ഇന്ത്യൻ തത്ത്വചിന്തയും ആധുനിക ശാസ്ത്രവും തമ്മിൽ സംവദിക്കാം; പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്രവും ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രവും തമ്മിൽ താരതമ്യപഠനം നടത്താം; പരമ്പരാഗത കൃഷിജ്ഞാനവും ആധുനിക പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രവും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ഈ ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ ഓരോ അറിവിന്റെയും രീതിശാസ്ത്രപരമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കണം. പുരാതന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഒരു ആശയം ഉണ്ടെന്നത് മാത്രം അതിനെ ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ തെളിവാക്കുന്നില്ല. അതുപോലെ ആധുനിക ശാസ്ത്രം നിലവിൽ അംഗീകരിക്കാത്ത ഒരു പരമ്പരാഗത അറിവിനെ അതിന്റെ സാംസ്കാരിക മൂല്യം നഷ്ടപ്പെടാതെ ചരിത്രപരമായ അറിവായി പഠിക്കാനും കഴിയും. അറിവിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംവാദം വേണം; അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കേണ്ടതില്ല.
ഇവിടെയാണ് ബഹുവിഷയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാധ്യത തെളിയുന്നത്. ചരിത്രം ജീവശാസ്ത്രവുമായി, സമൂഹശാസ്ത്രം സാമ്പത്തികശാസ്ത്രവുമായി, തത്ത്വചിന്ത ശാസ്ത്രവുമായി, പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം ആദിവാസി വിജ്ഞാനവുമായി, ഭാഷാശാസ്ത്രം പുരാവസ്തുശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ അറിവിനെ കൂടുതൽ സമഗ്രമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ ബഹുവിഷയത്വം എന്നത് തെളിവിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല. ചരിത്രപരമായ അവകാശവാദം ചരിത്രരേഖകളിലൂടെ പരിശോധിക്കണം; ശാസ്ത്രീയ അവകാശവാദം പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ പരിശോധിക്കണം; സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായ അവകാശവാദം നിരീക്ഷണം, കണക്കുകൾ, താരതമ്യപഠനം എന്നിവയിലൂടെ പരിശോധിക്കണം. വിവിധ അറിവുമേഖലകൾ തമ്മിൽ സംവദിക്കണം, പക്ഷേ ഒരു മേഖലയുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ മറ്റൊരു മേഖലയുടെ ശാസ്ത്രീയ തെളിവായി ഉപയോഗിക്കരുത്. ഈ രീതിശാസ്ത്രപരമായ അതിർത്തി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നിടത്താണ് ബഹുവിഷയ വിദ്യാഭ്യാസം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിമർശനാത്മകമാകുന്നത്.
ഗവേഷണഫണ്ടിംഗിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും ഇതോടൊപ്പം ഗൗരവമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതാണ്. ഏത് മേഖലയ്ക്കാണ് കൂടുതൽ ഗവേഷണഫണ്ട് ലഭിക്കുന്നത് എന്നത് ആ മേഖലയിലെ ഭാവി വളർച്ചയെ നിർണയിക്കുന്നു. ഒരു വിഷയത്തിന് കൂടുതൽ ഫെല്ലോഷിപ്പുകളും ഗവേഷണപദ്ധതികളും സമ്മേളനങ്ങളും ഗവേഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ലഭിക്കുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും പുതിയ തലമുറയിലെ ഗവേഷകർ ആ മേഖലയിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടും. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ആ മേഖല ശക്തമായ ഒരു അക്കാദമിക ശാഖയായി മാറും. അതുകൊണ്ട് ഗവേഷണഫണ്ട് ഒരു സാമ്പത്തിക തീരുമാനം മാത്രമല്ല; അത് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവിയിലെ അറിവിന്റെ ഭൂപടം നിർമിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനവുമാണ്. ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന് ഗവേഷണപിന്തുണ നൽകുന്നതിൽ പ്രശ്നമില്ല. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം ജാതി, വർഗ്ഗം, മതം, ലിംഗം, ആദിവാസി ജീവിതം, തൊഴിലാളി ചരിത്രം, കർഷകജീവിതം, പരിസ്ഥിതി, പൊതുജനാരോഗ്യം, സാമൂഹ്യ അസമത്വം തുടങ്ങിയ മേഖലകൾക്കും സ്വതന്ത്രമായ ഗവേഷണാവസരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഗവേഷണവിഭവങ്ങൾ ഒരു പ്രത്യേക സാംസ്കാരിക മേഖലയിലേക്ക് മാത്രം ഒഴുകിത്തുടങ്ങിയാൽ അതിന്റെ അറിവിന്റെ ഘടന സ്വാഭാവികമായി മാറും.
ഇവിടെ സാമൂഹ്യശാസ്ത്രങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതുണ്ട്. പ്രകൃതിശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പരീക്ഷണവും അളവെടുപ്പും പുനരാവർത്തനവും ശാസ്ത്രീയ അവകാശവാദങ്ങളെ ശക്തമായി നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലിന് ചില പരിധികളുണ്ട്. എന്നാൽ ചരിത്രം, സമൂഹശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയശാസ്ത്രം, നരവംശശാസ്ത്രം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, തത്ത്വചിന്ത തുടങ്ങിയ മേഖലകൾ സമൂഹത്തിലെ അധികാരബന്ധങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. ജാതി എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, മതം എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയലായി മാറുന്നു, ദേശീയത എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, വർഗ്ഗബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹികസ്ഥാനം എങ്ങനെ മാറുന്നു, ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെ അറിവ് എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ നേരിട്ട് സമൂഹത്തിലെ അധികാരഘടനകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നവയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സാമൂഹ്യശാസ്ത്രങ്ങളിലെ വിമർശനാത്മക ഗവേഷണം ദുർബലമാകുമ്പോൾ സമൂഹം സ്വന്തം വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവും ദുർബലമാകും. ഒരു സമൂഹം തന്റെ അസമത്വങ്ങളെ പഠിക്കുന്നത് നിർത്തുമ്പോൾ അസമത്വം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല; മറിച്ച് അത് അദൃശ്യമായി തുടരുന്നു.
ഇതിൽ ജാതിപഠനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏത് സമഗ്ര പഠനവും ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ ചരിത്രത്തെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല. പുരാതന ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ ജാതിയും സാമൂഹിക പദവിവ്യവസ്ഥയും എങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചു, അസ്പൃശ്യത എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, വിവിധ ജാതിസമൂഹങ്ങൾ അതിനെ എങ്ങനെ അനുഭവിച്ചു, അതിനെതിരായ സാമൂഹിക-മതപരമായ വിമർശനങ്ങൾ എങ്ങനെ വളർന്നു, ആധുനിക കാലത്ത് ഫുലേ, അംബേദ്കർ, നാരായണഗുരു, അയ്യങ്കാളി, പെരിയാർ തുടങ്ങിയവർ എങ്ങനെ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്തു എന്നെല്ലാം പഠിക്കേണ്ടതാണ്. ഒരു “മഹത്തായ ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരം” എന്ന ഏകകഥയിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മറച്ചുവയ്ക്കുകയാണെങ്കിൽ ചരിത്രം പൂർണ്ണമാകില്ല. അതുപോലെ ഇന്ത്യയുടെ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന സാമൂഹിക അനീതികളെ മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി അതിന്റെ ശാസ്ത്രീയവും ദാർശനികവുമായ സംഭാവനകളെ മുഴുവൻ നിരസിക്കുന്നതും ശരിയല്ല. യഥാർത്ഥ ചരിത്രപഠനം മഹത്വവും വൈരുദ്ധ്യവും ഒരുപോലെ കാണണം.
ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായാണ് “ഹിന്ദു ഏകത” എന്ന രാഷ്ട്രീയ നിർമ്മിതിയെ സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായി പഠിക്കേണ്ടത്. ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദു സമൂഹം ചരിത്രപരമായി ഒരൊറ്റ സാമൂഹിക ഘടകമായിരുന്നില്ല. അനവധി ജാതികളും ഉപജാതികളും പ്രദേശിക സമൂഹങ്ങളും സാമ്പത്തിക വർഗ്ഗങ്ങളും അതിനുള്ളിലുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയപരമായി ഒരു വലിയ ഹിന്ദു തിരിച്ചറിയൽ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ ഈ ആഭ്യന്തര വ്യത്യാസങ്ങളെ മറികടക്കുന്ന ഒരു പുതിയ പൊതുതിരിച്ചറിയൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം വളരെ വലുതാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം ഈ പുതിയ പൊതുതിരിച്ചറിയലിനെ ചരിത്രപരമായും സാംസ്കാരികമായും സ്വാഭാവികമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ ജാതിയുടെയും വർഗ്ഗത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് പോകാം. അതിനാൽ ഹിന്ദു സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനവും ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനവും രണ്ടായി വേർതിരിക്കണം. ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നത് ഒരു കാര്യമാണ്; ഹിന്ദുത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിർമ്മാണത്തെ പഠിക്കുന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്.
സർവകലാശാലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം ഈ മുഴുവൻ പ്രക്രിയയിൽ നിർണായകമായ മറ്റൊരു ഘടകമാണ്. ഒരു സർവകലാശാലയുടെ ബൗദ്ധിക സ്വഭാവം പാഠ്യപദ്ധതി മാത്രം നിർണയിക്കുന്നില്ല; വൈസ് ചാൻസലർ, അക്കാദമിക കൗൺസിൽ, ഗവേഷണസമിതികൾ, നിയമനസമിതികൾ, വകുപ്പ് മേധാവികൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനരീതിയും അതിനെ നിർണയിക്കുന്നു. അക്കാദമിക യോഗ്യതയ്ക്കും ഗവേഷണനിലവാരത്തിനും പകരം രാഷ്ട്രീയ അടുപ്പം പ്രധാനമാകുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക വൈവിധ്യം ചുരുങ്ങും. അതുകൊണ്ട് സർവകലാശാലാ നിയമനങ്ങളിൽ സുതാര്യത, സ്വതന്ത്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, അക്കാദമിക മാനദണ്ഡങ്ങൾ, താൽപര്യസംഘർഷം ഒഴിവാക്കാനുള്ള നടപടികൾ എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്. സർവകലാശാലയുടെ സ്വയംഭരണം എന്നത് സർക്കാരിന്റെ ഇടപെടലിൽ നിന്ന് മാത്രം സംരക്ഷണം നൽകുന്നതല്ല; സ്ഥാപനത്തിനുള്ളിലെ അധികാരദുരുപയോഗത്തിൽ നിന്നും സംരക്ഷണം നൽകുന്നതാണ്.
ഇവിടെ സർവകലാശാലാ സ്വയംഭരണവും ഉത്തരവാദിത്വവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കണം. പൊതുപണം ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് സമൂഹത്തോടും നിയമത്തോടും ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുപണം നൽകുന്നു എന്നത് രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണത്തിനുള്ള അവകാശമല്ല. അതുപോലെ സർവകലാശാലാ സ്വയംഭരണം നിയമത്തിന് മുകളിലുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവുമല്ല. ശരിയായ മാതൃക സുതാര്യത, ഉത്തരവാദിത്വം, അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യം, സ്ഥാപനപരമായ സ്വയംഭരണം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥയാണ്. ഒരു സർവകലാശാലയ്ക്ക് ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കാൻ കഴിയണം; അതോടൊപ്പം അതിന്റെ സ്വന്തം ഭരണനടപടികൾക്കും ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ടാകണം.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയവും ഇതേ ജനാധിപത്യ ഘടനയുടെ ഭാഗമാണ്. സർവകലാശാല ഒരു രാഷ്ട്രീയരഹിത ഇടമല്ല; അത് സമൂഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യാനും സംഘടനകളിൽ പ്രവർത്തിക്കാനും സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിക്കാനും അവകാശമുണ്ടാകണം. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരുടെ പഠനാവകാശവും സുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം. അതിനാൽ വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തെ പൂർണ്ണമായി നിരോധിക്കുന്നതും അതിന്റെ പേരിൽ അക്രമത്തിന് അനുമതി നൽകുന്നതും രണ്ടും തെറ്റാണ്. ജനാധിപത്യപരമായ വഴി ചർച്ച, പ്രതിഷേധം, വാദപ്രതിവാദം, സമാധാനപരമായ സംഘടനാപ്രവർത്തനം, സുതാര്യമായ അച്ചടക്കനടപടികൾ എന്നിവയുടെ സമതുലിത സംവിധാനമാണ്.
അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ രൂപം ഔപചാരിക നിരോധനമല്ല, ഭയത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷമാണ്. ഒരു അധ്യാപകനെതിരെ എടുത്ത ചില ശ്രദ്ധേയമായ ശിക്ഷാനടപടികൾ മറ്റുള്ളവരിൽ സ്വയംനിയന്ത്രണം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. ഒരു വിദ്യാർത്ഥി പ്രതിഷേധിച്ചാൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെടാം എന്ന ധാരണ, ഒരു അധ്യാപകൻ വിവാദവിഷയം പഠിപ്പിച്ചാൽ അന്വേഷണത്തിന് വിധേയനാകാം എന്ന ഭയം, ഒരു ഗവേഷകൻ രാഷ്ട്രീയമായി അസൗകര്യമുള്ള വിഷയത്തിൽ ഗവേഷണം നടത്തിയാൽ ഫണ്ട് നഷ്ടപ്പെടാം എന്ന ആശങ്ക എന്നിവ ചേർന്ന് ഒരു അദൃശ്യ നിയന്ത്രണസംവിധാനം സൃഷ്ടിക്കും. അപ്പോൾ ആരും തുറന്നുനിരോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും ചില വിഷയങ്ങൾ സ്വയം അക്കാദമിക അജണ്ടയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകും. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ നഷ്ടം അതുകൊണ്ട് നിരോധിക്കപ്പെട്ട പുസ്തകങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല; പഠിക്കപ്പെടാതെ പോയ ചോദ്യങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടാതെ പോയ ഗവേഷണങ്ങളിലും കാണണം.
ഇവിടെ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ പുതിയൊരു ഘട്ടം തുറക്കുന്നു. സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങൾ, ദൃശ്യപ്രചാരണം, ഡിജിറ്റൽ ഗ്രന്ഥശാലകൾ, കൃത്രിമബുദ്ധി, ഇന്റർനെറ്റ് അധിഷ്ഠിത പഠനം എന്നിവ അറിവിന്റെ വ്യാപനം വേഗത്തിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിലൂടെ അറിവ് ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കപ്പെടാനുള്ള വലിയ സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ അതേ സമയം തെറ്റായ ചരിത്രവും വ്യാജശാസ്ത്രവും മതപരമായ പ്രചാരണവും രാഷ്ട്രീയമായി തിരഞ്ഞെടുത്ത വിവരങ്ങളും അതിവേഗം വ്യാപിക്കാനും കഴിയും. അതിനാൽ ഭാവിയിലെ സർവകലാശാലയുടെ പ്രധാന ദൗത്യം വിവരങ്ങൾ നൽകുക എന്നതിലുപരി വിവരങ്ങളെ വിലയിരുത്താനുള്ള കഴിവ് വളർത്തുക എന്നതായിരിക്കും. ഒരു വിവരം ആരാണ് നൽകിയതെന്ന് പരിശോധിക്കുക, അതിന്റെ ഉറവിടം എന്താണെന്ന് കണ്ടെത്തുക, തെളിവ് എന്താണെന്ന് ചോദിക്കുക, മറ്റുഗവേഷണങ്ങൾ അതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുക, വികാരപരമായ ഭാഷയും തെളിവും തമ്മിൽ വ്യത്യാസപ്പെടുത്തുക, തെറ്റായ വിവരം തിരിച്ചറിയുക എന്നിവ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന കഴിവുകളാകണം.
കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ വ്യാപനം ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കും. ഭാവിയിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ചരിത്രം, ശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയം, തത്ത്വചിന്ത എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അനന്തമായ വിവരങ്ങൾ യന്ത്രങ്ങളിലൂടെ ലഭിക്കും. എന്നാൽ വിവരത്തിന്റെ സത്യസന്ധത പരിശോധിക്കാനുള്ള ശേഷി ഇല്ലെങ്കിൽ കൃത്രിമബുദ്ധി തന്നെ തെറ്റായ അറിവിന്റെ ശക്തമായ വിതരണസംവിധാനമായി മാറാം. അതിനാൽ പുതിയ വിദ്യാഭ്യാസരീതിയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ യാന്ത്രികമായി വിവരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥിയല്ല, തെളിവ് പരിശോധിക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥിയാണ് വേണ്ടത്. ചോദ്യം ചോദിക്കുക, താരതമ്യം ചെയ്യുക, സംശയിക്കുക, പരീക്ഷിക്കുക, തെളിയിക്കുക, തെറ്റാണെങ്കിൽ തിരുത്തുക — ഈ ശീലങ്ങളാണ് പുതിയ കാലഘട്ടത്തിലെ യഥാർത്ഥ വിദ്യാഭ്യാസശേഷികൾ.
ഇതെല്ലാം ചേർത്തുനോക്കുമ്പോൾ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ബദൽ വിദ്യാഭ്യാസപദ്ധതി ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രതിരോധപദ്ധതി മാത്രമാകരുതെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. അത് ഒരു പുതിയ ബൗദ്ധിക നിർമ്മാണപദ്ധതിയായിരിക്കണം. ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ സംഘപരിവാറിന്റെ ഏകാധിപത്യ വ്യാഖ്യാനത്തിന് വിട്ടുകൊടുക്കാതെ അതിന്റെ മുഴുവൻ വൈവിധ്യത്തെയും തിരിച്ചുപിടിക്കണം. ബുദ്ധൻ, മഹാവീരൻ, ചാർവാകൻ, പാണിനി, ആര്യഭടൻ, ചരകൻ, സുശ്രുതൻ, ഭക്തി-സൂഫി പാരമ്പര്യങ്ങൾ, ഫുലേ, അംബേദ്കർ, നാരായണഗുരു, അയ്യങ്കാളി, പെരിയാർ, ഗാന്ധി, ഭഗത് സിംഗ്, തൊഴിലാളി-കർഷക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ദളിത്-ആദിവാസി അറിവുകൾ എന്നിവയെല്ലാം പരസ്പരവിരുദ്ധതകളോടും ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളോടും കൂടി പഠിക്കേണ്ടതാണ്. ഇതിലൂടെ ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ നിരസിക്കാതെ അതിനെ കൂടുതൽ വിശാലമായ ജനാധിപത്യപരമായ അർത്ഥത്തിൽ പുനർനിർവചിക്കാം.
അത്തരം ഒരു ബദൽ വിജ്ഞാനപദ്ധതിയിൽ ഇന്ത്യൻ ഭാഷകൾക്കും നിർണായക സ്ഥാനമുണ്ടാകണം. ഇന്ത്യൻവൽക്കരണം ഒരു ഭാഷയുടെ ആധിപത്യമായി മാറരുത്. മലയാളം, തമിഴ്, കന്നഡ, തെലുങ്ക്, ബംഗാളി, മറാത്തി, ഒഡിയ, അസമീസ്, പഞ്ചാബി, കശ്മീരി, വിവിധ ആദിവാസി ഭാഷകൾ എന്നിവ ഓരോന്നും സ്വന്തം ചരിത്രവും വിജ്ഞാനവും വഹിക്കുന്നു. മാതൃഭാഷകളിൽ ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസവും ഗവേഷണവും വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ അറിവ് കൂടുതൽ ജനാധിപത്യപരമാകും. എന്നാൽ ഭാഷയുടെ പേരിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തെ മറ്റൊന്നിനുമേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാതിരിക്കുക എന്നതും അത്ര തന്നെ പ്രധാനമാണ്. യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യൻവൽക്കരണം വൈവിധ്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണമാണ്; ഏകീകരണത്തിന്റെ നിർബന്ധിത പദ്ധതി അല്ല.
അവസാനം ഈ മുഴുവൻ ചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് ഒരു അടിസ്ഥാന ചോദ്യമാണ്: സർവകലാശാല എന്തിനുവേണ്ടിയാണ്? അധികാരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ആശയങ്ങളെ പുനരാവർത്തിക്കാൻ വേണ്ടിയോ, വിപണിക്ക് ആവശ്യമായ മനുഷ്യവിഭവം മാത്രം നിർമ്മിക്കാൻ വേണ്ടിയോ, ഒരു മതപരമായ ലോകവീക്ഷണം പ്രചരിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടിയോ, അതോ മനുഷ്യന് സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കാനും അന്വേഷിക്കാനും ചോദ്യം ചെയ്യാനും സത്യത്തെ തേടാനും കഴിയുന്ന ഒരു പൊതുബൗദ്ധിക ഇടം സൃഷ്ടിക്കാനോ? ഒരു ജനാധിപത്യ സർവകലാശാലയുടെ യഥാർത്ഥ ദൗത്യം അവസാനത്തേതാണ്. അവിടെ സർക്കാരിനെ അനുകൂലിക്കുന്ന ഗവേഷണത്തിനും സർക്കാരിനെ വിമർശിക്കുന്ന ഗവേഷണത്തിനും തുല്യമായ അക്കാദമിക സംരക്ഷണം ഉണ്ടായിരിക്കണം. മതവിശ്വാസത്തെ പഠിക്കാനും മതത്തെ വിമർശിക്കാനും കഴിയണം. ഹിന്ദുത്വത്തെ പഠിക്കാനും വിമർശിക്കാനും കഴിയണം. മാർക്സിസത്തെ പഠിക്കാനും വിമർശിക്കാനും കഴിയണം. ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ പഠിക്കാനും അതിലെ സാമൂഹിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ വിമർശിക്കാനും കഴിയണം. ഒരു ആശയവും തെളിവിന്റെ മുകളിലായിരിക്കരുത്.
അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലെ അക്കാദമിക മേഖലയിലെ വർഗീയവൽക്കരണത്തെ ചെറുക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ മാർഗം ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആശയത്തിന് പകരം മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ ആശയം സർവകലാശാലയിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുകയല്ല. അതിന്റെ പകരം ആശയങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്ര മത്സരത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥാപനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയാണ്. ഓരോ അധികാരത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന അധ്യാപകർ, ഓരോ ചരിത്രവ്യാഖ്യാനത്തെയും പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഗവേഷകർ, ഓരോ അവകാശവാദത്തിന്റെയും തെളിവ് ചോദിക്കാൻ കഴിയുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾ, വിവിധ മതങ്ങളുടെയും ജാതികളുടെയും സമൂഹങ്ങളുടെയും ചരിത്രത്തിന് തുല്യമായ സ്ഥാനം നൽകുന്ന പാഠ്യപദ്ധതി, രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട സർവകലാശാലാ ഭരണസംവിധാനം, സുതാര്യമായ ഗവേഷണഫണ്ടിംഗ്, സ്വതന്ത്രമായ വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയം, ശക്തമായ ഇന്ത്യൻ ഭാഷാ വിദ്യാഭ്യാസം, ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം എന്നിവയാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള നിഗമനം ഇതാണ്: വിദ്യാഭ്യാസത്തെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയുടെ കൈവശമുള്ള ഉപകരണമാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ഒരു പ്രത്യേക വിഷയത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം മാത്രമല്ല; ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയിലെ ചിന്താശേഷിയാണ്. ഒരു തലമുറയ്ക്ക് ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ സർവകലാശാലയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കുന്നത് ഒരു സ്ഥാപനത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതല്ല; ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയിലെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം അനുസരണക്കാരെ നിർമ്മിക്കുന്നതല്ല, സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കുന്ന പൗരന്മാരെ നിർമ്മിക്കുന്നതാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാവിക്കായുള്ള യഥാർത്ഥ പോരാട്ടം ആരുടെ ആശയമാണ് സർവകലാശാലയിൽ ആധിപത്യം നേടേണ്ടത് എന്നതല്ല; ഒരു ആശയത്തിനും സർവകലാശാലയുടെ മേൽ സമ്പൂർണ്ണ ആധിപത്യം നേടാൻ കഴിയാത്തവിധം സർവകലാശാലയെ എങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമായി നിലനിർത്താം എന്നതാണ്.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ അക്കാദമിക മേഖലയെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് ഒരു പ്രതിരോധപ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; ഒരു പുതിയ ബൗദ്ധിക നവോത്ഥാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപദ്ധതിയാണ്. ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തെ ശാസ്ത്രീയമായി പുനർവായിക്കുകയും, ചരിത്രത്തെ ബഹുസ്വരമായി പുനർനിർമ്മിക്കുകയും, ജാതിയുടെയും വർഗ്ഗത്തിന്റെയും സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ തുറന്നുകാണിക്കുകയും, മതത്തെയും ദേശീയതയെയും വിമർശനാത്മകമായി പഠിക്കുകയും, ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും, ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ആധുനിക അറിവ് സൃഷ്ടിക്കുകയും, സർവകലാശാലാ സ്വയംഭരണം സംരക്ഷിക്കുകയും, വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ചോദ്യംചെയ്യാനുള്ള ധൈര്യം വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു വിദ്യാഭ്യാസപ്രസ്ഥാനം മാത്രമാണ് ഏതുതരത്തിലുള്ള വർഗീയവൽക്കരണത്തിനും ദീർഘകാല ബദൽ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുക. ഇന്ത്യൻ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാവി ഒരു പ്രത്യേക ആശയത്തിന്റെ വിജയത്തിൽ അല്ല, സ്വതന്ത്രചിന്തയുടെ നിലനിൽപ്പിലാണ്.
Leave a comment